Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Not a member yet
338 research outputs found
Sort by
Odpowiedź na recenzję Mateusza Sokulskiego, dotyczącą książki Stosunki polsko-jugosłowiańskie 1945–1971, Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2019 (seria Monografie, t. 145), ss. 328.
No full textKwestia obsady stanowisk magistrów militum za panowania cesarza Zenona (474–491)
Get PDFOriginating from Isauria, Emperor Zeno was a ruler who struggled more against internal opponents who made attempts to deprive him of power (usurpations of Basiliskos 475-476, Martian 479, Illus and Leontius 484-488) than against external enemies. Zeno\u27s career, before becoming a ruler, was of a military nature. He was certainly a comes domesticorum and magister militum per Orientem, and some scholars believe that he may also have held the position of magister militum per Thracias and magister militum praesentalis. The aim of the article is to make an attempt to answer the question what the emperor, who had rich military experience, was guided by when appointing magistri militum. A review of the available information concerning the appointment of magistri militum by Zeno leads to the conclusion that these posts were a means of recruiting or rewarding people whose support the emperor needed for some reason. The highest positions of command were relatively often given to members of the imperial family or the families of influential personalities at the imperial court or their protégés.Kwestia obsady stanowisk magistrów militum za panowania cesarza Zenona (474–491). Wywodzący się z Izaurii cesarz Zenon, to władca zmagający się bardziej z wewnętrznymi przeciwnikami, którzy podejmowali próby odebrania mu władzy (uzurpacje Bazyliskosa 475–476, Marcjana 479, Illusa i Leoncjusza 484–488) niż z wrogami zewnętrznymi. Kariera Zenona, zanim został władcą miała charakter wojskowy. Z pewnością był komesem domesticorum i magistrem militum per Orientem, a część uczonych uważa, że mógł zajmować również stanowisko magistra militum per Thracias oraz magistra militum praesentalis. Celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie czym kierował się dysponujący bogatym wojskowym doświadczeniem cesarz przy powoływaniu magistrów militum. Przegląd dostępnych informacji, dotyczących powoływania magistrów militum przez Zenona prowadzi do wniosku, że stanowiska te były środkiem do pozyskiwania lub wynagradzania ludzi, których wsparcie było z jakichś względów potrzebne cesarzowi. Najwyższe stanowiska dowódcze stosunkowo często rozdawane były członkom cesarskiej rodziny czy rodzin wpływowych osobistości na dworze cesarskim względnie ich protegowanych. Trzeba zaznaczyć, że kandydaci na magistrów militum dysponowali najczęściej jakimś wojskowym doświadczeniem, ale nie musiało być ono szczególnie bogate
Czy naprawdę były to awantury? Interwencje polskie w Mołdawii w latach 1595-1616
Get PDFThis paper was written in connection with the thesis that Polish interventions in Moldavia conducted in the years 1595–1616 were a result of the private policy of first Jan Zamoyski, and later the magnates – sons-in-law of Jeremy Movila. By analyzing the political and legal situation of the hospodars of Moldavia from the Movila dynasty towards the Polish king , I try to prove that all interventions were either completely or unofficially connected with the state policy of the Republic of Poland. The last intervention in the years 1615–1616 was the most controversial one, but the lack of support for it was not due to political reasons, but to personal ones.Niniejszy artykuł powstał w związku z ciągle obecną i powtarzaną przez badaczy tezą, że polskie interwencje w Mołdawii prowadzone w latach 1595–1616 były rezultatem prywatnej polityki najpierw Jana Zamoyskiego, a później magnatów ‒ zięciów Jeremiego Mohyły. Poprzez analizę sytuacji polityczno-prawnej hospodarów Mołdawii z dynastii Mohyłów wobec króla Polski i jej interpretacji staram się udowodnić, że wszystkie interwencje albo w zupełny, albo w nieoficjalny sposób były powiązane z polityką państwową Rzeczypospolitej. Najbardziej kontrowersyjna była ostatnia interwencja z lat 1615–1616, jednak brak poparcia dla niej nie wynikał z przyczyn politycznych, lecz personalnych
Problematyka wołoska w twórczości Jerzego Akropolitesa
Get PDFThe writings of Georgios Akropolites, both in historiography as well as in rhetoric, do not contain much information about Vlachs. Their presence is always secondary to the description of other events, judged through the perspective of the interests of the Palaiologan dynasty. Nevertheless, the few references to Vlachs are of significant value from the point of view of historical geography, being helpful especially when it comes to understanding the application of the term of so-called “Vlachia” (in different variations) to certain areas of northern and western Greece. Presented paper contains: a) an overview of the entire works of Georgios Akropolites, b) translated excerpts from Akropolites\u27 main work History, together with a philological and historical commentary, c) an annex containing notes on significance of references to Vlachs in the literary masterpiece of the Cretan Renaissance, the Erotokritos written by V. Kornaros, for historical research. Twórczość Jerzego Akropolitesa, zarówno z zakresu historiografii, jak i retoryki, nie zawiera wiele informacji na temat Włachów. Ich obecność jest zawsze drugorzędną wypadkową w opisie innych wydarzeń, ocenianych z perspektywy interesów dynastii Paleologów. Niemniej, nieliczne wzmianki o Włachach mają dużą wartość z zakresu geografii historycznej, będąc pomocne zwłaszcza w rozumieniu stosowania pojęcia tzw. „Wlachii” (w kilku odmiankach) na niektóre obszary Grecji północnej i zachodniej. Przedstawiony artykuł zawiera: a) przegląd całości twórczości Jerzego Akropolitesa, b) przetłumaczone fragmenty z dzieła Akropolitesa pt. Historia, zaopatrzone w komentarz filologiczno-historyczny, c) aneks, w którym umieszczono krótkie uwagi o wartości dla badań historycznych wzmianek o Włachach w arcydziele literackim kreteńskiego renesansu, Erotokritosie W. Kornarosa. 
Late medieval Vlachs in the western Balkans: orality, society and the limits of collective identities
No full textThis paper explores the social structures of late medieval Vlachs – particularly the ones inhabiting the Western Balkans (the Dinaric Alps) – in order to determine how collective identities were shaped and reproduced in medieval oral cultures. Southeast European historiographies have often portrayed the Balkan Vlachs as a unitary group and the label „Vlach” as representing a single, homogenous social entity during most of the Middle Ages. Still, social groups cannot exist and function without regular communication – oral or written – between their members. Oral cultures are based on verbal communication and are therefore bound by its specific nature, given that it requires continuous personal contact and oral transfer of information for communication and society to function properly. Literate cultures on the other hand tend to rely on written communication to a considerable extent and given that it allows for information to be conveyed impersonally (by text) its range is (at least in theory) almost limitless – as it is the level of (il)literacy that represents the main communicative and social limit in literate societies. Having in mind the abovementioned communicative and social limits of orality and the fact that it was the predominant if not exclusive form of communication among transhumant pastoralists such as the medieval Balkan Vlachs this paper argues that the range/scope of their group identities and collective identifications was rather limited. Furthermore, this paper discusses the types of collective identities utilized by Vlachs, questioning whether they ever shared a common „Vlach identity” given the fact that the social identity of the medieval people known as „the Vlachs” was primarily shaped and defined from the „outside” and „above” – by state intervention and a legal frame that was forced upon them. The Vlachs in the Medieval Balkans, and particularly in its western part, generally did not possess political authority and power, nor did they have the material resources and literary traditions allowing them to form more complex and enduring communication networks that would in turn have resulted in group identity formation on a larger scale. During the Early Middle Ages the Vlachs were „Vlachs” primarily because they were labelled as such and considered to be a distinct category of population by their Slavic (and later Byzantine) neighbours and overlords, and not necessarily because they originally defined themselves as such. This is not to say that gradually, during the course of the Middle Ages, the bearers of the „Vlach” name could not have started to identify themselves as „Vlachs” by accepting this foreign name (xenonym) as their preferred group name (autonym). Still, when this finally did happen it did not imply a „universal” Vlach identity in the medieval Balkans. Given the communicative limits of oral cultures as well as the Vlachs’ position as legal and political „objects” rather than „subjects” it seems most likely that the medieval Balkans witnessed a simultaneous existence of a multitude of „Vlachnesses” which were usually unrelated and unaware of each other.This paper explores the social structures of late medieval Vlachs – particularly the ones inhabiting the Western Balkans (the Dinaric Alps) – in order to determine how collective identities were shaped and reproduced in medieval oral cultures. Southeast European historiographies have often portrayed the Balkan Vlachs as a unitary group and the label „Vlach” as representing a single, homogenous social entity during most of the Middle Ages. Still, social groups cannot exist and function without regular communication – oral or written – between their members. Oral cultures are based on verbal communication and are therefore bound by its specific nature, given that it requires continuous personal contact and oral transfer of information for communication and society to function properly. Literate cultures on the other hand tend to rely on written communication to a considerable extent and given that it allows for information to be conveyed impersonally (by text) its range is (at least in theory) almost limitless – as it is the level of (il)literacy that represents the main communicative and social limit in literate societies. Having in mind the abovementioned communicative and social limits of orality and the fact that it was the predominant if not exclusive form of communication among transhumant pastoralists such as the medieval Balkan Vlachs this paper argues that the range/scope of their group identities and collective identifications was rather limited. Furthermore, this paper discusses the types of collective identities utilized by Vlachs, questioning whether they ever shared a common „Vlach identity” given the fact that the social identity of the medieval people known as „the Vlachs” was primarily shaped and defined from the „outside” and „above” – by state intervention and a legal frame that was forced upon them. The Vlachs in the Medieval Balkans, and particularly in its western part, generally did not possess political authority and power, nor did they have the material resources and literary traditions allowing them to form more complex and enduring communication networks that would in turn have resulted in group identity formation on a larger scale. During the Early Middle Ages the Vlachs were „Vlachs” primarily because they were labelled as such and considered to be a distinct category of population by their Slavic (and later Byzantine) neighbours and overlords, and not necessarily because they originally defined themselves as such. This is not to say that gradually, during the course of the Middle Ages, the bearers of the „Vlach” name could not have started to identify themselves as „Vlachs” by accepting this foreign name (xenonym) as their preferred group name (autonym). Still, when this finally did happen it did not imply a „universal” Vlach identity in the medieval Balkans. Given the communicative limits of oral cultures as well as the Vlachs’ position as legal and political „objects” rather than „subjects” it seems most likely that the medieval Balkans witnessed a simultaneous existence of a multitude of „Vlachnesses” which were usually unrelated and unaware of each other
Arumuni/Wlasi w Grecji: polityka i tożsamość
Get PDFThe article shows different aspects of the Greek policy towards Vlach communities, important for their social and cultural activity. The case of Vlachs/Aromanians living in Greece is analyzed from the point of view of relatively large and functioning ethnic minority group, located within the Greek national majority. The Greek „republican concept of nationality”, included into the official policy, doesn’t accept ethnic/national minorities in the state. The article is created on the basis of long-lasting anthropological research, conducted by the author. It contains opinions expressed by Vlach/Aromanian intellectualists living in Greece, representing various concepts of Vlachness.Artykuł ukazuje znaczenie polityki państwowej dla sytuacji społeczno-kulturowej vlaskich społeczności, żyjących w Grecji. W tym kontekście przypadek Vlachów/Arumunów jest analizowany z punktu widzenia względnie licznej grupy mniejszościowej, która roztapia się w greckiej większości. Grecki „republikański koncept narodowy”, realizowany w ramach oficjalnej polityki, nie aprobuje istnienia w mniejszości narodowych lub etnicznych w państwie. Artykuł jest oparty na antropologicznych badaniach terenowych autorki. Cytowane są w nim wypowiedzi vlaskich intelektualistów z Grecji, którzy reprezentują rozmaite koncepcje vlaskości. 
Obraz choroby w powieści "Koncert muzyki Bacha" Hortensji Papadat-Bengescu
Get PDFThe article discusses the problem of illness in the novel A Concert of Bach’s music by Hortensia Papadat-Bengescu, a Romanian interwar writer considered to be a precursor of Romanian psychological prose. Illness, being one of the major themes in her writings, has usually been interpreted as a reflection of Romanian declining society. In the present article, we analyse the most interesting example of a sick character in Hortensia Papadat-Bengescu’s novels, that is prince Maxentiu, who suffers from tuberculosis. We suggest some possible interpretations of his case in the context of contemporary scientific research, especially in the domain of the sociology of illness. We discuss, among others, illness as a biographical disruption, the problem of character’s personal and social identity in chronic illness, as well as his attitude towards death.Przedmiotem niniejszego artykułu jest zagadnienie choroby w powieści Koncert muzyki Bacha rumuńskiej pisarki okresu międzywojennego, Hortensji Papadat-Bengescu, uważanej za prekursorkę rumuńskiej prozy psychologicznej. Choroba jako jeden z głównych motywów jej twórczości była zwykle interpretowana jako obraz chylącego się ku upadkowi rumuńskiego społeczeństwa. W niniejszym artykule analizujemy najciekawszy przypadek chorobowy w powieściach Hortensji Papadat-Bengescu, jakim jest chory na gruźlicę książę Maksenty. Proponujemy możliwe interpretacje jego choroby w kontekście współczesnych badań naukowych, szczególnie w dziedzinie socjologii choroby. Omawiamy między innymi zagadnienie choroby jako zakłócenia biograficznego, problem osobowej i społecznej tożsamości bohatera w chorobie przewlekłej oraz jego postawę wobec śmierci
Bośniacy przeciwko Imperium Osmańskiemu – bunty ludności muzułmańskiej w Bośni w pierwszej połowie XIX wieku
Get PDFThis paper presents the history of anti-Ottoman rebellions, which occurred in Bosnia in the first half of the 19th century. The main initiators of these uprisings were not Christians, as it happened in Serbia, but local Muslim citizens, who were not accepting Stambuls’ agenda towards European parts of the Ottoman Empire. In the paper I would like to investigate some of the most important events in the history of Bosnia: Husejn kapetan Gradaščević rebellion; social turmoil of `30s and `40s, and the final confrontation of Herzcegovinian vezir Rizvanbegović with an army of Omer pasha Latas, who received orders to pacify riots in Bosnia and Herzegovina. The paper is based on the scientific literature, public archive documents and narratives sources – memoirs and travel diaries.Niniejszy artykuł ma na celu zaprezentowanie historii antyosmańskich powstań do jakich doszło w Bośni w pierwszej połowie XIX w. Głównymi inicjatorami wypowiedzenia posłuszeństwa Porty nie byli jednak chrześcijanie, tak jak to miało miejsce w sąsiedniej Serbii, a wyznający islam mieszkańcy tego kraju, którym nie odpowiadała polityka Stambułu względem europejskich prowincji. W artykule chciałbym zwrócić uwagę na kilka najważniejszych wydarzeń takich jak powstanie Husejn kapetana Gradaščevicia, jak również niepokoje z lat 30 i 40, aż wreszcie walkę jaką stoczył Rizvanbegović – wezyr Hercegowiny przeciwko wojskom Omera-paszy Latasa, który w połowie XIX w. został przysłany ze Stambułu by doprowadzić do pacyfikacji Bośni i Hercegowiny. Artykuł oparty jest w głównej mierze na literaturze przedmiotu, jak również materiałach źródłowych – pamiętnikach, dziennikach, które stanowią materiał uzupełniający
Wołosi w średniowiecznej Bułgarii w badaniach uczonych bułgarskich (XX–XXI w.)
Get PDFThe question of the place and role of the people referred in sources as Vlachs constitutes one of the most sensitive scientific problems. Sometimes they are influenced by contemporary nationalistic animosities. Most of the deliberations concerning this topic focus on the events connected to the restitution of Bulgarian statehood at the end of the 12th century, almost 170 years after its liquidation by the Byzantines. There are differences about the ethnic character of the leaders of the rebellion against the Byzantine power and its participants. The Bulgarian historiography of the 20th–21st century has developed two basic attitudes on the question of the meaning and role of the so-called Vlachs and Wallachia in the creation and history of the Second Bulgarian State. The first one is represented by scholars such as Vasil Zlatarski, Genoveva Cankova-Petkova, Borislav Primov, Nikolai Markov. They recognize the participation of ethnic Vlachs in the restitution of Bulgarian statehood. The second attitude (Petar Mutafchev, Ivan Dujchev, Ivan Bozhilov, Georgi Bakalov, Georgi Nikolov, Alexander Nikolov or Tervel Popov) completely negates their real presence among the insurgents or marginalizes it to the extreme. Moreover, none of the Bulgarian scholars are inclined to support the thesis popular among Romanian historians about the leading role of ethnic Vlachs in the restoration of the Bulgarian state at the end of the 12th century. Even the proponents of their real participation in this endeavor, including Primov, who is looking for a compromise formula, or Markov, who is clearly trying to present a fully objective view of the situation, either disagree with the hypothesis of the Wallachian lineage of the uprising’s leaders or choose not to formulate a clear conclusion on the matter. Of course, the views of scholars around each of these positions diverge in a number of details. On the other hand, all the historians in question (with one exception - Markov), hence, the representatives of both groups, share a rather similar argumentation, emphasizing the unquestionable Bulgarian character of both the driving forces behind the rebellion against the Byzantine power and the restored state. Most of this argumentation was formulated in the interwar period (Zlatarski, Mutafchev) and during the Second World War (Dujchev), and was later reproduced, and in some respects, slightly expanded by subsequent generations of historians. Do wrażliwych problemów naukowych, na które nakładają się czasami współczesne animozje o podłożu nacjonalistycznym, należy kwestia miejsca i znaczenia w dziejach średniowiecznej Bułgarii ludu określanego w źródłach z epoki mianem Wołochów. Gros rozważań dotyczących tego tematu koncentruje się na wydarzeniach związanych z restytucją państwowości bułgarskiej pod koniec XII w., po niemal 170 latach od jej likwidacji przez Bizantyńczyków i dotyczy charakteru etnicznego zarówno przywódców rebelii przeciwko władzy bizantyńskiej, uczestników tejże oraz nowopowstałego państwa. Historiografia bułgarska okresu XX–XXI w. wypracowała dwa zasadnicze stanowiska wobec kwestii znaczenia i roli tzw. Wołochów i Wołochii w powstaniu i dziejach Drugiego Państwa Bułgarskiego. Pierwsze z nich, reprezentowane przez uczonych tej miary co Wasił Złatarski, Genowewa Caknowa-Petkowa, Borisław Primow, Nikołaj Markow, uznaje realny udział etnicznych Wołochów w restytucji państwowości bułgarskiej, drugie natomiast, przyjęte przez historyków pokroju Petyra Mutafcziewa, Iwana Dujczewa, Iwana Bożiłowa, Georgiego Bakałowa, Georgiego Nikołowa, Aleksandra Nikołowa czy Terweła Popowa, bądź całkowicie neguje ich rzeczywistą obecność w gronie powstańców, bądź skrajnie ją marginalizuje. Co zrozumiałe, żaden z uczonych bułgarskich nie jest skłonny przychylić się do popularnej wśród historyków rumuńskich tezy o wiodącej roli etnicznych Wołochów w restytucji państwa bułgarskiego pod koniec XII stulecia. Nawet zwolennicy ich realnego udziału w tym przedsięwzięciu, w tym szukający kompromisowej formuły Primow, czy wyraźnie starający się przedstawić w pełni obiektywny ogląd sytuacji Markow albo nie zgadzają się z hipotezą o wołoskim rodowodzie przywódców powstania, albo nie decydują się na sformułowanie jasnej konkluzji w tej materii. Oczywiście, poglądy badaczy skupionych wokół każdego z wyżej wskazanych stanowisk rozmijają się ze sobą w szeregu szczegółach, z drugiej zaś strony wszystkich omawianych historyków, z jednym wyjątkiem (Markow), a zatem z obu grup, łączy dość podobna argumentacja, podkreślająca bezapelacyjność bułgarskiego charakteru zarówno sił napędowych rebelii przeciwko władzy bizantyńskiej jak i odnowionego państwa. Gros tej argumentacji sformułowana została jeszcze w okresie międzywojennym (Złatarski, Mutafcziew) i czasach trwania Drugiej Wojny Światowej. (Dujczew), by następnie zostać powieloną i w pewnych kwestiach nieco wzbogaconą przez kolejne pokolenia historyków.