Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Święty Serwacy na scenie: średniowieczna legenda w dwudziestowiecznym teatrze masowym
Get PDFThe subject of the article is a 1916 drama by the Dutch clergyman and poet Chrétien Mertz (1883–1931), Spel van Sint Servaas (Play of Saint Servatius), the staging of which was part of a celebration dedicated to Saint Servatius and a pilgrimage to his relics located in Maastricht. The drama was based on the 12th-century Legend of Saint Servatius written by Hendrik van Veldeke, a poet from this region. The analysis focuses on Mertz’s work as an adaptation of the medieval work and as a medievalist phenomenon. The play emphasizes different plot elements than the medieval text: the title character is largely absent from the scene, and the stage action focuses primarily on the community of the inhabitants of Tongeren, where Servatius was a bishop, and on Maastricht. Mertz focalizes the motif of peace, whose presence in the medieval work is limited and makes it the main message of his work, appropriate in the historical context of the time. Mertz’s work has the character of a mass celebration and fits in with the contemporary trends in the theatre.Het onderwerp van dit artikel is een drama van de Nederlandse priester-dichter Chrétien Mertz (1883–1931), Spel van Sint Servaas (1916), waarvan de creatie een deel uitmaakte van de Maastrichtse Heiligdomsvaart. Het toneelstuk is gebaseerd op de twaalfde-eeuwse Servaaslegende geschreven door Hendrik van Veldeke. Het Spel wordt geanalyseerd als een adaptatie van de tekst van Veldeke, maar ook als een mediëvalistisch verschijnsel. Het stuk van Mertz haalt andere aspecten naar boven dan het middeleeuwse werk: het titelpersonage is het grootste deel van de actie afwezig op het toneel, de focus ligt voornamelijk op de inwoners van Tongeren, waar Servaas bisschop was, en ook op Maastricht. Mertz focust zich op het motief van vrede, dat in zeer beperkte mate aanwezig was in het middeleeuwse werk, en maakt het tot de centrale boodschap van het Spel, passend bij de historische context van die tijd. Het werk van Mertz heeft een massaal karakter en sluit aan bij de contemporaine trends in theater.Tematem artykułu dramat niderlandzkiego duchownego i poety Chrétiena Mertza (1883–1931), Spel van Sint Servaas (Gra o świętym Serwacym) z 1916 r., którego wystawienie było częścią uroczystości poświęconych św. Serwacemu i pielgrzymki do jego relikwii znajdujących się Maastricht. Dramat został oparty na dwunastowiecznej Legendzie o świętym Serwacym napisanej przez Hendrika van Veldeke, poetę związanego z tym regionem. Analiza skupia się na Grze jako adaptacji średniowiecznego utworu, ale także zjawisku mediewalistycznym. Utwór Mertza podkreśla inne elementy niż tekst średniowieczny: tytułowy bohater jest nieobecny na scenie przez większość akcji, skupia się ona przede wszystkim na społeczności mieszkańców Tongeren, gdzie Serwacy był biskupem, a później Maastricht. Mertz wydobywa z utworu Veldekego motyw pokoju, który w ograniczony sposób obecny jest w utworze średniowiecznym i czyni z niego główne przesłanie Gry, adekwatnie do ówczesnego kontekstu historycznego. Dzieło Mertza ma charakter masowej celebracji i wpisuje się we współczesne mu tendencje w teatrze
Przetrząsanie rodzinnej historii. Tożsamość narracyjna w Domu z witrażem Żanny Słoniowskiej i Dzieciach Kazimierza Michała Garapicha
Get PDFThe last decade has fostered reflection on Polish-Ukrainian relations in literature. Among the numerous literary texts addressing this topic, the author of this article selects two works for analysis by writers who debuted after 2014 and who represent Polish-Ukrainian families: Dom z witrażem (A House with Stained Glass, 2015) by Żanna Słoniowska and Dzieci Kazimierza (The Children of Kazimierz, 2019) by Michał P. Garapich. Słoniowska’s family saga, depicting four generations of women living in a Lviv tenement house with a deteriorating stained glass window symbolising the protagonists’ convoluted lives, is compared with Garapich’s memoir-like narrative, situated on the border between artistic prose and scientific discourse, which recounts the search for the descendants of numerous illegitimate children of the author’s great-grandfather's on a family estate in Podolia. This comparison provides an opportunity to reflect on Polish-Ukrainian relations from various angles and perspectives. The unifying concept for the issues analysed and the research perspectives referenced is narrative identity. The article demonstrates that the first-person narration in both texts not only offers an original approach to and problematization of pivotal moments in Polish-Ukrainian history, but also uncovers an unofficial genealogy of families from the Polish-Ukrainian borderlands. This further helps to explore the authors’ own “hybrid” identities, shaped between traditions and languages.Ostatnia dekada sprzyja refleksji nad relacjami polsko-ukraińskimi. Spośród licznych tekstów literackich podejmujących ten temat autorka artykułu wybrała do analizy utwory pisarzy debiutujących po roku 2014, reprezentujących polsko-ukraińskie rodziny: Dom z witrażem (2015) Żanny Słoniowskiej i Dzieci Kazimierza (2019) Michała P. Garapicha. Konfrontacja powieściowej sagi przedstawiającej cztery pokolenia kobiet zamieszkujących lwowską kamienicę, w której niszczeje zabytkowy witraż symbolizujący pogmatwane losy bohaterek (Słoniowska), z pozostającą na granicy prozy artystycznej i dyskursu naukowego pamiętnikarską relacją z poszukiwań w rodzinnym majątku na Podolu potomków licznych nieślubnych dzieci pradziadka (Garapich), stwarza okazję do refleksji nad polsko-ukraińskimi związkami w różnych aspektach i z wielu punktów widzenia. Kategorią spajającą analizowane kwestie i przywołane perspektywy badawcze jest tożsamość narracyjna. Artykuł pokazuje, że pierwszoosobowa narracja w obu tekstach nie tylko w oryginalny sposób przybliża i problematyzuje przełomowe momenty w polsko-ukraińskiej historii, ale też odkrywa nieoficjalną genealogię rodzin polsko-ukraińskiego pogranicza i służy (re)konstruowaniu własnej „hybrydalnej” tożsamości autorów, kształtującej się pomiędzy tradycjami i językami
Причини злорадства та емпатичної радості в лінгвоаксіологічному вимірі (на матеріалі української мови)
Get PDFThe article presents a linguo-axiological analysis of the causes of Schadenfreude and empathic joy based on texts that are in the National Linguistic Corpus of the Ukrainian Language. These emotions can be called opposite types of joy in relation to other people. As the analysis of the factual material shows, Schadenfreude is caused only by negative reasons, while empathic joy is caused only by positive ones. Among the causes of Schadenfreude, the following can be distinguished: negative physical or mental state of the object of emotion, negative appearance of the object of emotion, unpleasant events for the object of emotion, unpleasant circumstances for the object of emotion, incompetence of the object of emotion. Empathic joy is usually caused by pleasant events for the object of emotion, pleasant circumstances for the object of emotion, positive internal state of the object of emotion, good physical condition of the object of emotion, positive characteristics of the object of emotion, positive active actions of the object of emotion.W artykule dokonano lingwistyczno-aksjologicznej analizy przyczyn złośliwej satysfakcji i empatycznej radości na podstawie tekstów znajdujących się w Narodowym Korpusie Językowym Języka Ukraińskiego. Emocje te można określić jako przeciwstawne odmiany radości w stosunku do innych ludzi. Jak wykazała analiza materiału faktograficznego, złośliwa satysfakcja powodowana jest wyłącznie przez przyczyny negatywne, natomiast empatyczna radość – wyłącznie przez pozytywne. Do przyczyn złośliwej satysfakcji zaliczają się: negatywny stan fizyczny lub psychiczny obiektu emocji, niekorzystny wygląd zewnętrzny, nieprzyjemne zdarzenia i okoliczności dotyczące obiektu emocji oraz jego niekompetencja. Radość empatyczna natomiast najczęściej wywoływana jest przez: przyjemne zdarzenia i okoliczności związane z obiektem emocji, jego pozytywny stan wewnętrzny i fizyczny, pozytywne cechy oraz czynności o charakterze pozytywnym.У статті здійснено лінгвоаксіологічний аналіз причин злорадства та емпатичної радості на матеріалі текстів, що знаходяться в Національному лінгвістичному корпусі української мови. Ці емоції можна назвати протилежними різновидами радості стосовно інших людей. Як показав аналіз фактичного матеріалу, злорадство викликають лише негативні причини, тоді як емпатичну радість – лише позитивні. Серед причин злорадства можна виділити такі: негативний фізичний або психічний стан об’єкта емоції, негативний зовнішній вигляд об’єкта емоції, неприємні події для об’єкта емоції, неприємні обставини для об’єкта емоції, некомпетентність об’єкта емоції. Емпатичну радість зазвичай викликають приємні події для об’єкта емоції, приємні обставини для об’єкта емоції, позитивний внутрішній стан об’єкта емоції, хороший фізичний стан об’єкта емоції, позитивна характеристика об’єкта емоції, позитивні активні дії об’єкта емоції
Terminologia produkcji sera od łąki do mleka: terminologiczne dziedzictwo produkcji sera Comté w świetle ekoterminologii
Get PDFThis paper presents an innovative methodological approach to documenting the terminology used in the production of Comté type cheese in France, using non-standardized data whose scope is defined in the ethno-discursive approach to the industry. This approach forms the basis of ecoterminology that is particularly pertinent to all sensory fields, starting with agri-food. A first exploratory study using this approach is proposed, based on a corpus targeting the earlier phase of Comté production, i.e. the milk production phase. The analyses show how the terminologies used by farmers are certainly technical, but also and primarily informed by much more general models of discourse demonstrating their social awareness.L’article présente d’une part une démarche méthodologique innovante pour approcher la terminologie d’une filière, celle de la production du fromage comté en France, à partir de données non normées dont le périmètre est défini à partir d’une approche ethno-discursive de ladite filière. Cette approche fonde une écoterminologie particulièrement appropriée pour tous les domaines du sensoriel, à commencer par l’agro-alimentaire. Il s’agit d’autre part de proposer une première étude exploratoire mettant en œuvre cette approche à partir d’un corpus ciblé sur la phase amont de la production de comté, à savoir la phase de production de lait. Les analyses montrent comment les terminologies mises en œuvre par les agriculteurs sont certes techniques, mais aussi et surtout traversées par des matrices de discours bien plus générales témoignant de leur conscience sociétale.Niniejszy artykuł przedstawia innowacyjne podejście metodologiczne do terminologii w branży produkcji sera Comté we Francji, autorzy opierają się na niestandaryzowanych danych, których zakres jest definiowany w podejściu etno-dyskursywnym danej branży. Podejście to stanowi podstawę ekoterminologii, właściwej dla dziedziny rolno-spożywczej. Celem jest zaproponowanie wstępnego badania rozpoznawczego z wykorzystaniem tego podejścia metodologicznego. Zostało ono przeprowadzone na bazie korpusu ukierunkowanego na wcześniejszą fazę produkcji Comté, tj. fazę produkcji mleka. Wyniki analizy pokazują, że terminologia używana przez rolników ma z pewnością charakter specjalistyczny, ale przede wszystkim jest naznaczona bardziej ogólnymi wzorcami dyskursu odzwierciedlającymi ich świadomość społeczną
Najdawniejsze dzieje kościoła pod wezwaniem św. Maurycego w Zawichoście
Get PDFThe text focuses on past and present viewpoints on the date of the creation of the church dedicated to St Maurice in Zawichost. It presents the belief, currently dominant among some researchers (primarily archaeologists), that this church was a Romanesque building (tetraconch), the relics of which were discovered several decades ago. This conviction, together with the dating of the building’s construction as adopted by archaeologists, affects the way of looking at the development of Zawichost’s ecclesiastical centre. The article attempts to confront today’s views with what is included in written sources and outlines a real vision of the oldest history of Saint Maurice’s Church in Zawichost.Tekst przedstawia dawne i obecne poglądy na temat czasu powstania kościoła pod wezwaniem św. Maurycego w Zawichoście. Opisuje dominujące obecnie wśród części badaczy (przede wszystkim archeologów) przekonanie, że kościołem tym była romańska budowla (tetrakonchos), której relikty odkryto kilka dekad temu. Przekonanie to wraz z przyjętą przez archeologów datacją powstania obiektu rzutują na wizję rozwoju zawichojskiego ośrodka kościelnego. Artykuł stanowi próbę skonfrontowania dzisiejszych poglądów z wymową źródeł pisanych i zarysowania rzeczywistej wizji najdawniejszych dziejów świątyni pod wezwaniem św. Maurycego w Zawichoście
Czy śmierć ojca wpływała na moment ślubu jego potomstwa? Badania pilotażowe XIX-wiecznego Poznania
Get PDFEnvironmental stresses, such as wars, natural disasters, epidemics, economic and political upheavals, worsen family functioning. In addition, living in a family environment affected, for example, by the death of a parent (mainly the father), increases stress levels among offspring. According to psychosocial acceleration theory, a stressful environment often accelerates the transition from adolescence to reproductive life. On the other hand, the death of a father can reduce the financial support for children and thus lower their standard of living (lack of parental resources), which in turn can delay marriage, especially when the marriage of offspring required parental support. The study examined the relationship between the loss of a father in childhood (children <15 years) and in adulthood (≥15 years) and the age at which sons and daughters did marry. Individual histories of men and women from Poznań were derived from population registration cards of Poznań residents. In the 19th and early 20th centuries, the death of a father accelerated the marriage of a daughter by more than 3 years. In the case of sons, the loss of the father did not affect the timing of the wedding.Stresy środowiskowe, takie jak wojny, klęski żywiołowe, epidemie, wstrząsy gospodarcze i polityczne, pogarszają funkcjonowanie rodziny. Ponadto życie w środowisku rodzinnym dotkniętym na przykład śmiercią rodzica (głównie ojca) zwiększa poziom stresu wśród potomstwa. Zgodnie z teorią akceleracji psychospołecznej stresujące środowisko często przyspiesza przejście od okresu dojrzewania do etapu życia reprodukcyjnego. Z drugiej strony śmierć ojca może ograniczać wsparcie finansowe dzieci i przez to obniżyć ich poziom życia (brak środków rodzicielskich), co z kolei może opóźniać zawieranie małżeństw, szczególnie w sytuacji, kiedy ślub potomstwa wymagał wsparcia rodzicielskiego. W pracy zbadano związek między utratą ojca w dzieciństwie (dzieci < 15 lat) i w dorosłości (≥15 lat) a wiekiem zawierania małżeństw przez synów i córki. Uwzględniono indywidualne historie kobiet i mężczyzn z Poznania, a dane zaczerpnięto z kart meldunkowych mieszkańców tego miasta. W XIX i na początku XX wieku śmierć ojca przyspieszała ślub córki o ponad 3 lata, w przypadku synów utrata ojca nie wpływała natomiast na moment ślubu
Antykomunistyczna emigracja z Europy Środkowej (szczególnie Polska) w Hiszpanii Franco (rec. José Luis Orella. El exilio anticomunista centroeuropeo en la España de Franco)
Get PDFTytułem wprowadzenia
No full textThis special issue of the Roczniki Humanistyczne journal has been created within the framework of the project Didactics of Professional Business Translation in Dutch Foreign Language Education (DFL), funded by the Taalunie in 2024. The project was set up as an activity of the Network for Professional Translators and Interpreters – Dutch Studies abroad NVVT NEM (https://nvvtnem. eu/). The main goal of this project was to map the didactics of professional translation in DFL education.
In the main phase of the project, two online study days were organized. The first Study Day, held online on Thursday, February 22, 2024, featured a conference on the didactics of professional translation in DFL.
On the second Study Day, held on Thursday, September 26, 2024, an online workshop on translation with CAT tools was organized. Recordings of both study days are available on the Taalunie website (https://mijnnederlands.org/).
In this issue, we present articles from participants of the first Study Day: Post-editing of Machine Translation: Is It a Form of Translation or Revision? by Réka Eszenyi explores the role of machine translation (MT) and post-editing (PE), discussing whether PE is translation or revision, and outlining the necessary skills for translators, including MT literacy, risk assessment, and revision.
Simulated Translation Bureaus: Experiential Learning and Internationalization in Translation Education by Koen Kerremans, Gys-Walt van Egdom, María Fernández-Parra, Leena Salmi, and Joop Bindels highlights how simu-lated translation agencies provide experiential learning, helping students to develop technological, subject-specific, and intercultural competencies.
Team-Based Translation Projects: Cooperative and Collaborative Translation in Dutch Studies at Comenius University by Marketa Štefkova discusses the integration of cooperative and collaborative translation methods in the Dutch Studies Program, emphasizing group dynamics and the impact of teamwork on translation effectiveness.
A Psychological Perspective on Machine Translation: The Perception of Translation Quality in Translator Training by Gys-Walt van Egdom and Christophe Declercq studies how translation students perceive MT quality, focusing on their confidence in using MT.
Obstacles in Translating Legal Texts and the Didactics of Legal Translation by Erik-Jan Kuipers examines challenges in translating legal texts, based on his experience as a translator and legal translation teacher.
Didactics of Professional Translation in Dutch Foreign Language Teaching Based on the Waterlot Model by Muriel Waterlot demonstrates how the Waterlot model can be applied to professional translation lessons using specialized texts.
(Professional) Translation as a Tool for Language Acquisition. From Technical Texts Through Medical Texts to the Translation of Legal Information by Pavlína Knap-Dlouhá discusses how translating technical, medical, and legal texts develops both translation and language skills.
The Training and Career Opportunities of a Translator-Interpreter (Dutch) at the University of Debrecen by Márta Kántor-Faragó analyzes Dutch interpreter and translator training at the University of Debrecen, using data on graduates’ career success.
Contextual Terminological Analysis in the Curriculum of Specialized Translation at Comenius University by Michaela Krajčovič examines the role of terminology in translation education, focusing on the use of the Sketch Engine tool for terminology management in a Terminology course at Comenius University.
The success of the first Study Day has inspired plans for another online event on 30 and 31 October 2025. We hope this issue offers valuable insights into how professional translation is approached as a mediation activity in Dutch Foreign Language education, and serves as inspiration for future teaching practices.Niniejszy zeszyt specjalny Roczników Humanistycznych powstał w ramach projektu „Dydaktyka tłumaczenia zawodowego w nauczaniu języka niderlandzkiego jako obcego (NVT)”, finansowanego przez Taalunie w 2024 roku. Projekt ten jest realizowany przez Sieć tłumaczy specjalistycznych i ustnych NVVT NEM (https://nvvtnem.eu/), a na celu ma opracowanie metodologii nauczania tłumaczeń specjalistycznych w kontekście NVT.
W głównej fazie projektu zorganizowano online dwa dni nauki: pierwszy dotyczył dydaktyki tłumaczenia specjalistycznego, a drugi przyjął formę warsztatów z tłumaczenia z użyciem narzędzi CAT, skierowanych do studentów i wykładowców. Nagrania z obu dni są dostępne na stronie internetowej Mijn Nederlands (https://mijnnederlands.org/) Taalunie.
W niniejszym numerze Roczników Humanistycznych prezentujemy artykuły uczestników pierwszego dnia nauki.
Postedycja tłumaczenia maszynowego: Czy jest to forma tłumaczenia czy rewizji? autorstwa Réki Eszenyi bada rolę tłumaczenia maszynowego (MT) i postedytowania (PE), omawiając, czy PE to tłumaczenie czy rewizja, oraz przedstawiając niezbędne umiejętności dla tłumaczy, w tym znajomość MT, ocenę ryzyka i rewizję.
Symulowane biura tłumaczeń: nauka przez doświadczenie i internacjonalizacja w edukacji tłumaczeniowej autorstwa Koena Kerremansa, Gysa-Walta van Egdoma, Maríi Fernández-Parry, Leeny Salmi i Joopa Bindelsa podkreśla, jak symulowane agencje tłumaczeń oferują naukę przez doświadczenie, pomagając studentom rozwijać kompetencje technologiczne, specjalistyczne i międzykulturowe.
Projekt tłumaczeniowy jako zadanie zespołowe: tłumaczenie kooperacyjne w ramach studiów niderlandzkich na Uniwersytecie Komeńskiego w Bratysławie autorstwa Markety Štefkovej omawia integrację metod tłumaczenia kooperacyjnego i współpracy w programie studiów niderlandzkich, kładąc nacisk na dynamikę grupy i wpływ pracy zespołowej na efektywność tłumaczenia.
Psychologiczna perspektywa na tłumaczenie maszynowe: percepcja jakości tłumaczenia w nauczaniu translacji autorstwa Gysa-Walta van Egdoma i Christophe’a Declercqa bada, jak studenci tłumaczenia postrzegają jakość MT, koncentrując się na swojej pewności siebie w korzystaniu z MT.
Trudności w tłumaczeniu tekstów prawniczych i dydaktyka tłumaczenia prawniczego autorstwa Erika-Jana Kuipersa bada wyzwania związane z tłumaczeniem tekstów prawnych, opierając się na jego doświadczeniu jako tłumacza i nauczyciela tłumaczenia prawniczego.
Dydaktyka tłumaczenia specjalistycznego w nauczaniu języka niderlandzkiego jako obcegona podstawie modelu Waterlot autorstwa Muriel Waterlot pokazuje, jak model Waterlot może być stosowany w lekcjach tłumaczenia zawodowego z użyciem tekstów specjalistycznych.
(Specjalistyczne) tłumaczenie jako narzędzie do nabywania języka. Od tekstów technicznych przez medyczne teksty do tłumaczenia informacji prawnych autorstwa Pavlíny Knap-Dlouhé omawia, jak tłumaczenie tekstów technicznych, medycznych i prawnych rozwija zarówno umiejętności tłumaczeniowe, jak i językowe.
Szkolenie i możliwości kariery tłumacza ustnego i pisemnego (język niderlandzki) na Uniwersytecie Debreczyńskim autorstwa Márty Kántor-Faragó analizuje szkolenie tłumaczy ustnych i pisemnych niderlandzkich na Uniwersytecie w Debreczynie, wykorzystując dane na temat sukcesów zawodowych absolwentów.
Kontekstowa analiza terminologiczna w programie nauczania tłumaczeń specjalistycznych na Uniwersytecie Komeńskiego autorstwa Michaeli Krajčovič bada rolę terminologii w edukacji tłumaczeniowej, koncentrując się na wykorzystaniu narzędzia Sketch Engine do zarządzania terminologią w kursie Terminologii na Uniwersytecie Komeńskiego.
Sukces pierwszego dnia nauki zainspirował nas do organizacji kolejnego spotkania online, które odbędzie się 30-31 października 2025 roku. Mamy nadzieję, że ten zeszyt przyniesie wartościowe informacje na temat dydaktyki tłumaczeń zawodowych i zainspiruje nauczycieli do dalszego rozwoju praktyki dydaktycznej
Teologalny wymiar cierpienia w „Notatkach duchowych” bł. Marceliny Darowskiej (1827-1911)
Get PDFThe article is an attempt to indicate the theological significance of spiritual suffering described in the Notatki duchowe by the outstanding Polish mystic, Marcelina Darowska. M. Darowska’s notes indicate a classical understanding of the significance of spiritual suffering, consistent with the centuries-old Christian tradition, but they introduce a certain original feature. The article consists of four parts: the first indicates the sources of spiritual suffering described by Marcelina Darowska in Notatki duchowe. The second part emphasizes the Christological nature of this issue. The third part indicates the purifying power of spiritual suffering, while the last point concerns the joy accompanying spiritual suffering.Artykuł jest próbą wskazania teologalnego znaczenia cierpień duchowych opisanych w Notatkach duchowych wybitnej mistyczki polskiej, Marceliny Darowskiej. Jej zapiski wskazują na klasyczne, zgodne z wielowiekową chrześcijańską tradycją rozumienie znaczenia cierpień duchowych, wprowadzają jednak jej oryginalny rys. Artykuł składa się z czterech części. W pierwszej zostały wskazane źródła cierpień duchowych opisywanych przez Marcelinę Darowską w Notatkach duchowych. Druga część podkreśla chrystologiczny charakter tej problematyki. Trzecia wskazuje na oczyszczającą moc cierpień duchowych, ostatni punkt natomiast dotyczy radości towarzyszącej cierpieniom duchowym