Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Not a member yet
338 research outputs found
Sort by
„Wojna w wojnie”. Rola dwóch autonomii Zachodniej Bośni w konflikcie bośniackim (1993–1995)
No full textThe article presents the circumstances surrounding the creation and collapse of the autonomous Provinces of Western Bosnia (1993–1994) and the Republic of Western Bosnia (1994–1995) in the context of events related to the war in Croatia and Bosnia and Herzegovina in 1992–1995. Based on multilingual literature on the subject, the article describes military operations in the Cazin Krajina region, the manner in which leader Fikret Abdić exercised power, and his fate after the collapse of the two „autonomies”. These small quasi-states had their own political institutions and armies. F. Abdić was considered a critic and political rival of the President of BiH Alija Izetbegović. He declared that his goal was political cooperation with Serbs and Croats on the basis of common economic interests. His secession from BiH was treated in Sarajevo as political „treason”. With the end of the Bosnian-Croatian fighting, F. Abdić lost the ability to manoeuvre between the parties of the conflict. Moreover, he was not a partner for Western countries. They recognised only his political rival, Alija Izetbegović, as the legitimate representative of all Bosnian Muslims. The elimination of F. Abdić\u27s „autonomy” was seen as a natural consequence of the end of the Bosnian conflict.W artykule przedstawiono okoliczności stworzenia i upadku autonomicznych Prowincji Zachodniej Bośni (1993–1994, APZB) i Republiki Zachodniej Bośni (1994-1995, RZB) na tle wydarzeń związanych z wojną w Chorwacji oraz Bośni i Hercegowinie w latach 1992–1995 (BiH). Na podstawie wielojęzycznej literatury przedmiotu opisane zostały działania militarne na terenie Cazinskiej Krajiny, sposób sprawowania władzy przez przywódcę Fikreta Abdicia oraz jego losy obu po upadku obu „Autonomii”. Niewielkie terytorialnie quasi-państwa miały własne instytucje polityczne i armię. F. Abdić był uważany za krytyka oraz politycznego konkurenta prezydenta Bośni i Hercegowiny, Aliji Izetbegovicia. Deklarował, że jego celem była współpraca politycznej z Serbami i Chorwatami na bazie wspólnych interesów gospodarczych. Secesja z BiH była potraktowana w Sarajewie jako „zdrada” polityczna. Wraz z wygaszeniem walk bośniacko-chorwackich F. Abdić stracił możliwość lawirowania między stronami konfliktu, nie był też poważnym partnerem dla państw zachodnich, które za legalnego przedstawiciela Muzułmanów bośniackich uznawały jego konkurenta politycznego, Aliję Izetbegovicia. Likwidację „Autonomii” F. Abdicia uznano za naturalną konsekwencję wygaszania konfliktu bośniackiego
Węgry na drodze między Wschodem a Zachodem, czyli cywilizacyjna przygoda wczesnośredniowiecznych Madziarów
No full textThe memory of the earliest relationships between the Hungarians, who emigrated to the Carpathian Basin, and the local population was reflected in the later tradition noted by the Hungarian chroniclers. The people named Sclavi had their own tradition, which was also used by the Gesta Hungarorum of the anonymous notary of King Béla (III) in the story of the pastores Romanorum and of the Romans escaping to Germany. The story of Svatopluk written by Simon of Kéza and the episode of the marriage of Menumorout\u27s daughter with the Hungarian dauphine Zolta in the notary\u27s Gesta Hungarorum also had local roots. In these stories, one might notice traces of the Great-Moravian tradition, which is present through its political aspect connected to the person of Svatopluk. The other aspect of this tradition, namely its cultural and religious dimensions, which are illustrated by the deeds of St Cyril and Methodius, was not important for the Hungarians, therefore it found no place in the narratives from this country. However, the newcomers met both main branches of the Christianity, i.e. eastern (or Greek and maybe Slavic) and western (Latin) variations, in their new fatherland/homeland. The first decades of the Hungarian\u27s presence in the Carpathian Basin were a period of domination of the eastern model of Christianity among them, nevertheless after the defeat of the Hungarians at the Lechfeld, the Latin missionaries started their activity. St Adalbert, the Bishop of Prague, and his companions were especially active, and they were the real creators of the Hungarian (Latin) Church. However, until the thirteenth century, the Byzantine (Orthodox) Christianity coexisted with the Latin (Roman-Catholic) denomination. Hungary can be therefore considered as a country lying at the borderland between both main cultural spheres of Christian Europe, a situation which is typical for the whole of Central Europe.Pamięć o najwcześniejszych kontaktach między przybywającymi do Kotliny Karpackiej Węgrami oraz tubylcami, przechowała się w późniejszej tradycji zanotowanej przez węgierskich kronikarzy. Ludność określana mianem Sclavi miała swoją własną tradycję, która została wykorzystana przez anonimowego notariusza króla Béli (III) w jego Gesta Hungarorum w opowiadaniu o pasterzach Rzymian (pastores Romanorum) oraz o Rzymianach uciekających do Niemiec. Lokalne korzenie miała też tradycja o Świętopełku zapisana przez Szymona z Kézy oraz o małżeństwie córki Menumorouta z następcą węgierskiego tronu Zoltą w Gesta Hungarorum anonimowego notariusza. W tych opowiadaniach można dostrzec ślady tradycji wielkomorawskiej, a dokładniej jej politycznego aspektu związanego z postacią Świętopełka. Jej drugi aspekt: kulturalny i religijny opisujący działalność św. Cyryla i Metodego nie był ważny dla Węgrów, stąd nie znalazł miejsca w źródłach narracyjnych z tego kraju. Jednakże przybysze w nowej ojczyźnie zetknęli się z obiema gałęziami chrześcijaństwa: wschodnią (grecką, może i słowiańską) oraz zachodnią (łacińską). Przez pierwsze dekady osadnictwa węgierskiego wśród nich dominował wschodni model chrześcijaństwa, dopiero po klęsce Węgrów na Polu Lechowym dotarły do nich misje łacińskie. Szczególnie czynni byli św. Wojciech, biskup Pragi oraz osoby z jego otoczenia. Można ich uznać za właściwych twórców łacińskiego Kościoła węgierskiego. Jednakże oba Kościoły (rzymsko-katolicki i prawosławny) współistniały na Węgrzech aż do XIII w. Dlatego Węgry można uznać za kraj leżący na kulturowym pograniczu między chrześcijaństwem zachodnim a wschodnim, co jest typowe dla krajów Europy Środkowej
Na pograniczu poezji i historiografii. Kultura bałkańskich ġāzīch widziana oczami osmańskich XV-wiecznych kronikarzy-poetów
No full textAmong the preserved works of 15th-century Ottoman historiography, there are several examples of poems that are related to the idea of conducting a ġazā. Analysis of these works leads to conclusions that partly confirm previous findings in the literature, but also to new insights. The ġāzī community encompassed representatives of various social groups who interpreted this concept differently and had different goals related to it. Muslim scholars tried to impose certain rules based on moral principles. Their approach also assumed being a link between the borderland and the center. The palace aimed to lead the conquests and subjugate the border warriors. Among the latter, there were elements of culture whose tradition can be traced back to the first centuries of Islam. Something important for them, apart from enrichment, was the bond with the conquered land, which was not only a new part of the domain of Islam, but also their small homeland.Wśród zachowanych dzieł XV w. historiografii osmańskiej jest kilka przykładów poematów, które są powiązane z ideą prowadzenia ġazy. Analiza tych dzieł prowadzi po części do wniosków potwierdzających dotychczasowe ustalenia w literaturze, ale także nowych ustaleń. Środowisko ġāzīch łączyło w sobie przedstawicieli różnych grup społecznych różnie interpretujących to pojęcie i mających różne cele z nim związane. Muzułmańscy uczeni próbowali narzucać pewne zasady oparte o pryncypia moralne. Ich podejście zakładało także bycie łącznikiem między pograniczem a centrum. Pałac dążył do tego, by przewodzić podbojom i podporządkować sobie pogranicznych wojowników. Wśród tych ostatnich zaś funkcjonowały elementy kultury, których tradycję można cofnąć do pierwszych wieków islamu. Czymś istotnym obok wzbogacenia się była dla nich więź z zdobytą ziemią, która była nie tylko nową częścią domeny islamu, ale także ich małą ojczyzną.
Opowieść krzyżowca z wędrówki przez Bizancjum: listy hrabiego Stefana z Blois do jego żony Adeli
No full textThe article presents in Polish and Latin languages two famous letters that Stephen-Henry, count of Chartres and Blois, sent to his wife Adela of Normandy during the First Crusade (1096–1099). The former of these, written c. 24 June 1097, recounts the reception of Stephen in Constantinople by emperor Alexius I Comnenus and the siege of Nicaea, while the latter, written on 29 March 1098, tells about the crusaders’ journey through Anatolia and the following siege of Antioch. Both sources have long been of great interest to historians due to their peculiar character and some original information on the events of the crusade. The letters’ text is accompanied by a commentary and an introduction, in which their research has been summarised. It is the first full scientific translation of these sources into Polish.The article presents in Polish and Latin languages two famous letters that Stephen-Henry, count of Chartres and Blois, sent to his wife Adela of Normandy during the First Crusade (1096–1099). The former of these, written c. 24 June 1097, recounts the reception of Stephen in Constantinople by emperor Alexius I Comnenus and the siege of Nicaea, while the latter, written on 29 March 1098, tells about the crusaders’ journey through Anatolia and the following siege of Antioch. Both sources have long been of great interest to historians due to their peculiar character and some original information on the events of the crusade. The letters’ text is accompanied by a commentary and an introduction, in which their research has been summarised. It is the first full scientific translation of these sources into Polish
Sąsiad zły – Jan Sas (1579–1582)
No full textThe paper discusses the issue of the “black legend” of the Moldavian hospodar Ioan (Iancu) Sasul in Polish historiography. It is so well-established that the hospodar is even considered a typical example of a bad neighbour. The analysis of his reign reveals both real and exaggerat ed reasons for accusing the hospodar of hostility towards Poland. Motives of his actions and the circumstances, in which the accusations of bad neighbourhood emerged were presented by reviewing information about the hospodar in available archival materials and source editions. It was indicated that there is a lack of primary information independently confirming the allegations that arose within the circle of King Stefan Batory and Chancellor Jan Zamoyski. At the same time, an objective conflict of interest between the king and the hospodar is indicated. Thus, the possibility of creating a bad image of the hospodar as a political justification for his brutal elimination on the orders of the Polish king is discussed.Artykuł omawia kwestię „czarnej legendy” hospodara mołdawskiego Jana (Janku) Sasa w pol skiej historiografii. Jest ona tak ugruntowana, że hospodar uchodzi wręcz za typowy przykład złego sąsiada. Analiza jego rządów ukazuje realne, jak i wyolbrzymione powody oskarżenia hospodara o wrogość wobec Polski. Poprzez przejrzenie informacji o hospodarze w dostępnych źródłach archiwalnych i wydanych drukiem ukazano motywy jego działania oraz okoliczności, w jakich pojawiły się oskarżenia o złe sąsiedztwo. Wskazano na brak źródłowych informacji potwierdzających niezależnie zarzuty, jakie pojawiły się w kręgu króla Stefana Batorego i kanclerza Jana Zamoyskiego. Zarazem wskazuje się na obiektywny konflikt interesów między kró lem a hospodarem. Dyskutowana jest zatem możliwość wykreowania złego wizerunku hospodara jako politycz nego uzasadnienia jego brutalnej eliminacji na rozkaz króla polskiego
Daniel Filip-Afloarei, Un deceniu zbuciumat. România şi criza regimului comunist din Polonia în anii ’80, Institutului de Investigarea a Crimelor Comunismului și Memoria Exilului Românesc, Mega, Cluj-Napoca 2023, ss. 441
No full textDana Caciur-Andreescu, Morlacii din Dalmaţia în secolele XV-XVI, Editura Cetatea de Scaun, Târgoviște 2023, ss. 382
No full textExperientially relevant borders and new categories of identity
No full textThe present paper aims to provide an analysis of the effect of the border, the social practices related to it and their consequences on the ethnic and national identification and categorization mechanisms that exist within the two biggest communities living in Transylvania. The paper examines the manners of crossing the border in any direction in the case of the Hungarian and Romanian speakers residing in Transylvania, inquires into the distinction and separation procedures as regards the existing borders and into the cultural consequences of travelling across the border. We use the following research questions to develop this study: What kind of identity categories appear when crossing the border? What types of transnational discourses of power are evoked that may qualify the Romanian speakers at the border crossing? What is the message that reaches the Hungarian speakers during the border crossing experiences? Can we identify any hybridization in the border zone of Transylvania?The present paper aims to provide an analysis of the effect of the border, the social practices related to it and their consequences on the ethnic and national identification and categorization mechanisms that exist within the two biggest communities living in Transylvania. The paper examines the manners of crossing the border in any direction in the case of the Hungarian and Romanian speakers residing in Transylvania, inquires into the distinction and separation procedures as regards the existing borders and into the cultural consequences of travelling across the border. We use the following research questions to develop this study: What kind of identity categories appear when crossing the border? What types of transnational discourses of power are evoked that may qualify the Romanian speakers at the border crossing? What is the message that reaches the Hungarian speakers during the border crossing experiences? Can we identify any hybridization in the border zone of Transylvania
Wallachian mobility and settlement along the Carpathian Arc, eds. Mihai Dragnea, Miloš Marek, Grzegorz Jawor and John Polemikos, Routledge 2024, pp. 228
No full textGeneza i uwarunkowania powstania rządu Milana Panicia w Federalnej Republice Jugosławii w 1992 roku
No full textThe article presents the political dynamics behind the appointment of Milan Panić as prime minister of the Federal Republic of Yugoslavia (FRY) in 1992. The study emphasizes the pivotal role of Slobodan Milošević and the pressure from Western governments in this decision. Following the violent dissolution of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia and the conflicts in Croatia and Bosnia and Herzegovina, the newly proclaimed FRY faced severe UN sanctions and international isolation. In response to mounting domestic unrest and the need to improve relations with the West, Milošević first supported Dobrica Ćosić, a respected dissident writer, for the federal presidency. He then unexpectedly nominated Panić, a Serbo-American businessman, as prime minister of the FRY. Panić’s selection was a calculated political maneuver by Milošević, aimed at navigating the deepening crises and breaking the country’s international isolation while simultaneously maintaining his own dominant position.Artykuł analizuje dynamikę polityczną, która doprowadziła do nominacji Milana Panicia na premiera Federalnej Republiki Jugosławii (FRJ) w 1992 r. Studium podkreśla kluczową rolę Slobodana Miloševicia oraz presję ze strony rządów zachodnich, które wpłynęły na tę decyzję. W następstwie gwałtownego rozpadu Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii i konfliktów w Chorwacji oraz w Bośni i Hercegowinie, nowo proklamowana FRJ stanęła w obliczu surowych sankcji ONZ oraz międzynarodowej izolacji. W odpowiedzi na narastające niepokoje wewnętrzne i potrzebę poprawy relacji z Zachodem, S. Milošević najpierw poparł Dobricę Ćosicia, szanowanego dysydenta i pisarza, na prezydenta federalnego. Następnie, nieoczekiwanie, nominował M. Panicia, serbsko-amerykańskiego biznesmena, na premiera FRJ. Wybór M. Panicia był przemyślanym manewrem politycznym S. Miloševicia, mającym na celu opanowanie pogłębiającego się kryzysu i przełamanie międzynarodowej izolacji kraju, przy jednoczesnym zachowaniu jego własnej dominującej pozycji