Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Człowiek a technologia w ujęciu wybranych współczesnych myślicieli żydowskich: Danniego Schiffa i Moisa Navona
Get PDFThe purpose of this paper is to analyze the responses to technological challenges formulated by two contemporary Jewish thinkers, Danni Schiff and Mois Navon. The former is a scholar in Jewish ethics and the author of Judaism in a Digital Age, published in 2023. Mois Navon is an Israeli rabbi and philosopher affiliated with Bar Ilan University, working on the problem of the moral status of artificial intelligence, author of the doctoral dissertation The Moral Status Of Artificial Intelligence – A Jewish Ethical Perspective (2024), and founder of an autonomous vehicle software company called Mobileye. Their opinions were framed within the discussion of posthumanism and presented on two levels: anthropological, answering questions about how Jewish thought deals with defining the status of humans in the world; and ethical, dealing with recommendations related to the relationship of humans to technological innovations.Celem artykułu jest analiza odpowiedzi na wyzwania technologiczne formułowanych przez dwóch współczesnych myślicieli żydowskich: Danny’ego Schiffa i Moisa Navona. Pierwszy z nich jest badaczem etyki żydowskiej i autorem wydanej w 2023 r. książki Judaism in a Digital Age. Drugi, Mois Navon, jest natomiast izraelskim rabinem i filozofem, związanym z Uniwersytetem Bar Ilan, zajmującym się problemem moralnego statusu sztucznej inteligencji, autorem dysertacji doktorskiej The Moral Status Of Artificial Intelligence – a Jewish Ethical Perspective (2024), a także założycielem firmy produkującej oprogramowanie pojazdów autonomicznych pod nazwą Mobileye. Podejmowane przez nich zagadnienia zostały wpisane w toczącą się dyskusję o posthumanizmie i przedstawione w dwóch płaszczyznach: antropologicznej, odpowiadającej na pytania jak myśl żydowska radzi sobie z definiowaniem statusu człowieka w świecie; oraz etycznej, dotyczącej zaleceń związanych z relacją człowieka wobec innowacji technologicznych
Komunikowanie postreligijne. Próba analizy w odniesieniu do projektu postsekularyzmu J. Habermasa
Get PDFSpeech by Jürgen Habermas in the Cathedral of St. Paul in Frankfurt, immediately after the terrorist attacks in New York, is an impulse to reflect on the type of postreligious communication. Post-secularism, according to Habermas, is primarily a project of translating from a religious language in a way that guarantees acceptance by secular minds, requiring believers to adapt to the conditions prevailing in a democratic and pluralistic society. The religious message associated with translation into secular language in a post-secular society leads, if not to the direct stripping of the content of religious messages from the eschatological and transcendent layer, then at least to the „dissolution” of the eschatological and transcendent area. This results directly from the need to translate religious content and beliefs by believing citizens into a language acceptable to the secular majority of post-secular society. The position and role of the Christian religion in the postsecular society largely depends on the quality of postreligious communication. For this purpose, it is necessary to find an adequate form that will not deprive religious messages of their basic content.Wystąpienie Jürgena Habermasa w katedrze św. Pawła we Frankfurcie, bezpośrednio po atakach terrorystycznych w Nowym Jorku stanowi impuls do refleksji nad typem komunikowania postreligijnego. Postsekularyzm w ujęciu Habermasa to przede wszystkim projekt dotyczący przekładu z języka religijnego w sposób gwarantujący akceptację ze strony umysłów sekularnych, wymagający od wierzących obywateli dostosowania się do warunków panujących w demokratycznym i pluralistycznym społeczeństwie. Przekaz religijny związany z translacją na język świecki w społeczeństwie postsekularnym prowadzi, jeśli nie do odzierania wprost treści komunikatów religijnych z warstwy eschatologicznej i transcendentnej, to przynajmniej do „rozpuszczania” obszaru eschatologicznego i transcendentnego. Wynika to wprost z konieczności przełożenia treści i przekonań religijnych przez wierzących obywateli na język akceptowalny przez świecką większość społeczeństwa postsekularnego. Od jakości komunikowania postreligijnego zależy w znacznym stopniu pozycja i rola religii chrześcijańskiej w społeczeństwie postsekularnym. W tym celu konieczne jest znalezienie adekwatnej formy, która nie pozbawi komunikatów religijnych tego, co stanowi ich podstawową treść
Stefan Swieżawski i filozofia antyczna
Get PDFAlthough the main subject of Stefan Swieżawski’s research was medieval philosophy, ancient philosophy played an essential role in his thought. In its first part, the article discusses his classical education and interest in the philosophy of Plato and Aristotle, which was born during his philosophical studies at Jan Kazimierz University in Lviv. In the second part, the article presents the approach to ancient philosophy included in the monograph Dzieje europejskiej filozofii klasycznej, published in 2000, which starts with the history of ancient philosophy. This section of the article discusses the creation of the monograph, which emerged from Swieżawski’s lecture notes, as well as the methodological basis of the work, the topics discussed, the secondary literature used, and his approach to ancient philosophy.Chociaż głównym przedmiotem badań S. Swieżawskiego była filozofia średniowieczna, to ważne miejsce w rozważaniach Swieżawskiego odgrywała filozofia starożytna. Artykuł w swej pierwszej części omawia edukację klasyczną S. Swieżawskiego oraz zainteresowanie myślą Platona i Arystotelesa zrodzone w trakcie studiów filozoficznych na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W drugiej części artykuł przedstawia ujęcie filozofii starożytnej zawarte w opublikowanych w 2000 roku Dziejach europejskiej filozofii klasycznej, które otwiera szerokie omówienie historii filozofii starożytnej. W tej części artykułu omawia się genezę monografii, która powstała w wyniku redakcji notatek do wykładów z filozofii prowadzonych przez S. Swieżawskiego, założenia metodologiczne pracy, zakres omówienia, wykorzystane opracowania i wizję filozofii starożytnej zawartą w monografii
Orientalizm w Europie Wschodniej: przygoda z Koranem filomatów
No full textThe Quran of the Philomaths is a fascinating adventure led by brilliant patriotic students, mainly Polish. They spent several years in Lithuania in the early 19th century, writing the first Polish translation of the Koran using the Latin alphabet. Numerous articles were devoted to this Quran, as well as several books on the Tatars of Northern Europe. However, those papers emphasize the political patriotic goals behind that translation. This long article, based on my doctoral thesis at the Sorbonne, follows another path and demonstrates that the translation of the Philomaths was first a scientific and literary project motivated by the great interest in Orientalism shown by the Philomaths. To support this, the first part of the article is dedicated to demonstrating the importance of the Orientalist movement in Poland and Vilnius in general, and among several members of the Philomaths and the Philarets. The question of rehabilitation of Polish Orientalists who lived in Russia in the 19th century is also included. The second part of this research addresses essential questions about the Koran of the Philomaths, such as who the real authors are, their sources, their level of Arabic and their work methodology. Some of these practical questions have never been addressed. This paper also focuses on what happened to the manuscript of the Philomaths after their conviction in 1823. It is true that the first printed Polish translation of Buczacki in Warsaw in 1858 is linked to that of the Philomaths. Nevertheless, this research firmly rejects the accusations of usurpation, which are very popular today. Finally, this article shows the lesser-known contribution of other important authors, such as Andrzej Potocki and Albert de Biberstein Kazimirski.Le Coran des Philomathes est une aventure fascinante menée par de brillants étudiants patriotes, principalement polonais. Ils consacrèrent plusieurs années en Lituanie au début du XIXe s. à l’écriture de la première traduction coranique polonaise en alphabet latin. De nombreux articles furent consacrés à ce Coran, ainsi que plusieurs livres et projets ambitieux sur les Tatars de l’Europe du Nord. Toutefois, la problématique dominante dans ces recherches est la justification par des projets politiques et patriotiques polonais. Ce long article basé sur une thèse de doctorat à la Sorbonne suit une autre voie et démontre que la traduction des Philomathes était avant tout un projet à charactère scientifique et littéraire. Pour appuyer cela, la première partie de la présentation est consacrée à démontrer l’importance du mouvement orientaliste en Pologne et à Vilnius en particulier, et au sein de l’Empire russe en général. Certains Philomathes et Philarètes étaient en réalité de véritables orientalistes. La question de la réhabilitation des orientalistes polonais ayant vécu en Russie au XIXe siècle est également abordée dans la première partie. La deuxième partie aborde des questions pratiques essentielles sur le Coran des Philomathes, telle l’identité véritables auteurs, leur niveau d’arabe, leurs sources et leur méthodologie de traduction. Certaines de ces questions cruciales n’ont jamais été abordées. Cette recherche s'intéresse également à ce qu’il advint de la traduction des Philomathes après leur condamnation en 1823. Il est démontré qu’effectivement la traduction de Buczacki publiée à Varsovie en 1858 est liée à celle des Philomathes, mais les accusations d’usurpation, qui sont aujourd'hui la théorie en vogue, sont catégoriquement rejetées. Pour finir, l’article revient sur d’autres contributeurs moins connus de cette traduction, dont Andrzej Potocki et Albert de Biberstein Kazimirski.Koran filomatów to fascynująca przygoda będąca udziałem błyskotliwych studentów-patriotów, głównie Polaków. Na początku XIX wieku spędzili oni kilka lat na Litwie, tworząc pierwsze polskie tłumaczenie Koranu, wykorzystując alfabet łaciński. Liczne artykuły oraz kilka książek poświęcono temu Koranowi, a także Tatarom Europy Północnej. Jednak publikacje te podkreślają przede wszystkim polityczne i patriotyczne cele leżące u podstaw takiego tłumaczenia. Niniejszy obszerny artykuł, oparty na mojej rozprawie doktorskiej obronionej na Sorbonie, podąża inną ścieżką i dowodzi, że tłumaczenie filomatów było przede wszystkim projektem naukowym i literackim, motywowanym ogromnym zainteresowaniem filomatów orientalistyką. Z tego względu pierwsza część artykułu jest poświęcona wykazaniu znaczenia ruchu orientalizmu w Polsce i Wilnie, zarówno ogólnie, jak i wśród kilku członków filomatów oraz filaretów. Poruszono również kwestię rehabilitacji polskich orientalistów, którzy żyli w Rosji w XIX wieku. Druga część badań dotyczy kluczowych pytań związanych z Koranem filomatów, takich jak: kim byli prawdziwi autorzy, jakie były ich źródła, poziom znajomości języka arabskiego oraz ich metodologia pracy. Niektóre z tych praktycznych pytań nigdy wcześniej nie były poruszane. Skupiam się również na losach rękopisu filomatów po ich skazaniu przez władze carskie w 1823 roku. To prawda, że pierwsze drukowane polskie tłumaczenie Buczackiego w Warszawie w 1858 roku jest powiązane z tłumaczeniem filomatów. Niemniej jednak badania te zdecydowanie odrzucają popularne dziś oskarżenia o uzurpację. Wreszcie artykuł pokazuje mniej znany wkład innych ważnych autorów, takich jak Andrzej Potocki i Albert de Biberstein Kazimirski
Doświadczenie osobiste, świadectwo pamięci i możliwe interpretacje rzeczywistości – wywiad prasowy z perspektywy slawistycznych badań translatologicznych
Get PDFAn individual viewpoint, the way of presenting events as well as documentary authenticity determine the autobiographical character of texts, including press interviews, placing this journalistic genre within the forms of non-fiction personal documentation. The author proposes an interpretation from the perspective of Slavic translation studies, which involves comparing the original and its translation (targeted at different recipients) functioning within various communication spaces and different social, political, and cultural conditions. The material basis consists of a corpus of Russian-language interviews with representatives of Russian culture and science, along with their Polish translations published in the journal “Forum” from 2022 to 2023. The interviewees confront issues regarding Russia’s military actions, attitudes of Russian society, memory of the past, and forecasts for the future. The focus remains on modifications related to the formal structuring of statements and the construction of the text in terms of its substantive content. This is due to the necessity of making reduction in the translation of media texts, their functioning without reference to the original, and consideration of anticipated interpretations by the Polish recipient.Indywidualny punkt widzenia i sposób przedstawiania wydarzeń oraz dokumentarna autentyczność stanowią o autobiograficznym charakterze tekstu – również tekstu wywiadu prasowego, sytuując ten gatunek dziennikarski w obrębie form niefikcjonalnego dokumentu osobistego. Autorka przedstawia interpretację tego rodzaju tekstu z perspektywy slawistycznych badań przekładoznawczych, co oznacza konfrontację oryginału i przekładu (przeznaczonych dla różnych odbiorców) funkcjonujących w różnych przestrzeniach komunikacyjnych, uwarunkowaniach społecznych, politycznych i kulturowych. Materiałem źródłowym jest korpus rosyjskojęzycznych wywiadów z przedstawicielami rosyjskiej kultury i nauki i ich polskie tłumaczenia opublikowane na łamach czasopisma „Forum” w latach 2022–2023. Autorzy wywiadów mierzą się w nich z oceną działań wojennych Rosji, postawą społeczeństwa rosyjskiego, pamięcią o przeszłości i prognozami na przyszłość. Artykuł opisuje modyfikacje związane z formalnym ustrukturyzowaniem wypowiedzi i konstruowaniem tekstu pod względem jego zawartości merytorycznej. Powodem jest konieczność dokonywania skrótów w przekładzie tekstów medialnych, ich funkcjonowanie bez odniesienia do oryginału oraz uwzględnienie przewidywanych interpretacji polskiego odbiorcy
Przyjaciele i/lub wrogowie. Obrazy relacji polsko-ukraińskich w kanadyjskiej prozie historycznej dla dzieci i młodzieży
Get PDFTranscontinental events linking Ukraine and Canada are at the center of the mnemonic discourses of the Ukrainian diaspora in Canada. Over the past few decades, Canadian and American writers of Ukrainian descent and those with no direct ties to Ukraine have introduced the theme of the complicated relationships between Poles and Ukrainians into literature written in English – notably, primarily that aimed at young readers. Popular historical novels by Canadian writers have influenced the formation of next-generation memory not only of Canadians and Americans but also of readers in other countries, given the numerous translations of novels by such authors as Marsha Forchuk Skrypuch. After briefly outlining the differences in the mnemonic discourses in Poland and Ukraine, this article shows how Polish-Ukrainian relations are depicted in selected books by Marsha Forchuk Skrypuch and Lisa Grekul.W centrum dyskursów mnemonicznych ukraińskiej diaspory w Kanadzie znajdują się wydarzenia transkontynentalne, łączące Ukrainę z Kanadą. Na przestrzeni ostatnich kilku dekad kanadyjscy i amerykańscy pisarze pochodzenia ukraińskiego – jak również ci niemający bezpośrednich związków z Ukrainą – wprowadzili tematykę skomplikowanych relacji między Polską i Ukrainą do literatury pisanej po angielsku – co ciekawe, głównie tej skierowanej do młodych czytelników. Powieści historyczne takich kanadyjskich pisarek, jak Marsha Forchuk Skrypuch i Lisa Grekul cieszą się sporą popularnością i wpływają na kształtowanie się pamięci kolejnych pokoleń nie tylko Kanadyjczyków i Amerykanów, ale także, biorąc pod uwagę liczne przekłady ich powieści, czytelników w innych krajach. Po krótkim przedstawieniu różnic w dyskursach pamięciowych Polski i Ukrainy, autor niniejszego artykułu skupia się na przybliżeniu mało znanych w naszych regionie książek Skrypuch i Grekul i na pokazaniu głównych sposobów przedstawiania w kanadyjskiej literaturze dziecięcej i młodzieżowej relacji polsko-ukraińskich
Herling-Grudziński i Monte Cassino
Get PDFThis article attempts to characterize Gustaw Herling-Grudziński’s notes on Monte Cassino. The writer is presented from two different angles: as a participant of a historic battle (based on works of historians and testimonies of other participants in the battle) and the co-creator of the legend of Monte Cassino (based on his own observations). Herling-Grudziński’s essay on the battle, his regular diary notes on the celebration of successive anniversaries of the historic victory, and stories where he directly recalls the events taking place at Hill 593 are analysed. Therefore, the author of this article aims to present the meaning of Monte Cassino as seen by Herling-Grudziński. For this reason, this historic event was presented simultaneously from two perspectives: in a broad historical, social and cultural context, and from the perspective of an individual, historical experience. In his reflections about Monte Cassino, recorded for nearly fifty years, both personal stigma and personal commitment are visible, which is why from the pages of his works glorious history acquires its human dimension.W artykule podjęto próbę charakterystyki zapisków Gustawa Herlinga-Grudzińskiego na temat bitwy pod Monte Cassino. Przedstawiono pisarza w dwóch perspektywach: jako uczestnika historycznej batalii (na podstawie prac historyków i świadectw uczestników bitwy) oraz jako współtwórcę legendy Monte Cassino (na podstawie jego wypowiedzi). Poddano analizie esej pisarza poświęcony bitwie, cykliczne – związane z obchodami kolejnych rocznic historycznego zwycięstwa – diarystyczne zapisy oraz te opowiadania, w których w sposób bezpośredni pisarz powraca do doświadczeń ze wzgórza 593. Autorka artykułu ukazuje różne, wyrażone przez Herlinga-Grudzińskiego sensy Monte Cassino. Z tego też powodu historyczne wydarzenie zostało zaprezentowane jednocześnie w dwóch perspektywach: w szerokim kontekście historycznym, społecznym i kulturowym oraz w perspektywie jednostkowego doświadczenia historii. W zapisywanych przez blisko pięćdziesiąt lat refleksjach Herlinga-Grudzińskiego o Monte Cassino jest widoczne zarówno osobowe piętno, jak i osobiste zaangażowanie, dlatego też pod piórem pisarza wydarzenia wielkiej historii zyskują swój ludzki wymiar
Psychologiczna perspektywa na tłumaczenie maszynowe: percepcja jakości tłumaczenia w nauczaniu translacji
Get PDFDespite decade-long attention to machine translation quality in translation studies, the psychological aspect of the perception of this quality by translation students has been largely overlooked. Yet, the perception of machine translation quality significantly influences the decision to utilize machine translation as well as managing its output as part of the translation process. This article reports on a small-scale study examining second- and third-year students’ perceptions of machine translation quality in both their native language and a second language. Perceived quality was measured using “confidence scores.” Assessments were conducted under two conditions: immediate evaluation and post-discussion evaluation. The latter concerned the source text’s characteristics and the target publication’s purpose. The results provide insights into how aspiring translators relate to the synthetic language of machine translation and enrich our perspective on the role of language technology within translator training.Binnen de vertaalwetenschap wordt er al jaren onderzoek naar de kwaliteit van machinevertaling verricht, maar de perceptie van die kwaliteit door vertaalstudenten is tot op heden onderbelicht. Toch heeft de perceptie van kwaliteit een grote invloed op de beslissing om machinevertaling te gebruiken en op de verwerking van de output als onderdeel van het vertaalproces. In dit artikel wordt verslag uitgebracht over een kleinschalig onderzoek naar de perceptie van de kwaliteit van machinevertaling door tweede- en derdejaarsstudenten, meer bepaald de perceptie van output in hun moedertaal en in hun tweede taal. De waargenomen kwaliteit werd gemeten met ‘confidence scores’. Evaluaties werden uitgevoerd onder twee condities: een directe beoordeling en een beoordeling na een begeleide discussie over de kenmerken van de brontekst en het doel van de doeltaalpublicatie. De resultaten bieden inzichten in hoe toekomstige vertalers zich verhouden tot synthetische taalproducten. In het besluitvormingsproces omtrent gebruik van en omgang met machinevertaling blijken vertrouwdheid met machineoutput en de kritische houding ten overstaan van die vertalingen een doorslaggevende rol te spelen.W ramach badań nad przekładem opublikowano już wiele prac dotyczących jakości tłumaczenia maszynowego, jednak sposób, w jaki studenci translatoryki postrzegają jakość tłumaczeń maszynowych, otrzymał dotychczas niewielką uwagę. Jest to dość zaskakujące, ponieważ percepcja jakości tłumaczenia maszynowego wpływa zarówno na decyzję o jego użyciu, jak i na sposób pracy z takim tłumaczeniem. Niniejszy artykuł przedstawia wyniki małoskalowego badania dotyczącego percepcji jakości tłumaczeń maszynowych wśród studentów. Analizowano postrzeganą jakość tłumaczeń na język ojczysty i na język obcy w grupie studentów drugiego i trzeciego roku. Wskaźniki postrzeganej jakości mierzono za pomocą tzw. confidence scores (wskaźników pewności). Badanie przeprowadzono w dwóch różnych warunkach: jedna grupa oceniała jakość tłumaczenia natychmiast, podczas gdy druga grupa dokonywała oceny po przeprowadzonej dyskusji na temat cech tekstu źródłowego oraz skuteczności przekładu. Wyniki dostarczają pewnych wskazówek dotyczących stopnia przyzwyczajenia do syntetycznego języka współczesnej automatyzacji tłumaczeń oraz poszerzają perspektywę na rolę technologii językowych w edukacji tłumaczeniowej
Concordia ordinum? Pliniusz Młodszy o warstwach społecznych w Rzymie na przełomie pierwszego i drugiego stulecia po Chr.
Get PDFThe present paper discusses some letters by Pliny the Younger, especially from Book VII, in order to establish his presentation of the social strata of contemporary Rome. Pliny’s focus is, predictably, on the Roman elite, both senators and equestrians, but occasionally he mentions also freedmen, slaves and provincials. As a rule, the people appearing in his letters (both his addressees and those about whom he speaks) share his worldview and values, in particular his predilection for literary pursuits (studia, otium), but also, at the same time, a strong emphasis on fulfilling one’s social duties (officia). A few letters, however, mention people whose social and moral values are incompatible with those of Pliny and his friends (Pallas in VII 29, Domitian’s henchmen in VII 19, 27 and 33); in their case, no concordia ordinum is conceivable. W niniejszym artykule omówiono niektóre listy Pliniusza Młodszego, zwłaszcza z księgi VII, aby pokazać, w jaki sposób przedstawiał warstwy społeczne ówczesnego Rzymu. Pliniusz, jak można było się spodziewać, skupia się na rzymskiej elicie, zarówno senatorach, jak i ekwitach, ale od czasu do czasu wspomina również o wyzwoleńcach, niewolnikach i mieszkańcach prowincji. Z reguły ludzie pojawiający się w jego listach (zarówno adresaci tych listów, jak i osoby, o których mówi) podzielają jego światopogląd i wartości, w szczególności jego upodobanie do zajęć literackich (studia, otium), ale zarazem przekonanie o konieczności wypełniania powinności społecznych (officia). Kilka listów wspomina jednak o osobach, których społeczne i moralne standardy są sprzeczne z tymi, które reprezentuje Pliniusz i jego przyjaciele (Pallas w VII 29, poplecznicy Domicjana w VII 19, 27 i 33); w odniesieniu do nich nie może być mowy o żadnej concordia ordinum
Not Only Fines: The Impact of Financial and Shame Penalties on Tax Evasion
Get PDFIn this paper, we consider the impact of financial and social penalties on the propensity to evade taxes. Apart from financial fines, social penalties, such as social disapproval, may result from an illegal tax decision. Rigorous social norms regarding payment of taxes impose additional costs on violators such as fear of exclusion and stigmatization. We conducted an experiment among Polish taxpayers (N = 303) on the effect of single and combined financial and shame penalties on propensity to evade taxes. Results of the study confirmed that taxpayers respond not only to economic penalties, but are aware that tax evasion may also be associated with other, non-economic costs. The threat of social disapproval for illegal tax reduction may serve as an additional factor preventing individuals from breaking social and legal norms regarding tax evasion. Social consequences of dishonest tax behavior have rarely been analyzed in the literature so far