Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Stefan Swieżawski o roli zmysłu wspólnego (sensus communis) w epistemologii Akwinaty
Get PDFAlthough Thomas Aquinas regards the common sense (sensus communis) as possessing very important role within the process of sensual cognition, in his works he does not present a fully developed theory of the workings of sensus communis. Thus this concept is still a subject of lively discussion and the commentators propose various interpretations of the issue. Stefan Swieżawski also put forward his own take on sense communis, assuming that its most important task is “creation” of phantasms (phantasmata). However, this latter thesis is controversial, as nowhere in his writings does Aquinas indicate that sensus communis could be responsible for the emergence of phantasmata. Therefore, this paper offers an in-depth analysis of Aquinas’s understanding of sensus communis, on the basis of which the validity of Swieżawski’s proposal is assessed.Choć Tomasz z Akwinu przypisuje zmysłowi wspólnemu bardzo istotną rolę w procesie poznania zmysłowego, w jego pismach nie ma w pełni dopracowanej koncepcji działania sensus communis. Wciąż toczy się więc w tej sprawie żywa dyskusja, a komentatorzy przedstawiają wiele rozmaitych interpretacji. Własne ujęcie przedstawił też Stefan Swieżawski, między innymi uznając za najważniejsze zadanie zmysłu wspólnego „tworzenie” wyobrażeń (phantasmata). Jednak ta ostatnia teza jest kontrowersyjna: Akwinata w żadnym ze swoich pism nie wskazuje, jakoby za powstawanie wyobrażeń odpowiadał zmysł wspólny. Niniejszy artykuł zawiera dokładną analizę pojęcia sensus communis u Tomasza z Akwinu, na podstawie której sprawdzona zostaje zasadność interpretacji przedstawionej przez Swieżawskiego
Opisania, plany, rysunki, zdobienia w zesłańczej korespondencji – nie tylko filomackiej
Get PDFThe text presents various ways of maintaining contact among members of the Philomatic Society, first imprisoned in Vilnius for the duration of the investigation and trial, and then exiled to provinces far from Poland. So far, the attention of researchers has most often been focused on descriptions which, being a type of non-fiction, had as their main goal a historical and statistical presentation of cities and regions or simpler descriptions of the explored places. The article is an attempt to defend the thesis that, apart from literary methods of presenting unknown places, philomaths (but not only – the case of Łuszczewska) included diagrams, plans, portraits in their letters, which were as precise as descriptions, and sometimes more precise, but certainly more economical. introduced the subjects of recent descriptions.Artykuł przybliża rozmaite sposoby podtrzymywania kontaktu pomiędzy członkami Towarzystwa Filomatycznego, najpierw na czas śledztwa i procesu uwięzionymi w Wilnie, a następnie zesłanymi do oddalonych od Polski guberni. Dotychczas uwagę badaczy najczęściej skupiały opisania, które stanowiąc odmianę literatury faktu, za cel główny stawiały historyczno-statystyczną prezentację miast i regionów lub prostsze opisy poznawanych miejsc. Artykuł jest próbą obrony tezy, że poza literackimi sposobami przybliżenia miejsc nieznanych, filomaci (ale nie tylko – casus Łuszczewskiej) włączali do swoich listów schematy, plany, portrety, które w sposób równie precyzyjny jak opis, a czasem dokładniejszy, ale na pewno bardziej ekonomiczny przybliżały przedmioty niedawnych opisań
Межовий досвід себеписання Євгенії Кононенко
Get PDFYevheniia Kononenko’s diary novel That Crazy Year became the object of this study. This text is interesting for researching from several points of view. First of all, it represents an original example of Ukrainian non-fiction. At the same time, the writing summarizes the experience of the first year of Russia's full-scale invasion in Ukraine. In the plot of the novel the author combines her private impressions of the first war days with general assessments of the situation, as well as emotional judgments with careful reflection in a very skillful way. In the composition of the text, we can find three intertwined dimensions of time. In the foreground is one year of the narrator’s life, which is described in the novel (1). In the background is a retrospective covering the previous thirty-seven years. It represents the period of the active biography of the author (2). On the third level is the universal criterion of time, which is embodied in the biblical allusion about the time for war and the time for peace (3). Yevheniia Kononenko uses characteristic features of French nonfiction, which she knows well as a writer and translator. She develops the tradition of autobiography, offering her perspective on the dramatic and tragic experiences of a civilian, a woman, an intellectual person against the backdrop of war.Przedmiotem rozważań w artykule jest powieść pamiętnikowa Jewheniji Kononenko Ten szalony rok (2023). Książka zasługuje na zbadanie z kilku punktów widzenia. Jest to oryginalny przykład ukraińskiej literatury autofikcyjnej, ale jednocześnie tekst podsumowuje doświadczenia pierwszego roku pełnoskalowej agresji rosyjskiej na Ukrainę. Autorka umiejętnie łączy opinie prywatne z ogólną oceną sytuacji, a także mniemania emocjonalne z wnikliwą refleksją. W kompozycji powieści przenikają się trzy wymiary czasu. Na pierwszym planie jest pokazany rok życia narratorki, którego wydarzenia opisane są w pamiętniku (1). W tle znajduje się retrospektywa obejmująca poprzednie trzydzieści siedem lat, czyli okres aktywnej biografii autorki (2). Na trzecim planie pozostaje uniwersalne kryterium czasu, którego ucieleśnieniem jest biblijna aluzja o czasie wojny i czasie pokoju. Jewhenija Kononenko wykorzystuje charakterystyczne cechy francuskiego autofiction, który doskonale poznała jako pisarka i tłumaczka. Rozwija jednak tradycję prozy autobiografficznej, proponując swoje spojrzenie na dramatyczne i tragiczne doświadczenia cywila, kobiety, intelektualistki na tle wojny.Предметом розгляду в статті є роман-щоденник Євгенії Кононенко Той божевільний рік (2023). Твір заслуговує на дослідження з кількох поглядів. Це оригінальний приклад української літератури автофікшн, але водночас текст підсумовує досвід першого року повномасштабної російської агресії в Україні. Авторка майстерно поєднує приватні спостереження з загальною оцінкою ситуації, а також емоційні уваги з проникливою рефлексією. У композиції роману переплетено три виміри часу. На першому плані зображено рік життя оповідачки, події якого описані в формі щоденника (1). У тлі залишається ретроспектива, що охоплює попередні тридцять сім років, тобто період активної біографії авторки (2). Третій вимір становить універсальний критерій часу, втіленням якого є біблійна алюзія про час на війну і час на мир (3). Євгенія Кононенко застосовує характерні риси французького автофікшну, який досконало вивчила як письменниця й перекладачка. Однак вона розвиває традицію атобіографічної прози, пропонуючи власний погляд на драматичний і трагічний досвід цивільної особи, жінки, інтелектуалки на тлі війни
Obóz narodowy wobec polityki zagranicznej i obronnej władz II Rzeczypospolitej w latach 1938-1939
Get PDFThe aim of the article is to present the position of the national camp (National Party, National Radical Camp ABC, National Radical Movement Falanga) towards the foreign and defense policy of the Second Polish Republic during the rule of the Sanation in the second half of the 1930s. In the 1930s, the national camp wanted to remove the Sanation from power and create a national-Catholic Poland. The isolation of national minorities from influence on the state, the nationalization of the economy and army, and the militarization of the nation were necessary to balance the power of the enemies of Poland – Germany and the USSR. Polish security would be strengthened by the union of states in the Adriatic-Baltic-Black Sea area and cooperation with national-Catholic states in Europe. The alliance of Italy and Hungary with Germany forced the national camp to ally with the democratic powers against the fascist states. After the outbreak of World War II, the national camp planned to regain the lands belonging to the Piast and Jagiellon dynasty.Celem artykułu jest przedstawienie stanowiska obozu narodowego (Stronnictwo Narodowe, Obóz Narodowo-Radykalny, Ruch Narodowo-Radykalny) wobec polityki zagranicznej i obronnej II Rzeczypospolitej za rządów sanacji w drugiej połowie lat trzydziestych XX wieku. Obóz narodowy chciał odsunąć sanację od władzy, a II Rzeczpospolitą przekształcić w państwo narodowo-katolickie. Izolacja mniejszości narodowych od wpływu na państwo, unarodowienie gospodarki i armii oraz militaryzacja narodu miały zrównoważyć siłę wrogich Niemiec i ZSRS. Polskie bezpieczeństwo wzmacniałby związek państw na obszarze Adriatyk–Bałtyk–Morze Czarne oraz współpraca z narodowo-katolickimi państwami w Europie. Sojusz Włoch i Węgier z Niemcami zmusił obóz narodowy do sojuszu z demokratycznymi mocarstwami przeciwko państwom faszystowskim. Po wybuchu II wojny światowej obóz narodowy zakładał odzyskanie ziem należących do Piastów i Jagiellonów
Symulowane biura tłumaczeń: nauka przez doświadczenie i internacjonalizacja w edukacji tłumaczeniowej
Get PDFSimulated translation bureaus offer an innovative and holistic approach within translation education. Students set up a fictitious translation bureau and perform authentic translation tasks under realistic conditions but within a safe educational environment. This article takes a closer look at setting up and implementing simulated translation bureaus, highlighting their educational value and the significant benefits students can gain from this didactic concept. Working in a simulated professional environment allows students to develop essential skills, including subject-specific, technological, and interpersonal competences. Moreover, this method promotes the internationalization of translation education, enhancing students’ intercultural competence. The holistic nature of simulated translation bureaus ensures that students are not only proficient in translation, but also equipped with the necessary soft skills needed in a multicultural work environment. This approach is in line with current educational trends and the demands of the professional translation industry.Gesimuleerde vertaalbureaus bieden een innovatieve en holistische aanpak binnen het vertaalonderwijs. Studenten richten een fictief vertaalbureau op en voeren authentieke vertaaltaken uit onder realistische omstandigheden, maar binnen een veilige onderwijsomgeving. Dit artikel gaat dieper in op het opzetten en implementeren van gesimuleerde vertaalbureaus en benadrukt hun educatieve waarde en de significante voordelen die studenten kunnen halen uit dit didactische concept. Door te werken in een gesimuleerde professionele omgeving kunnen studenten essentiële vaardigheden ontwikkelen, waaronder vakspecifieke, technologische en interpersoonlijke competenties. Bovendien bevordert deze methode de internationalisering van het vertaalonderwijs, waardoor de interculturele competentie van studenten wordt vergroot. De holistische aard van gesimuleerde vertaalbureaus zorgt ervoor dat studenten niet alleen vaardig zijn in vertalen, maar ook zijn uitgerust met de nodige soft skills die nodig zijn in een multiculturele werkomgeving. Deze aanpak sluit aan bij de huidige onderwijstrends en de eisen van de professionele vertaalindustrie.Symulowane biura tłumaczeń oferują innowacyjne i holistyczne podejście w edukacji tłumaczeniowej. Studenci zakładają fikcyjne biuro tłumaczeń i wykonują autentyczne zadania translatorskie w realistycznych warunkach, ale w bezpiecznym środowisku edukacyjnym. Artykuł szczegółowo omawia proces tworzenia i wdrażania symulowanych biur tłumaczeń, podkreślając ich wartość edukacyjną oraz liczne korzyści płynące z tego podejścia. Praca w symulowanym środowisku zawodowym umożliwia studentom rozwijanie kluczowych kompetencji, w tym specjalistycznych, technologicznych i interpersonalnych. Ponadto metoda ta wspiera internacjonalizację edukacji tłumaczeniowej, wzmacniając kompetencje międzykulturowe studentów. Holistyczny charakter symulowanych biur tłumaczeń sprawia, że studenci nie tylko doskonalą umiejętności translatorskie, lecz także zdobywają niezbędne kompetencje miękkie wymagane w wielokulturowym środowisku pracy. Takie podejście jest zgodne z aktualnymi trendami edukacyjnymi oraz wymaganiami współczesnego rynku tłumaczeniowego
Dydaktyka tłumaczenia specjalistycznego w nauczaniu języka niderlandzkiego jako obcego na podstawie modelu Waterlot
Get PDFThe results of the Taalunie translation survey carried out in 2022 at university departments of Dutch worldwide show that language and translation teachers are in need of didactic guidelines and practical tools for professional translation in Dutch Foreign Language Teaching and the development of teaching methods, including for courses with new techniques such as machine translation. In this contribution, the Waterlot model is presented to show how it can be applied for, for example, the preparation of a translation class with tourist web texts in the Master’s programme in Dutch Philology Studies.Uit de resultaten van een vertaalbevraging die in 2022 door de Taalunie werd uitgevoerd aan universitaire afdelingen Nederlands wereldwijd blijkt dat taal- en vertaaldocenten nood hebben aan didactische richtlijnen en praktische handvatten voor het vakvertalen in het nvt-onderwijs en voor de ontwikkeling van werkvormen, ook met nieuwe technieken zoals bijvoorbeeld machinevertaling. In deze bijdrage wordt het Waterlot-model voorgesteld en aangetoond hoe het kan worden toegepast bij de voorbereiding van en tijdens een vertaalles met een gespecialiseerde tekst in het nvt-onderwijs.Wyniki badania dotyczącego tłumaczenia, przeprowadzonego przez organizację Taalunie w 2022 roku w uniwersyteckich katedrach języka niderlandzkiego na całym świecie, pokazują, że zarówno nauczyciele języka, jak i tłumaczenia potrzebują wskazówek dydaktycznych oraz praktycznych narzędzi do nauczania tłumaczenia specjalistycznego w ramach nauczania języka niderlandzkiego jako obcego. Dotyczy to również opracowywania metod dydaktycznych, w tym kursów uwzględniających nowe technologie, takie jak tłumaczenie maszynowe. W niniejszym artykule przedstawiono model Waterlota i ukazano, w jaki sposób może on zostać zastosowany, np. do przygotowania zajęć z tłumaczenia tekstów turystycznych na potrzeby programu studiów magisterskich z filologii niderlandzkiej
Cynicka parezja – przykład Antystenesa z Aten
Get PDFThis article re-examines the Cynic concept of parrhesia – fearless and truth-telling speech – through the largely overlooked figure of Antisthenes of Athens. In contrast to the prevailing scholarly view, which identifies Diogenes of Sinope as the central exemplar of Cynic candor, this study argues that Antisthenes established both the theoretical and practical foundations of this tradition by integrating Socratic elenchos with a new, publicly oriented rhetoric. After outlining the semantic evolution of parrhesia – from Homeric custom to the democratic ideology of the fifth century BCE – the article offers a close analysis of the extant fragments by Antisthenes, as well as relevant testimonies from Diogenes Laertius, Xenophon, and later doxographers. It advances three central claims: (1) Antisthenes reconceived philosophy as a lived mission of moral provocation aimed at exposing conventional values; (2) his bios kynikos—marked by voluntary poverty, a life “according to nature”, and the unity of word and deed – functioned as a performative vehicle for parrhesia; and (3) his model significantly shaped subsequent Cynic and Stoic takes on candid speech as an ethical and political practice. By analyzing Antisthenes’ aphorisms, his criticism of power and his self-creation as a public person, the article fills a significant historiographical gap and demonstrates how Cynic parrhesia evolved from Socratic dialectic into an embodied rhetoric of ethical confrontation.Artykuł podejmuje ponowną analizę cynickiej koncepcji parezji – otwartej i niczym nieskrępowanej szczerości w mówieniu – poprzez postać Antystenesa z Aten, dotąd w dużej mierze pomijaną w badaniach. W przeciwieństwie do dominującego stanowiska naukowego, które za głównego reprezentanta cynickiej szczerości uznaje Diogenesa z Synopy, autorka argumentuje, że to Antystenes stworzył zarówno teoretyczne, jak i praktyczne fundamenty tej tradycji, łącząc sokratejski elenchos z nową, publicznie realizowaną formą retoryki. Po zarysowaniu semantycznej ewolucji pojęcia parezji przedstawia szczegółową analizę zachowanych fragmentów Antystenesa oraz relewantnych świadectw u Diogenesa Laertiosa, Ksenofonta i późniejszych doksografów. Autor formułuje trzy zasadnicze tezy: (1) Antystenes przekształcił filozofię w egzystencjalną misję moralnej prowokacji, mającą na celu demaskowanie konwencjonalnych wartości; (2) jego bios kynikos – charakteryzujący się dobrowolnym ubóstwem, życiem „zgodnym z naturą” oraz jednością słowa i czynu – stanowił performatywne narzędzie parezji; oraz (3) jego model istotnie wpłynął na późniejsze cynickie i stoickie ujęcia szczerości jako praktyki etycznej i politycznej. Analiza aforyzmów Antystenesa, jego krytyki władzy oraz sposobu konstruowania własnej postaci publicznej pozwala wypełnić istotną lukę historiograficzną i ukazuje, w jaki sposób cynicka parezja przekształciła się z sokratejskiej dialektyki w ucieleśnioną retorykę etycznej konfrontacji
Renesansowy historyk i poeta, Maciej Stryjkowski i jego związek z litewskim folklorem śpiewanym
Get PDFMaciej Stryjkowski is a well-known historian and poet of the Renaissance, but one aspect of his work has remained underexplored – namely, his material on Lithuanian folklore. Stryjkowski adapted authentic 16th century Lithuanian military-historical folklore in his historiographical works. Its elements are included in his works O początkach, wywodach, dzielnościach, sprawach rycerskich i domowych sławnego narodu litewskiego, żemojdzkiego i ruskiego and Kronice Polskiej, Litewskiej, Żmudzkiej i wszystkiej Rusi. While ritual folklore has attracted the attention of researchers, Lithuanian military and historical songs recorded by Stryjkowski, although noted, have hardly been researched. This article analyses several manifestations of such folklore. The material recorded by Stryjkowski brings new insights and allows us to expand our knowledge of the events recorded in the legendary part of Kroniki litewskie. At the same time, the article discusses the authenticity of the sources Stryjkowski drew on, using the example of songs of a military and historical character concerning the Giedroyc family, confirming that folklore of a military-historical nature existed in Lithuania before the 16th century.Maciej Stryjkowski to dobrze znany historyk i poeta epoki renesansu, jednak jeden aspekt jego twórczości pozostał niedoceniony – chodzi tu o materiały dotyczące folkloru litewskiego. Stryjkowski adaptował w swoich pracach historiograficznych autentyczny szesnastowieczny litewski folklor wojskowo-historyczny. Jego elementy zawarte są w dziełach O początkach, wywodach, dzielnościach, sprawach rycerskich i domowych sławnego narodu litewskiego, żemojdzkiego i ruskiego oraz Kronice Polskiej, Litewskiej, Żmudzkiej i wszystkiej Rusi. O ile folklor obrzędowy zwracał uwagę badaczy, o tyle utrwalone przez Stryjkowskiego pieśni litewskie o charakterze militarnym i historycznym, choć zauważone, nie były prawie w ogóle badawczo eksplorowane. Niniejszy artykuł analizuje kilka przejawów takiego folkloru. Materiał utrwalony przez Stryjkowskiego wnosi nowe ujęcia i pozwala na poszerzenie wiedzy o wydarzeniach zapisanych w legendarnej części Kronik litewskich. Artykuł mówi zarazem o autentyczności źródeł, z których czerpał Stryjkowski na przykładzie pieśni o charakterze wojskowym i historycznym dotyczących rodziny Giedroyciów, potwierdzając, że na Litwie przed XVI wiekiem istniał folklor o charakterze militarno-historycznym