Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Granice zastosowania postępowania regulacyjnego w trybie art. 60 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej wobec nieruchomości należących uprzednio do osób prawnych Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego
No full textThe article presents a doctrinal and functional analysis of Article 60(1)(5) of the Act of 17 May 1989 on the Relationship between the State and the Catholic Church in Republic of Poland, in the context of regulatory proceedings concerning Church real estate, with particular emphasis on the situation of the Evangelical Augsburg Church. It is indicated that the liquidation processes of legal persons of this Church after 1945 led to the takeover of their property by the state without ensuring institutional succession, resulting in the inability to effectively restitute assets after 1989. The author argues that Article 60(1)(5) of the Act also applies to real estate with an unsettled legal status, i.e., properties whose owner was unknown on the date the Act entered into force, provided that the conditions of factual possession and the existence of a sacred building or cemetery are met. The author opposes the prevailing narrow interpretation that limits the application of the discussed provision exclusively to properties belonging to the State Treasury, pointing out its contradiction with the literal wording of the provision as well as its logical and axiological inconsistency. In particular, it is demonstrated that adopting such a position leads to an unacceptable logical circularity and effectively prevents the achievement of the regulation’s purpose, which was to end legal uncertainty.Artykuł stanowi dogmatyczno-funkcjonalną analizę art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, w kontekście postępowań regulacyjnych dotyczących nieruchomości kościelnych, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Wskazano, iż procesy likwidacyjne osób prawnych tego Kościoła po 1945 r. prowadziły do przejęcia ich majątku przez państwo bez zapewnienia sukcesji instytucjonalnej, co skutkowało brakiem możliwości skutecznej restytucji mienia po 1989 r. Autor dowodzi, iż art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy znajduje zastosowanie również do nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, tj. takich, których właściciel nie był znany w dniu wejścia w życie ustawy, o ile spełnione zostały przesłanki faktycznego władania oraz istnienia obiektu sakralnego lub cmentarza. Autor sprzeciwia się dominującej wykładni zawężającej, ograniczającej zastosowanie analizowanego przepisu wyłącznie do nieruchomości należących do Skarbu Państwa, wskazując na jej sprzeczność z literalnym brzmieniem przepisu oraz jej niespójność logiczną i aksjologiczną. W szczególności wykazano, że przyjęcie takiego stanowiska prowadzi do niedopuszczalnego błędnego koła logicznego i de facto uniemożliwia realizację celu regulacji, jakim było zakończenie stanów niepewności prawnej
Troska biskupa lubelskiego Stefana Wyszyńskiego o parafie i duszpasterzy na podstawie protokołów wizytacji kanonicznych (1946-1948)
No full textDuring his canonical visitations of parishes, Bishop Wyszyński noted their religious, moral, and material condition, the living and working conditions of the clergy, and also indicated directions for the future. The protocols from the canonical visitations (1946-1948) were prepared according to the following points: organization and course of the visitation; pastor; lay employees; spiritual condition of the parish; pastoral work; state of the church and sacristy; cemetery; economic condition of the parish; parish registers; temporary regulations; pastoral blessing. For Bishop Wyszyński, canonical visitations were an expression of his concern for the spiritual well-being of the particular Church entrusted to him.Biskup Wyszyński podczas wizytacji kanonicznych parafii zwracał uwagę na ich stan religijno-moralny i materialny, warunki życia i pracy duchowieństwa, a także wskazywał kierunki działania na przyszłość. Protokoły z przeprowadzonych wizytacji kanonicznych (1946-1948) sporządzane były według następujących punktów: organizacja i przebieg wizytacji; duszpasterz; pracownicy świeccy; stan duchowy parafii; praca duszpasterska; stan świątyni i zakrystii; cmentarz; stan gospodarczy parafii; księgi parafialne; rozporządzenia przejściowe; błogosławieństwo pasterskie. Wizytacje kanoniczne dla biskupa Wyszyńskiego były wyrazem troski o dobro duchowe powierzonego mu Kościoła partykularnego
Vis activa primitiva i metafizyczne podstawy dynamiki Leibniza
No full textThis article examines Leibniz’s dynamics as an integral part of his philosophical system, where physics and the metaphysics of substance and force are inseparable. While Leibniz does not explicitly refer to monads in his theory of dynamics, he already envisions a world fundamentally structured by immaterial centers of force. The study reconstructs the key concepts of Leibnizian dynamics, particularly the notion of vis activa primitiva and its role in determining both the phenomenal and metaphysical order. By analyzing its relation to the law of series and the unity of substance, the article argues that Leibniz’s theory of force provides a bridge between mechanics and metaphysics, challenging the Cartesian reduction of motion to mere geometric relations.Artykuł analizuje dynamikę Leibniza jako integralną część jego systemu filozoficznego, w którym fizyka oraz metafizyka substancji i siły pozostają nierozdzielne. Choć Leibniz w swojej teorii dynamiki nie odwołuje się wprost do monad, to jednak już na tym etapie zakłada świat zasadniczo ukształtowany przez niematerialne centra siły. Tekst rekonstruuje kluczowe pojęcia leibnizjańskiej dynamiki, w szczególności koncepcję vis activa primitiva i jej rolę w wyznaczaniu zarówno porządku fenomenalnego, jak i metafizycznego. Analizując jej związek z prawem serii oraz zasadą jedności substancji, artykuł dowodzi, że teoria siły u Leibniza stanowi pomost między mechaniką a metafizyką, podważając kartezjańską redukcję ruchu do czysto geometrycznych relacji
Nihilizm w myśli Giacoma Leopardiego. Od indywidualnego pesymizmu do refleksji nad ludzką cywilizacją w Zibaldone
No full textIn this research, the theme of nihilism in the œuvre of Giacomo Leopardi will be studied. The great Italian poet is appreciated not only for his literary production, but also for the creation of a philosophical system.
In order to delve more deeply into Leopardi’s thought, notions concerning the nihilism will be explained first. We will refer to the history of this current, with particular emphasis placed on its development in the 19th century. The theoretical basis will later serve to observe and interpret the philosophical ideas of the poet, included in his collection Zibaldone di pensieri.
The text, Leopardi’s true intellectual diary, contains his considerations on a variety of topics: philology, history, politics, literature, morality, religion, philosophy and aesthetics. A recurring motif are the associations to the notions of nihilism: spiritual emptiness, the denial of existence, the feeling of nothingness. Our analysis will show how the poet individually created his reflection on human civilization comparable in certain aspects to the ideas of Arthur Schopenhauer, Friedrich Nietzsche, Søren Kierkegaard or Blaise Pascal.In questa ricerca verrà studiato il tema del nichilismo nell’opera di Giacomo Leopardi. Il grande poeta italiano viene apprezzato non solo per la sua produzione letteraria, ma anche per la creazione di un sistema filosofico.
Al fine di approfondire meglio il pensiero di Leopardi saranno spiegate prima di tutto le nozioni riguardanti il nichilismo. Ci riferiremo alla storia della corrente, con un’attenzione particolare posta sul suo sviluppo nell’Ottocento. Le basi teoriche serviranno in seguito per osservare e interpretare le idee filosofiche del poeta, incluse nella sua raccolta Zibaldone di pensieri.
Il testo, vero e proprio diario intellettuale di Leopardi, contiene le considerazioni dell’autore su vari argomenti: la filologia, la storia, la politica, la letteratura, la morale, la religione, la filosofia, l’estetica. Un motivo ricorrente sono i riferimenti al nichilismo: il vuoto spirituale, la negazione dell’esistenza, il sentimento del nulla. La nostra analisi mostrerà come il poeta creò individualmente una propria riflessione sulla civiltà umana, paragonabile in certi aspetti alle idee di Arthur Schopenhauer, Friedrich Nietzsche, Søren Kierkegaard e Blaise Pascal.W niniejszym badaniu przeanalizowany zostanie temat nihilizmu w twórczości Giacoma Leopardiego. Ten wielki włoski poeta jest ceniony nie tylko ze względu na swoją twórczość literacką, ale także stworzenie systemu filozoficznego.
W celu lepszego zgłębienia myśli Leopardiego, zostaną przede wszystkim wyjaśnione pojęcia związane z nihilizmem. Odniesiemy się do historii nurtu, zwracając szczególną uwagę na jego rozwój w XIX wieku. Podstawy teoretyczne posłużą następnie do zaobserwowania i zinterpretowania idei filozoficznych poety, zawartych w jego zbiorze Zibaldone di pensieri.
Tekst, będący prawdziwym intelektualnym dziennikiem Leopardiego, zawiera rozważania autora na różne tematy: filologii, historii, polityki, literatury, moralności, religii, filozofii, estetyki. Powracającym motywem są odniesienia do nihilizmu – duchowa pustka, negacja istnienia, poczucie nicości. Analiza pokaże, w jaki sposób poeta stworzył własną refleksję na temat cywilizacji ludzkiej, porównywalną pod pewnymi względami z ideami Arthura Schopenhauera, Friedricha Nietzschego, Sørena Kierkegaarda i Blaise’a Pascala
Wezwanie do artystycznej „wojny partyzanckiej”. Szczególny przypadek wystawy Particolare w Wenecji (2011) jako rozwinięcie pokazu Giovanniego Anselmo w warszawskiej Galerii Foksal (1974)
No full textThe article takes up the topic of Polish-Italian artistic contacts in the context of the group exhibition Particolare. Art that sparks unrest (2011). It was organized by Andrzej Turowski and Grzegorz Musiał in the historic Palazzo Donà in Venice, which became the exhibition space of the Signum Foundation in Poznań. One of the inspirations for this show featuring important “export” Polish artists was Giovanni Anselmo’s exhibition at Foksal Gallery in Warsaw (Particolare, 1974), which was almost 40 years earlier. In the text I analyze the relationship between the two events. I see them as a source of an artistic and critical practice rooted in the revolution of the 1960s, present in the Arte Povera movement and then developed today by selected artists in the public space. I focus my attention on the model of tactical engagement of “poor art” and Andrzej Turowski’s belief in the critical and interventionist power of art, which, in order to stir up the title anxiety, questions the apparent obvious, is suspicious of images of modernity, and uses subversion as a critical method of deconstruction.Artykuł podejmuje temat polsko-włoskich kontaktów artystycznych w kontekście zbiorowej wystawy Particolare. Sztuka, która wznieca niepokój (2011). Została ona organizowana przez Andrzeja Turowskiego i Grzegorza Musiała w zabytkowym Palazzo Donà w Wenecji, który stał się przestrzenią wystawową poznańskiej Fundacji Signum. Jedną z inspiracji tego pokazu z udziałem ważnych, „eksportowych” polskich twórców, była wcześniejsza o prawie 40 lat wystawa Giovanniego Anselmo w warszawskiej Galerii Foksal (Particolare, 1974). W tekście analizuję relacje między oboma wydarzeniami. Dostrzegam w nich jako źródło praktykę artystyczną i krytyczną zakorzenioną w rewolucji lat 60., obecną w ruchu Arte Povera, a następnie rozwijaną współcześnie przez wybranych artystów w przestrzeni publicznej. Uwagę skupiam na modelu taktycznego zaangażowania „sztuki ubogiej” oraz przekonaniu Andrzeja Turowskiego o krytycznej i interwencyjnej mocy sztuki, która by wzniecić tytułowy niepokój, podaje w wątpliwość pozorne oczywistości, podejrzliwie odnosi się do obrazów współczesności, używa subwersji jako krytycznej metody dekonstrukcji
Mając na myśli to, co królewskie: diachroniczne ujęcie leksykogenezy form zawierających leksem king w średniowieczu i czasach nowożytnych
No full textThis study examines a diachronic evolution of king-based lexical formations, focusing on their semantic and morphological productivity from Old English to the present. Using Cognitive Metaphor Theory, diachronic lexical semantics, and data from the Oxford English Dictionary, the analysis tracks over 250 formations, highlighting compounding as the primary mechanism of lexical innovation. Notably, over 95% of king-derived lexical innovations result from compounding, yielding both endocentric and exocentric constructions. Findings reveal that while king originally functioned as a marker of political authority, the lexicogenesis in which it was involved shifted the term into diverse new conceptual domains, including ZOOLOGY, BOTANY, SOCIETY, and COMMERCE. Medieval formations reinforced hierarchy, while the 16th–17th centuries saw more metaphorical coinages extending into nature, festivities, and commerce. These findings link socio-political changes, especially the decline of absolute monarchy and the rise of parliamentary governance, to the semantic evolution of the lexeme king.Niniejszy artykuł analizuje historyczny rozwój form leksykalnych pochodzących od leksemu king. Artykuł omawia semantyczną i morfologiczną produktywność tego leksemu od czasów średniowiecznych po współczesność. W oparciu o teorię metafor poznawczych, diachroniczną semantykę leksykalną oraz dane pozyskane z Oxford English Dictionary, analiza obejmuje ponad 250 form pochodnych, wskazując na złożenia wyrazowe jako podstawowy mechanizm słowotwórczy. Ponad 95% innowacji leksykalnych wynika z procesu tworzenia złożeń wyrazowych, zarówno konstrukcji endocentrycznych jak i egzocentrycznych. Wyniki wskazują, że choć king pierwotnie nawiązywał do funkcji władzy politycznej, leksykogeneza, której stanowił podstawę, przesunęła ten leksem w inne domeny pojęciowe, takie jak zoologia, botanika, społeczeństwo oraz handel. Analiza ilościowa ujawnia, iż nowo utworzone wyrażenia średniowieczne nawiązywały do politycznych struktur państwowych, natomiast wieki XVI i XVII charakteryzowały się powstawaniem neologizmów wykraczających poza sferę sprawowania władzy nad królestwem, obejmujących domeny przyrodnicze, obrzędowe i gospodarcze. Wyniki niniejszego badania wskazują na związek procesów słowotwórczych opartych na leksemie king ze zmianami społeczno-politycznymi, w szczególności ze słabnięciem monarchii absolutnej oraz pojawieniem się rządów o charakterze parlamentarnym
Modelowanie danych w edytorstwie cyfrowym
No full textThe article analyzes the importance of data modeling in digital editing, emphasizing that in historical research the data contained in a source are just as crucial as the text itself. The authors argue that while the TEI standard is well suited for describing textual structure and variants, it is insufficient for fully modeling the narrative of a source and reconstructing the relations between facts, persons, places, or events. Therefore, they propose solutions based on on combining the TEI XML standard with relational and graph databases, which allow for a more precise representation of both the communicative content of the source and its informational layer. The article presents examples of applying these methods, highlighting the editor’s role as an interpreter and the need to develop models that combine faithful representation of the textual layer with the extraction of information essential for historical research.Artykuł analizuje znaczenie modelowania danych w edytorstwie cyfrowym, wskazując, że w badaniach historycznych dane zawarte w źródle są równie istotne jak sam tekst. Autorzy podkreślają, że standard TEI, choć dobrze sprawdza się przy opisie struktury i wariantów tekstu, jest niewystarczający do pełnego zamodelowania narracji źródła i odtworzenia relacji między faktami, osobami, miejscami czy wydarzeniami. Z tego względu proponują rozwiązania oparte na połączeniu standardu TEI XML z bazami relacyjnymi i grafowymi, które umożliwiają precyzyjniejsze odwzorowanie treści komunikatu źródłowego oraz jego warstwy informacyjnej. W artykule zaprezentowano przykłady zastosowań tych metod, podkreślając rolę edytora jako interpretatora oraz konieczność budowania modeli, które łączą wierne odwzorowanie warstwy znaku z możliwością wydobycia informacji istotnych dla badań historycznych
Działalność firmy organmistrzowskiej Berschdorf na ziemi kłodzkiej w latach 1926-1942
No full textThe article is devoted to the activities of the Nysa-based Berschdorf company in the former county of Kłodzko. The organ building workshop was active in this area during the years 1926-1942. Four new instruments were built there (after 1928: Kłodzko – Chapel of the Catholic grammar school; 1935: Międzygórze – Sanctuary of St Mary of the Snow; 1938: Wambierzyce – basilica; 1939: Duszniki-Zdrój – parish church) and two other instruments were rebuilt (1938: Lądek-Zdrój – spa chapel; 1940: Ponikwa – parish church). The company also carried out at least nine general renovations. Particular attention should be paid to the organ in the basilica of Wambierzyce. The instrument is one of the largest organs in the Kłodzko region. Mention should also be made of the organ in the former grammar school chapel in Kłodzko, where the rarely found dual duplexing system is used. All the newly built instruments by Berschdorf used pneumatic action and were equipped, apart from the organ in the Kłodzko grammar school, with membrane chests. The majority of the projected dispositions owe much to the sound esthetics of the Orgelbewegung, particularly noticeable in the parish organ of Duszniki-Zdrój as well as in the basilica of Wambierzyce.Artykuł poświęcony jest aktywności firmy Berschdorf z Nysy w dawnym hrabstwie kłodzkim. Ten warsztat na omawianym terenie działał w latach 1926-1942. Wybudował cztery nowe instrumenty (po 1928: Kłodzko – kaplica gimnazjum katolickiego; 1935: Międzygórze – sanktuarium „Maria Śnieżna”; 1938: Wambierzyce – bazylika; 1939: Duszniki-Zdrój – kościół parafialny) oraz dokonał przebudowy dwóch innych (1938: Lądek-Zdrój – kaplica zdrojowa; 1940: Ponikwa – kościół filialny). Przeprowadził też co najmniej dziewięć generalnych remontów. Na szczególną uwagę zasługują organy w bazylice w Wambierzycach. Należą one do większych na ziemi kłodzkiej. Wspomnieć też należy o organach dawnej kaplicy gimnazjalnej w Kłodzku, w których zastosowano rzadko spotykany system podwójnej transmisji. Wszystkie nowo wybudowane instrumenty firmy Berschdorf posiadały trakturę pneumatyczną i wyposażone były, poza organami gimnazjum katolickiego w Kłodzku, w wiatrownice membranowe. W większości zaprojektowanych dyspozycji do głosu doszła estetyka brzmieniowa Orgelbewegung, bardzo wyraźnie widoczna w organach kościoła parafialnego w Dusznikach-Zdroju oraz bazyliki wambierzyckiej
Muzyka z jasnogórskiej wieży
No full textA several-decade-long research on various manifestations of the musical culture of the Pauline monastery at Jasna Góra illustrates its rich and diverse traditions, as well as constant concern of the monastery authorities to cultivate it properly and maintain at the highest level. A symbolic landmark of the Jasna Góra sanctuary is the visible-from-afar tower, one of the tallest church towers in Poland, from which the music has also resounded for centuries. The subject of this article is the broadly understood acoustic environment of that place, having hitherto not been covered by detailed research. A specific feature of it are ‘ganki’ (‘porches’) – songs (usually Marian ones) that have been played by the monastery musicians from the porches of the tower ‘to the four corners of the world’ since at least 17th century. The problem is presented in a historical context based on preserved sources and previous studies on the activity of the Jasna Góra chapel.Prowadzone od kilkudziesięciu lat badania nad różnymi przejawami kultury muzycznej klasztoru oo. paulinów na Jasnej Górze ilustrują jej bogate i różnorodne tradycje oraz ciągłą troskę władz zakonnych o jej właściwe pielęgnowanie i jak najwyższy poziom. Symbolicznym znakiem jasnogórskiego sanktuarium jest widoczna z daleka wieża, jedna z najwyższych wież kościelnych w Polsce, z której także przez wieki rozbrzmiewała muzyka. Przedmiotem niniejszego artykułu jest szeroko rozumiana audiosfera tego właśnie miejsca, dotąd nieobjęta szczegółowymi badaniami, której specyficznym przejawem są tzw. ganki, czyli pieśni – najczęściej maryjne – grane przez muzyków klasztornych z krużganków wieży „na cztery strony świata” co najmniej od XVII wieku. Ta problematyka została przedstawiona w kontekście historycznym w oparciu o zachowane źródła oraz dotychczasowe studia nad działalnością kapeli jasnogórskiej