Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Czy moje ciało rozciąga się w czasie? O intrygującej sugestii Stefana Swieżawskiego, że substancja cielesna jest bryłą czasowo-przestrzenną
Get PDFIn this paper I would like to consider a suggestion that can be found in Stefan Swieżawski’s article The Central Problem of the Thomistic Doctrine of the Soul (Commensuratio animae ad hoc corpus). In it, he holds that corporeal substance is a space-time solid, which can be read as a claim that corporeal substance extends in time, i.e. it has temporal parts. Typically, the view that things have temporal parts is considered to oppose substantialism, because it is a form of processualism. I would like to show that the possession of temporal parts can be reconciled with being a substance, as long as we bear in mind the irreducibility of the substantial subject to temporal parts and as long as we want to maintain the view that the substantial subject is wholly present at each moment of its persistence. I first show three ways of understanding the body in Aristotelian philosophy (body as quantity, as substance and as matter), then I focus on the body conceived of as quantity (extension). I emphasize the accidental character of the body understood this way and present its connections with the substantial subject (distinguished from accidents). Then I present Swieżawski’s suggestion and give two interpretations of it: (1) that substance is temporally determined (exists in time) but has no temporal parts and (2) that substance has temporal parts. I further explore the latter interpretation, first indicating the sources that could have inspired Swieżawski. Next, I develop Swieżawski’s idea in the context of the analytical dispute about identity in time.W niniejszej pracy chciałbym rozważyć sugestię, zawartą w artykule Stefana Swieżawskiego Centralne zagadnienie tomistycznej nauki o duszy (Commensuratio animae ad hoc corpus). Swieżawski mówi tam, że substancja cielesna jest bryłą czasowo-przestrzenną, co można odczytać jako tezę, że substancja cielesna rozciąga się w czasie, czyli posiada części czasowe. Zazwyczaj pogląd, że rzecz ma części czasowe uważa się za przeciwstawny substancjalizmowi, ponieważ jest to jakaś forma procesualizmu. Chciałbym pokazać, że samo posiadanie części czasowych da się pogodzić z byciem substancją, o ile na uwadze mamy nieredukowalność podmiotu substancjalnego do owych części czasowych, i o ile chcemy zachować pogląd, że podmiot substancjalny jest obecny cały sobą w każdej chwili swego trwania. Pokazuję najpierw trzy sposoby rozumienia ciała w filozofii arystotelesowskiej (ciało jako ilość, jako substancja i jako materia), następnie skupiam się na ciele rozumianym jako ilość (rozciągłość). Podkreślam przypadłościowy charakter tak rozumianego ciała i przedstawiam jego związki z podmiotem substancjalnym (odróżnionym od przypadłości). Następnie prezentuję sugestię Swieżawskiego i podaję jej dwie interpretacje: (1) że substancja jest czasowo określona (istnieje w czasie), ale nie rozciąga się w czasie, i (2) że substancja ma części czasowe. Drugą z tych interpretacji badam dalej, wskazując najpierw na źródła, które mogły Swieżawskiego inspirować. Następnie rozwijam pomysł Swieżawskiego w kontekście analitycznego sporu o tożsamość w czasie
Założenia krytycznych edycji tekstów literackich a ich realizacja w postaci cyfrowej
Get PDFDigital scholarly editions of literary texts are now increasingly common, intended for relatively narrow audiences. The principles of model type A editions of Old Polish literature were formulated almost seventy years ago by the employees of the Institute of Literary Research of the Polish Academy of Sciences. However applicable today, these rules are rather observed and constitute a point of reference for the critical edition of later texts. Now, the question arises: Do available digital tools allow us to meet such requirements without difficulty? And aside from collection and storage, is the publication of digital editions likely to run into difficulties other than those faced by the printers of the past? The article tries to show how the development and implementation of IT systems (mainly applications and web services) may affect editions of the same sources.Cyfrowa edycja naukowa tekstów literackich to obecnie coraz częstsza postać wydań, przeznaczonych dla stosunkowo wąskiego grona odbiorców. Zasady wzorcowych edycji typu A literatury staropolskiej sformułowali przed prawie siedemdziesięciu laty pracownicy Instytutu Badań Literackich PAN. Jakkolwiek dzisiaj by się do nich odnieść, reguły te są raczej respektowane, stanowią też punkt odniesienia dla krytycznej edycji tekstów późniejszych. Czy jednak cyfrowe narzędzia pozwalają już bezproblemowo sprostać takim wymaganiom? A pomijając kwestie gromadzenia i przechowywania – czy publikowanie takich wydań może napotkać trudności inne niż te, z którymi musieli mierzyć się dawni drukarze? W artykule starano się pokazać, jak rozwój i implementacja systemów informatycznych (głównie aplikacji, usług sieciowych) mogą wpłynąć na edycje tych samych źródeł
Pisanie jako wartość we wspólnocie dyskursywnej filomatów
Get PDFThe aim of the article is to present the value of writing activity by members of the discursive community of the Philomath Society based on their correspondence. The Philomath Society is a model discursive community, i.e. a community of people associated with a specific, institutionalized activity, anchored in discourse. The activity of the discourse community is connected with the axiological sphere. Based on the correspondence of members of the Philomath Society, it is possible to indicate the values appreciated by the community. One of these values is writing. The importance of writing is indicated by high frequency of use of the verb to write in various forms. This verb appears primarily in the metatextual elements of the letter. Highly valued writing also refers to the literary and practical work of community members. Writing dissertations and essays for Society meetings has a certain degree of negative connotations. Based on the analysis of the collected material, it can be concluded that writing constitutes the discursive community of Philomaths: writing letters, poems and dissertations is an obligation of the Philomath Society.Celem artykułu jest przedstawienie wartościowania czynności pisania przez członków wspólnoty dyskursywnej Towarzystwa Filomatów na podstawie korespondencji. Towarzystwo Filomatów to modelowa wspólnota dyskursywna, czyli społeczność ludzi związanych z określoną, zinstytucjonalizowaną działalnością, zakotwiczoną w dyskursie. Działanie wspólnoty dyskursywnej łączy się ze sferą aksjologiczną. Na podstawie korespondencji członków Towarzystwa Filomatów można wskazać wartości cenione przez wspólnotę. Jedną nich jest pisanie. Na ważność pisania wskazuje m.in. wysoka frekwencja użycia czasownika pisać w rozmaitych formach. Czasownik ten pojawia się przede wszystkim w elementach metatekstowych listu. Wysoko cenione pisanie odnosi się również do twórczości literackiej oraz użytkowej członków wspólnoty. Pewnym stopniem konotacji ujemnych charakteryzuje się pisanie rozpraw i wypracowań na spotkania Towarzystwa. Na podstawie analizy zebranego materiału można stwierdzić, że pisanie jest tym, co konstytuuje wspólnotę dyskursywną filomatów: pisanie listów, wierszy i rozpraw stanowi zobowiązanie Towarzystwa Filomatów
Między działalnością filantropijno-oświatową a literacką – przypadek Marii Tyszkiewiczówny (1871–1943)
Get PDFMaria Tyszkiewiczówna was the daughter of Zofia Tyszkiewicz nee Horwatt and Józef Tyszkiewicz, the owner of Palanga and Kretinga. She was interested in exact sciences, philosophy, religion, sports. From the late 1980s until the outbreak of World War II she conducted philanthropic and educational activities in Kretinga, Palanga and Vilnius. In 1941, she was arrested by the NKVD and sent to a labor camp in Krasnoyarsk Krai, where she died. Tyszkiewiczówna was also writer, the author of at least one short story and one novel. She made her debut in the Lithuanian Catholic monthly Tėvynės Sargas wit a story “Viskantas” (1896). In 1902, she published in Warsaw a novel Spójnik, the action of which takes place in Vilnius at the turn of the 19th and 20th centuries. She personally knew the Lithuanian priests and writers Juozas Tumas-Vaižgantas and Maironis. In 1904, Maironis made her the prototype of Celina, the main character of his only poem written in Polish From Biruta. The aristocrat Celina became a symbol of conversion to Lithuanianness, a new incarnation of Mickiewicz’s Grażyna.Maria Tyszkiewiczówna była córką Zofii z Horwattów Tyszkiewiczowej i Józefa Tyszkiewicza, właściciela Połągi i Kretyngi. Interesowała się naukami ścisłymi, filozofią, religią, sportem. Od końca lat dziewięćdziesiątych XIX wieku aż do wybuchu II wojny światowej prowadziła działalność filantropijną i oświatową w Kretyndze, Połądze i Wilnie. W 1941 r. została aresztowana przez NKWD i zesłana do obozu pracy w Krasnojarskim Kraju, gdzie zmarła. Tyszkiewiczówna była też pisarką, autorką co najmniej jednego opowiadania i jednej powieści. Zadebiutowała w litewskim miesięczniku katolickim „Tėvynės Sargas” opowiadaniem Viskantas (1896). W 1902 r. wydała w Warszawie powieść Spójnik, której akcja toczy się w Wilnie na przełomie XIX i XX wieku. Znała osobiście litewskich kapłanów i literatów – Juozasa Tumasa-Vaižgantasa i Maironisa. W 1904 r. Maironis uczynił ją prototypem Celiny, głównej bohaterki napisanego w języku polskim poematu pt. Znad Biruty. Arystokratka Celina stała się symbolem nawrócenia się na litewskość, nowym wcieleniem Mickiewiczowskiej Grażyny
Służba, twórczość czy zdrada? Przekład staropolski w perspektywie etycznej
Get PDFThe paper explores the ethical challenges associated with literary translation. It confronts contemporary concepts influenced by the so-called “ethical turn” with historical translatological theories that determine the translator’s responsibilities with respect to the translated work, established rules and methods of translation. A brief survey of these theories covers the fundamental directives of Cicero, Horace, and Saint Jerome, their humanistic continuations during the Renaissance, notably the contributions of Leonardo Bruni Aretin, Gianozzo Manetti, Joachim du Bellay, and the Polish scholar Jakub Parkosz of Żurawica. The humanist theory of translation, grounded in Renaissance cultural anthropology and the belief that text is an authentic representation of its author, declined gradually, leading either to the justification of literary theft (Giambattista Marino’s il furto) or the classification of violations of the author’s property as legal offences. I present the views of Polish translators from the early modern era in the broader context of European thought on the ethics of translation. These beliefs reflect diverse attitudes—ranging from doing service to one’s native culture (with a considerable domestication of the translated text) to textual fidelity to show honesty and respect for its author.Artykuł jest poświęcony problematyce etycznej przekładu literackiego. Konfrontuje koncepcje współczesne, inspirowane tzw. zwrotem etycznym, z dawnymi teoriami translatologicznymi, które określają powinności tłumacza wobec dzieła przekładanego, a także reguły i metody pracy translatorskiej. Skrótowy przegląd tych teorii obejmuje fundamentalne dyrektywy Cycerona, Horacego, św. Hieronima oraz ich kontynuację w dobie humanizmu renesansowego: ustalenia Leonarda Bruniego Aretina, Gianozza Manettiego, Joachima du Bellay, a także polskiego uczonego, Jakuba Parkosza z Żurawicy. Humanistyczna teoria przekładu, kształtowana na gruncie renesansowej antropologii kulturowej i wiary, że tekst jest rzeczywistym uobecnieniem autora, ulegała stopniowej destrukcji, prowadząc albo do przyzwolenia na kradzież literacką (il furto Giambattisty Marina), albo do traktowania wykroczeń przeciw własności autorskiej jako przestępstwa prawnego. Na tle europejskiej myśli o etosie przekładu przedstawiono poglądy polskich tłumaczy doby wczesnonowożytnej, reprezentujące postawy służby kulturze rodzimej, dopuszczającej daleko idącą domestykację tekstu tłumaczonego lub wierności temu tekstowi w imię uczciwości i szacunku wobec jego autora
Zaginione rękopisy greckie z Biblioteki Załuskich
Get PDFThe provisions of the Treaty of Riga (1921) provided the legal basis for the restitution of Poland’s cultural heritage looted since 1772. Pursuant to its terms, and under the supervision of Father Bronisław Ussas, invaluable collections — including holdings from the Załuski Library — were repatriated. The reconstruction of the inventory of the looted Załuski Library commenced shortly after the establishment of the Special Commission and was subsequently pursued within the framework of an international project jointly undertaken by the National Library of Poland and the Russian National Library. These efforts resulted in the production of both digital and printed versions of the reconstructed inventory.
Our research on Greek manuscripts in Poland has demonstrated that these reconstruction efforts failed to take into account the so-called Red Inventory, in which Father Ussas personally certified, by signature and official seal, the restitution of Greek manuscripts to Poland. Strikingly, certain of these manuscripts are entirely absent from the reconstructed inventory produced under the joint auspices of the two national libraries. This circumstance raises a fundamental question: what became of them?Postanowienia traktatu ryskiego (1921) były podstawą do zwrotu zrabowanych Polsce dóbr kultury od 1772 r. Na jego mocy, pod kierownictwem ks. Bronisława Ussasa, zwrócono bezcenne zbiory m.in. z Biblioteki Załuskich. Trwające prace, najpierw zaraz po powołaniu Specjalnej Komisji, a potem w ramach międzynarodowego projektu realizowanego przez Bibliotekę Narodową oraz Rosyjską Bibliotekę Narodową, pozwoliły dokonać próby rekonstrukcji inwentarza (w formie elektronicznej i papierowej) zrabowanej Biblioteki Załuskich. Prowadzone przeze mnie badania nad rękopisami greckimi w Polsce pokazały, że podczas prac rekonstrukcyjnych nie uwzględniono tzw. czerwonego inwentarza, w którym ks. Ussas, własnoręcznym podpisem i stosowną pieczęcią, poświadczał zwrot rękopisów greckich stronie polskiej. We wspomnianym inwentarzu, będącym owocem pracy dwóch bibliotek narodowych, o części z nich nie odnajdujemy nawet wzmianki. Rodzi to pytanie, co mogło się z nimi stać
Herb Świdnika jako ewenement heraldyki miejskiej
Get PDFThis article is devoted to living heraldry, or in other words applied heraldry, using the example of research on the coat of arms of the city of Świdnik. It can be described as a unique example of Polish municipal heraldry. The city of Świdnik received city rights in 1954 and, like several other industrial cities, did not have a coat of arms. In Świdnik, the city authorities organized a competition for a coat of arms design, which was approved by the City National Council in 1979 after the competition was decided. The winning project was intended by its creator to represent the city through a stylized letter S and to reflect the nature of aviation production developed in the Świdnik Communication Equipment Factory by presenting a propeller and a wing with an aileron. It seems that the task assigned to the coat of arms is too complicated, and the content it represents indicates the ideological basis of the design selection criteria. Referring to industrialization is too narrow an approach to the rich history of Świdnik. The article points to the need to reflect on the coat of arms established in 1978, which in the author’s opinion requires correction or complete change.Niniejszy artykuł został poświęcony heraldyce żywej, inaczej mówiąc stosowanej, na przykładzie badań nad herbem miasta Świdnika. Można go określić mianem ewenementu polskiej heraldyki miejskiej. Miasto Świdnik otrzymało prawa miejskie w 1954 r. i tak jak kilka innych miast przyzakładowych nie posiadało herbu. W Świdniku władze miasta zorganizowały konkurs na projekt herbu, który po rozstrzygnięciu w 1979 r. zatwierdziła Miejska Rada Narodowa. Wygrał projekt, który w zamyśle twórcy reprezentował zarówno miasto poprzez stylizowaną literę S, jak i oddawał charakter produkcji lotniczej rozwijanej w świdnickiej Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego, przedstawiając śmigło i skrzydło z lotką. Zadanie, które postawiono przed herbem, wydaje się zbyt skomplikowane, a treści, jakie reprezentuje, świadczą o ideologicznym podłożu kryteriów wyboru projektu. Odwołanie się do industrializacji jest zbyt wąskim podejściem do bogatej historii Świdnika. Artykuł wskazuje na konieczność refleksji nad ustanowionym w 1978 r. herbem, który, w opinii autora, wymaga korekty bądź zupełnej zmiany
