ISS PAS Journals
Not a member yet
2214 research outputs found
Sort by
Dorpackie listy Jana Baudouina de Courtenay do Jana Karłowicza z lat 1887–1891, część II
No full textThe correspondence presented here includes seven letters and fourteen postcards from 1888–1891, sent by Jan Baudouin de Courtenay to Jan Karłowicz. This is the second part of the edition; the first one, including four letters and two postcards, was published in Acta Baltico-Slavica in 2024. This correspondence concerns, among other issues, scholarly and other relations in Dorpat (present-day Tartu) and, to a lesser extent, in Warsaw. The main topics are: (1) the stay of the Karłowicz family’s eldest son, Edmund, as a boarder at the home of the Baudouin family; (2) Baudouin’s acquisition of publications from Warsaw, Cracow and Iași; (3) matters related to changes in Polish spelling; and (4) Karłowicz’s activities as the editor of the journal Wisła [The Vistula]. The edition retains the original notation, including repetitions, crossings out and additions, which – as one can assume – will provide insight into the idiolect of Jan Baudouin de Courtenay.Zaprezentowana tu korespondencja obejmuje siedem listów i czternaście kart pocztowych z lat 1888–1891, wysłanych przez Jana Baudouina de Courtenay do Jana Karłowicza. Jest to druga część edycji, pierwsza, obejmująca cztery listy i dwie karty pocztowe, ukazała w „Acta Baltico-Slavica” w 2024 roku. Niniejsza korespondencja dotyczy m.in. naukowych i pozanaukowych stosunków panujących w Dorpacie (dzisiejsze Tartu) i w mniejszym stopniu w Warszawie. Główne tematy to: 1) pobyt na stancji u Baudouinów najstarszego syna Karłowiczów – Edmunda; 2) pozyskiwanie przez Baudouina publikacji z Warszawy, Krakowa i Jass; 3) sprawy związane ze zmianami ortografii polskiej oraz 4) działalność Karłowicza jako redaktora „Wisły”. W edycji zachowano oryginalny zapis, w tym powtórzenia, przekreślenia i dopiski, co – jak można założyć – da wgląd do idiolektu Jana Baudouina de Courtenay
Wizualne świadectwo wojny rosyjsko-ukraińskiej. Generał Załużny w ukraińskich memach i karykaturach
No full textThis paper explores the strategic use of multimodal genres of humorous discourse (memes and cartoons) as “visual testimony” and tools of “imagefare” during recent armed conflicts, focusing on the Russian–Ukrainian War. It analyses how social media has transformed communication, democratised humour, and blurred the lines between content creators. The study outlines the interconnected concepts of visual propaganda, imagefare, and memetic warfare, emphasizing their unique features and hierarchical influence on public perceptions. It also examines the dual role of images as both visual testimony and “weaponised humour” in conflicts. Using Multimodal Discourse Analysis (MDA) and drawing from the Epistemology of Testimony, the paper studies Ukrainian memes and cartoons featuring General Valeriy Zaluzhnyi, former Commander-in-Chief of the Armed Forces of Ukraine. The analysis highlights how these visual artifacts use specific joke techniques and multimodal interactions to shape narratives, mock opponents, and build collective identity, especially regarding Zaluzhnyi\u27s tactical skills and Russian losses.
W niniejszym artykule autor bada strategiczne wykorzystanie multimodalnych gatunków dyskursu humorystycznego (memów i karykatur) jako „wizualnego świadectwa” oraz narzędzi imagefare (wojny obrazem) podczas niedawnych konfliktów zbrojnych, skupiając się na wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Analizuje on, w jaki sposób media społecznościowe przekształciły komunikację, zdemokratyzowały humor oraz zatarły granice między twórcami treści. Badanie przybliża powiązane ze sobą koncepcje propagandy wizualnej, imagefare oraz wojny memetycznej, kładąc nacisk na ich unikalne cechy i hierarchiczny wpływ na postrzeganie społeczne. Analizuje również podwójną rolę obrazów jako wizualnego świadectwa oraz „humoru jako broni” (weaponised humour) w konfliktach. Wykorzystując Multimodalną Analizę Dyskursu (MDA) i czerpiąc z epistemologii świadectwa, autor analizuje ukraińskie memy i karykatury z udziałem generała Walerija Załużnego, byłego Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy. Analiza podkreśla, w jaki sposób te artefakty wizualne wykorzystują specyficzne techniki komizmu i interakcje multimodalne do kształtowania narracji, wyśmiewania przeciwników oraz budowania tożsamości zbiorowej, szczególnie w odniesieniu do umiejętności taktycznych Załużnego oraz rosyjskich strat
Zagrożenia wizerunku. Pragmatyczna analiza pytań w bułgarskich politycznych wywiadach telewizyjnych
No full textThe paper examines types of questions journalists ask politicians in broadcast interviews from the perspective of pragmatic theory, and facework in particular. A small-scale study was conducted to address the research question of how journalists’ questioning techniques function as face-threatening acts to ensure politicians take responsibility for what they say and do. A dataset of 36 examples of journalists’ questions was collected from three Bulgarian current affairs TV programs and analyzed in terms of utterance form, level of directness, implicatures, and types of face threat. It was found that journalists typically ask rapport-challenging questions and demand explanations from politicians for their actions. The questions primarily threaten politicians’ positive and identity face. The implicatures created convey criticism of the politicians’ professional abilities and their moral integrity.Artykuł analizuje rodzaje pytań, jakie dziennikarze zadają politykom w wywiadach telewizyjnych, z perspektywy teorii pragmatycznej, a w szczególności koncepcji „facework” (zarządzania wizerunkiem). Przeprowadzono badanie na małą skalę, aby odpowiedzieć na pytanie badawcze dotyczące tego, w jaki sposób techniki zadawania pytań stosowane przez dziennikarzy pełnią funkcję aktów zagrażających wizerunkowi, zmuszając polityków do wzięcia odpowiedzialności za swoje słowa i działania. Zebrano zbiór danych zawierający 36 przykładowych pytań zadawanych przez dziennikarzy i pochodzących z trzech bułgarskich programów publicystycznych. Przeanalizowano je pod względem formy wypowiedzi, stopnia bezpośredniości, implikatur oraz rodzajów zagrożenia wizerunku. Stwierdzono, że dziennikarze zazwyczaj zadają konfrontacyjne pytania i domagają się od polityków wyjaśnień dotyczących ich działań. Pytania te w głównej mierze godzą w pozytywny wizerunek i tożsamość polityków. Tworzone implikatury przekazują krytykę zdolności zawodowych polityków oraz ich integralności moralnej
Procesy dekolonizacyjne w treściach tworzonych przez użytkowników na ukraińskim YouTube w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej
No full textThis article investigates the processes of cultural decolonization in the Ukrainian YouTube sphere, positioning user-generated content as a significant site of resistance against imperial epistemologies and colonial narratives. The study examines selected Ukrainian YouTube channels, categorized by audience size and subject matter. The analysis identifies decolonial codes, including the exposure of colonial knowledge systems, cultural reappropriation, and the critique of imperial cultural paradigms. The findings illustrate the role of digital media in the contemporary decolonial process in Ukrainian media and demonstrate the scale of its impact on epistemic sovereignty during the ongoing RussoUkrainian war.Artykuł analizuje procesy dekolonizacji kulturowej na ukraińskim YouTube, sytuując treści tworzone przez użytkowników jako istotne miejsce oporu (site of resistance) wobec imperialnych epistemologii i narracji kolonialnych. W badaniu przeanalizowano wybrane ukraińskie kanały YouTube, sklasyfikowane według wielkości grupy odbiorców i poruszanej tematyki. Określono kody dekolonizacyjne, takie jak ujawnianie kolonialnej epistemologii, odzyskiwanie zawłaszczonych elementów kultury czy krytyka imperialnych paradygmatów kulturowych. Uzyskane wyniki ukazują rolę mediów cyfrowych we współczesnym procesie dekolonizacji w mediach ukraińskich oraz skalę ich wpływu na suwerenność epistemiczną w czasie trwającej wojny rosyjsko-ukraińskiej
Wariantywność przysłówkowych wyznaczników wzajemności w języku czeskim
No full textThis paper presents a study on variation between adverbial markers of reciprocity in Czech: navzájem/vzájemně ‘each other, mutually’ and spolu ‘with each other’. The study demonstrates in practice what method quantitative-qualitative empirical research on grammatical variation should follow. The qualitative analysis can be integrated with the quantitative description in a two-step manner: (1) the qualitative analysis is often necessary to determine the frequencies of the variants; (2) an in-depth qualitative analysis should follow to establish the functional relationship between the variants. The two adverbs form a semantic opposition (navzájem/vzájemně indicates binary conjunctive reciprocity, while spolu indicates single-event reciprocity) but become variants if certain semantic and pragmatic conditions are met. The corpus analysis showed that the co-occurrence of navzájem/vzájemně with single-event reciprocals is facilitated when the number of reciprocants is greater than two.W artykule przedstawiono analizę wariantywności przysłówków navzájem/vzájemně ‘nawzajem/wzajemnie’ i spolu ‘ze sobą’ w języku czeskim. Praca pokazuje w praktyce, jaką metodę należy przyjmować w ilościowo-jakościowych badaniach empirycznych wariantywności gramatycznej. Analizę jakościową można połączyć z opisem ilościowym dwuetapowo: 1) analiza jakościowa jest często niezbędna dla określenia częstotliwości wariantów; 2) pogłębioną analizę jakościową należy przeprowadzać w celu ustalenia relacji funkcjonalnej między wariantami. Dwa analizowane przysłówki tworzą opozycję znaczeniową (navzájem/vzájemně wskazuje na wzajemność binarnie koniunktywną, natomiast spolu – wzajemność pojedynczego zdarzenia), ale stają się wariantami, jeśli spełnione są pewne warunki semantyczne i pragmatyczne. Przeprowadzona analiza korpusowa wykazała, że występowanie navzájem/vzájemně z czasownikami zwrotnymi odnoszącymi się do pojedynczego zdarzenia jest możliwe, gdy liczba uczestników w relacji wzajemności jest większa od dwóch
„Indeks motywów literatury talmudyczno-midraszowej” Dova Noya i strategie epistemiczne stosowane w dziedzinie folkloru i antropologii Słowian
No full textThe article focuses on the formative role played by the Jewish scholar of Polish descent Dov Noy (1920–2013) in the development of innovative research methodologies implemented in folklore studies in the USA and elsewhere in the second half of the twentieth and beginning of the twenty-first century. The focal point of discussion is the impact of his doctoral dissertation, Motif-Index of Talmudic-Midrashic Literature (the results of which were incorporated into the final edition of the Motif-Index of Folk-Literature produced by Stith Thompson), upon contemporary scholarship in the fields of humanities and social sciences. Apart from successfully completing the mammoth task of selecting and extracting empirical data from the vast corpus of Talmudic-Midrashic literature, Dov Noy created innovative classification models in cataloguing motifs attested in them. This has triggered a significant advancement in epistemic strategies employed in the comparative and contrastive assessment of the vernacular patrimonies of Slavia Judaica, Slavia Christiana and Slavia Islamica, and in theory of folk narratology in general. Furthermore, it has augmented new investigative perspectives in research on Ashkenazic and Sephardic folklore heritage in Slavonic ethnoconfessional landscapes. It also has amplified new methodological horizons in studying Yiddish and Judeo-Spanish (Ladino) in multilingual environments of Central and Eastern Europe, within the general linguistic methodological framework of languages in contact, further outlining the borders between their contact zones. Future research, based on ongoing explorations in the field, will contribute to a fuller appreciation of the folklore heritage of Pax Slavia Judaica alongside that of Pax Slavia Christiana and Pax Slavia Islamica. This, in turn, will benefit the epistemic strategies of philological anthropology as an innovative discipline on the threshold between humanities and social sciences, focusing on the study of societies and cultures through the prism of a philological lens.Niniejszy artykuł skupia się na doniosłej roli, jaką odegrał żydowski badacz polskiego pochodzenia Dov Noy (1920–2013) w rozwoju innowacyjnych metodologii badawczych wprowadzanych w badaniach folklorystycznych w Stanach Zjednoczonych i innych krajach w drugiej połowie XX i na początku XXI wieku. Głównym przedmiotem refleksji jest wpływ jego rozprawy doktorskiej, Motif-Index of Talmudic-Midrashic Literature [Indeks motywów literatury talmudyczno-midraszowej] (której wyniki zostały włączone do ostatecznego wydania kompendium Motif-Index of Folk-Literature [Indeks motywów literatury ludowej] w opracowaniu Stitha Thompsona), na współczesne badania w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych. Noy nie tylko pomyślnie ukończył gigantyczne zadanie selekcji i ekstrakcji danych empirycznych z ogromnego korpusu literatury talmudyczno-midraszowej, ale również stworzył innowacyjne modele klasyfikacyjne w katalogowaniu poświadczonych w nim motywów. Przyniosło to znaczący postęp w zakresie strategii epistemicznych stosowanych w analizie porównawczej i kontrastywnej dziedzictwa wernakularnego Slavia Judaica, Slavia Christiana i Slavia Islamica oraz w rozwoju teorii narracji folklorystycznej. Jego praca rozwinęła nowe perspektywy badawcze w studiach nad dziedzictwem folkloru aszkenazyjskiego i sefardyjskiego w etniczno-wyznaniowych krajobrazach słowiańszczyzny. Poszerzyła również horyzonty metodologiczne w badaniach nad językami jidysz i ladino (judeohiszpańskim) w wielojęzycznych środowiskach Europy Środkowej i Wschodniej, dokładniej nakreślając granice obszarów kontaktu między nimi w metodologicznych ramach teorii kontaktów językowych. Przyszłe badania, oparte na ciągłych poszukiwaniach w terenie, przyczynią się do pełniejszego docenienia dziedzictwa folklorystycznego Pax Slavia Judaica, podobnie jak Pax Slavia Christiana i Pax Slavia Islamica. To z kolei będzie sprzyjało rozwojowi strategii epistemicznych antropologii filologicznej jako innowacyjnej dyscypliny z pogranicza nauk humanistycznych i społecznych, skupiającej się na badaniu społeczeństw i kultur przez pryzmat filologii
Upamiętnianie kultury, tradycji i dziedzictwa żydowskiego poza Europą Zachodnią. Wprowadzenie do sekcji tematycznej
No full textThe fourteenth issue of Colloquia Humanistica reflects on the evolving role of Jewish heritage in Central and Southeastern Europe, focusing on contemporary forms of commemorating Jewish culture, history, and memory in the region. The articles address two significant research challenges: the dominant position of Holocaust memory in academic and cultural discourse, and the insufficient inclusion of local perspectives. The presented case studies reveal the complex tensions between memory and politics, presence and absence, national and transnational narratives. Jewish heritage is portrayed here as a field of dynamic and ambiguous negotiations, shaped both by institutions and by grassroots initiatives as well as everyday remembrance practices.Czternasty numer „Colloquia Humanistica” podejmuje refleksję nad zmieniającą się rolą dziedzictwa żydowskiego w Europie Środkowej i Południowo-Wschodniej, koncentrując się na współczesnych formach upamiętniania kultury, historii i pamięci żydowskiej w tym regionie. Artykuły odnoszą się do dwóch istotnych wyzwań badawczych: dominującej pozycji pamięci o Zagładzie w dyskursie akademickim i kulturowym oraz niedostatecznego uwzględnienia lokalnych perspektyw. Przedstawione studia przypadków ukazują złożone napięcia między pamięcią a polityką, obecnością a nieobecnością, narracjami narodowymi i ponadnarodowymi. Dziedzictwo żydowskie ukazane jest tu jako pole dynamicznych i niejednoznacznych negocjacji, kształtowane zarówno przez instytucje, jak i oddolne inicjatywy oraz codzienne praktyki pamięci
Pomiędzy językami i słowami: Recenzja książki: „Sa druge strane pesme. Antologija poljskih jidiš pesnikinja” (2024). Selection and translation by Biserka Rajčić. Presing, pp. 211. ISBN 978-86-6198-088-6
No full textThe review presents Sa druge strane pesme. Antologija poljskih jidiš pesnikinja [On the Other Side of the Poem: An Anthology of Polish Yiddish Women Poets], selected and translated by Biserka Rajčić, published by Presing in Mladenovac in 2024. The review analyzes how the translation of Yiddish poetry into Serbian, through Polish translations, affects the transmission of linguistic nuances and cultural context. The text highlights the distance of the Serbian translations from the original texts and the resulting shifts in meaning, while also emphasizing the anthology’s potential to inspire broader engagement with Yiddish literature and women’s poetic voices within the (post)Yugoslav cultural sphere.Recenzja przedstawia antologię Sa druge strane pesme. Antologija poljskih jidiš pesnikinja [Po drugiej stronie wiersza. Antologia polskich poetek jidysz], w wyborze i przekładzie Biserki Rajčić, opublikowaną przez wydawnictwo Presing w Mladenovacu w 2024 roku. Recenzja analizuje, jak przekład poezji jidysz na język serbski za pośrednictwem przekładów polskich wpływa na przekaz niuansów językowych i kontekstu kulturowego. Tekst wskazuje na dystans serbskich przekładów wobec oryginalnych utworów i wynikające z tego przesunięcia znaczeń, a jednocześnie podkreśla potencjał antologii do inspirowania szerszego zainteresowania literaturą jidysz oraz kobiecymi głosami poetyckimi w (post)jugosłowiańskiej sferze kulturowej
Postowanie na Facebooku jako akcja społeczno-polityczna w kontekście kwarantanny i dystansowania społecznego w Bułgarii
No full textThe paper explores dynamics in Facebook users’ attitudes towards their interaction on the platform before and during the COVID-19 pandemic. It reports on a questionnaire-based study involving 120 respondents from Bulgaria, where Facebook enjoys an atypical 98% of all social media site visits. The investigation registers trends in attitudes to Facebook posting during the quarantine period and during the social-distancing period; these are contrasted with pre-pandemic data. The data reveal that, before the pandemic, Facebook was used socio-politically in order to debate a socio-political issue and to exchange socio-political information. In the quarantine period, people used Facebook primarily to debate a socio-political issue and to motivate others to take socio-political (in)action. In the social-distancing period, people used Facebook primarily to motivate others to take socio-political (in)action and to debate a socio-political issue. Special attention is paid to one of the registered tendencies, namely the steep increase in respondents’ viewing their posting on Facebook as performing actual socio-political action. An explanation is offered as to how online FACEBOOK COMMUNICATION comes to be conceptualized as offline ACTION.Artykuł bada dynamikę zmian postaw użytkowników Facebooka wobec ich interakcji na platformie przed i w trakcie pandemii COVID-19. Opisuje badanie oparte na ankiecie, w którym wzięło udział 120 respondentów z Bułgarii, gdzie Facebook cieszy się nietypową popularnością, obejmującą 98% wszystkich wizyt na stronach mediów społecznościowych. Badanie rejestruje trendy w postawach wobec postowania na Facebooku w czasie kwarantanny oraz okresu dystansowania społecznego, które są porównane z danymi sprzed pandemii. Wyniki pokazują, że przed pandemią Facebook był wykorzystywany w celach społeczno-politycznych do debaty nad kwestiami społeczno-politycznymi oraz wymiany informacji społeczno-politycznych. W okresie kwarantanny ludzie używali Facebooka głównie do debatowania nad kwestiami społeczno-politycznymi oraz motywowania innych do podejmowania społeczno-politycznych działań (lub ich braku). W okresie dystansowania społecznego użytkownicy Facebooka wykorzystywali platformę głównie do motywowania innych do podejmowania działań (lub ich braku) oraz do debatowania nad kwestiami społeczno-politycznymi. Szczególna uwaga została poświęcona jednej z zauważonych tendencji, a mianowicie gwałtownemu wzrostowi liczby respondentów postrzegających swoje postowanie na Facebooku jako faktyczne działanie społeczno-polityczne. Zaproponowano wyjaśnienie sytuacji, w jaki sposób komunikacja online na Facebooku zaczyna być postrzegana jako działanie offline
Understanding Factors Behind Two Patterns of English /æ/ Adaptation in Russian
No full textUnderstanding Factors Behind Two Patterns of English /æ/ Adaptation in Russian
Phonological adaptation of loanwords usually involves the replacement of foreign sounds and phonemes with native ones. Since the front mid-low English vowel/æ/ is absent from the Russian phonetic inventory, in established borrowings from English into Russian it is most frequently nativised as two Russian vowels it resembles most, i.e. /ɛ/ and /a/, as in, for example, backhand /bɛkhɛnt/ and jazz /dʐas/. However, to the best of our knowledge, so far there has been no attempt to analyse the factors behind this phenomenon. The present paper aims to identify the major mechanisms and patterns of ash-adaptation in Russian and discuss their theoretical implications for the debate concerning the nature of the loanword adaptation process.
The analysis of established loans shows the complexity of the English /æ/ nativisation in Russian. Its outcome depends on a number of factors such as the source accent and the phonological context the target vowel occurs in. Furthermore, the results of the online adaptation experiment we report on, in which native speakers of Russian were asked to transcribe English words using the Cyrillic notation, present a strong argument in favour of phonologically-driven perception.
Zrozumienie czynników stojących za dwoma wzorcami adaptacji angielskiego /æ/ w języku rosyjskim
Fonologiczna adaptacja zapożyczeń zwykle polega na zastąpieniu obcych fonemów rodzimymi. Ponieważ angielska samogłoska przednia otwarta /æ/ nie występuje w zasobie fonetycznym języka rosyjskiego, w utrwalonych zapożyczeniach z języka angielskiego jest ona najczęściej zastępowana dwiema rosyjskimi samogłoskami, które najbardziej przypomina, tj. /ɛ/ i /a/, jak na przykład w słowach backhand /bɛkhɛnt/ i jazz /dʐas/. Jednak według naszej wiedzy jak dotąd nie podjęto próby analizy czynników stojących za tym zjawiskiem. Niniejszy artykuł ma na celu zidentyfikowanie głównych mechanizmów i wzorców adaptacji samogłoski /æ/ w języku rosyjskim oraz omówienie ich teoretycznych implikacji dla dyskusji dotyczącej natury procesu adaptacji zapożyczeń.
Analiza utrwalonych zapożyczeń pokazuje złożoność adaptacji angielskiego /æ/ w języku rosyjskim. Jej rezultat zależy od szeregu czynników, takich jak odmiana angielszczyzny, z której pochodzi zapożyczenie, a także kontekst fonologiczny, w którym występuje samogłoska docelowa. Co więcej, omawiane wyniki przeprowadzonego zdalnie eksperymentu, w którym rodzimi użytkownicy języka rosyjskiego zostali poproszeni o zapisanie angielskich słów przy użyciu cyrylicy, stanowią istotny argument za percepcją determinowaną fonologicznie