Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Problem świadomości i modalny racjonalizm
No full textCrucial to the debate about the nature of consciousness is the question about the relation between what is conceivable and what is possible. One cannot rule out a priori that our physical duplicates lack consciousness. Does this mean that there are possible worlds with such duplicates, which would entail that materialism is false? David Chalmer’s two-dimensional argument answers this question positively on the basis of an analysis of the reasons that lead us to believe in modality in the first place. This analysis is supposed to show that scenarios understood as maximally coherent hypotheses about the actual world always correspond to possible worlds. I argue that the analysis of the notion of possibility does not justify the above thesis. While this sort of analysis may explain why there are good reasons to think that scenarios from outside the mind-body domain correspond to possible worlds, it does not justify the claim that scenarios about the distribution of phenomenal properties and physical properties (such as zombie scenarios) correspond to possible worlds.W debacie nad tym, czy świadomość fenomenalna ma naturę fizyczną istotne jest pytanie o związek pomiędzy tym, co pojmowalne, a tym, co możliwe. Nie można a priori wykluczyć, że nasze duplikaty fizyczne nie mają świadomości. Czy świadczy to o tym, że są możliwe światy, gdzie takie duplikaty występują, co w rezultacie oznaczałoby, że materializm jest fałszywy? Argument dwuwymiarowy, sformułowany przez Davida Chalmersa, udziela na to pytanie odpowiedzi twierdzącej na podstawie analizy powodów, dla których w ogóle mówimy o światach możliwych. Ma z niej wynikać prawdziwość tezy ogólnej, że scenariuszom rozumianym jako maksymalne i spójne hipotezy na temat świata rzeczywistego zawsze odpowiadają światy możliwe. Analiza pojęcia możliwości nie uzasadnia jednak powyższej tezy. Wyjaśnia ona być może, dlaczego mamy dobre racje, by sądzić, że scenariuszom poza dziedziną psychofizyczną odpowiadają światy możliwe, ale nie uzasadnia tezy, że scenariuszom na temat dystrybucji własności fizycznych i fenomenalnych (np. scenariuszom zombi) odpowiadają światy możliwe
Hymn Te decet laus w XV-wiecznym psałterzu oliwetańskim z Łodzi
No full textThe article presents the issue of the melodic tradition of one of the oldest ancient Christian hymns: Te decet laus, recorded in an Olivetan manuscript psalter of Italian provenance stored in the Museum of the Archdiocese of Łódź in Łódź (Poland). The author gives a brief overview of the work’s genesis, defines its formal structure and classifies it – in the light of Michel Huglo's typology – as a classical type of Gregorian melody. Written in prose form and having the character of a great doxology, the text of the hymn preserves the original prepositional conjunctions (‘cum Spiritu’) in the Olivetan transmission. A distinguishing feature of the Olivetan melody in relation to the other messages consulted is the more elaborate melisma on the word laus. The classical character of the hymn's melody is indicated, among other things, by its intonation almost unprecedented in ancient Roman chants. The most likely archetype of the melody in the Lodz codex was the Olivetan psalter from Modena, with which the Łódź version is almost identical.L’articolo presenta la questione della tradizione melodica di uno dei più antichi inni cristiani: Te decet laus, registrato in un salterio manoscritto olivetano di provenienza italiana conservato nel Museo dell’Arcidiocesi di Łódź a Łódź. L’autore fornisce una breve panoramica della genesi dell’opera, ne definisce la struttura formale e la classifica – alla luce della tipologia di Michel Huglo – come un tipo classico di melodia gregoriana. Scritto in forma di prosa e con il carattere di una grande dossologia, il testo dell’inno conserva le congiunzioni preposizionali originali (“cum Spiritu”) nella trasmissione olivetana. Una caratteristica distintiva della melodia olivetana rispetto alle altre opere consultate è il melisma più elaborato sulla parola laus. Il carattere classico della melodia dell'inno è indicato, tra l’altro, dalla sua intonazione quasi inedita nei canti romani antichi. L’archetipo più probabile della melodia nel codice di Łódź è il salterio olivetano di Modena, a cui la versione di Łódź è quasi identica.Artykuł przedstawia zagadnienie tradycji melodycznej jednego z najstarszych starożytnych hymnów chrześcijańskich: Te decet laus, zanotowanego w rękopiśmiennym psałterzu oliwetańskim proweniencji włoskiej przechowywanym w Muzeum Archidiecezji Łódzkiej w Łodzi. Autor przybliża krótką genezę utworu, określa jego strukturę formalną i klasyfikuje go – w świetle typologii Michel’a Huglo – jako typ klasyczny melodii gregoriańskiej. Tekst hymnu napisany w formie prozy i mający charakter wielkiej doksologii zachowuje w przekazie oliwetańskim pierwotne łączniki przyimkowe („cum Spiritu”). Wyróżnikiem melodii oliwetańskiej w stosunku do innych konsultowanych przekazów jest bardziej rozbudowany melizmat na słowie laus. Na klasyczny charakter melodii hymnu wskazuje m.in. jego intonacja prawie niespotykana w śpiewach starorzymskich. Najprawdopodobniej archetypem melodii w kodeksie z Łodzi był psałterz oliwetański z Modeny, z którym wersja łódzka jest prawie tożsama
Cele polityki językowej Unii Europejskiej a podejście polski do kształcenia językowego w szkolnictwie wyższym
No full textLanguages play a crucial role in shaping the European landscape. At the supranational level, the European Union (EU) establishes objectives aimed at developing quality-driven language education and promotes strategies to equip Europeans with essential multilingual skills. However, the ultimate authority over each national educational system resides with the Member states, which take into account their specific contextual realities. In light of the European Union’s political priorities for higher education, this study examines how Poland approaches language education in the academic context. On the one hand, the analysis indicates Poland’s latest outcomes and the nation’s commitment to boosting linguistic potential through its higher education institutions by leveraging various European recommendations, and on the other, it underscores the importance of certain European initiatives that should merit greater consideration as they hold the potential to enrich language education in the Polish academic context.Języki odgrywają integralną rolę w kształtowaniu europejskiego krajobrazu. Na poziomie ponadnarodowym Unia Europejska wyznacza cele i promuje działania wspierające kształcenie językowe oparte na jakości prowadzące do rozwijania wielojęzyczności wśród Europejczyków. Jednakże ostateczna władza decyzyjna dotycząca każdego krajowego systemu edukacyjnego spoczywa w rękach państw członkowskich, które uwzględniają swoją unikalną specyfikę i możliwości do wdrożenia stosownych rozwiązań. Na tle politycznych priorytetów Unii Europejskiej, niniejszy artykuł wskazuje działania Polski mające na celu poprawę edukacji językowej na poziomie wyższym. Z jednej strony analiza dowodzi, że Polska osiągnęła ostatnio pewne znaczące sukcesy i nadal aktywnie dąży do zwiększenia potencjału językowego swojego szkolnictwa wyższego, czerpiąc inspiracje z różnorodnych rekomendacji europejskich, a z drugiej strony podkreśla znaczenie niektórych europejskich inicjatyw zasługujących na szerszą uwagę, ponieważ mają potencjał wzbogacenia edukacji językowej w polskim kontekście akademickim
Morfologiczne i semantyczne właściwości homonimicznych odprzymiotnikowych czasowników w polskim: podejście morfologii dystrybucyjnej
No full textThis text is devoted to the problem of formal representation concerning semantic and morphological differences among three classes of homonymous verbs in Polish, i.e. among change of state de-adjectival telic predicates, their atelic counterparts and verbs of existence, all based on identical roots. The analysis is carried out within the theory of Distributed Morphology. Semantic differences among these classes of predicates are shown to correspond to distinct prefixation patterns within this group of forms. Both semantic and morphological differences have to be coded in morpho-syntactic structures for the said verbs.
Verbs of existence are considered as representing Kimian states and the major structural difference between change of state verbs and verbs of existence is attributed to this character of the latter group of predicates. The analysis opens the discussion within Distributed Morphology concerning the representation of Kimian states in terms of verbal structures.Tekst jest poświęcony formalnej reprezentacji różnic semantycznych i morfologicznych pomiędzy trzema klasami czasownikowych homonimów w języku polskim, to jest pomiędzy odprzymiotnikowymi telicznymi czasownikami zmiany stanu, ich atelicznymi odpowiednikami i czasownikami egzystencjalnymi. Wszystkie te czasowniki oparte są na identycznych przymiotnikowych rdzeniach. Różnice semantyczne w tym zbiorze czasowników korespondują z ograniczeniami nałożonymi na ich możliwości prefiksacji. Zarówno właściwości semantyczne czasowników, jak i ich zachowanie morfologiczne musi znaleźć odzwierciedlenie w przypisanych im strukturach morfo-składniowych, co jest podstawowym wymogiem modelu Distributed Morphology, w ramach którego niniejszy tekst jest posadowiony.
Fenomen stanów Kima został przywołany aby wyjaśnić różnice pomiędzy atelicznymi czasownikami zmiany stanu i czasownikami egzystencjalnymi, otwierając dyskusję w ramach Distributed Morphology nad reprezentacją różnic występującej pomiędzy podobnymi grupami czasowników
Słowniki dwjęzyczne włosko-polskie, polsko-włoskie w okresie istnienia Polskiej Republiki Ludowej: przegląd leksykograficzny i dydaktyczny
No full textThis diachronic study analyses Italian–Polish and Polish–Italian bilingual dictionaries published during the period when Poland was part of the bloc of socialist People’s Republics, the satellite states of the USSR. After a brief overview of the development of Italian–Polish and Polish–Italian bilingual lexicography – divided into three macro-phases – and a review of previous studies on the subject, the analysis focuses on the historical period mentioned above. The article first outlines the relevant geopolitical context and then proceeds to examine the lexicographical publications, understood here primarily as didactic tools for learning Italian. The publishing monopoly exercised by the communist system led to the creation of three dictionaries differing in size, number of entries, and purpose. The analysis of their para-, macro- and microstructure reveals several features that allow these works to be classified predominantly as unidirectional, aimed mainly at Polish-speaking users, although two of them display certain signs of bidirectionality. Two of the dictionaries also have a distinctly grammatical character, one of which is additionally intended for academic use. The third dictionary, although minimal in size and officially designed for conversational use while travelling, likewise exhibits notable didactic value.Il seguente contributo, di carattere diacronico, si propone di analizzare i dizionari bilingui italiano-polacco e polacco-italiano pubblicati nel periodo in cui la Polonia faceva parte del cosiddetto blocco delle Repubbliche popolari, i Paesi socialisti satelliti dell’URSS. Dopo una sintetica esposizione dello sviluppo della lessicografia bilingue italiano-polacca, polacco-italiana, articolata in tre macrofasi temporali, e dopo aver citato gli studi finora svolti al riguardo, l’analisi si concentra sul periodo storico sopra menzionato. In primo luogo, viene delineato il contesto geopolitico di riferimento, per poi passare all’esame delle pubblicazioni lessicografiche intese qui soprattutto come strumenti didattici destinati all’apprendimento della lingua italiana. Il monopolio editoriale esercitato dal sistema comunista ha portato alla realizzazione di tre dizionari di dimensioni, numero di lemmi e finalità differenti. Attraverso l’analisi della para-, macro- e microstruttura dei dizionari emergono diverse caratteristiche che ci portano innanzitutto a definire queste opere prevalentemente unidirezionali, poiché rivolte principalmente alla comunità polonofona, anche se in due di esse si rivelano anche alcuni accenni di bidirezionalità. Due delle opere lessicografiche analizzate risultano effettivamente possedere anche un deciso carattere grammaticale; inoltre, una di esse si rivela adatta anche all’ambito accademico. Tuttavia, anche il terzo dizionario, di dimensioni minime e ufficialmente destinato alla conversazione durante i viaggi, presenta alcuni significativi aspetti didattici.Niniejszy artykuł o charakterze diachronicznym ma na celu analizę słowników dwujęzycznych włosko-polskich i polsko-włoskich opublikowanych w okresie, gdy Polska należała do tzw. bloku republik ludowych – socjalistycznych krajów satelickich ZSRR. Po zwięzłym omówieniu rozwoju leksykografii dwujęzycznej włosko-polskiej i polsko-włoskiej, ujętym w trzy makrofazy czasowe, oraz po przedstawieniu dotychczasowych badań na ten temat, analiza koncentruje się na wyżej wymienionym okresie historycznym. W pierwszej kolejności nakreślono kontekst geopolityczny, a następnie przeanalizowano publikacje leksykograficzne, rozumiane także jako narzędzia dydaktyczne przeznaczone do nauki języka włoskiego. Monopol wydawniczy sprawowany przez system komunistyczny doprowadził do powstania trzech słowników o różnej wielkości, liczbie haseł i przeznaczeniu. Analiza para-, makro- i mikrostruktury tych dzieł leksykograficznych ujawnia cechy pozwalające określić je przede wszystkim jako jednokierunkowe, skierowane głównie do społeczności polskojęzycznej, chociaż w dwóch z nich można dostrzec pewne oznaki dwukierunkowości. W szczególności dwa analizowane słowniki mają również charakter gramatyczny, a jeden z nich jest przeznaczony także do użytku akademickiego. Natomiast trzeci słownik, o minimalnych rozmiarach i oficjalnie przeznaczony do konwersacji podczas podróży, wykazuje także istotne walory dydaktyczne
Sprawozdanie z 46. Międzynarodowej Konferencji Fonologii Dziecięcej (ICPC 2025) Budapeszt, 28–30 maja 2025
No full textWpływ idei Hansa Henny’ego Jahnna na przebudowę organów Michaela Englera Młodszego w kościele św. Mikołaja w Brzegu (w 130. rocznicę urodzin)
No full textThe renovation and reconstruction of the organ of M. Engler the Younger in the Church of St Nicholas in Brzeg in the years 1925-1928 under the direction of Hans Henny Jahnn was the only evidence of the application of his original ideas in organs in today’s Polish territories. For this reason alone, considering the originality of his ideas and achievements and at the same time their poor reception, it remains an important subject of research.
Following the process of preparation and implementation of the project, we gain insight not only into the process of implanting the idea of returning to the renovation of organs according to historical patterns in Silesia, but above all we see the exceptional role of Jahnn in this undertaking, as a pioneer of reform and at the same time a figure going beyond the conservative historicist paradigm of Orgelbewegung. In this project, as one of the first, the Baroque masterpiece of M. Engler’s organ was not only subjected to meticulous renovation, but also became a field for the implementation of Jahnn’s idiosyncratic vision, based on the theory of harmonics. The implementation of the project encountered many difficulties and the utopian nature of the ideas underlying it, although so fascinating, did not allow for a creative continuation to our times. Jahnn’s vision did not survive his living legacy, just like the Brzeg organs themselves.Renowacja i przebudowa organów M. Englera młodszego w kościele św. Mikołaja w Brzegu w latach 1925-1928 pod kierunkiem Hansa Henny Jahnna była jedynym świadectwem zastosowania jego oryginalnych idei w organach na obecnych ziemiach polskich. Już z tego powodu, biorąc pod uwagę oryginalność jego myśli i dokonań, a zarazem słabą ich recepcję, stanowi ważny przedmiot badań.
Śledząc proces przygotowań oraz realizacji projektu, otrzymujemy wgląd nie tylko w proces zaszczepiania idei powrotu do renowacji organów według historycznych wzorców na Śląsku, ale przede wszystkim dostrzegamy wyjątkową rolę w tym przedsięwzięciu Jahnna jako pioniera reformy, a zarazem postaci wychodzącej poza konserwatywny historystyczny paradygmat Orgelbewegung. W tym projekcie, jako jednym z pierwszych, barokowe arcydzieło organów M. Englera zostało poddane nie tylko pieczołowitej renowacji, ale stało się polem wcielania idiosynkratycznej wizji Jahnna, opartej na teorii harmoniczności. Realizacja projektu napotykała na wiele trudności, a utopijność idei, leżących u jego podstaw, choć tak fascynujących, nie pozwoliła na twórczą kontynuację do naszych czasów. Wizja Jahnna nie przetrwała jako żywe dziedzictwo, podobnie jak same organy brzeskie
Inspiracje katolicką pieśnią kościelną w polskiej twórczości organowej XIX/XX wieku na przykładzie Kto się w opiekę
No full textPolish organ works inspired by religious themes became a common compositional practice as late as in the second half of the 19th century. Many church songs have been elaborated several times in preludes, variations and improvisations. The compositional technique of this type of works has been discussed on the example of the song ‘Kto się w opiekę (Whoso to the Safety Shall of his Lord Retire)’ composed by S. Moniuszko, W. Żeleński, M. Surzyński and J. Furmanik. Their works date back to the period of nearly eighty years, between 1859 and ca 1940. The song source limited and imposed certain technical means. The plainchant-like character of the theme was preserved by particular composers and exposed mainly in the highest voice. Rather simple harmonic transformations included the change of tonal mode (Żeleński, Surzyński). Imitation was used in the smaller extent (Żeleński, Surzyński) and in the fughetta form. These relatively short pieces (32, 93, 102 and 186 bars) have enriched the Polish musical repertoire, presenting also didactic values for future composers and organists.Inspiracje tematyką religijną w polskich utworach organowych stały się powszechną praktyką kompozytorską dopiero w drugiej połowie XIX wieku. Wiele pieśni kościelnych zostało kilkakrotnie opracowany przez autorów preludiów, wariacji i improwizacji. Technika kompozytorska w tego typu utworach została omówiona na przykładzie pieśni Kto się w opiekę. Ich twórcami byli: S. Moniuszko, W. Żeleński, M. Surzyński i J. Furmanik. Powstałe kompozycje pochodzą z okresu blisko osiemdziesięciu lat (1859-ok. 1940). Źródło pieśniowe ograniczało i narzucało pewne środki techniczne. Poszczególni twórcy zachowali na przestrzeni całych utworów chorałowy charakter tematu i był on przeważnie eksponowany w głosie najwyższym Niezaawansowane przeobrażenia harmoniczne dotyczyły zmiany trybu tonacji (W. Żeleński, M. Surzyński). Zabiegi imitacyjne zastosowane w mniejszym zakresie (Żeleński, Surzyński) i w formie fughetty (Furmanik). Te niezbyt obszerne utwory (32t., 93t., 102t. i 186t.) uzupełniają polski repertuar muzyczny. Posiadają również walory dydaktyczne służące przyszłym kompozytorom i wykonawcom muzyki organowej
Synchronizacja oparta na rytmie jako przedrefleksyjna matryca komunikacji społecznej
No full textThe aim of this article is to explore the relationship between music (and particularly one of its components – rhythm) and social life from a philosophical-cognitive perspective, using the tools of phenomenology of the body, embodied cognition, and results of neuroscientific and cognitive scientific research.
The authors put forward a thesis that rhythmic synchronization, which can manifest at various levels of material organization, from the subcellular to the social one, is the most fundamental, bodily form of communication, creating and strengthening bonds, and thus creating human communities. Rhythm constitutes the fundamental structure of experiencing the world and social communication, thus locating the subject in the world. This type of synchronization can occur during shared listening to music, playing instruments, or engaging in shared rhythmic behaviors.
The emerging motor-affective resonance is not based on reading the minds of others, but rather emerges as a response to rhythm, which is no longer merely a temporal ordering but a structure for social experience. Shared rhythms enable the creation of an affective field in which individuals experience mutual belonging, simultaneity, and cooperation. Rhythmic synchronization between participants in diverse activities can therefore constitute a pre-linguistic and pre-reflective communication matrix.
This article highlights also the fact that the phenomenon of affective synchronization, as a matrix for social relations and communication, is particularly significant in the context of developing digital technologies and virtual worlds. On the one hand, this situation raises numerous new psychological and social issues demanding attention, and on the other, it uncloses a new cognitive realm open to empirical research and philosophical reflection.Celem artykułu jest zbadanie relacji między muzyką (w szczególności jednym z jej składników – rytmem) a życiem społecznym z perspektywy filozoficzno-poznawczej, wykorzystując narzędzia fenomenologii ciała, poznania ucieleśnionego oraz wyniki badań naukowych z zakresu neuronauki i kognitywistyki.
Autorzy stawiają tezę, że synchronizacja rytmiczna, która może przejawiać się na różnych poziomach organizacji materii, od subkomórkowego po społeczny, jest najbardziej fundamentalną, cielesną formą komunikacji, budującą i wzmacniającą więzi, a tym samym tworzącą wspólnoty ludzkie. Rytm stanowi fundamentalną strukturę doświadczania świata i komunikacji społecznej, zakorzeniając w ten sposób podmiot w świecie. Ten rodzaj synchronizacji może mieć miejsce podczas wspólnego słuchania muzyki, gry na instrumentach czy angażowania się we wspólne zachowania rytmiczne.
Wyłaniający się rezonans motoryczno-afektywny nie opiera się na czytaniu umysłów innych, lecz wyłania się jako odpowiedź na rytm, który nie jest już jedynie uporządkowaniem czasowym, lecz strukturą doświadczenia społecznego. Wspólne rytmy umożliwiają stworzenie pola afektywnego, w którym jednostki doświadczają wzajemnej przynależności, jednoczesności i współpracy. Synchronizacja rytmiczna między uczestnikami różnorodnych aktywności może zatem stanowić przedjęzykową i przedrefleksyjną matrycę komunikacji.
W artykule zwrócono również uwagę na to, że zjawisko synchronizacji afektywnej, jako matryca dla relacji społecznych i komunikacji, jest szczególnie istotne w kontekście rozwoju technologii cyfrowych i światów wirtualnych. Z jednej strony taka sytuacja rodzi liczne nowe problemy natury psychologicznej i społecznej, domagające się uwagi, z drugiej zaś odsłania nowy obszar poznawczy, otwarty na badania empiryczne i refleksję filozoficzną
Bóg-Maszyna: komunikowanie postreligijne w epoce sztucznej inteligencji
No full textThe article addresses the problem of post-religious communication in the context of contemporary cultural and technological transformations, with particular emphasis on artificial intelligence (AI) and biotechnology as dimensions of technological transcendence. The central focus is Julian Savulescu’s thought experiment of the God Machine, a bio-quantum supercomputer capable of monitoring and intervening in human intentions and thoughts in order to prevent deeply immoral and harmful acts. The analysis explores whether the God Machine can be interpreted as a post-religious form of communication and morality, in which AI assumes functions traditionally attributed to religious transcendence, such as moral authority, norm-setting, power, and eschatological hope.
Methodologically, the article integrates media studies, philosophy, and bioethics with elements of the sociology of religion, employing interdisciplinary, analytical-synthetic, and comparative approaches. Empirical references demonstrate correlations between technological development and declining religiosity, supporting the thesis that technology is increasingly sacralized as a new technosacrum. The analysis confirms the interpretative hypothesis that the God Machine represents a radical example of the technological sacralization of immanence: a secular and post-religious substitute for the Absolute, constructing a new moral order grounded not in transcendence but in data, algorithms, and predictive control.
By examining selected media narratives and cultural practices, the article argues that AI functions as a domain of post-religious communication, generating eschatological expectations of justice, security, and the elimination of suffering – precisely where traditional religions and secular ideologies have failedArtykuł podejmuje problematykę komunikowania postreligijnego w kontekście współczesnych przemian kulturowych i technologicznych, ze szczególnym uwzględnieniem sztucznej inteligencji (AI) i biotechnologii jako wymiarów transcendencji technologicznej. Centralnym punktem rozważań jest eksperyment myślowy Juliana Savulescu God Machine, bio-kwantowy superkomputer zdolny do monitorowania i ingerowania w ludzkie intencje oraz myśli w celu zapobiegania czynom głęboko niemoralnym i szkodliwym. Analizuje się problem, czy God Machine można interpretować jako postreligijną formę komunikowania i moralności, w której AI przejmuje funkcje tradycyjnie przypisywane transcendencji religijnej, takie jak autorytet moralny, ustanawianie norm, władza czy eschatologiczna nadzieja. Metodologicznie artykuł łączy medioznawstwo, filozofię i bioetykę z elementami socjologii religii, wykorzystując podejścia interdyscyplinarne, analityczno-syntetyczne oraz porównawcze. Odniesienia empiryczne ukazują korelacje pomiędzy rozwojem technologicznym a spadkiem religijności, wspierając tezę, że technologia jest coraz częściej sakralizowana jako nowe technosacrum. Analiza potwierdza hipotezę interpretacyjną, że God Machine stanowi radykalny przykład technologicznej sakralizacji immanencji: świecki i postreligijny substytut Absolutu, konstruujący nowy porządek moralny zakorzeniony nie w transcendencji, lecz w danych, algorytmach i kontroli predykcyjnej. Poprzez badanie przykładowych narracji medialnych i praktyk kulturowych artykuł dowodzi, że AI funkcjonuje jako przestrzeń komunikowania postreligijnego, wytwarzając eschatologiczne oczekiwania sprawiedliwości, bezpieczeństwa i eliminacji cierpienia tam, gdzie zawiodły tradycyjne religie i ideologie świeckie