Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Włoskie przymiotniki z formantem słowotwórczym are jako składnik medycznej syntagmy terminologicznej: analiza kontrastywna włosko polska
No full textThe article focuses on a contrastive study of Italian and Polish specialized lexicons, analyzing Italian adjectives with the derivational suffix -are. The analysis encompasses two-element terminological syntagms with a noun-adjective structure in the medical field and their Polish equivalents, such as: (i) arcata alveolare > łuk zębodołowy (‘alveolar arch’), albinismo oculare > bielactwo oczne (‘ocular albinism’); (ii) arteria appendicolare > tętnica wyrostka robaczkowego (‘appendicular artery’), displasia oculare > dysplazja oka (‘ocular dysplasia’); (iii) cavità oculare > oczodół (‘ocular cavity’ or ‘orbit’). A characteristic feature of the analyzed group of terms is the presence of variants – both terminological and contextual – in one or both languages (e.g. lesione cerebellare / lesione del cervelletto, disfunzione cerebrellare / disfunzione del cervelletto, pl. zaburzenie móżdżkowe / zaburzenie czynności móżdżku (‘cerebellar lesion / dysfunction’).Artykuł koncentruje się na badaniach kontrastywnych włoskiej i polskiej leksyki specjalistycznej, analizując włoskie przymiotniki z formantem słowotwórczym -are. Przedmiotem analizy są dwuelementowe syntagmy terminologiczne o strukturze rzeczownikowo-przymiotnikowej z zakresu medycyny oraz ich polskie odpowiedniki, takie jak: i) arcata alveolare > łuk zębodołowy, albinismo oculare > bielactwo oczne; (ii) arteria appendicolare > tętnica wyrostka robaczkowego, displasia oculare > dysplazja oka; (iii) cavità oculare > oczodół. Charakterystycznym zjawiskiem w analizowanej grupie terminów jest obecność wariantów – zarówno terminologicznych, jak i kontekstowych – w jednym lub w obu językach (np. lesione cerebellare / lesione del cervelletto, disfunzione cerebrellare / disfunzione del cervelletto, pl. zaburzenie móżdżkowe / zaburzenie czynności móżdżku)
Baza historycznych leksykonów polskich. Edycja cyfrowa słowników z XVII i XVIII wieku
No full textThe article presents the concept and outcomes of the initial phase of the grant project entitled “Third-level digitisation of large 17th- and 18th-century dictionaries: The development of the Database of Historical Polish Lexicons”, carried out at the Department of the History of the 17th and 18th Century Polish, Institute of the Polish Language, PAS (NPRH 2024–2029). The first stage of the project focused on the digital edition of three dictionaries: Knapiusz’s Thesaurus (1643, 2nd edition), Troc’s Nowy dykcjonarz (1764, vol. III), and Ernesti’s Forytarz (1674), which will form the foundation of the Database. These lexicons are notable for their original scholarly methods and constitute a rich source of linguistic data. Their preparation required the integration of philological and computational methods: converting scans into machine-readable text, analyzing the microstructure of lexical entries, selecting appropriate TEI tags, structural markup, training OCR models, and developing rules for automatic TEI-based annotation to enable advanced search and comparative analysis within the Database. The projects aims to establish standards for incorporating further historical dictionaries into it and to develop a robust search engine. The article discusses individual tasks and difficulties in their implementation, and outlines the planned stages of work.Artykuł przedstawia koncepcję oraz efekty wstępnej fazy realizacji grantu „Digitalizacja trzeciego stopnia wielkich słowników XVII i XVIII wieku – stworzenie Bazy Historycznych Leksykonów Polskich” (BazHiLek), realizowanego w Pracowni Historii Języka Polskiego XVII i XVIII wieku IJP PAN (finansowanie: NPRH 2024–2029). Pierwszy etap prac poświęcono edycji cyfrowej trzech słowników: Thesaurusa Knapiusza (1643, wyd. II), Nowego dykcjonarza Troca (1764, t. III) oraz Forytarza Ernestiego (1674), stanowiących zalążek Bazy. Leksykony te odznaczają się oryginalnym warsztatem i są bogatym źródłem informacji lingwistycznych. Przygotowanie materiału wymagało połączenia działań filologicznych i informatycznych: konwersji obrazów do postaci tekstowej, rozpoznania mikrostruktury artykułów hasłowych, przygotowania modeli OCR, wyboru znaczników TEI, strukturalnego oznakowania materiału i opracowania reguł automatycznego tagowania danych pod kątem przeszukiwania i porównywania zasobów leksykograficznych w Bazie. Celem projektu jest opracowanie standardów umożliwiających poszerzanie jej o kolejne słowniki oraz stworzenie zaawansowanej wyszukiwarki. W artykule omówiono poszczególne zadania i trudności w ich realizacji oraz zarysowano planowane etapy prac
Fonotaktyka brzegów domen fonologicznych w Lovari Romani
No full textThis paper addresses the question of phonotactic conditions governing the structure of North West Lovari word edges. The problem is analysed within the framework of Government Phonology. Our discussion is intended to shed new light on the aspects of the system that have not been subject to analysis within any non-derivational framework yet. The present study is corpus-based, and the relevant data come from the Romani Morpho-Syntax database (Romani Project).Artykuł porusza problem fonotaktyki domen fonologicznych w języku Lovari Romani. Autorka bada, jakie zbitki spółgłoskowe są dozwolone na początku oraz na końcu wyrazów w języku romskim oraz jakie struktury fonologiczne manifestują się fonetycznie za pomocą tych grup segmentalnych. Przedstawiona analiza jest pierwszą analizą niederywacyjną fonotaktyki języka Lovari Romani. Modelem teoretycznym zastosowanym w analizie jest model fonologii rządu, zaś dane pochodzą z korpusu Romani Project – RMS Database
Pojęcie konwersji w porównawczych badaniach międzyjęzykowych i w badaniach kontrastywnych
No full textIn this paper the question is addressed whether conversion (referring to word-class change without addition of derivational affixes) is suitable as a comparative concept in cross-linguistic and contrastive research on word-formation. Controversies concerning the scope of conversion in English and in languages with rich inflection are highlighted. Subtypes of conversion, such as partial conversion and syntactic conversion, are identified. Other terms which are used with reference to affixless word-formation operations are mentioned, such as zero-derivation, paradigmatic derivation or transflexion. A brief overview is given of selected recent contrastive (comparative) studies of conversion/derivation in English and in selected Slavonic or Romance languages, focusing on meaning-based and corpus-based research.Artykuł dotyczy stosowności użycia pojęcia „konwersji” (odnoszącego się do zmiany kategorialnej leksemów bez obecności afiksów derywacyjnych) w badaniach porównujących słowotwórstwo dwóch lub szeregu języków. Podkreślono rozbieżności dotyczące zakresu operacji konwersji w języku angielskim oraz w językach posiadających rozbudowany system fleksyjny. Zidentyfikowano oraz omówiono typy konwersji, m.in. konwersję częściową oraz konwersję syntaktyczną, oraz terminy używane w odniesieniu do bezafiksalnych procesów słowotwórczych, takie jak derywacja zerowa, derywacja paradygmatyczna lub transfleksja. Przedstawiono przegląd wybranych teoretycznych badań kontrastywnych (porównawczych) nad konwersją/derywacją zerową w angielszczyźnie i w wybranym języku słowiańskim lub romańskim. W przeglądzie nacisk położono na badania oparte na analizie semantycznej oraz na analizie korpusowej
Świadomość dysleksji wśród przyszłych nauczycieli języka angielskiego: analiza kontrastywna kontekstów edukacyjnych
No full textThe present paper explores dyslexia awareness among BA and MA students enrolled in a TEFL program at a Polish university. Dyslexia, a language-related difficulty affecting reading fluency and accuracy (Gabrieli, 2009), necessitates greater awareness among pre-service teachers to ensure effective language support for dyslexic students. While research has primarily focused on teacher preparedness, studies on dyslexia awareness remain limited, particularly in Poland. This study replicates Soriano-Ferrer et al. (2016), which examined knowledge and beliefs about dyslexia among Spanish- and Peruvian-speaking pre-service and in-service teachers. By employing a replication methodology (McManus, 2023), the study facilitates a contrastive analysis of dyslexia awareness levels, both within the Polish sample (comparing undergraduate and graduate students) and between the Polish and Spanish/Peruvian educational contexts.Celem badania jest analiza świadomości dysleksji wśród polskich studentów studiów licencjackich i magisterskich przygotowujących się do zawodu nauczyciela języka angielskiego. Dysleksja to zaburzenie językowe utrudniające płynne i poprawne czytanie oraz aplikowanie zasad ortografii (Gabrieli, 2009). Dotychczasowe badania koncentrowały się głównie na przygotowaniu nauczycieli do pracy z uczniami z dysleksją, natomiast świadomość tego zaburzenia była rzadziej badana. Niniejsze badanie oparto na bliskiej replikacji badania Soriano-Ferrer i in. (2016) przeprowadzonego w Hiszpanii i Peru, dotyczącego wiedzy i przekonań dotyczących dysleksji. Dzięki przyjętej metodologii replikacyjnej (McManus, 2023) możliwa jest analiza kontrastywna na dwóch poziomach: porównanie świadomości dysleksji w kontekście polskim i hiszpańsko-peruwiańskim oraz wpływu poziomu kształcenia (licencjackiego i magisterskiego) na wiedzę polskich studentów
Świat widziany w kolorach warzyw: studium porównawcze języka angielskiego, polskiego i francuskiego
No full textThis study constitutes a comparative investigation of figurative senses of vegetable names in three languages: English, French, and Polish. Drawing on lexicographic data, the goal of the analysis is to investigate those vegetable names whose figurative senses are motivated by these vegetables’ colour. Our analysis shows that, on the one hand, all three languages make use of this type of phytonyms as colour terms. At the same time, in all the languages the vegetable colour served as a basis for menonymic and metaphorical extension of vegetable names to different elements of the world that surrounds us—people, animals, and things. In both of these research areas, the languages reveal certain similarities as well as culture-specific elements that are unique for each of them.Artykuł przedstawia analizę porównawczą przenośnych znaczeń nazw warzyw w trzech językach: angielskim, francuskim i polskim. Opierając się na danych leksykograficznych, jej celem jest przebadanie tych figuratywnych znaczeń, które motywowane są kolorem tych warzyw. Jak wskazuje analiza, z jednej strony wszystkie trzy języki wykorzystują ten rodzaj fitonimów do nazywania kolorów. Jednocześnie we wszystkich analizowanych językach kolor warzyw dał podstawę metonimicznym i metaforycznym rozszerzeniom nazw tych warzyw do różnych elementów otaczającego nas świata – ludzi, zwierząt i rzeczy. W obu tych zakresach badawczych języki wykazują pewne podobieństwa, jak też wydobywają pewne elementy specyficzne kulturowo, charakterystyczne dla każdego z nich
Film przez radio: trzy przypadki fokalizacji
No full textThe article aims to investigate the ways in which cinematic source material can influence the realization of a radio play, with special emphasis on the narratological concept of focalization. The films and audio dramas under discussion are Alfred Hitchcock’s film Strangers on a Train and its Lux Radio Theater version (both from 1951), The Blind Man (2015) audio drama based on the unfilmed script for another Hitchcock movie, and Nigel Kneale’s TV horror The Stone Tape (1971) with its BBC radio version from 2015. Presented in this order, they exemplify a variety of approaches that audio theatre creators can employ towards source material taken from film, with sound in each case playing an increasingly prominent role in structuring the process of focalization.Cel artykułu to zbadanie sposobu, w jaki filmowy materiał źródłowy wpływa na realizację słuchowiska radiowego z wykorzystaniem narratologicznej koncepcji fokalizacji. Materiały źródłowe wybrane do analizy to film Alfreda Hitchcocka Nieznajomi z pociągu i jego radiowa wersja powstała w ramach serii Lux Radio Theater (obie realizacje z 1951 roku), słuchowisko The Blind Man (2015) oparte na niezrealizowanym scenariuszu tego samego reżysera oraz telewizyjny horror Nigela Kneale’a The Stone Tape (1971) wraz z jego wersją radiową powstałą dla radia BBC w roku 2015. Prezentacja wymienionych utworów w tej właśnie kolejności stanowi przykład różnorodnych podejść, jakie twórcy teatru dźwiękowego stosują w odniesieniu do pierwowzorów filmowych, przy czym w każdym kolejnym przypadku dźwięk odgrywa coraz większą rolę w kształtowaniu procesu fokalizacji
Szlachetny kamień we własnej osobie: nowe odczytanie postaci Panny w średniowiecznej Perle
No full textThis paper reinterprets the central character of the Middle English dream poem Pearl, the Pearl Maiden, observing that she is nearly as bewilderingly elusive and multifaceted a figure as the green challenger of Sir Gawain and the Green Knight, another famous poem attributed to the same unknown fourteenth-century author. The paper’s argument draws upon the pre-modern perception of gemstones as animate beings and on modern thing theory as developed by Bill Brown. I argue that, before the Maiden begins to speak in the dream-vision, correcting the Dreamer’s errors and false assumptions and revealing her status of a heavenly queen, the poem underscores her identity as a precious stone, confronting the Dreamer, and the reader, with an intriguing gemstone persona, a marvel of the Terrestrial Paradise. The poem’s allegory rests, therefore, not exactly on a jewel or a human child at the literal level of allegorical exegesis but, more precisely, on the fluid image of a half human, half lithic figure. The paper demonstrates that the modern conceptual network of binaries like human–nonhuman, human–lithic, or animate–vegetative might not be commensurable with the typically more labile pre-modern perception of things and objects.Artykuł proponuje reinterpretację Panny Perły, jednej z dwóch czołowych postaci w poemacie sennym Perła, zdecydowanie wymykającej się jednoznacznemu odczytaniu, podobnie jak Zielony Rycerz, który rzuca wyzwanie dworowi króla Artura w romansie Pan Gawen i Zielony Rycerz, innym słynnym utworze przypisywanym temu samemu anonimowemu poecie angielskiemu z drugiej połowy XIV wieku. Mój wywód opiera się na przednowoczesnej percepcji kamieni szlachetnych jako w pewnym stopniu istot żywych, sięgam również do współczesnej teorii rzeczy Billa Browna. Wskazuję, że Panna, zanim jeszcze przemawia w śnie narratora, korygując jego błędy i fałszywe przesłanki oraz ujawniając swą pozycję królowej w Niebie, ukazuje się śniącemu w pierwszej kolejności jako rodzaj niesamowitej, olśniewającej formacji skalnej. Jej postać jawi się jako intrygujące uosobienie szlachetnej perły – jeden z cudów krainy snu przypominającej Raj Ziemski. Zatem alegoria Perły opiera się, ściśle rzecz biorąc, nie na klejnocie bądź dziecku jako dosłownym filarze egzegezy alegorycznej, lecz na płynnym obrazie postaci na wpół ludzkiej, na wpół kamiennej. Artykuł pokazuje niewspółmierność nowoczesnego aparatu pojęciowego, składającego się z opozycji binarnych takich jak człowiek–nieczłowiek, człowiek–kamień, czy zwierzę–roślina, w stosunku do przednowoczesnego, z zasady bardziej labilnego pojmowania osób i rzeczy
Neologizmy o wielu odcieniach: kilka uwag na temat włoskich e-czasowników
No full textThe paper is an attempt to describe the Italian e-verbs, i.e. single lexical units that are thematically, semantically and contextually related to communication mediated by computer and e-technology (interaction with the new medium and the web, between social media users and between online RPG players), combining in their structure elements of foreign origin with endogenic morphemes. The study focuses on the identification and description of features indicating the neological character of these innovations and aims to gradate the neologicity of individual groups of e-verbs. Il contributo è un tentativo di descrizione degli e-verbi italiani, vale a dire le singole unità lessicali legate tematicamente, semanticamente e contestualmente all’area della comunicazione mediata dal computer (interazione con i nuovi media e con la Rete, tra utenti dei social media e tra i gamers online), che nella loro struttura combinano elementi di origine straniera (anglo-americana) con morfemi endogeni. Lo studio si focalizza sull'identificazione e la descrizione delle caratteristiche che indicano la natura neologica di queste innovazioni e sul tentativo di misurare e gradare la neologicità e la conseguente individuazione dei gruppi distinti di e-verbi.Studium jest próbą opisu włoskich e-czasowników, pojedynczych jednostek leksykalnych związanych tematycznie, semantycznie i kontekstowo z komunikacją zapośredniczoną przez e-technologię (interakcja z nowym medium i siecią, między użytkownikami mediów społecznościowych oraz między graczami RPG online), łączących w swojej strukturze elementy pochodzenia obcego z morfemami endogenicznymi. Artykuł skupia się na identyfikacji i opisie cech wskazujących na neologiczny charakter tych innowacji oraz próbie gradacji neologiczności poszczególnych grup e-czasowników.