Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
„Tym gorzej dla faktów(?)” – czternastowieczni filozofowie przyrody wobec potocznego doświadczenia zjawiska reakcji
No full textThe article presents a selection of considerations by fourteenth-century Oxford and Paris scholars on the phenomena of common experience that seemingly confirm the occurrence of processes of reaction in rerum natura. All of the philosophers involved, however, attempted to explain these phenomena in such a way that allowed them to defend the statement of Aristotle that it is impossible that there be any such reaction, between either elementary or mixed bodies (mixta). On the basis of the explanations provided by these thinkers,one can arrive at the conclusion that they were simply unable to leave the boundaries of the Aristotelian worldview, at least with respect to the issue of mutual action of elementary bodies. In the final section of the article the plausible reasons for their attitude towards these phenomena of common experience are provided.Wiele spośród analiz czternastowiecznych oksfordzkich i paryskich filozofów przyrody odnosi się do dających się zaobserwować w przyrodzie zjawisk, które wskazują na zachodzenie procesów reakcji, rozumianej jako jednoczesne oddziaływanie ciał o przeciwnych jakościach, na przykład gorącego i zimnego, w efekcie czego ciało gorące staje się chłodniejsze, a jednocześnie ciało zimne jest ogrzewane. Jednak wszyscy spośród myślicieli, których rozważania są przedstawione w niniejszym artykule, starali się wyjaśnić takie zjawiska tak, by pozostać w zgodzie z twierdzeniami Arystotelesa odnośnie do procesów reakcji. Stagiryta autorytatywnie zaprzeczył możliwości zachodzenia reakcji, zarówno między ciałami elementarnymi, jak i złożonymi (mixta). Na podstawie wyjaśnień zjawisk potocznego doświadczenia zaproponowanych przez tych czternastowiecznych filozofów przyrody można wyprowadzić wniosek, że nie byli oni w stanie przekroczyć granic światopoglądu naukowego Arystotelesa, przynajmniej w odniesieniu do wzajemnego oddziaływania bytów rzeczywiście dających się zaobserwować w przyrodzie. W podsumowaniu artykułu sformułowane zostały najbardziej prawdopodobne wyjaśnienia, dlaczego myśliciele ci w taki, a nie inny sposób opisywali w swoich tekstach dostępne potocznemu doświadczeniu zjawiska przyrodnicze
Status ontyczny stoickich lekta
Get PDFThe paper attempts to clarify several vague issues in the theory of language, epistemology and Stoic logic: (i) the ontic status of lekton; (ii) the lekton–axioma relationship; (iii) the question of truthfulness of judgments (axioma) in the Stoic doctrine; (iv) the problem of lekton as an incorporeal effect. The key to solving these problems is to establish the ontic status of lekton in the perspective of Stoic solutions in ontology. The Stoic doctrine of lekton, the central issue at hand, is analyzed in the light of ancient writings on Stoic philosophy and confronted with the latest findings of modern scholars on this issue. From the analyzed texts and the review of various strategies for solving the problem of the ontic status of lekton, it follows that the lekton can be best understood in the paradigm of cause and effect. The main thesis of the article, therefore, is summarized in the claim that lekta are the effects of the actions of bodies, i.e., the representation or reflection of states of affairs in the world. This causal interpretation of lekta seems to best ensure the systemic coherence of Stoic physicalism.Artykuł podejmuje próbę wyjaśnienia kilku niejasnych zagadnień z teorii języka, epistemologii i logiki stoickiej, a mianowicie: (i) status lekton w ontologii stoickiej; (ii) relacja lekton–axioma; (iii) kwestia prawdziwości sądów (axioma) w doktrynie stoików; (iv) problem lekton jako bezcielesnego skutku. Kluczem do rozwiązania tych problemów jest ustalenie statusu ontycznego lekton w perspektywie stoickich rozwiązań z zakresu ontologii. Stoicka doktryna lekton, która stanowi główny przedmiot wykładu, jest analizowana w świetle świadectw starożytnych o filozofii stoickiej oraz w konfrontacji z najnowszymi ustaleniami współczesnych badaczy problemu. Z analizowanych tekstów oraz z przeglądu różnych strategii rozwiązania problemu statusu ontycznego lekton daje się wyprowadzić założenie, że optymalnym pojmowaniem lekton jest jego rozumienie w paradygmacie przyczyny i skutku. Główna teza artykułu zatem streszcza się w twierdzeniu, że lekta są skutkami działań ciał, czyli odzwierciedleniem albo refleksem stanów rzeczy w świecie. Taka interpretacja lekta w kluczu przyczyna–skutek wydaje się najlepiej zapewniać systemową spójność stoickiego fizykalizmu
„Opus honestum, utile, delectabile”. Prawdziwe zwierciadło niewinności Karola Piotra Sawickiego wobec Speculum innocentiae Gábora Hevenesiego (Preliminaria)
Get PDFThis article presents a comparative analysis of two works at the intersection of hagiography and emblem literature: Speculum innocentiae sive vita angelica B. Aloysii Gonzagae Soc. Iesu [...] (Mirror of innocence, or the angelic life of Blessed Aloysius Gonzaga of the Society of Jesus; Munich 1699), by the Hungarian Jesuit Gábor Hevenesi (1656-1715), and Prawdziwe zwierciadło niewinności to jest życie czyste, niewinne, anielskie błogosławionego Alojzego Gonzagi [...] (True mirror of innocence, that is, the pure, innocent, angelic life of Blessed Aloysius Gonzaga; Poznań 1725), by the Polish Jesuit Karol Piotr Sawicki (1661-1733). Contrary to earlier scholarly assumptions, Sawicki’s work is not a typical translation of Hevenesi’s book but a liberal and creative adaptation that gives the text the marks of originality. The adaptive procedures employed by the Polish Jesuit resemble, to some extent, a frequently used early modern translation strategy described as a form of „domestication” of the source text. Sawicki’s work also merits attention as an intriguing example of late Baroque emblematic religious literature and as a testament to the much broader, albeit now little-known, phenomenon of the Polish reception of Gábor Hevenesi’s Neo-Latin writings.Przedmiotem artykułu jest analiza porównawcza dwóch utworów z pogranicza hagiografii i emblematyki: Speculum innocentiae sive vita angelica B. Aloysii Gonzagae Soc. Iesu [...] (Monachium 1699) węgierskiego jezuity Gábora Hevenesiego (1656-1715) oraz Prawdziwe zwierciadło niewinności to jest życie czyste, niewinne, anielskie błogosławionego Alojzego Gonzagi [...] (Poznań 1725) polskiego jezuity Karola Piotra Sawickiego (1661-1733). Jak się okazuje, wbrew sugestiom wcześniejszych badaczy dzieło Sawickiego nie jest typowym przekładem książki Hevenesiego, tylko swobodną i twórczą adaptacją, nadającą jej znamiona oryginalności. Zabiegi adaptacyjne polskiego jezuity przypominają do pewnego stopnia strategię translatorską, często stosowaną w epoce wczesnonowożytnej, opisywaną jako swego rodzaju „udomowienie” (domestication) tekstu wyjściowego. Utwór Sawickiego zasługuje również na uwagę jako interesujący przykład późnobarokowej emblematyki religijnej oraz świadectwo znacznie szerszego, a dziś mało znanego zjawiska, jakim była polska recepcja nowołacińskiej twórczości Gábora Hevenesiego
Czy to na pewno takie czarno-białe? Postrzeganie kolorów na podstawie porównań leksykalnych z czernią, bielą i czerwienią w języku niderlandzkim, francuskim i polskim
Get PDFEvery country and culture associates colors with different elements (prototypes, cognitive reference points). Prototypes are words that define a particular color, such as sky – blue, grass – green, blood – red. These categories may diverge when looking at different languages. Vocabulary and idioms related to colors are an interesting topic of analysis for comparative studies, as they reveal both linguistic and cultural differences. The purpose of this analysis is to collect lexical definitions of colors (white, black, and red) and lexical comparisons involving colors in Dutch, French, and Polish to determine the extent to which they are perceived similarly.Elk land en elke cultuur associëert kleuren met verschillende elementen (prototypen ook cognitive reference points genoemd). De prototypes zijn de woorden die een bepaalde kleur definieren, bijv. hemel – blauw, gras – groen, bloed – rood. Die categorieën kunnen vast en zeker in verschillende talen variëren. Woordenschat en vaste uitdrukkingen die betrekking hebben tot kleuren zijn een interessant analyseonderwerp voor vergelijkend onderzoek omdat die taalkundige en culturele verschillen vertonen. Het analysedoel is om de lexicale kleurendefinities en lexicale vergelijkingen van zwart wit en rood te verzammelen in het Nederlands, Frans en Pools om te kunnen bepalen of die gerelateerde perceptie hebben met betrekking tot kleuren.Każdy kraj i kultura kojarzy kolory z różnymi elementami (tzw. prototypami, znanymi również jako cognitive reference points). Prototypy to słowa, które definiują konkretny kolor, np. niebo – niebieski, trawa – zielony, krew – czerwony. Prototypy te mogą odbiegać od siebie w różnych językach. Słownictwo oraz idiomy związane z kolorami są interesującym tematem analizy dla badań porównawczych, ponieważ ukazują one różnice zarówno językowe jak i kulturowe. Celem tej analizy jest zebranie leksykalnych definicji kolorów (białego, czarnego i czerwonego) oraz porównań leksykalnych w językach niderlandzkim, francuskim i polskim, aby określić, w jakim stopniu są one postrzegane w podobny sposób
«Вонючая, провинциальная, засасывающая тина». Военная эвaкуация в Елабугу, Чистополь и Ташкент в дневниках и письмах Георгия Эфрона 1941–1943 годов
Get PDFThe subject of the research in this article is Georgy Efron’s diaries and letters from 1941–1943. The aim of the analysis is to reconstruct the images of the wartime evacuation of the son of Marina Tsvetaeva from Moscow, threatened by German troops, and his stay in Yelabuga, Chistopol’ and Tashkent in 1941–1943. The author’s notes and letters reveal that two years he spent in the Tatar and Uzbek SSR were marked not only by the trauma of his mother’s suicide, but also by extremely difficult living conditions, constant hunger, extreme loneliness and serious disease. In the primitive conditions of the Soviet provinces, Efron, who had literary ambitions, was also deprived of the opportunity to continue his education at an adequate level and to develop his broad cultural interests. The analysed egodocuments expose the myth of the wartime evacuation in Tashkent, which functions to this day in the Russian public consciousness, as a period of the Soviet intelligentsia’s fraternisation with the Uzbeks and the heroic sacrifice and unity of both peoples in the fight against the German invaders.Przedmiotem badań podjętych w artykule są dzienniki i listy Gieorgija Efrona z lat 1941–1943. Celem analizy jest rekonstrukcja zawartych w nich obrazów wojennej ewakuacji syna Mariny Cwietajewej z zagrożonej przez wojska niemieckie Moskwy oraz jego pobytu w Jełabudze, Czystopolu i Taszkiencie w latach 1941–1943. Z zapisków i listów autora wynika, że dwa lata spędzone w Tatarskiej i Uzbeckiej SRR były naznaczone nie tylko traumą po samobójczej śmierci matki, ale także ekstremalnie trudnymi warunkami bytowymi, nieustannym głodem, skrajnym osamotnieniem i poważnymi chorobami. W prymitywnych warunkach sowieckiej prowincji Efron, mający ambicje literackie, był również pozbawiony możliwości kontynuowania nauki na odpowiednim poziomie i rozwijania swoich szerokich zainteresowań kulturalnych. Analizowane egodokumenty demaskują funkcjonujący do dziś w rosyjskiej świadomości społecznej mit wojennej ewakuacji w Taszkiencie jako okresu zbratania sowieckiej inteligencji z Uzbekami oraz heroicznej ofiarności i jedności obu narodów w walce z niemieckim najeźdźcą.Предметом исследования в данной статье являются дневники и письма Георгия Эфрона 1941–1943 годов. Цель анализа – воссоздать содержащиеся в них образы эвакуации сына Марины Цветаевой из Москвы во время Великой отечественной войны и его пребывания в Елабуге, Чистополе и Ташкенте с 1941 по 1943 год. Записки и письма автора свидетельствуют о том, что два года, проведенные им в Татарской и Узбекской ССР, были отмечены не только травмой самоубийства матери, но и крайне тяжелыми условиями жизни, постоянным голодом, одиночеством и болезнями. В примитивных условиях советской провинции Эфрон, имевший литературные амбиции, был также лишен возможности продолжить образование на должном уровне и развивать свои широкие культурные интересы. Проанализированные эгодокументы разоблачают бытующий и сегодня в российском общественном сознании миф об военной эвакуации в Ташкент как о периоде братания советской интеллигенции с узбеками, о героической жертвенности и единстве обоих народов в борьбе с немецкими захватчиками
THE Fenomen niepewności literacko zobrazowany: Podróżny Ulricha Alexandra Boschwitza
No full textThe article deals with the question of a literary illustration of the (un)certainty phenomenon, which is presented in the novel by the German writer of Jewish origin Ulrich A. Boschwitz. Starting from the hypothesis of inequality between the phenomenon of uncertainty and certainty, it analyses „the domestication of” the former in the latter, giving the studied matter the name of the eponymous phenomenon of (un)certainty. Following Kazimierz M. Wolsza, (un)certainty means „intentional fear”. The novel entitled The Passenger is its illustration. The plot of the work concerns the events taking place in Berlin just after the Kristallnacht. We observe the struggle of the main character, Otto Silbermann, a wealthy merchant forced to run away from home, leaving his previous life behind. The Passenger was created using a compositional technique that triggers an interesting phenomenon of uncertainty „settling in” certainty. How can the epic reflect this „domestication of” one in the other? How does Boschwitz present them? Here, Roman Ingarden’s theory of the literary work of art was made the point of reference, emphasizing the phase dimension, but also by comparing it with the phase dimension of Mickiewicz’s well-known lyric poem, Uncertainty.Artykuł dotyczy kwestii literackiego zilustrowania fenomenu (nie)pewności, którą prezentuje powieść niemieckiego pisarza żydowskiego pochodzenia Ulricha Alexandra Boschwitza. Wychodząc od hipotezy nierównorzędności fenomenu niepewności wobec pewności, przeanalizowano w artykule „zadomawianie się” pierwszego w drugim, badanemu zjawisku przydając miano tytułowego fenomenu (nie)pewności. Przez (nie)pewność rozumie się, za Kazimierzem M. Wolszą, „lęk intencjonalny”. Jego ilustrację stanowi powieść Podróżny. Fabuła utworu dotyczy wydarzeń rozgrywających się w Berlinie tuż po „nocy kryształowej”. Obserwujemy zmagania głównego bohatera – Otto Silbermanna – majętnego kupca zmuszonego do ucieczki z domu i pozostawiającego za sobą dotychczasowe życie. Podróżny powstał z zastosowaniem techniki kompozycyjnej, która wyzwala interesujące zjawisko „zadomawiania się” niepewności w pewności. W jaki sposób epika może oddać to „zadomawianie się” jednego w drugim? Jak prezentuje je Boschwitz? Tu punktem odniesienia uczyniono teorię dzieła literackiego Romana Ingardena, przy wyeksponowaniu wymiaru fazowego, ale także przez porównanie go z wymiarem fazowym znanego Mickiewiczowskiego liryku Niepewność
Problemy z gatunkiem w Tybecie – tożsamość etniczna i etykiety gatunkowe dotyczące twórczości Tashi Dawa i Ma Yuana
Get PDFThis article examines how the ethnicity of Tashi Dawa, a Sino-Tibetan writer, influences the perception of his works. He is most often categorized as an “ethnic” or “magic realist” writer, despite his narrative style aligning closely with avant-garde literature. This perception arises from a focus by both Chinese and Western critics on Tibetan cultural elements in his stories, shaped by his mixed ethnic background. By contrast, Han Chinese writer Ma Yuan, who also writes about Tibet and his texts also contain elements of magic realism, is viewed as purely avant-garde, underscoring the role of ethnicity in literary categorization. This paper analyzes Tashi Dawa’s narrative construction and metafictional frameworks to argue for his recognition as an avant-garde writer.Artykuł analizuje, w jaki sposób etnos Tashi Dawy, twórcy z kręgu kultury sino-tybetańskiej, wpływa na sposób postrzegania jego twórczości jako „etnicznej” lub w nurcie „magicznego realizmu”, mimo że jego styl narracyjny jest bliższy literaturze awangardowej. Chińscy i zachodni krytycy koncentrują się bowiem na tybetańskich elementach kulturowych obecnych w jego opowiadaniach, związanych z jego mieszanym pochodzeniem. Ma Yuan, który również pisze o Tybecie, a w jego tekstach występują elementy realizmu magicznego, jako Chińczyk Han jest postrzegany wyłącznie jako twórca awangardowy, co uwypukla rolę etnosu w procesie kategoryzowania literackiego. Artykuł bada konstrukcję narracyjną oraz ramy metafikcyjne w twórczości Tashi Dawy, argumentując na rzecz uznania go za pisarza awangardowego
Постколоніальні драматургічні розмисли про долю афінської демократії (Печера філософів Збіґнєва Герберта і Цикута для Сократа Валерія Герасимчука)
Get PDFThe article is devoted to a comparative analysis of the dramaturgical image of Socrates as a measure of the values of democracy in the plays of Polish playwright Herbert Zbigniew The Cave of the Philosophers and Ukrainian playwright Valery Gerasymchuk’s Hemlock for Socrates. It is proved that both playwrights make the image of Socrates a key for philosophical reflections not only about human life and death, but primarily about the fate and prospects of democracy in post-totalitarian Europe.Artykuł jest poświęcony analizie porównawczej obrazu dramaturgicznego Sokratesa jako miernika wartości demokracji w poetyckim dramacie Jaskinia filozofów polskiego poety i dramaturga Zbigniewa Herberta i sztuce Cykuta dla Sokratesa ukraińskiego dramatopisarza Walerego Gierasimczuka. Udowodniono, że autorzy czynią z obrazu Sokratesa klucz do filozoficznych rozważań nie tylko nad życiem i śmiercią człowieka, ale przede wszystkim nad losami i perspektywami demokracji w posttotalitarnej Europie.Стаття присвячена порівняльному аналізу драматичного образу Сократа як міри цінності демократії у п'єсах польського драматурга Збігнєва Герберта Печера філософів і Цикута для Сократа українського драматурга Валерія Герасимчука. Доведено, що обидва драматурги роблять образ Сократа ключем до філософських роздумів не лише про життя і смерть людини, а й насамперед про долю та перспективи демократії в посттоталітарній Європі
Może by tak wreszcie wojna… Recepcja rosyjskiej napaści na Ukrainę w 2022 roku w tekstach polskich piosenek (rekonesans)
Get PDFThis article is an attempt to review and evaluate the literary properties of the texts of Polish songs created in the aftermath of Russian attack on Ukraine in 2022. The author proves the thesis that songs by little-known artists are in no way inferior to productions signed by names occupying top places on the charts, and in some respect they even exceed them. The lyrics of songs by Kamil Bednarek and Dana Vynnytska, Igor Herbut and Sanah are analyzed, along with Łukasz Jędrys and Grzegorz Paczkowski, who represent the sung poetry genre.Niniejszy artykuł stanowi próbę przeglądu oraz ewaluacji własności literackich tekstów polskich piosenek powstałych w reakcji na rosyjską napaść na Ukrainę w 2022 roku. Autor dowodzi, że utwory mało znanych artystów w niczym nie ustępują produkcjom sygnowanym nazwiskami zajmującymi najwyższe miejsca na listach przebojów, a pod niektórymi względami nawet je prześcigają. Analizie poddawane są teksty piosenek autorstwa Kamila Bednarka i Dany Vynnytskiej, Igora Herbuta i Sanah, a także Łukasza Jędrysa oraz Grzegorza Paczkowskiego, reprezentujących nurt poezji śpiewanej