Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Odłamki traumy: modelowanie narracji o Polakach w wymiarze autorefleksyjnym (na podstawie powieści Oksany Zabużko Muzeum porzuconych sekretów)
No full textThis article focuses on determining the specificity of modelling the traumatic narrative about Ukrainian-Polish relationships presented in Oksana Zabuzhko’s novel The Museum of Abandoned Secrets. In order to reveal the structure of the author’s “narrative code” (Igor Papusha’s term), an attempt is made to comprehend the mechanisms of the interaction between narrative categories and theoretical studies of trauma and examine how the structural parameters of auto-reflection are involved in creating a literary narrative about trauma. The analysis shows that the narrative discourse about Ukrainian-Polish relationships employs autoreflexive strategies of othering the Self as the Other. This creates the image of a collective victim and constructs the future perspective, which play specific roles in postmodern writing – they invert the central binary opposition, change the narrative optics, and convey a prognostic meaning. The interpretation angle presented in the article is expected to deepen and balance the perception of the literary version of the traumatic past of Ukrainians and Poles presented in Oksana Zabuzhko’s novel.Celem artykułu jest przedstawienie specyfiki modelowania traumatycznej narracji o stosunkach ukraińsko-polskich w powieści Oksany Zabużko Muzeum porzuconych sekretów. Aby ujawnić strukturę „kodu narracyjnego” autorki (termin Igora Papushy), badaczka stara się zrozumieć relacje między kategoriami narracyjnymi i teoretycznymi badaniami nad traumą i zastanowić się, w jaki sposób autorefleksja uczestniczy w tworzeniu literackiej narracji o traumie. Analiza pokazuje, że dyskurs narracyjny na temat relacji ukraińsko-polskich wykorzystuje strategie autorefleksyjne: strategia postrzegania Swojego jako Innego, strategia konstruowania obrazu zbiorowej ofiary oraz strategia budowania horyzontu przyszłości. Aspekty te pełnią określone funkcje w utworach postmodernistycznych: odwracają główną opozycję, zmieniają perspektywę narracji i prognozują przyszłe znaczenia Przedstawiona w artykule perspektywa interpretacyjna ma na celu pogłębienie i zrównoważenie percepcji traumatycznej przeszłości Ukraińców i Polaków przedstawionej w powieści Oksany Zabużko
„Cerkiew jest tak blisko bóżnicy”. Ukraińska przestrzeń geograficzno-kulturowa w Echu Juliana Stryjkowskiego
Get PDFThe article concerns the role of the geographical and cultural space of historical Eastern Galicia / Western Ukraine in Stryjkowski’s writing, especially the novel Echo (1988), as a background for the fictional events and the characters’ living environment, and as a separate object of the author’s interest. The focus is on the relationship between literary space, the real topography of Stryi and the surrounding area, as well as the image of Ukrainian culture and community in relation to Jewish culture. The novel features many Ukrainian characters, Ukrainian-language expressions, and the motif of erotic relationships between representatives of the Jewish and Ukrainian communities. Ukrainian culture is shown as close to many of the Jewish characters – they contact the rural Ruthenian population in particular, they can speak or understand the Ukrainian language, and they watch and listen to the liturgy in the Greek Catholic church. Stryjkowski presents Stryi and the surrounding area with great topographic accuracy. He also documents the names and occupations of many historical figures, including Ukrainians.Artykuł dotyczy roli, jaką w pisarstwie Stryjkowskiego pełni geograficzna i kulturowa przestrzeń Galicji Wschodniej / zachodniej Ukrainy jako tło wydarzeń fabularnych i środowisko życia bohaterów oraz osobny obiekt zainteresowania autora. Szczególną uwagę poświęcono relacji przestrzeni literackiej do realnej topografii Stryja i okolic oraz obrazowi kultury i społeczności ukraińskiej w odniesieniu do zajmującej centralne miejsce kultury żydowskiej. W utworze pojawiają się wtrącenia ukraińskojęzyczne, występują postaci ukraińskie, powtarza się motyw relacji erotycznych między reprezentantami społeczności żydowskiej i ukraińskiej. Kultura ukraińska zostaje ukazana jako bliska dla dużej części bohaterów żydowskich – kontaktują się oni zwłaszcza z wiejską ludnością rusińską, posługują się okazjonalnie językiem ukraińskim, podpatrują liturgię w greckokatolickiej cerkwi. Kontrastuje to z ukazaniem kultury polskiej i zdominowanej przez Polaków urzędniczej dzielnicy miasta jako przestrzeni obcych, niezrozumiałych i raczej nieprzyjaznych. Wyjątkiem jest polski język, pociągający dla dziecięcego bohatera – przyszłego pisarza. Stryjkowski z wielką dokładnością topograficzną odtwarza przestrzeń Stryja i okolic, wprowadza także liczne nazwiska i zawody zamieszkałych tam postaci udokumentowanych historycznie, w tym Ukraińców
Wiersze Mariusza Olbromskiego o walczącej Ukrainie
Get PDFThe article is devoted to the contexts and messages of Mariusz Olbromski’s collection, Smell Will Waft, Roses Will Bloom. Poems about the Struggle of Ukraine, which is the author’s reaction to the war in Ukraine and inspired by the spirit of Słowacki and Polish martyrology. The message of the poems is read through the contexts of experiences of anxiety and salvation that dominate the poetry of Różewicz and Miłosz during World War II, as well as through the “Kharkov spelling” of contemporary poetry by Serhiy Zhadan. Olbromski’s collection is a story in verse about terror and salvation and a specific type of occasional poetry, referring to a forgotten phenomenon: Polish Songs (Polenlieder) – poems by German poets written after the defeat of the November Uprising, expressing support for the insurgents and German enthusiasm for Poland (Polenbegeisterung). Visions, reflections and experiences are intertwined in the collection in several scenes and constantly return to key toposes, figures, voices, among which are: home, road, rivers, cities, temples, priests, Angels, Anhelli, Słowacki, Chopin, Skovoroda, Schulz, Zhadan. The story in verse takes place before and during the catastrophe, which constitutes the climax of the collection.Artykuł jest poświęcony kontekstom i przesłaniom tomiku wierszy Mariusza Olbromskiego Przeminą dymy, rozkwitną róże. Wiersze o walczącej Ukrainie, będącego reakcją autora na wojnę w Ukrainie oraz inspirowanego duchem Słowackiego i martyrologią polską. Przekaz wierszy jest odczytywany poprzez konteksty doświadczeń niepokoju i ocalenia dominujących w poezji Różewicza i Miłosza z okresu II wojny światowej, a także poprzez „charkowską pisownię” współczesnej poezji Serhija Żadana. Tomik Olbromskiego to opowieść wierszem o grozie i ocaleniu oraz specyficzna odmiana poezji okolicznościowej, nawiązująca do zapomnianego fenomenu: Pieśni polskie (Polenlieder) – wiersze niemieckich poetów pisane po klęsce powstania listopadowego, będące wyrazem wsparcia dla powstańców, niemieckiego entuzjazmu dla Polski (Polenbegeisterung). Wizje, refleksje i przeżycia splatają się w zbiorze w kilka odsłon i wciąż powracają do kluczowych toposów, figur, głosów, wśród których: dom, droga, rzeki, miasta, świątynie, kapłani, Anioły, Anhelli, Słowacki, Chopin, Skoworoda, Schulz, Żadan. Opowieść wierszem toczy się przed i podczas katastrofy, której ukazanie stanowi kulminację tomu
Sojuz wielu ludziom odebrał pamięć i wspomnienia. Powieść Antero Tani Kałytenko jako próba rekonstrukcji pamięci (wybrane aspekty)
Get PDFThe article is an attempt to analyze the memory situation of Ukrainians in relation to the events of World War II based on Tanya Kalytenko’s novel Antero. The lack of intergenerational transmission of memory, the use of the strategy of silence as a way of taming traumatic experiences is the cause of destabilization and identity rupture felt by Olena, a representative of the third generation. The protagonist of Kalytenko’s novel tries to reconstruct the empty space in her and her family’s biography when she sets off on a journey to Finland in search of the traces of her ancestor, where her great-grandfather stayed with the Red Army during World War II. The desire to reconstruct the family myth threatens the integrity of the protagonist’s identity, as it may result in the loss of her own history and memory. The topic taken up by Kalytenko testifies to Aleida Assmann’s concept of dialogical memory, which is gaining more and more recognition in Ukrainian literature. This fact is worth researching.Artykuł analizuje sytuację pamięciową Ukraińców w odniesieniu do wydarzeń II wojny światowej na podstawie powieści Tani Kałytenko Antero. Brak międzypokoleniowej transmisji pamięci, posługiwanie się strategią milczenia jako sposobu oswojenia doświadczeń traumatycznych powoduje destabilizację i pęknięcia tożsamościowe, odczuwane przez Ołenę – reprezentantkę trzeciego pokolenia powojennego. Tę białą plamę w biografii swojej i rodziny stara się rekonstruować bohaterka powieści Kałytenko, wyruszając w podróż do Finlandii w poszukiwaniu śladów swojego pradziadka, który przebywał tam wraz z Armią Czerwoną podczas II wojny światowe. Chęć rekonstrukcji mitu rodzinnego zagraża integralności tożsamości bohaterki powieści, bowiem może skutkować utratą własnej historii i pamięci. Podjęty przez Kałytenko temat z grupy tzw. niewygodnych świadczy o zyskującej coraz szersze uznanie w literaturze ukraińskiej koncepcji pamięci dialogicznej Aleidy Assmann, co zasługuje na uwagę badawczą
Metodologiczne podstawy „zwrotu plebejskiego”
Get PDFOver the last decade, dozens of works concerning the “plebeian turn” have been created in Poland. They verify traditional interpretations of the past. They describe the social history of Poland from a Marxist perspective and instrumentally bypass the process of cultural osmosis. They also downplay the importance of the emergence of Polish national culture based on the nobility ethos. Their goal is to reinterpret the past and give a voice to subordinated groups. Authors who follow the “plebeian turn” do not provide the results of the source analysis. They present an interpretation that is often simplified, polemical, and rooted in current political debates, which makes their works take on a journalistic nature.W ostatniej dekadzie w Polsce powstały dziesiątki prac mieszczących się w nurcie „zwrotu plebejskiego”. Poddają one weryfikacji tradycyjne interpretacje przeszłości. Opisują historię społeczną Polski z perspektywy marksistowskiej i instrumentalnie pomijają proces osmozy kulturowej. Pomniejszają także znaczenie powstania polskiej kultury narodowej opartej na etosie szlacheckim. Ich celem jest reinterpretowanie przeszłości i oddanie głosu grupom upodrzędnionym. Autorzy wpisujący się w nurt „zwrotu plebejskiego” nie przedstawiają wyniku analizy źródeł. Prezentują interpretację, często uproszczoną, polemiczną i zakorzenioną w bieżących debatach politycznych, przez co ich prace przybierają charakter publicystyczny
Nazwy chlewu w języku starogreckim
Get PDFThe article discusses seven Greek terms for ‘pigsty’ recorded in ancient times (συφεός, συοβαύβαλος, χοιροκομεῖον, χοιροτροφεῖον, ὑοφορβεῖον, ὑών, καπρών). These lexemes were subjected to a morphological and etymological analysis with particular emphasis on the Homericism συφεός. Our research demonstrated that the oldest appellatives, which are usually complex formations, describe the pigsty as a place where pigs are fattened. Starting from the Hellenistic epoch, innovative terms for ‘pigsty’, derived from terms denoting the domesticated pig (κάπρος, σῦς, ὗς, χοῖρος) by means of the suffix -ών (e.g. καπρών, ὑών, afterwards συών, χοιρεών) gained importance. The transformation of a collective noun into a nomen loci was observed in one case (Gk. συβόσιον || συβώσιον ‘herd of pigs’ > ‘pigsty’).W artykule omówiono 7 greckich nazw oznaczających chlew, zarejestrowanych w dobie starożytnej (συφεός, συοβαύβαλος, χοιροκομεῖον, χοιροτροφεῖον, ὑοφορβεῖον, ὑών, καπρών). Leksemy te poddano analizie strukturalno-etymologicznej ze szczególnym uwzględnieniem homeryzmu συφεός. Przeprowadzone badanie wykazało, że najdawniejsze apelatywy, będące z reguły formacjami złożonymi, opisują chlew jako pomieszczenie, w którym świnie są tuczone. Poczynając od epoki hellenistycznej na znaczeniu zyskały innowacyjne nazwy chlewu, derywowane za pomocą przyrostka -ών (np. καπρών, ὑών, następnie συών, χοιρεών) od terminów oznaczających udomowioną świnię (κάπρος, ὗς, σῦς, χοῖρος). W jednym przypadku zaobserwowano przekształcenie się dawnego rzeczownika zbiorowego (collectivum) w nazwę miejsca (gr. συβόσιον || συβώσιον ‘trzoda świń’ > ‘chlew’).
Rzeczywistość snu: Zbigniew Makowski i Hypnerotomachia Poliphili
Get PDFHypnerotomachia Poliphili, one of the most beautiful Renaissance books, published in the Venetian printing house of Aldo Manuzio in 1499, has a multi-level dream structure. In the dream, the eponymous “struggle for love” is carried out by Poliphilo, who is seeking his beloved Polia. On the formal plane, the reality of the dream is translated into a complex semantic play between word and image. The aim of the article is to draw attention to the inspiring role played by Hypnerotomachia in the work of Zbigniew Makowski (1930–2019), for whom it was a constant point of reference, especially in the 1970s and 1980s, and to inscribe the phenomenon in a broader cultural context. The article also discusses the significance of Francesco Patrizi’s (1529-1597) treatise Della poetica for Makowski’s art. He used the concept of meravigilia as the effect of the possible and the impossible coming together to build his own, somewhat surrealist method of intense, direct impact on the viewer.Hypnerotomachia Poliphili, jedna z najpiękniejszych renesansowych książek, wydana w weneckiej oficynie Alda Manuzia w 1499 r., ma wielopoziomową strukturę snu. We śnie rozgrywa się tytułowa „walka o miłość”, którą wiedzie Poliphilo poszukujący ukochanej Polii. W planie formalnym rzeczywistość snu przekłada się na skomplikowaną semantyczną grę po-między słowem i obrazem. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na inspirującą rolę jaką odegrała Hypnerotomachia w twórczości Zbigniewa Makowskiego (1930-2019), dla którego była stałym punktem odniesienia, szczególnie w latach 70. i 80., oraz wpisanie tego zjawiska w szerszy kontekst kulturowy. Artykuł omawia także znaczenie, jakie dla twórczości artysty miał traktat Della poetica Francesco Patriziego (1529-1597). Makowski wykorzystywał koncepcję „cudowności” (meravigilia) jako efektu przecięcia się porządku możliwego i niemożliwego do budowania własnej, surrealizującej metody intensywnego, bezpośredniego działania na widza
August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798–1874) i jego zasługi dla średniowiecznej literatury niderlandzkiej
Get PDFThe Chair for Dutch Studies in Wrocław is celebrating in 2025 the jubilee of “50 years Dutch Studies in Poland”, but the history of these studies is much longer. In 1823, the young scholar August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798–1874), an honorary doctor in Leyden, who in cooperation with Willem Bilderdijk, Matthijs Siegenbeek and Hendrik Willem Tydeman researched the Medieval Dutch literature, came to the Universitas Litterarum Vratislaviensis. In 1824, he introduced here the “Niederländische Philologie” (with works of the Medieval Flemish poet Jacob Van Maerlant). From 1830 on, he published here the monumental series Horae Belgicae, with texts of Medieval literature, including Caerl ende Elegast, Abele spelen and the Antwerps Liedtboeck.
And thus Hoffmann preserved the medieval literature of the Low Countries, which was appreciated in the 19th and 20th centuries. But today he is largely forgotten as a scholar of medieval literature. He is generally known as the author of the words “Deutschland, Deutschland über alles!” (being himself a liberal opponent of the oppressive Prussian state). The goal of this paper is to reinstate this pioneer of the Medieval Dutch Studies in Wrocław in his well-deserved place.De Wrocławse neerlandistiek viert in 2025 het jubileum ‘50 jaar Nederlandse studies in Polen’. Maar de neerlandistiek bestond hier al veel langer. In 1823 kwam naar de Universitas Litterarum Vratislaviensis de jonge geleerde August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798–1874), dr. h.c. in Leiden, die de Nederlandse Middeleeuwse literatuur bestudeerde (samen met Willem Bilderdijk, Matthijs Siegenbeek en Hendrik Willem Tydeman). In 1824 introduceerde hij hier de ‘Niederländische Philologie’ (met werken van Jacob Van Maerlant). Vanaf 1830 gaf hij hier de monumentale reeks Horae Belgicae uit, met teksten van o.a. Caerl ende Elegast, Abele spelen en het Antwerps Liedtboeck.
Hoffmann werd zo dé redder van de Middeleeuwse literatuur uit de Nederlanden. Dat werd in de 19de en 20ste eeuw wel gewaardeerd. Maar vandaag is hij als mediëvist voor een groot deel vergeten. Hij is nu vooral bekend als auteur van de woorden “Deutschland, Deutschland über alles!” (zélf was hij een tegen de oppressieve Prusische staat fel gekante liberaal). Deze bijdrage stelt zich daarom tot doel om aan deze pionier van de medioneerlandistiek aan de Universitas Vratislaviensis zijn welverdiende plaats terug te geven.Niderlandystyka wrocławska obchodzi w 2025 roku jubileusz „50-lecia studiów niderlandzkich w Polsce”, lecz studia niderlandystyczne mają we Wrocławiu o wiele dłuższą tradycję. W 1823 roku w Universitas Litterarum Vratislaviensis pojawił się młody uczony August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798–1874), doktor honoris causa w Lejdzie, badacz średniowiecznej literatury niderlandzkiej (we współpracy z Willemem Bijderdijkiem, Matthijsem Siegenbeekiem i Hendrikiem Willemem Tydemanem). W 1824 roku Hoffmann zainaugurował tu „filologię niderlandzką” (z dziełami średniowiecznego poety flamandzkiego Jacoba Van Maerlanta). Od 1830 roku wydawał tu monumentalną serię Horae Belgicae ze średniowiecznymi tekstami (m.in. Caerl ende Elegast, Abele spelen i Antwerps Liedtboeck).
Hoffmann uratował w ten sposób średniowieczną literaturę niderlandzką i był za to doceniany w XIX i XX wieku. Dzisiaj jednak jest w znacznym stopniu zapomniany jako mediewista, a znany przede wszystkim jako autor słów „Deutschland, Deutschland über alles!” (sam będąc przy tym liberałem, krytykującym opresyjne państwo pruskie). Celem tego artykułu jest przywrócenie temu pionierowi badań nad średniowieczną literaturą niderlandzką we Wrocławiu należnego mu miejsca
Korespondencja między autorem a tłumaczem – jej wkład w rozwój badań nad tłumaczami: (Rec.: Zbigniew Herbert, Karl Dedecius. „Kochany Karolu, Mecenasie i Ciemiężco”. Listy 1959-1994. Zebrał, opracował i przypisami opatrzył Przemysław Chojnowski przy współpracy Henryka Citko)
Get PDFMetafizyka i przeżycie metafizyczne w myśli Karola Ludwika Konińskiego – rozpoznanie wstępne
Get PDFThe article is an attempt to indicate the main meanings of the terms “metaphysics” and “metaphysical” in the writings of Karol Ludwik Koniński, and also presents this writer and thinker’s understanding of metaphysical experience. These are preliminary findings, but they already lead to the conclusion that the meaning of these terms was significantly influenced by the topic of Koniński’s reflection on religious issues. In his reflection, two basic understandings of the metaphysical can be distinguished. The first of these meanings, more general, indicates kinship with what is religious, the second, more embedded in philosophical reflection, concerns the essence of being. His approach to metaphysical (as well as religious and mystical) experience reveals the aporia between the subject and the object of faith, i.e. an internal instinct, feeling or experience, and the external purpose of these intuitions and experiences, which is crucial for Koniński’s entire thought. At the end of the article, metaphysical aspects in Koniński’s literary criticism and original work are outlined.Artykuł stanowi próbę wskazania głównych znaczeń pojęć „metafizyka” i „metafizyczny” w pismach Karola Ludwika Konińskiego, a także przedstawia rozumienie przez tego pisarza i myśliciela przeżycia metafizycznego. Są to wstępne rozpoznania, ale już one prowadzą do konkluzji, że na znaczenie tych terminów znaczący wpływ miała tematyka refleksji Konińskiego zorientowanej na problematykę religijną. Można w jego myśli wyróżnić dwa zasadnicze rozumienia tego, co metafizyczne. Pierwsze z tych znaczeń, bardziej ogólne, wskazuje na pokrewieństwo z tym, co religijne, drugie, bardziej zadomowione w refleksji filozoficznej, dotyczy istoty bytu. W ujęciu przez pisarza przeżycia metafizycznego (a także religijnego i mistycznego) ujawnia się z kolei kluczowa dla całej myśli Konińskiego aporia między podmiotem a przedmiotem wiary, czyli wewnętrznym instynktem, uczuciem czy doświadczeniem, a zewnętrznym celem tych intuicji i przeżyć. Na zakończenie artykułu zasygnalizowane zostały aspekty metafizyczne w krytyce literackiej i twórczości oryginalnej Konińskiego