Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Instrumentarium kapeli katedralnej w Gnieźnie od XV do XX wieku w świetle dotychczasowych badań
No full textGniezno has been an important center of musical culture in Poland for a thousand years, where Gregorian chant, polyphonic singing, and instrumental music performed by the cathedral ensemble resounded on a daily basis. The first clear evidence of the presence of instruments other than organs in Gniezno Cathedral dates back to 1466, while vocal and instrumental music resounded in the cathedral church quite early, as early as the second half of the 16th century. The oldest catalogs of musical instruments, dating from the 18th century. burned down or were lost irretrievably. Hence, on the basis of other archival sources, such as musicalia, history of the ensemble, and the biographies of composers and conductors, which was carried out primarily by Fr. Wladyslaw Zientarski, it is possible to analyze how the possession of instruments in this musical center evolved. To achieve this goal, the historical and analytical method were applied.Gniezno od tysiąca lat jest ważnym ośrodkiem kultury muzycznej Polsce, gdzie rozbrzmiewały na co dzień chorał gregoriański, śpiew polifoniczny oraz muzyka instrumentalna, wykonywana przez kapelę katedralną. Pierwsze wyraźne dowody występowania w katedrze gnieźnieńskiej innych instrumentów niż organy sięgają 1466 roku, muzyka wokalno-instrumentalna natomiast rozbrzmiewała w kościele katedralnym dość wcześnie, bo już w drugiej połowie XVI wieku. Najstarsze katalogi instrumentów muzycznych, pochodzące z XVIII wieku, spłonęły lub zaginęły bezpowrotnie, stąd na podstawie innych badań archiwalnych ocalonych muzykaliów oraz dziejów kapeli, życiorysów kompozytorów, dyrygentów, jakich przede wszystkim dokonał ks. Władysław Zientarski, można przeanalizować, jak zmieniał się stan posiadania instrumentów w tym ośrodku muzycznym. Dla osiągnięcia powyższego celu posłużyła metoda historyczna i analityczna
Drewniany flet poprzeczny starego systemu a tradycje instrumentalne Lubelszczyzny
No full textThe aim of the article is to present the role of The Simple System Transverse Flute in the musical culture of the Lublin region, with particular emphasis on its historical context, functions, and performance practice. The study seeks to demonstrate how the instrument was adapted within local tradition and became a distinctive element of regional ensembles. The methodology includes an examination of available archival materials and field sources, as well as auditory analysis of recordings. Special attention has been devoted to the repertoire and playing style of Antoni Bednarz and the Kapela Braci Bednarzy, who represent the most characteristic example of the instrument’s rootedness in the region’s musical practice. The analysis of recordings points to the characteristic use of high registers, while the repertoire encompasses both older dance-music forms and newer ones, incorporated gradually alongside transformations of tradition. The conclusions highlight, among other aspects, the significance of the wooden transverse flute as an important medium of transmitting tradition and as a marker of regional identity.Celem artykułu jest przedstawienie roli drewnianego fletu poprzecznego starego systemu w kulturze muzycznej Lubelszczyzny, ze szczególnym naciskiem na jego kontekst historyczny, funkcje oraz praktykę wykonawczą. Podjęte badania mają na celu ukazanie, w jaki sposób instrument został zaadaptowany w tradycji lokalnej i stał się wyróżniającym elementem kapel regionu. Metody obejmują analizę dostępnych materiałów archiwalnych i źródeł terenowych, a także analizę audialną nagrań. Szczególną uwagę poświęcono repertuarowi i stylowi gry Antoniego Bednarza oraz Kapeli Braci Bednarzy, stanowiących najbardziej reprezentatywny przykład zakorzenienia instrumentu w praktyce muzycznej regionu. Analiza nagrań wskazuje na charakterystyczne użycie wysokich rejestrów, a repertuar obejmuje zarówno starsze formy taneczno-muzyczne, jak i nowsze, włączane stopniowo wraz z przemianami tradycji. We wnioskach podkreślono między innymi znaczenie drewnianego fletu poprzecznego jako istotnego medium przekazu tradycji oraz wyznacznika tożsamości regionalnej
Medytacja w twórczości muzycznej XX wieku: aspekty teoretyczne i interpretacje naukowe
No full textThe present study examines the notion of “meditation” in musical creativity – both as a component of a specific genre tendency and as a set of stylistic means employed by composers to achieve this genre status. More broadly, the analysis of meditation in contemporary musical creativity is a highly relevant and promising task, especially in view of the intensification of intercultural interactions over the past half-century and the need to understand how meditation functions as one of the principles of modern musical creativity.Niniejsze opracowanie podejmuje zagadnienie „medytacji” w twórczości muzycznej zarówno jako określonego sposobu kształtowania gatunku, jak i zespołu środków stylistycznych stosowanych przez kompozytorów w celu nadania muzyce odpowiedniego charakteru. W szerszej perspektywie analiza medytacji w muzyce jawi się jako zagadnienie szczególnie aktualne i obiecujące, zwłaszcza kontekście nasilających się w ostatnich dekadach interakcji międzykulturowych oraz potrzeby zrozumienia sposobów funkcjonowania medytacji jako jednego z zasadniczych mechanizmów współczesnej kreatywności muzycznej
O przekraczaniu granic
No full textThe article outlines the issue of crossing boundaries in art, starting with Marcel Duchamp, through conceptualism, and ending with bioart and zoesthetics. The focus was on the conceptual side of this phenomenon, while omitting its social, political and cultural dimensions. It is indicated that this crossing of boundaries evolved from the conceptual to the physical dimension. In this context the post-humanist approach – in which this crossing of boundaries places man not in a vertical, but a horizontal dimension, reducing him to the world of plants and animals – was critically assessed. It was also pointed out that from this perspective, the contemporary trends characterized here refer directly to the Darwinian vision of life, in which the boundaries at the level of micro and macroevolution are abolished.W artykule zarysowano problematykę przekraczanie granic w sztuce począwszy od Marcela Duchampa, poprzez konceptualizm a skończywszy na bioarcie i zoeestetyce. Skoncentrowano się na konceptualnej stronie tego zjawiska, pomijając jedocześnie jego wymiar społeczny, polityczny i kulturowy. Wskazano, że owo przekraczanie granic ewoluowało od wymiaru konceptualnego do fizycznego. Krytycznie oceniono w tym kontekście podejście posthumanistyczne, w którym to przekraczanie granic prowadzi do umieszczenia człowieka nie w wymiarze wertykalnym, lecz horyzontalnym, redukując go do świata roślin i zwierząt. Wskazano również, iż w tej perspektywie współczesne scharakteryzowane tu nurty nawiązują wprost do Darwinowskiej wizji życia, w której to granice na poziomie mikro i makroewolucji zostają zniesione
Ukryte algorytmy kultury: przegląd i krytyczna analiza uprzedzeń kulturowych w chatbotach generatywnych AI ogólnego przeznaczenia
No full textThe aim of the article is to review and systematise the results of the latest empirical studies on the manifestations of cultural bias in the content produced by general-purpose generative AI chatbots such as ChatGPT, Copilot, Gemini, Claude and DeepSeek, and to identify their potential social consequences. The following research questions were formulated: What types and what is the scale of cultural biases in generative AI chatbots? What are the social consequences of their occurrence and possible ways and directions of counteraction? A review study was based on a critical analysis of 17 recent empirical studies published in 2024-2025. The analysis shows the complex nature of the presence and consequences of cultural bias in current AI models. It has been clearly demonstrated that they reflect and reinforce Western cultural patterns. Four types of cultural bias have been identified: axiological-civilisational, racial-ethnic, national, and religious-ideological. The analysis also showed that cultural bias is not only a technical problem of algorithms, but a deeply rooted social phenomenon resulting from the contexts of training data and design decisions made by technology developers.Celem artykułu jest przegląd i systematyzacja wyników najnowszych badań empirycznych dotyczących przejawów uprzedzeń kulturowych w treściach wytwarzanych przez generatywne chatboty AI ogólnego zastosowania, takich jak ChatGPT, Copilot, Gemini, Claude czy DeepSeek oraz identyfikacja ich potencjalnych konsekwencji społecznych. Sformułowano następujące pytania badawcze: jakie rodzaje i jaka jest skala uprzedzeń kulturowych występują w generatywnych chatbotach AI? jakie są społeczne konsekwencje ich występowania oraz możliwe sposoby i kierunki przeciwdziałania? Badanie przeglądowe oparto na krytycznej analizie 17 najnowszych badań empirycznych opublikowanych w latach 2024–2025. Przeprowadzona analiza ukazuje złożony charakter obecności i konsekwencji cultural bias w obecnych modelach AI. Jednoznacznie wykazano, że odzwierciedlają i wzmacniają one zachodnie wzorce kulturowe. Wyróżniono cztery odmiany cultural bias: aksjologiczno-cywilizacyjną, rasowo-etniczną, narodowościową oraz religijno-światopoglądową. Analiza wykazała także, że uprzedzenia kulturowe nie są jedynie technicznym problemem algorytmów, ale głęboko zakorzenionym zjawiskiem społecznym, wynikającym z kontekstów danych treningowych oraz projektowych decyzji podejmowanych przez twórców technologii
Młodzież ponowoczesności i nowa kultura czasu wolnego
No full textThe subject of the article is the leisure practices that characterize contemporary youth, with particular emphasis on the youngest Generation Alpha, born in the 21st century. The article presents arguments for the need for a radical change in the approach to leisure, the definition of which is far from sufficient, as long as we continue to contrast relaxation, entertainment, and fun with duties at work or at school. One can defend the thesis that young people who do not part with their smartphones are preparing to live and function in a new, much more digitalized world. Postmodern youth seamlessly combine their time of duties with their time of leisure. This is a serious challenge for parents, supervisors, and educators who adhere to the age-old principle of "duty first, pleasure later." A phenomenon that is worth examining in more detail is the so-called digital creator, symbolizing the massification of creativity.
Keywords: postmodern youth, leisure, community of technological experiences, digital creator, Generation AlphaThis article examines new leisure practices among contemporary youth in the Global North, with particular attention to Generation Alpha, born in the 21st century. It argues for a radical rethinking of how researchers conceptualize leisure, as the traditional contrast between work or school duties and relaxation no longer applies. Today’s young people, inseparable from their smartphones, are adapting to a digitalized world where the absence of work may become as significant a problem as excessive free time. Postmodern tendencies already blur the boundary between obligation and leisure, challenging the long-standing norm of “duty before pleasure.” Of special research interest are digital creators – no longer a narrow elite of artists or professionals, but vast communities of online users continuously producing images, videos, music, and texts.Artykuł analizuje nowe praktyki spędzania czasu wolnego wśród współczesnej młodzieży z globalnej Północy, ze szczególnym uwzględnieniem pokolenia Alfa, urodzonego w XXI wieku. Wskazuje na potrzebę radykalnej rewizji sposobu, w jaki badacze konceptualizują czas wolny, ponieważ tradycyjny podział między obowiązkami zawodowymi lub szkolnymi a relaksem przestaje mieć zastosowanie. Współczesna młodzież, nierozstająca się ze smartfonem, dostosowuje się do zdigitalizowanego świata, w którym brak pracy może stać się równie poważnym problemem jak nadmiar czasu wolnego. Tendencje ponowoczesne już dziś zacierają granicę między obowiązkiem a przyjemnością, kwestionując utrwaloną zasadę „najpierw obowiązek, potem przyjemność”. Szczególnego zainteresowania badawczego wymagają tzw. twórcy cyfrowi – niegdyś wąska elita artystów i specjalistów, dziś rozległe społeczności aktywnych użytkowników Internetu, nieustannie produkujących obrazy, filmy, muzykę i teksty
Badanie zaboru pruskiego po 1989 r. – perspektywa poznańska
No full textThe author addresses the topic of the development of research on the Prussian partition at the Poznań historical center, which has traditionally been a leader in this field. He states that, in this case, 1989 is not a significant turning point, as new directions in research were essentially initiated in previous decades, especially in the 1980s. He points out that new areas of research have developed concerning the history of Germans and Jews, social history, culture and mentality, as well as new approaches to political history. The best period was from the late 1990s to the mid- second decade of two thousand.Autor podejmuje temat rozwoju badań nad zaborem pruskim w poznańskim ośrodku historycznym, który tradycyjnie wiódł prym w tym zakresie. Podaje, że w tym wypadku rok 1989 nie jest istotną cezurą, bowiem nowe kierunki badań zainicjowane zostały zasadniczo w poprzednich dziesięcioleciach, zwłaszcza w latach osiemdziesiątych. Wskazuje, że rozwinęły się nowe kierunki badań dotyczące historii Niemców i Żydów, historii społecznej, kultury i mentalności, także nowe ujęcia historii politycznej. Najlepszym okresem były lata od końca lat dziewięćdziesiątych do połowy drugiej dekady lat dwutysięcznych
Ksiądz Andrade – człowiek i kapłan (1907-1980)
No full textEste artículo está dedicado a la figura del Padre Juan de Dios Andrade, un sacerdote venezolano que, proveniente de un entorno muy humilde del estado Mérida, se convirtió en un referente de lucha y fe para muchos venezolanos. Se parte del contexto histórico de la Venezuela del siglo XX, y se prosigue con la biografía del Padre Andrade en la cual se presenta los momentos más importantes en el mundo terrenal, como su estancia en Roma, su ordenación sacerdotal, y su regreso a Venezuela donde desarrolló una intensa labor pastoral, especialmente en la Diócesis de Trujillo. El estudio se centra en su servicio como párroco pontificio en la iglesia San Juan Bautista de Valera (1953-1962), donde su gran compromiso lo llevó a denunciar las injusticias del régimen Pérezjimenista. Su célebre discurso “Abajo cadenas” lo convirtió en símbolo de resistencia espiritual y social. Debido a su postura crítica, fue injustamente suspendido “a divinis”, aunque posteriormente rehabilitado, manteniendo siempre el respaldo de la comunidad.
El artículo se basa en fuentes de archivo del Colegio Pío Latinoamericano y la Universidad Gregoriana de Roma, prensa regional de la época, estudios históricos sobre Venezuela y documentos de la familia Andrade.This article is dedicated to the figure of Father Juan de Dios Andrade, a Venezuelan priest who, coming from a very humble background in the state of Merida, became a reference of struggle and faith for many Venezuelans. It starts with the historical context of Venezuela in the 20th century, and continues with the biography of Father Andrade in which the most important moments in the earthly world are presented, such as his stay in Rome, his priestly ordination, and his return to Venezuela where he developed an intense pastoral work, especially in the Diocese of Trujillo. The study focuses on his service as pontifical parish priest in the church of San Juan Bautista de Valera (1953-1962), where his great commitment led him to denounce the injustices of the Pérez-Jiménez regime. His famous speech “Abajo cadenas” made him a symbol of spiritual and social resistance. Due to his critical stance, he was unjustly suspended “a divinis”, although he was later rehabilitated, always maintaining the support of the community.
The article is based on archival sources from the Pio Latin American College and the Gregorian University of Rome, regional press of the time, historical studies on Venezuela and documents of the Andrade family.Artykuł poświęcony jest postaci wenezuelskiego kapłana, który wywodząc się z bardzo skromnego środowiska w stanie Mérida, stał się punktem odniesienia walki i wiary dla wielu Wenezuelczyków. Rozpoczyna się od kontekstu historycznego XX-wiecznej Wenezueli, a następnie biografii ks. Andrade, w której przedstawione są najważniejsze dla niego wydarzenia, takie jak pobyt w Rzymie, otrzymanie święceń kapłańskich i powrót do Wenezueli. Tam prowadził intensywną pracę duszpasterską, zwłaszcza w diecezji Trujillo. Opracowanie koncentruje się na jego posłudze jako pontyfikalnego proboszcza w kościele pw. San Juan Bautista de Valera (1953-1962). W tym czasie wygłosił słynne przemówienie „Abajo cadenas”, potępiające reżim dyktatorskiego prezydenta Marcosa Péreza Jiméneza, stając się symbolem duchowego i społecznego oporu. Ze względu na swoją krytyczną postawę został przez biskupa Trujillo niesprawiedliwie zawieszony dekretem a divinis, choć później go zrehabilitowano. Kapłan ten zawsze cieszył się szacunkiem i poparciem wiernych.
Artykuł opiera się na źródłach archiwalnych z Papieskiego Kolegium Pio i Uniwersytetu Gregoriańskiego w Rzymie, ówczesnej prasie regionalnej, badaniach historycznych dotyczących Wenezueli i dokumentach rodziny Andrade
Pro-Environmental Organizational Culture in Light of Existing and Own Research
No full textEnvironmental injustice, climate change, environmental ethical dilemmas, so-cial responsibility, environmental marginalization, the emergence of powerful interest groups, radicalism, and anti-capitalist protests have all raised societ-ies’ environmental awareness. The convergence of environmental issues has also forced business organizations to reform their environmental activities. As a result, new economic business models emphasizing sustainable use of natural resources and conservation of natural capital are developing. The implementa-tion of the models mentioned above is linked to the need to introduce not only eco-innovation, but also to develop a pro-environmental organizational culture systematically.
This study aims to review the literature on pro-environmental organizational culture in enterprises and to present the results of empirical research focused on diagnosing the state of this culture in Polish enterprises. In particular, the analysis focused on the role of awareness, attitudes, competencies, and motiva-tional systems in building an organizational culture that supports environmental responsibility. The hypothesis assumed that the level of pro-environmental organizational culture is related to the enterprise size.
In addition to the literature, the authors’ survey research was used to realize the stated goal and verify the hypothesis. The survey was conducted in 2024 on a randomly selected sample of 400 Polish enterprises, which were diverse in terms of geographic location, size, and field of activity. Statistical methods, including basic descriptive statistics and the ANOVA test, were used to identify the deficiencies of the surveyed companies concerning descriptive and pro-envi-ronmental organizational culture, and the proposed hypothesis was positively validated. The research results also enabled the formulation of recommenda-tions for strengthening companies’ pro-environmental organizational culture