Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Edukacja zdrowotna w szkołach a głos Kościoła: konflikt wartości czy potrzebna debata?
Get PDFAs of September 1, 2025, marking the beginning of the 2025/2026 school year, significant changes will be introduced into the system of education and upbringing implemented by the Polish educational framework. One such change involves the replacement of the current subject Education for Family Life with a new subject titled Health Education. This change has sparked considerable controversy and provoked public debate at both ideological and worldview levels. Various actors, including the Polish Bishops’ Conference and numerous other social groups, have expressed their positions on this crucial matter. Within the media discourse, criticisms have emerged denying the Catholic Church in Poland the right to participate in this discussion or to engage in efforts aimed at the moral formation of Polish society. The article offers an analysis of the circumstances surrounding the introduction of the new subject, along with a critical examination of the curriculum content as outlined in the national core syllabus. The central thesis posits, first, that the proposed content – at least in part – may pose a potential risk to the well-being of young people. Second, the article aims to justify not only the right but also the necessity of the Church’s involvement in this discourse, arguing that parents retain the right to object to their children’s participation in the subject. The study employs a method based on the analysis of relevant sources, materials, and official documents pertaining to the issues discussed.Od 1 września 2025 r., a więc od początku nowego roku szkolnego 2025/2026, wprowadzone zostaną zmiany w kształceniu i wychowaniu realizowanym przez polską oświatę. Jedną ze zmian jest zastąpienie dotychczasowego przedmiotu Wychowanie do życia w rodzinie, przedmiotem Edukacja zdrowotna. Zmiana ta wywołuje liczne kontrowersje i wzbudza debatę publiczną na poziomie ideologicznym i światopoglądowym. Swoje stanowisko, w tym jakże ważnym temacie zaprezentowała Konferencja Episkopatu Polski oraz wiele innych środowisk. W debacie medialnej pojawiły się uwagi odmawiające Kościołowi katolickiemu w Polsce prawa do udziału w tej dyskusji oraz podejmowania działań mających na celu formowanie sumień polskiego społeczeństwa. Artykuł dokonuje analizy sytuacji dotyczącej wprowadzenia nowego przedmiotu oraz analizy treści, które będą nauczane zgodnie z podstawą programową. Postawiona zostanie teza, iż po pierwsze proponowane treści, przynajmniej w pewnym swym zakresie, mogą być szkodliwe dla młodego człowieka. Po drugie, podjęta zostanie próba uzasadnienia nie tylko prawa, ale i konieczności wystąpienia Kościoła w tym temacie oraz to, iż rodzice mają prawo nie zgodzenia się, aby ich dzieci uczęszczały na ten przedmiot. W artykule zastosowana zostanie metoda analizy źródeł, materiałów i dokumentów dotyczących wskazanych kwestii
O tempora, o mores! Czy można przyjąć, że postęp moralny istnieje?
Get PDFThe idea of moral progress discussed in contemporary ethics is not interpreted unambiguously. Moral progress is supposed to be made most generally when the next state of affairs is better than the previous one, or when right actions become more and more common. Narrowly understood, moral progress refers to the improvement of morality as such, while understood broadly it has to do with changes that are desirable from a moral point of view, but do not have a direct impact on morality. Moral progress is defined as both an increase in moral knowledge and a noticeable, practical increase in respect for human rights. Authors defending the idea of moral progress see its (progress) basis in man’s discernment of moral truth (Markus, Nagel) or socio-cultural evolution (Buchanan and Powell, Fischer, Sauer). The idea of moral progress has its supporters and opponents. The latter point to the ambivalence of changes in moral customs and practices observed in various communities, which do not always go in the direction desired by the defenders of the moral order. The answer to the question of whether moral progress can be assumed to exist – this is the basic problem of the analyses conducted in the article – requires indicating the criteria that would decide about it. The article analyzes both the criteria of progress that have been present in the literature on the subject for some time, as well as new proposals for verifying moral progress, with particular reference to the concept of Thomas Nagel. Basically, all the authors mentioned in the article admit that local progress locally is possible, as is regression. The last part of the article will point out the possible reasons that make moral progress slow, with regression occurring alongside progression.Dyskutowana we współczesnej etyce idea moralnego postępu nie jest interpretowana jednoznacznie. Z postępem moralnym mielibyśmy mieć do czynienia najogólniej wtedy, kiedy kolejny stan rzeczy jest lepszy od poprzedniego lub kiedy słuszne działania stają się coraz bardziej powszechne. Wąsko rozumiany postęp moralny odnoszony jest do doskonalenia moralności jako takiej, rozumiany szeroko ma na względzie zmiany pożądane z moralnego punktu widzenia, ale niemające bezpośredniego wpływu na moralność. Postępem moralnym nazywa się zarówno przyrost moralnej wiedzy, jak i zauważalny, praktyczny wzrost poszanowania dla praw człowieka. Broniący idei postępu moralnego autorzy dostrzegają jego podstawę w rozeznawaniu przez człowieka moralnej prawdy (Markus, Nagel) lub społeczno-kulturowej ewolucji (Buchanan i Powell, Fischer, Sauer). Idea postępu moralnego ma swoich zwolenników i kontestatorów. Ci ostatni wskazują na ambiwalencję obserwowanych w różnych społecznościach zmian moralnych zwyczajów i praktyk, które nie zawsze idą w pożądanym przez obrońców moralnego porządku kierunku. Odpowiedź na pytanie o to, czy można przyjąć, że postęp moralny istnieje, to podstawowy problem prowadzonych w artykule analiz. Wymaga to wskazania kryteriów, które miałyby o tym decydować. W artykule analizowane są zarówno kryteria postępu obecne w literaturze przedmiotu już od jakiegoś czasu, jak i nowe propozycje weryfikowania moralnego postępu, ze szczególnym wskazaniem na koncepcję Thomasa Nagela. Zasadniczo wszyscy autorzy zgadzają się, że możliwy jest zarówno postęp, jak i regres w wymiarze lokalnym. W ostatniej części artykułu wskazane zostaną możliwe powody, które sprawiają, że postęp moralny przebiega wolno, a obok progresu pojawia się regres
Stefan Swieżawski na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim
Get PDFThis article presents the profile of Professor Stefan Swieżawski in the context of his academic activity at the John Paul II Catholic University of Lublin. It discusses his most important scholarly and organizational achievements related to his work at the university, demonstrating that, from the perspective of the university’s hundred-year-long history, Swieżawski is among its most outstanding and influential professors. The article also emphasizes that, to a large extent thanks to his dedication, the Faculty of Philosophy at KUL, after World War II, was transformed into a major center of philosophical research of a national scale, and became an important hub for studies in medieval philosophy and the intellectual heritage of 15th-century European thought.Niniejszy artykuł przedstawia sylwetkę profesora Stefana Swieżawskiego w kontekście jego działalności na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Omawia najważniejsze osiągnięcia naukowe i organizacyjne związane z jego pracą na tej uczelni. Wykazuje, że z perspektywy stuletniej historii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Swieżawski należy do grona najwybitniejszych i najbardziej wpływowych profesorów tej instytucji. Podkreśla również, że w dużej mierze dzięki jego zaangażowaniu Wydział Filozofii KUL po II wojnie światowej przekształcił się w znaczący ośrodek badań filozoficznych o randze ogólnopolskiej, a także stał się ważnym miejscem studiów nad filozofią średniowieczną i dziedzictwem filozofii europejskiej XV wieku
Pięć podstawowych określeń kolorów i tabu z nimi związane w starożytnych chinach (część druga)
Get PDFThis paper aims to explore the use of five basic colour terms and colour taboos in ancient China. Looking at many literary texts, including Classic of Poetry, Collection of Oracle Bone Inscriptions, Discussing Writings and Explaining Characters, and several other collections, the paper offers a detailed analysis of the etymology and meanings of the following Chinese colour terms: huang 黄 ‘yellow’, chi 赤 ‘red’, bai 白 ‘white’, hei 黑 ‘black’ and qing 青 ‘cyan’.
Colours have always carried well-defined symbolic meanings in China, for instance, red is associated with wealth, dignity and happiness. Besides, the five basic colours are linked to elements and cardinal points: yellow – Earth and Centre, red – Fire and South, white – Metal and West, black – Water and North, cyan – Wood and East.
The investigated ancient Chinese texts provide evidence that colours implied high and low social ranks, good and bad personal qualities or fortune. The use of some colours in specific circumstances, as well as by people with a certain status, was prohibited. The cultural and social taboo phenomenon was connected with expressing self-identity and manifested itself in clothes and folk customs as well as in numerous other ways.Niniejszy artykuł ma na celu zbadanie użycia pięciu podstawowych terminów kolorów i tabu kolorów w starożytnych Chinach. Patrząc na wiele tekstów literackich, w tym Classic of Poetry, Collection of Oracle Bone Inscriptions, Discussing Writings and Explaining Characters i kilka innych zbiorów, artykuł oferuje szczegółową analizę etymologii i znaczeń następujących chińskich terminów określających kolory: huang 黄 ‘żółty’, chi 赤 ‘czerwony’, bai 白 ‘biały’, hei 黑 ‘czarny’ i qing 青 ‘cyjan’. Kolory zawsze miały dobrze zdefiniowane symboliczne znaczenie w Chinach, na przykład czerwony jest kojarzony z bogactwem, godnością i szczęściem. Ponadto pięć podstawowych kolorów jest powiązanych z żywiołami i punktami kardynalnymi: żółty – ziemia i środek, czerwony – ogień i południe, biały – metal i zachód, czarny – woda i północ, cyjan – drewno i wschód. Zbadane starożytne chińskie teksty dostarczają dowodów na to, że kolory oznaczały wysoką i niską pozycję społeczną, dobre i złe cechy osobiste lub fortunę. Używanie niektórych kolorów w określonych okolicznościach, a także przez osoby o określonym statusie, było zabronione. Zjawisko tabu kulturowego i społecznego było związane z wyrażaniem własnej tożsamości i przejawiało się w strojach i zwyczajach ludowych, a także na wiele innych sposobów
Archiwum literackie jako podstawa edycji cyfrowej. Przypadek Archiwum Filomatów
Get PDFThe article addresses the challenges of digitally editing literary archives, using the project “The Philomath Archive – Digital Edition” as an example, focusing on the creation of a multi-layered editorial structure. It discusses the importance of relationships between documents and the role of the TEI XML standard in their detailed description and encoding. The article examines methods for preserving the nonlinear structure of the archive in digital form, encoding relationships between various elements of the edition, and editorial decisions regarding content organization. It highlights that a digital edition of the archive enables more complex engagement with the sources, offering new perspectives for editing and the humanities while acknowledging the limitations posed by digital technologies.Artykuł podejmuje problematykę cyfrowego opracowania literackich archiwów na przykładzie projektu „Archiwum Filomatów – edycja cyfrowa”, skupiając się na wyzwaniu stworzenia wielopoziomowego układu edycji. Przedstawiono znaczenie relacji między dokumentami oraz rolę standardu TEI XML w ich szczegółowym opisie i kodowaniu. Omówiono sposoby zachowania nielinearnej struktury archiwum w formie cyfrowej, kodowania relacji pomiędzy różnymi elementami edycji oraz decyzje edytorskie dotyczące układu treści. Artykuł podkreśla, że cyfrowa edycja archiwum umożliwia bardziej złożone obcowanie ze źródłami, oferując nowe perspektywy dla edytorstwa i nauk humanistycznych, przy jednoczesnym uwzględnieniu ograniczeń wynikających z technologii cyfrowych
Faza kryzysu i wątpliwości. Zygmunt Gloger wobec kwestii litewskiej (1905–1910)
Get PDFThe article is devoted to the attitude to the ethnic emancipation of Lithuanians in the writings of Zygmunt Gloger (1845–1910), a Polish publicist, writer, historian, archaeologist, and folklorist. Until 1904, he was interested in the Lithuanian national movement, but he did not expose the topic. He took the position that the former Polish-Lithuanian Commonwealth existed neutrally within the pre-partition borders as a community of a conquered but not enslaved nation. He understood the concept of the nation politically, in Jagiellonian terms. The revolution of 1905, independence sentiments in Polish lands, the radicalism of the Lithuanian, anti-Polish newspaper “Vilniaus Zhinios,” the convening of the Grand Sejm of Vilnius by Lithuanians in 1905 – all this caused him to become involved in the dispute over the identity of the inhabitants of the Grand Duchy of Lithuania. Gloger did not deny the “ethnographic” Lithuanians the right to an independent path of cultural development, but he counted on their remaining in the community of the future republic, which would more effectively resist Russia and Germany. He conducted his polemics in a balanced way, using the rhetoric of persuasion and patience.Artykuł jest poświęcony stosunkowi do etnicznej emancypacji Litwinów w pismach Zygmunta Glogera (1845–1910), publicysty, pisarza, historyka, archeologa, folklorysty. Do 1904 r. interesował się litewskim ruchem narodowym, ale nie eksponował tematu. Stał na stanowisku, że dawna Rzeczypospolita istnieje w przedrozbiorowych granicach jako wspólnota podbitego, lecz nie zniewolonego narodu. Pojęcie narodu rozumiał politycznie, jagiellońsko. Rewolucja 1905 roku, nastroje niepodległościowe na ziemiach polskich, radykalizm litewskiej, antypolskiej gazety „Vilniaus Żinios”, zwołanie w 1905 r. Wielkiego Sejmu Wileńskiego przez Litwinów – wszystko to sprawiło, że zaangażował się w spór o tożsamość mieszkańców Wielkiego Księstwa Litewskiego. Gloger nie odmawiał Litwinom „etnograficznym” prawa do samodzielnej drogi rozwoju kulturowego, ale liczył na ich pozostanie we wspólnocie przyszłej republiki, która skuteczniej opierałaby się Rosji i Niemcom. Swe polemiki prowadził w sposób wyważony, stosując retorykę perswazji i cierpliwości
„A szyba była jakby sygnałem dystansu”. O motywie okna w wybranych utworach autobiograficznych Hannsa-Josefa Ortheila
Get PDFDas Ziel des Beitrages ist es, Hanns-Ortheils ausgewählte autobiografische Werke zu analysieren und die Funktion des in ihnen erscheinenden Fenster-Motivs näher zu bestimmen. Eine besondere Bedeutung kommt dabei dem Erkerfenster in der Kölner Wohnung von Ortheils Eltern zu. Das Fenster markierte in seiner kindlichen Wahrnehmung der Außenwelt eine Grenze: zwischen dem Hier und Dort, zwischen der sicheren Zone des Häuslichen und der Ungewissheit des Fremden und Bedrohenden. Aber andererseits öffnete das Fenster den Raum der elterlichen Wohnung: Es erlaubte die Isolation der vier Wände durch den Blick hinaus zu überwinden und sich mit der außerfamiliären Wirklichkeit vertraut zu machen. Während in den früheren Publikationen des Schriftstellers nicht selten das geschlossene, von der Perspektive des Zimmers wahrgenommene Fenster thematisiert wird, ist im autobiographischen Roman Ombra (2021) auch von dem geöffneten und dem von außen her gesehenen Fenster die Rede. Damit erfolgt eine Überschreitung der vom Fenster markierten Grenze nicht nur durch sein Öffnen, sondern auch durch den Wechsel der Perspektive des Blicks.The aim of the article is to analyze Hanns-Josef Ortheil’s selected autobiographical works and determine the function of the window motif featured in them. Special importance is attached to the bay window in the Cologne apartment of Ortheil’s parents. The window marked a boundary in his child’s perception of the outside world: between here and there, between the safe zone of the domestic space and the uncertainty of the threatening space outside. But on the other hand the window opened the space of the parents’ apartment. The window made it possible to overcome the isolation and become familiar with the extra-familial reality. While the author’s previous publications often focus on the closed window, perceived from the perspective of the room, the autobiographical novel Ombra (2021) also refers to the open window and the window seen from the outside. Thus, the boundary marked by the window is crossed not only in the act of its opening, but also through a changed perspective.Celem artykułu jest analiza wybranych dzieł autobiograficznych Hannsa-Josefa Ortheila oraz określenie funkcji pojawiającego się w nich motywu okna. Szczególne znaczenie odgrywa w tym kontekście okno wykuszowe w mieszkaniu rodziców Ortheila w Kolonii. Wyznaczało ono granicę w postrzeganiu przez dziecko świata zewnętrznego – między tu i tam, między bezpieczną strefą przestrzeni domowej a niepewnością obcej i zagrażającej przestrzeni zewnętrznej. Ale z drugiej strony okno otwierało przestrzeń mieszkania rodziców, bo pozwalało przezwyciężyć izolację i poznać inną rzeczywistość. O ile we wcześniejszych publikacjach Ortheila często jest mowa o zamkniętym oknie widzianym z perspektywy pokoju, o tyle w powieści autobiograficznej Ombra (2021) pojawia się również otwarte okno i okno widziane z zewnątrz. W ten sposób granica wyznaczona przez okno w mieszkaniu rodziców późniejszego pisarza zostaje symbolicznie przekroczona – nie tylko poprzez otwarcie, ale także poprzez zmianę perspektywy spojrzenia
Transfer kulturowy i okultyzm: recepcja praktyk ezoterycznych z Niemiec Zachodnich w PRL
Get PDFWährend esoterische Praktiken in der DDR weitgehend marginalisiert wurden, entwickelte sich die Erforschung paranormaler Phänomene in Westdeutschland zu einem eigenständigen Forschungsfeld, wie das Institut für Grenzgebiete der Psychologie und Psychohygiene in Freiburg i.B. zeigt. Gegründet wurde das Institut von dem Psychologen und Mediziner Hans Bender, der internationales Ansehen erlangte und dessen Name auch im sozialistischen Polen bekannt war. Der Beitrag untersucht ausgewählte Aspekte des Transfers esoterischer Wissensbestände aus der BRD in den 1970er und 1980er Jahren. Hierzu werden die folgenden Themen beleuchtet: die Rezeption der Ideen von Hans Bender in der Volksrepublik Polen, die Rezeption anthroposophischer Konzepte, die Rolle deutscher Publikationen in Leszek Szumans Büchern über Astrologie und das Okkulte, und die Bedeutung des Magazins Esotera für die Monatszeitschrift Biuletyn Psychotronika: Trzecie Oko. Die Analyse dieser Fragen erlaubt auch, die Rolle kultureller Vermittler:innen zu verdeutlichen. Im Mittelpunkt stehen dabei der Schriftsteller, Theaterregisseur und Verbreiter esoterischer Praktiken Lech Emfazy Stefański, der literarische Übersetzer und Experte für Anthroposophie und Gnosis Jerzy Prokopiuk, der Astrologe Leszek Szuman sowie die Journalistin und Förderin des New Age Lucyna Winnicka.While esoteric practices in the GDR became largely marginalised, investigations into paranormal phenomena in West Germany developed into an autonomous field of research, as evidenced by the Institut für Grenzgebiete der Psychologie und Psychohygiene in Freiburg i.B. The institute was founded by the psychologist and physician Hans Bender, who gained an international reputation and whose name was known also in socialist Poland. The paper examines selected aspects of the cultural transfer of esoteric practices from West Germany in the 1970s and 1980s. It addresses the following topics: the reception of Hans Bender’s ideas in socialist Poland, the dissemination of selected anthroposophic concepts, the importance of German publications for Leszek Szuman’s books on astrology and the occult, and the exemplary role of the German magazine Esotera for the Polish monthly Biuletyn Psychotronika: Trzecie Oko. The analysis of these issues also helps to highlight the significance of cultural brokers. The focus lies here on the theatre director, writer and promoter of esoteric practices Lech Emfazy Stefański, the literary translator and expert in anthroposophy and gnosis Jerzy Prokopiuk, the astrologer Leszek Szuman, and the journalist and New Age promoter Lucyna Winnicka.W odróżnieniu od NRD, gdzie praktyki ezoteryczne zostały w znacznym stopniu zmarginalizowane, w RFN zjawiska paranormalne stały się przedmiotem poważnych badań, o czym świadczy Institut für Grenzgebiete der Psychologie und Psychohygiene we Fryburgu Bryzgowijskim. Założycielem tej instytucji był psycholog i lekarz Hans Bender, który zyskał międzynarodową renomę i którego nazwisko było znane również w socjalistycznej Polsce. Artykuł dotyczy wybranych aspektów transferu praktyk ezoterycznych z RFN w latach 70. i 80. XX wieku i omawia następujące kwestie: recepcja idei Hansa Bendera w PRL, recepcja niektórych koncepcji antropozoficznych, znaczenie zachodnioniemieckich publikacji dla książek Leszka Szumana o astrologii i zjawiskach okultystycznych i wzorotwórcza rola czasopisma Esotera dla miesięcznika Biuletyn Psychotroniczny: Trzecie Oko. Analiza tych zagadnień pozwala również uwypuklić rolę pośredników w procesie transferu kulturowego. W centrum rozważań stoją reżyser teatralny, pisarz i popularyzator praktyk ezoterycznych Lech Emfazy Stefański, tłumacz literatury oraz znawca antropozofii i gnozy Jerzy Prokopiuk, astrolog Leszek Szuman oraz publicystka i propagatorka New Age Lucyna Winnicka