Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Konceptualizacja filozofii jako dyscypliny i dziedziny interdyscyplinarnej
No full textThe point of reference for my analysis is the contemporary discussion on the metatheoretical and socio-intellectual status of philosophy arguing for its interdisciplinarity. The paper examines two ways of conceptualizing philosophy: as a (mono)discipline and as an interdisciplinary or transdisciplinary field. Introduction outlines the internal differentiation of philosophy and the basic approaches in the discussion of its status. Section 1, on philosophy as a (mono)discipline, presents the main criteria that characterize the metatheoretical-methodological and socio-institutional status of an academic discipline and points out some variability of the categorization of philosophy in several contemporary typologies of sciences (knowledge). Section 2 presents a critique of the thesis that philosophy is a discipline, offered in texts that postulate its interdisciplinary practice and organization. Section 3 introduces the basic ways of understanding interdisciplinarity used in the literature and, in this context, analyses and develops the thesis that philosophy can legitimately be conceptualized as a transdisciplinary field because of its three characteristics: radical generality, theoreticality, and synthesizing character. Conclusion draws out some metatheoretical and socio-institutional consequences of conceptualizing philosophy as a discipline and as a transdisciplinary field. The paper is the first text in Poland to categorize philosophy as an interdisciplinary/transdisciplinary field based on a discussion of disciplinary and interdisciplinary formations of knowledge.Punktem odniesienia dla przedstawionej w artykule analizy jest współczesna dyskusja nad metateoretycznym i społeczno-instytucjonalnym statusem filozofii, w której argumentuje siȩ na rzecz jej interdyscyplinarności. W artykule analizowane są dwa sposoby konceptualizacji filozofii: jako (mono)dyscypliny oraz jako dziedziny interdyscyplinarnej lub transdyscyplinarnej. Wprowadzenie zwraca uwagȩ na wewnȩtrzne zróżnicowanie filozofii i podstawowe podejścia w dyskusji nad jej statusem. Punkt 1, dotyczący filozofii jako (mono)dyscypliny, wskazuje główne kryteria charakteryzujące metateoretyczno-metodologiczny i społeczno-instytucjonalny status dyscypliny akademickiej oraz zwraca uwagȩ na zmienność kategoryzacji filozofii w wybranych współczesnych typologiach nauki (wiedzy). Punkt 2 prezentuje krytykȩ tezy, że filozofia jest dyscypliną, proponowaną w tekstach postulujących jej interdyscyplinarne uprawianie i sposób organizacji. Punkt 3 przedstawia podstawowe sposoby rozumienia interdyscyplinarności wystȩpujące w literaturze przedmiotu i w tym kontekście analizuje oraz rozwija tezȩ, że filozofiȩ można zasadnie konceptualizować jako dziedzinȩ transdyscyplinarną ze wzglȩdu na jej trzy cechy: radykalną ogólność, teoretyczność i syntetyzujący charakter. Konkluzja zarysowuje metateoretyczne i społeczno-instytucjonalne konsekwencje konceptualizacji filozofii jako dyscypliny i dziedziny transdyscyplinarnej. Artykuł jest pierwszym tekstem na gruncie polskim, który ujmuje filozofiȩ jako dziedzinȩ interdyscyplinarną, transdyscyplinarną w odniesieniu do dyskusji na temat dyscyplinarnych i interdyscyplinarnych form wiedzy
Wszechsubiektywność: jak to jest być Bogiem
No full textOmnisubjectivity, proposed as a divine attribute by Linda Zagzebski, is the view that “God grasps all the subjectivity that there is.” My article explains omnisubjectivity and endorses the claim that it should be accepted as an attribute of God. However, I criticize Zagzebski’s claims that omnisubjectivity is compatible with (1) divine timelessness and (2) a kenotic view of the incarnation. If omnisubjectivity is affirmed, those two views must be given up.Linda Zagzebski zaproponowała, aby przypisać Bogu atrybut wszechsubiektywności. Teza o wszechsubiektywności głosi, że „Bóg pojmuje całą subiektywność, jaka istnieje”. Mój artykuł wyjaśnia tę tezę i uzasadnia przypisanie wszechsubiektywności Bogu. Krytykuję jednak pogląd Zagzebski, że wszechsubiektywność jest zgodna z (1) boską bezczasowością oraz z (2) kenotyczną koncepcją Wcielenia. Jeśli przyjmuje się tezę o wszechsubiektywności, to należy odrzucić ten pogląd
Odpowiedzi na komentarze dotyczące wszechsubiektywności
No full textIn my paper I respond to comments regarding my book Omnisubjectivity: An Essay on God and Subjectivity.W artykule odpowiadam na komentarze dotyczące mojej książki Omnisubjectivity: An Essay on God and Subjectivity
Przywódca – bohater czy tyran?
Get PDFThe article is a polemic with Jarosław Kucharski’s text “The Main Problems of Leadership Ethics,” in which I present a reflection on the moral dimension of a leader’s actions, who in the sphere of praxis faces the dilemma of reconciling efficiency and effectiveness with moral values. In my commentary, I focus on two aspects related to the discussion of leadership presented by Kucharski. Firstly, I analyze the problems related to the linguistic layer of the term “leader” and various terms related to leadership, such as the terms “follower (of the leader)” or “servant leadership.” The second significant issue is the heroic image of the leader in the literature on which Kucharski bases his research. The leader appears as a heroic figure who leads the organization in an exemplary manner and is ready for heroic deeds. Such a delineated image of leadership seems not to fit the business realities.Artykuł jest polemiką z tekstem Jarosława Kucharskiego „Główne problemy etyki przywództwa”, prezentuję w nim namysł nad moralnym wymiarem działań przywódcy, który w sferze praxis mierzy się z dylematem pogodzenia skuteczności z wartościami moralnymi. W komentarzu skupiam się na dwóch aspektach związanych z dyskusją nad przywództwem opisanym przez Kucharskiego. W pierwszej kolejności analizuję problemy związane z warstwą językową terminu „przywódca” oraz różnych określeń związanych z przywództwem, jak na przykład terminy „zwolennik (przywódcy)” czy „przywództwo służebne”. Drugim istotnym problemem jest kwestia heroicznego wizerunku przywódcy w literaturze, na której Kucharski opiera swoje badania. Przywódca jawi się jako postać bohaterska, która prowadzi organizację w sposób wzorcowy i jest gotowy na czyny heroiczne. Tak zarysowany obraz przywództwa wydaje się nie przystawać do realiów biznesowych.
Uniwersalizm mądrości i znaki czasu. O przyjaźni Stefana Swieżawskiego i Jacques’a Maritaina
Get PDFThe article focuses on the meeting and friendship of two European philosophers, Jacques Maritain and Stefan Swieżawski. They proved extremely fruitful especially for Swieżawski, who, as a Polish historian of philosophy, educated several generations of students and scholars in the 20th century. Both thinkers were united by the love of wisdom, faith, concern for the future of culture, as well as the role and tasks of the Church in the ever-changing world. The enduring bond of this special meeting, a long relationship and, as they themselves said, friendship, was grounded in their love of and search for truth, both in philosophy (especially in the texts of St. Thomas Aquinas) and in the community of faith. Both wanted to build a culture of wisdom, philosophical reflection, even contemplation. They realized how much evil had happened in the 20th century and how many tragic events had resulted from ignorance, absence of dialogue, and disregard for the rational education of young generations. A closer look at the lives and works of these two men can help us understand the universal principles of the formation of culture. This is all the more necessary today, in the early 21st century, when we are facing challenges of globalization, digitalization and technologization of almost all spheres of life. Indeed, philosophical reflection on the mystery of being and the role of ethics in culture is still relevant.Artykuł opisuje spotkanie i przyjaźń dwóch europejskich filozofów – Jacques’a Maritaina i Stefana Swieżawskiego. Zwłaszcza dla polskiego historyka filozofii, który w XX wieku wychował kilka pokoleń studentów i badaczy, spotkania i relacje z Maritainem okazały się niezwykle owocne. Obu ich połączyła miłość mądrości, wiara, zatroskanie o przyszłość kultury i rolę oraz zadania Kościoła w coraz bardziej zmieniającym się świecie. Trwałym spoiwem tego szczególnego spotkania, długoletniej relacji i – jak oni sami mówili – przyjaźni, stało się umiłowanie i poszukiwanie prawdy, zarówno w filozofii (przede wszystkim w tekstach św. Tomasza z Akwinu), jak i we wspólnocie wiary. Obaj pragnęli budować kulturę mądrości, filozoficznej refleksji, a nawet kontemplacji. Zdawali sobie sprawę jak wiele zła dokonało się w historii XX wieku i jak wiele dramatów wynikło z ignorancji, braku dialogu i troski o racjonalne wychowywanie młodych pokoleń. Przybliżenie życiowych losów i twórczości tych dwu myślicieli może pomóc w uchwyceniu uniwersalnych zasad kształtowania kultury. Jest to nam potrzebne szczególnie dziś na progu nowego stulecia, gdy stajemy w obliczu wyzwań globalizacji, cyfryzacji i technologizacji prawie wszystkich obszarów życia. Filozoficzny namysł nad tajemnicą bytu, refleksja nad rolą etyki w kulturze wciąż przecież pozostają aktualnym wyzwaniem
Metodologia historii filozofii w ujęciu Stefana Swieżawskiego – teoria a praktyka
Get PDFThis article presents the intellectual profile of Stefan Swieżawski (1907–2004), an important figure in Polish and European medieval studies, an independent philosopher, co-founder of the School of Classical Philosophy at the Catholic University of Lublin, and an outstanding Catholic intellectual involved in the movement for the renewal of the Roman Catholic Church after the Second Vatican Council. By briefly recapitulating Swieżawski’s life against the background of his contemporary developments in Polish philosophy, the article attempts to reconstruct his thorough methodology of the history of philosophy, as well as his role in practicing philosophy understood as a system. It is then shown how this methodology was modified in research practice, adapted to the specificity of the philosophical sources under analysis. Instead of the so-called philosophical history of philosophy as an indispensable laboratory for doing philosophy, in which the analysis of metaphysical problems plays a central role, Swieżawski in his study of the fifteenth century focuses on the philosophical culture of the time, which is largely a continuation of the medieval heritage, yet poor in metaphysical themes, while emphasizing the world of human experiences and artefacts.Artykuł przedstawia sylwetkę intelektualną Stefana Swieżawskiego (1907-2004), ważnej postaci polskiej i europejskiej mediewistyki, samodzielnego filozofa, współtwórcę szkoły filozofii klasycznej KUL, a także wybitnego intelektualistę katolickiego zaangażowanego w ruch odnowy Kościoła katolickiego po Soborze Watykańskim II. Po lapidarnym przedstawieniu drogi życiowej Swieżawskiego na tle współczesnych mu przemian w polskiej filozofii, podjęto próbę rekonstrukcji jego gruntownie ukazanej metodologii historii filozofii, a także jej roli w uprawianiu filozofii pojętej systematycznie. Następnie wskazano na modyfikację tej metodologii w praktyce badawczej dostosowanej do specyfiki analizowanych źródeł filozoficznych. W miejsce tzw. filozoficznej historii filozofii, jako niezastąpionego laboratorium w uprawianiu filozofii, w której centralną rolę odgrywa analiza problematyki metafizycznej, Swieżawski w badaniach nad wiekiem XV skupia się na analizie ówczesnej kultury filozoficznej, w dużej mierze kontynuującej dziedzictwo średniowieczne, ale też ubogiej w wątki metafizyczne, natomiast akcentującej problematykę świata ludzkich przeżyć i wytworów
Stefan Swieżawski – warunek możliwości historiografii filozoficznych problemów
Get PDFThe article addresses the problem of justifying the concept of historiography of philosophical problems understood as analogically identical throughout history. Initially, the author situates this concept in the context of the so-called Lublin School, pointing to the historical and philosophical background in which Stefan Swieżawski and Mieczysław Krąpiec formulated their idea of a “philosophical history of philosophy”, oriented towards the systematic study of recurring metaphysical questions. Then, the article considers Hans-Georg Gadamer’s criticism of the historical identity of philosophical problems, suggesting that the analogical identity proposed by Swieżawski can find theoretical support in the theory of analogy, developed in Thomism and by Izydora Dąmbska. The author also discusses specific examples of historical-theoretical research (Marek J. Siemek, Arthur O. Lovejoy, and Stanisław Judycki), showing how certain philosophical questions retain their identity despite historical transformations. Finally, the author considers the possibilities of extending and strengthening the arguments for such a historiography of problems in the light of Fernand Braudel’s concept of “long duration”.W artykule podjęto problem uzasadnienia koncepcji historiografii problemów filozoficznych rozumianych jako kwestie analogicznie tożsame na przestrzeni dziejów. Początkowo autor sytuuje tę koncepcję w kontekście tzw. szkoły lubelskiej, wskazując na historyczne i filozoficzne tło, w którym Stefan Swieżawski i Mieczysław A. Krąpiec sformułowali ideę „filozoficznej historii filozofii”, zorientowanej na systematyczne badanie powracających pytań metafizycznych. Następnie opisano krytykę Hansa-Georga Gadamera dotyczącą historycznej tożsamości problemów filozoficznych, sugerując, że analogiczna tożsamość proponowana przez Swieżawskiego może znaleźć teoretyczne wsparcie w teorii analogii, opracowanej w tomizmie i przez Izydorę Dąmbską. Autor omawia również konkretne przykłady badań historyczno-teoretycznych (Marka J. Siemka, Arthura O. Lovejoya i Stanisława Judyckiego), pokazując, w jaki sposób pewne pytania filozoficzne zachowują swoją tożsamość pomimo historycznych przekształceń. Na koniec autor rozważa możliwości rozszerzenia i wzmocnienia argumentów na rzecz historiografii problemów przez koncepcję „długiego trwania” Fernanda Braudela
Ku jedności i pełni. Filomatyzm jako propozycja istnienia
Get PDFThe topic of the article is a reflection on the phenomenon of Philomatism, treated here as a coherent existential proposition, which, in the case of Adam Mickiewicz, allowed the poet to capture the meaning of his own life for many years. This model postulated that an individual person realizes himself only through participation in various communities–from the most intimate friendship relationship to the national community. I treat the aspect of overcoming the processes of emancipation of the individual for the benefit of the community as a particular distinguishing feature of Polish romanticism born from the Philomatic experience. I treat this experience not as an “episode” in the biography of the poet and his generation, but as a special turning point in Mickiewicz’s biography.Tematem artykułu jest refleksja nad zjawiskiem filomatyzmu traktowanym tu jako koherentna propozycja egzystencjalna, która w przypadku Adama Mickiewicza pozwoliła poecie uchwycić Sens własnego życia na długie lata i zdeterminowała jego działania. Model ten postulował, że jednostka „do-twarza się” i realizuje tylko poprzez uczestnictwo w różnych wspólnotach – od najbardziej intymniej relacji przyjacielskiej po wspólnotę narodową. Aspekt przezwyciężania procesów emancypacji jednostki na rzecz wspólnoty traktuję jako szczególny wyróżnik polskiego romantyzmu zrodzonego z doświadczeń filomackich. Doświadczenie to traktuję zarazem nie jako „epizod” w biografii poety i jego generacji, ale szczególną (i tak naprawdę jedyną) cezurę; najistotniejszy przełom biograficzny, na którym oparł budowlę swojego życia
Zesłańczy sen o kapeluszu i uniwersytecie. O fragmencie z dziennika Tomasza Zana
Get PDFThe article examines an excerpt from Tomasz Zan’s diary describing his dream. This is linked to the theme of dreams and their interpretation, so strongly present in Romanticism, as well as the realm of “Polish dreams”, a term coined by Michał Kuziak, which conveys the idea that Polish Romantic onirism has its own unique touch, setting it apart from similar motifs present in Western Romanticism. The author argues that this inconspicuous fragment of the diary encapsulates all features of a diary: principally, emphasis on details, departure from causal-and-effect links between successive events, and the unique quality that is called “bewilderment” in the dream. With all these elements Zan captures the essence of his life as an exile.Artykuł podejmuje temat fragmentu dziennika Tomasza Zana opisującego sen autora. Tekst ten wiąże się więc z żywym w czasach romantyzmu zagadnieniem marzeń sennych i ich interpretacji. Wpisuje się też w krajobraz „snów polskich” – ten termin, ukuty przez Michała Kuziaka, opiera się na przeświadczeniu, że romantyczny oniryzm w wydaniu polskim miał własną specyfikę, odróżniającą go od podobnych motywów w romantyzmie zachodnioeuropejskim. Tezą artykułu jest przeświadczenie, że ten niepozorny fragment dziennika zawiera w sobie właściwości całego diariusza – przede wszystkim kult szczegółu, zerwanie przyczynowo-skutkowych relacji między następującymi wydarzeniami oraz szczególną cechę nazwaną w samym śnie „pomieszaniem”. Wszystkie te elementy są środkami, przez które Zan wyraża w dzienniku istotę swojego zesłańczego doświadczenia
Imersja, afordancje i jakości metafizyczne Ingardena
No full textThe article examines the conceptualization of metaphysical qualities in Roman Ingarden’s literary theory in the context of cognitive affordances and literary immersion. Although originally philosophical, Ingarden’s notion of metaphysical qualities is reinterpreted here in terms of contemporary research on 4E cognition and intersubjectivity. The author combines the phenomenological ontology of the literary work with Gibson’s affordance theory, indicating that schematic intentional objects and metaphysical qualities can be seen in the new theoretical frame as cognitive capabilities of the recipient. The discussion also compares Walter Benjamin's concepts of narrative and contemporary research on daydreams as forms of immersive imagination. The article draws attention to the interaction between text and recipient as a process of creating meanings and super-aesthetic values that transcend the boundaries of the literary medium. In conclusion, the author postulates a new research perspective for literary and cultural studies, integrating phenomenology, cognitive science, and ecological theory of perception.Artykuł analizuje konceptualizację jakości metafizycznych w teorii literatury Romana Ingardena w kontekście kognitywnych afordancji oraz immersyjności literackiej. Ingardenowskie pojęcie jakości metafizycznych, choć pierwotnie filozoficzne, jest tu reinterpretowane w kategoriach współczesnych badań nad kognicją 4E i intersubiektywnością. Autor łączy fenomenologiczną ontologię dzieła literackiego z teorią afordancji Gibsona, wskazując, że schematyczne przedmioty intencjonalne i jakości metafizyczne można postrzegać w nowej ramie teoretycznej jako potencje kognicyjne odbiorcy. Dyskusja obejmuje także porównanie z koncepcjami narracji Waltera Benjamina i współczesnymi badaniami nad marzeniami na jawie jako formami immersyjnej wyobraźni. Artykuł zwraca uwagę na interakcję między tekstem a odbiorcą jako proces tworzenia znaczeń i wartości nadestetycznych, które transcendują granice medium literackiego. W konkluzji autor postuluje nową perspektywę badawczą dla literaturoznawstwa i kulturoznawstwa, wykorzystującą integrację fenomenologii, kognitywistyki i ekologicznej teorii percepcji