Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Diachroniczne ujęcie kryteriów istnienia w naukach empirycznych
Get PDFThe aim of this paper is to propose a new approach to criteria of existence in natural sciences which can be called a diachronic one. In these considerations, we start with a general analysis of criteria of existence and discuss two competing views on this issue: first, the strategy put forward by logical empiricists that emphasizes the importance of empirical criteria of existence and, second, the view presented by Willard Van Orman Quine, who claimed that the only way to accept the existence of certain objects is to apply the theoretical criterion (ontological commitments criterion). Our main idea is to develop an approach to applying criteria so that strategies proposed by Quine and logical empiricists (so-called synchronic models) do not antagonize each other, but also can be considered adequate in some circumstances.Celem artykułu jest zaproponowanie nowego podejścia do zagadnienia kryteriów istnienia w naukach przyrodniczych, które nazywamy ujęciem diachronicznym. Punktem wyjścia naszych rozważań jest ogólna analiza problematyki kryteriów istnienia oraz zrekonstruowanie dwóch konkurencyjnych poglądów na odnośne zagadnienie: po pierwsze, propozycji zgłoszonej przez empirystów logicznych, w której główny nacisk zostaje położony na empiryczne probierze istnienia, po drugie zaś, koncepcji kojarzonej z osobą Willarda Van Ormana Quine’a, zgodnie z którą jedynym środkiem uznawania przedmiotów za istniejące jest kryterium teoretyczne (kryterium zobowiązań ontologicznych teorii). Przyświecającą nam ideą jest wypracowanie takiej formuły wykorzystania kryteriów istnienia, aby strategie Quine’a oraz empirystów logicznych – w których użycie kryteriów analizuje się z perspektywy synchronicznej – nie tylko się wzajemnie nie antagonizowały, lecz przede wszystkim, by można je było uznać za adekwatne w pewnych okresach funkcjonowania teorii
Wszechsubiektywność i teizm klasyczny są nieuzgadnialne
No full textLinda Zagzebski argues that omnisubjectivity is compatible with a classical theistic model of God. In this paper I argue that omnisubjectivity is not possibly compatible with classical theism. In particular, omnisubjectivity is in conflict with timelessness, immutability, simplicity, and impassibility. Linda Zagzebski argumentuje, że wszechsubiektywność jest zgodna z klasycznym teistycznym modelem Boga. W tym artykule argumentuję, że wszechsubiektywności nie da się pogodzić z klasycznym teizmem. W szczególności wszechsubiektywność kłóci się z bezczasowością, niezmiennością, prostotą i niecierpiętliwością
Estetyka – Ingarden – interpretacja (o teorii literatury Andrzeja Tyszczyka)
Get PDFThis sketch explores the scholarly profile of Andrzej Tyszczyk, a distinguished researcher primarily focused on literary theory, with contributions extending into other areas of literary studies. His academic achievements center on the aesthetics of Roman Ingarden, particularly in the fields of literary aesthetics and axiology. A separate section is dedicated to Tyszczyk’s most recent book, Within the Realm of the Tragic. Studies, which draws upon his extensive expertise across multiple disciplines: aesthetics, the concept of the tragic and its historical origins, as well as his earlier work on the theory and practice of interpretation. The article underscores the unique characteristics of Tyszczyk’s research, solidifying his significant role in Polish literary scholarship.Szkic Estetyka – Ingarden – interpretacja poświęcony jest sylwetce naukowej Andrzeja Tyszczyka – badacza zajmującego się przede wszystkim teorią literatury, ale również innymi obszarami literaturoznawstwa. Jego dokonania naukowe skupiły się na estetyce Romana Ingardena (estetyka i aksjologia literacka). Osobne miejsce w szkicu poświęcone zostało ostatniej książce Tyszczyka: W kręgu tragiczności. Studia, w której wykorzystane zostało bogate doświadczenie autora z różnych obszarów: badania z zakresu estetyki, problemu tragiczności z uwzględnieniem jego historycznych początków, a także wcześniejsze zainteresowanie teorią oraz praktyką interpretacji. W artykule zwrócono uwagę na specyfikę prowadzonych przez Tyszczyka badań, stanowiącą o ważnym miejscu tego uczonego w polskim literaturoznawstwie
Czy potrzebujemy teorii obiegów (w humanistyce cyfrowej)?
Get PDFThe article proposes the possibility of developing a theory of “circulations” in the digital humanities, combining a phenomenological perspective (Ingarden’s approach to the work of art as something that “lives” through successive concretizations, whose application to contemporary culture is advocated by Andrzej Tyszczyk) with Bruno Latour’s constructivist approach. The author argues that classical theories of the work of art, centered on a fixed structure or text, are not sufficient as a methodological perspective in the face of digital culture, where platforms, remediation, convergence, and performativity intensify the roles of those creating and experiencing culture. By introducing the concept of “circulations” – dynamic cultural systems – he emphasizes their fluid boundaries, interferences, and the ongoing negotiations of values and meanings. This theory of circulations is intended to facilitate the study of multisensory and dispersed forms of expression, especially in a world dominated by digital tools. The notion of circulation takes into account the intentional, experiential, and performative nature of cultural participation. It is presented as a research method that complements the traditional poetics of the work of art, making it easier to describe contemporary culture in its constant flow and transformation.Artykuł postuluje możliwość wypracowania teorii obiegów w humanistyce cyfrowej, łączącej perspektywę fenomenologii (Ingardenowskie podejście do dzieła żyjącego w kolejnych konkretyzacjach, którego zastosowanie do badań współczesnej kultury zaproponował Andrzej Tyszczyk) z podejściem konstruktywistycznym w ujęciu Bruno Latoura. Autor wskazuje, że klasyczne teorie dzieła, skupione na stałej strukturze czy tekście, nie są wystarczającym ujęciem metodologicznym w obliczu kultury cyfrowej, w której platformy, remediacja, konwergencja i performatywność intensyfikują role osób tworzących i odbierających kulturę. Wprowadzając pojęcie obiegów – dynamicznych systemów kulturowych – autor podkreśla ich płynne granice, interferencje oraz zachodzące w nich negocjacje wartości i znaczeń. Teoria obiegów miałaby umożliwić badanie wielozmysłowych i rozproszonych form ekspresji, zwłaszcza w świecie zdominowanym przez narzędzia cyfrowe. Pojęcie obiegu uwzględnia intencjonalny, przeżyciowy i performatywny charakter uczestnictwa w kulturze. To propozycja metody badawczej uzupełniającej tradycyjną poetykę dzieła tak, by łatwiej opisać współczesną kulturę w jej ciągłym przepływie i transformacji
Michał Głowiński i „świadomość nieszczęśliwa”
Get PDFThe article treats Michał Głowiński’s body of work – comprising literary theory, literary criticism, essays, autobiography, and fiction – as a single text, écriture, akin to Roland Barthes’ concept of writing as presented in The Death of the Author. Within this realm, the author seeks traces of G.W.F. Hegel’s concept of ‘unhappy consciousness’, a cognitive state characterized by a persistent, structural incapacity of the writing subject. The article argues that the signs of this ‘unhappy consciousness’ are dispersed throughout Głowiński’s entire oeuvre, rather than being confined to predetermined areas such as autobiographical accounts of Shoah. The analysis delves into diverse textual levels to uncover these signs: words, intertextual relations, realist style, character construction, plots, metatexts, and methods of evoking and composing memories.W artykule prace Michała Głowińskiego: teoretycznoliterackie, krytycznoliterackie, eseistyczne, autobiograficzne i literackie traktowane są jako jeden tekst, czyli jako pisanie – tak jak je ujmował Roland Barthes w Śmierci autora. W tak otwartym obszarze autor poszukuje śladów sformułowanej przez G.W.F. Hegla kategorii świadomości nieszczęśliwej, która oznacza pewną stałą, należącą do właściwości struktury poznawczej, niedyspozycję poznawczą podmiotu piszącego. Autor artykułu dowodzi, że znaki świadomości nieszczęśliwej są rozmieszczone w całym tekście Głowińskiego, a nie tylko w miejscach do tego szczególnie predysponowanych, czyli w jego autobiograficznej opowieści o Zagładzie. Analizie zostają poddane kolejne stopnie tekstu ujawniające poszukiwane znaki: słowa, relacje intertekstualne, styl realistyczny, konstrukcja bohaterów, fabuły, metateksty, metody przywoływania i komponowania treści pamięciowych
Tłumaczenie na języki afrykanskie w celu ułatwienia komunikacji między interesariuszami w rolnictwie: wnioski z doświadczenia yambeta
Get PDFIn a context where the transmission of technical knowledge remains largely obstructed by the preponderance of European languages in Africa, this article examines the decisive role of translation in facilitating exchanges between agricultural agents and local farmers. Using the Yambeta language as an example, the article shows how the development of a specialised lexicon and the translation of agricultural technical data sheets have encouraged the appropriation of agronomic knowledge by speakers of this language. The study led to the development of a suitable agricultural terminology and phraseology to meet the challenges posed by the lack of corresponding technical concepts in Yambeta. The lexical enrichment mechanisms and translation strategies used made this knowledge accessible while respecting the linguistic and cultural specificities of the Yambeta community. The results reveal a significant improvement in the understanding of farming practices, which in turn encourages better adoption of innovations. Beyond this case study, the article argues for a more inclusive language policy, targeting the institutional recognition of translation as a strategic lever for sustainable development and the empowerment of rural communities in Africa.Dans un contexte où la transmission des savoirs techniques demeure largement entravée par la prépondérance des langues européennes en Afrique, cet article examine le rôle déterminant de la traduction dans la facilitation des échanges entre les agents du monde agricole et les agriculteurs locaux. À travers l’expérience du yambeta, l’article démontre comment l’élaboration d’un lexique spécialisé et la traduction de fiches techniques agricoles ont favorisé l’appropriation des connaissances agronomiques par les locuteurs de cette langue. L’étude a permis l’élaboration d’une terminologie et d’une phraséologie agricoles adaptées, afin de répondre aux défis posés par l’absence de concepts techniques correspondants en yambeta. Les mécanismes d’enrichissement lexical et les stratégies traductologiques mises en œuvre ont permis de rendre ces savoirs accessibles tout en respectant les spécificités linguistiques et culturelles de la communauté yambeta. Les résultats révèlent une amélioration significative de la compréhension des pratiques agricoles, qui favorise ainsi une meilleure adoption des innovations. Par-delà cette étude de cas, l’article plaide pour une politique linguistique plus inclusive, visant la reconnaissance institutionnelle de la traduction comme levier stratégique du développement durable et de l’autonomisation des communautés rurales en Afrique.W kontekście, w którym przekazywanie wiedzy technicznej pozostaje w dużej mierze utrudnione przez przewagę języków europejskich w Afryce, poddana jest analizie decydująca rola tłumaczenia w ułatwianiu wymiany między agentami rolnymi a lokalnymi rolnikami. Autor ukazuje na przykładzie języka Yambeta, w jaki sposób opracowanie specjalistycznego leksykonu i tłumaczenie dokumentacji rolniczej zachęciło do przyswojenia wiedzy agronomicznej przez osoby posługujące się tym językiem. Badanie doprowadziło do opracowania odpowiedniej terminologii i frazeologii rolniczej, aby sprostać wyzwaniom związanym z brakiem odpowiednich pojęć technicznych w języku Yambeta
Co duże korpusy mówią o dosłownym i przenośnym użyciu słów pain we francuskim i bread w angielskim
Get PDFThis article offers a contrastive study of the French term pain and the English term bread, by analyzing first their frequencies of use, then the preferred collocations (subject, object, and/or, etc.) in two large corpora hosted on the SketchEngine platform: French Web 2020 (frTenTen) and English Web 2020 (enTenTen). These first analyses allow us to discover the similarities, but also the differences in the contextual uses of pain and bread. The figurative representations – essentially metonymic and metaphorical – of the terms pain and bread are also discussed, as well as the axiology (positive, neutral, negative) that emerges from the expressions in French and English, in order to explain their multiple uses and the differences between the two languages.Cet article propose une étude contrastive des termes français pain et anglais bread, en analysant tout d’abord leurs fréquences d’utilisation, puis les collocations privilégiées (sujet, objet, et/ou, etc.) dans deux grands corpus hébergés sur la plateforme SketchEngine : French Web 2020 (frTenTen) et English Web 2020 (enTenTen). Ces premières analyses permettent de mettre au jour les similarités, mais également les différences d’utilisation en contexte de ces deux termes. Sont également abordées les représentations figurées – essentiellement métonymiques et métaphoriques – des termes pain et bread, ainsi que l’axiologie (positive, neutre, négative) qui se dégage des expressions en français et en anglais, afin d’expliquer la multiplicité de leurs usages et les différences éventuelles entre les deux langues.
Niniejszy artykuł proponuje badanie kontrastywne francuskiego pain i angielskiego bread, analizując najpierw częstotliwość ich użycia, a następnie preferowane kolokacje (podmiot, przedmiot, i/lub itp.) w dwóch dużych korpusach umieszczonych na platformie SketchEngine: French Web 2020 (frTenTen) i English Web 2020 (enTenTen). Te wstępne analizy ujawniają podobieństwa, ale i różnice w używaniu tych dwóch terminów w kontekście. Omówiono również znaczenia przenośne – głównie metonimiczne i metaforyczne – terminów pain i bread, a także aksjologię (pozytywną, neutralną, negatywną), która wyłania się z wyrażeń w języku francuskim i angielskim, aby wyjaśnić wielość ich zastosowań i ewentualne różnice między tymi dwoma językami
Et totius Trinitatis/ nobile triclinium: losy i znaczenie dystychu Adama od św. Wiktora
No full textOf the various pieces of prose and sequences of Adam of Saint Victor, two verses achieved lasting success as early as the twelfth century—perhaps with Aelred of Rievaulx, and certainly with Alain de Lille, Anthony of Padua, Étienne de Bourbon, Bonaventure, Thomas Aquinas, Thomas of Cantimpré, and many others—both in Latin and in the vernacular, as well as in the Cantigas attributed to King Alfonso X of Castile, known as “the Wise.” However, this widespread reception soon led to the detachment of these verses from their original context, which subtly yet significantly altered their original meaning. This study examines the meaning of the distich both in Adam’s own work and in its later reception, interpreting this transformation in light of broader trends that shaped Mariology in the final centuries of the Middle Ages. While Adam expresses the personal connection of the Blessed Virgin Mary with the three persons of the Trinity (Et totius Trinitatis/ nobile triclinium), he simultaneously emphasizes her more intimate and particular relationship with the Incarnate Word (Verbi tamen incarnati speciale maiestati praeparans hospitium). Over time, this nuance fades in later texts, where authors retain only the triple relationship of Mary with the three divine persons. However, an analysis of the sequence reveals that Adam’s primary objective was to highlight her special relationship with the Son. This shift reflects a broader evolution in Marian literature. In the last three or four centuries of the Middle Ages, the Virgin Mary was increasingly praised independently of the mystery of the Incarnation, raising the risk of separating Mariology from Christology. In this context, it is all the more significant that Adam sought to maintain a balance between these two perspectives, allowing one to correct the other. In doing so, he aligned perfectly with the Victorine tradition. While his work gave voice to emerging theological tendencies of his time, the masters of Saint-Victor sought to counterbalance them by grounding their thought firmly in the Church’s earliest tradition, striving to preserve the harmonious equilibrium of the Christian mystery.Parmi les proses et séquences d’Adam de Saint-Victor, deux vers ont rencontré un succès durable dès le xiie siècle, chez Aelred de Riévaulx peut-être, sûrement chez Alain de Lille, Antoine de Padoue, Étienne de Bourbon, Bonaventure, Thomas d’Aquin, Thomas de Cantimpré et bien d’autres, en latin ou en langue vernaculaire comme dans les Cantigas attribuées au roi de Castille Alphonse X le Sage. Toutefois ce vaste succès a vite détaché les deux vers de leur contexte. Ce faisant, il en a subtilement mais substantiellement modifié la signification originelle. L’enquête étudie le sens du distique chez Adam lui-même, puis chez ses lecteurs ultérieurs, pour interpréter ce décalage en fonction des tendances plus générales qui affectent la mariologie dans les derniers siècles du Moyen Âge. Tout en énonçant un lien personnel de la Vierge Marie avec les trois personnes de la Trinité (Et totius Trinitatis/ nobile triclinium), Adam prend aussitôt soin d’affirmer sa relation plus intime et plus spéciale avec le Verbe incarné (Verbi tamen incarnati speciale maiestati preparans hospitium). Avec le temps, ce correctif se perd chez les écrivains ultérieurs, qui ne retiennent de la séquence que le triple lien de Marie avec les trois personnes divines. Or l’analyse de la séquence montre que le but d’Adam était d’insister principalement sur son lien particulier avec le Fils. Cette variation manifeste une évolution plus générale dans la littérature mariale. Durant les trois ou quatre derniers siècles du Moyen Âge, on tend de plus en plus à louer la Vierge Marie pour elle-même, indépendamment du mystère de l’Incarnation, au risque de séparer la mariologie de la christologie. Il n’en est que plus instructif de voir qu’Adam s’efforçait encore tenir ensemble deux affirmations, l’une corrigeant l’autre. Par là, il s’inscrivait parfaitement dans la tradition victorine. Tout en donnant voix aux tendances nouvelles de son temps, les maîtres de Saint-Victor cherchent aussitôt à les rééquilibrer par un solide enracinement dans la tradition la plus ancienne de l’Église, afin de préserver l’équilibre harmonique du mystère chrétien.Spośród tekstów i sekwencji Adama od św. Wiktora dwa wersety zyskały trwałą popularność od XII wieku – prawdopodobnie u Elreda z Riévaulx, a z całą pewnością u Alana z Lille, Antoniego Padewskiego, Etienne’a de Bourbon, Bonawentury, Tomasza z Akwinu, Tomasza z Cantimpré i wielu innych. Występowały one zarówno w języku łacińskim, jak i w językach wernakularnych, na przykład w Cantigas przypisywanych Alfonsowi X Mądremu, królowi Kastylii. Jednak ten ogromny sukces szybko oderwał te dwa wersety od ich kontekstu, co w konsekwencji subtelnie, lecz istotnie zmieniło ich pierwotne znaczenie. Niniejsze studium bada sens dystychu zarówno w twórczości samego Adama, jak i w jego późniejszej recepcji, w celu interpretacji tej zmiany w odniesieniu do szerszych tendencji, które kształtowały mariologię w ostatnich wiekach średniowiecza. Stwierdzając osobisty związek Maryi Dziewicy z trzema osobami Trójcy Świętej (Et totius Trinitatis nobile triclinium), Adam podkreśla jednocześnie Jej bardziej osobistą i szczególną relację ze Słowem wcielonym (Verbi tamen incarnati speciale maiestati preparans hospitium). Z czasem jednak to doprecyzowanie zostało zatracone przez późniejszych autorów, którzy z sekwencji zachowali jedynie potrójny związek Maryi z trzema osobami boskimi. Jednak analiza sekwencji wskazuje, że głównym celem Adama było przede wszystkim uwypuklenie jej szczególnej relacji z Synem. Tendencja ta wpisuje się w szerszą ewolucję literatury maryjnej. W ciągu ostatnich trzech lub czterech wieków średniowiecza coraz częściej opisywano Najświętszą Maryję Pannę w oderwaniu od tajemnicy wcielenia, co groziło stopniowym rozdzieleniem mariologii od chrystologii. W tym kontekście tym bardziej znaczące staje się to, że Adam dążył do zachowania równowagi między obiema perspektywami, pozwalając jednej korygować drugą. W ten sposób doskonale wpisywał się w tradycję wiktoriańską. Choć w jego twórczości dostrzegalne są nowe tendencje teologiczne epoki, mistrzowie z Saint-Victor starali się je równoważyć poprzez silne zakorzenienie w najstarszej tradycji Kościoła, dążąc do zachowania harmonii w rozumieniu tajemnicy chrześcijańskiej
Sekwencja Rex Salomon fecit templum wyrazem mistagogii wiktoryńskiej
No full textThe article explores Victorines mystagogy, understood as a gradual introduction into the mystery of salvation, with liturgy serving as a privileged space for accessing this mystery. The author demonstrates that the School of Saint Victor upheld an integral theological and formative vision. Based on the sequence Rex Salomon fecit templum, the study reveals how biblical and sacramental symbols interweave spiritual and communal life. The structure of the article includes: (1) the concept of mystagogy from a Victorine perspective, (2) the genesis and function of the sequence, and (3) a textual analysis of Rex Salomon fecit templum along with theological-liturgical conclusions. The significance of an integral liturgy, which unites knowledge, experience, and spiritual transformation, is emphasized.Artykuł dotyczy mistagogii wiktoryńskiej, pojmowanej jako stopniowe wprowadzanie w misterium zbawienia, w którym liturgia stanowi szczególną przestrzeń dostępu do tego misterium. Autor ukazuje, że w szkole św. Wiktora istniała integralna wizja teologiczna i formacyjna. Na podstawie sekwencji Rex Salomon fecit templum ujawnia, w jaki sposób biblijne i sakramentalne symbole łączą życie duchowe i wspólnotowe. Struktura artykułu obejmuje: (1) pojęcie mistagogii w ujęciu wiktoryńskim, (2) genezę i funkcję sekwencji oraz (3) analizę tekstualną Rex Salomon fecit templum wraz z wnioskami teologiczno-liturgicznymi. Podkreślona zostaje doniosłość liturgii integralnej, łączącej poznanie, doświadczenie i duchową przemianę