ISS PAS Journals
Not a member yet
2214 research outputs found
Sort by
Czas rozpoczęcia dźwięczności (VOT) w realizacji bezdźwięcznych spółgłosek zwartych w języku słoweńskim jako ojczystym (L1) oraz jego transfer do angielskiego jako języka obcego (L2)
No full textThe study investigates the Voice Onset Time (VOT) characteristics of Slovenian native speakers producing voiceless plosives in Slovenian and English. Building on foundational research by Lisker and Abramson (1964), the analysis aims to fill a gap in VOT literature regarding Slovenian phonetic features, particularly in the context of second language (L2) acquisition. Utilising connected speech recordings from two native Slovenian speakers fluent in both languages, VOT measurements were obtained for word-initial voiceless stops /p/, /t/, and /k/ in stressed syllables. The results reveal that both speakers exhibit a progressive, statistically significant increase in VOT as the place of articulation shifts from bilabial to velar in both L1 and L2 contexts. Notably, while the speakers maintain similar but distinct VOT ranges in Slovenian, their English productions align more closely in VOT ranges higher than those in their L1, indicating an adaptive phonetic response to the L2 environment.W artykule badane są cechy czasu rozpoczęcia dźwięczności (VOT) u rodzimych użytkowników języka słoweńskiego podczas realizacji bezdźwięcznych spółgłosek zwartych w języku słoweńskim i angielskim. Opierająca się na podstawowych ustaleniach Liskera i Abramsona (1964) analiza ma na celu wypełnienie luki w literaturze dotyczącej VOT w odniesieniu do fonetyki języka słoweńskiego, szczególnie w kontekście przyswajania języka obcego (L2). Wykorzystując nagrania mowy ciągłej dwóch rodzimych użytkowników języka słoweńskiego biegle posługujących się oboma językami, przeprowadzono pomiary VOT dla bezdźwięcznych spółgłosek zwartych /p/, /t/ i /k/ w pozycji inicjalnej wyrazu, w sylabach akcentowanych. Wyniki wykazują, że u obu badanych obserwuje się stopniowy, statystycznie istotny wzrost wartości VOT w miarę przesuwania się miejsca artykulacji od dwuwargowego do miękkopodniebiennego, zarówno w języku ojczystym (L1), jak i w języku obcym (L2). Warto zauważyć, że choć badani zachowują podobne, lecz wyraźnie odmienne zakresy VOT w języku słoweńskim, ich realizacje w języku angielskim wykazują większe zbieżności i cechują się wyższymi wartościami VOT niż w języku ojczystym, co wskazuje na adaptacyjną reakcję fonetyczną na środowisko języka obcego (L2)
Rodzina polsko-bułgarska a wychowanie dwujęzyczne. Kontekst lingwistyczny
No full textThis article is a review of the study titled Wychowanie dwujęzyczne w rodzinie polsko-bułgarskiej [Polish–Bulgarian Families and Bilingual Upbringing. Linguistic Context], authored by Yordanka Ilieva-Cygan (Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa, 2024, pp. 401).Recenzja monografii naukowej Wychowanie dwujęzyczne w rodzinie polsko-bułgarskiej, autorstwa Yordanki Ilievej-Cygan (Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa, 2024, 401 ss.)
Śmierć Zygmunta Weidlinga (z wprowadzeniem Konrada Matyjaszka)
No full textIn this testimony, Ewa Weinberg describes the circumstances of the death of Zygmunt Weidling, a physician and her close relative. He died in the summer of 1942 in Soviet Uzbekistan when he tried to obtain permission for his family to join an evacuation transport organised by the Polish Armed Forces in the USSR (General Anders’s Army); he was denied due to the antisemitic policyof the Army Staff. The author also describes her family’s living conditions in Samarkand during the war. Her text is a testimony of a Holocaust survivor and a commemoration of Zygmunt Weidling.Świadectwo Ewy Weinberg opisuje okoliczności śmierci Zygmunta Weidlinga, lekarza i bliskiego krewnego autorki, który zmarł latem 1942 roku w radzieckim Uzbekistanie podczas nieudanej próby dołączenia swojej rodziny do transportu ewakuacyjnego organizowanego przez Polskie Siły Zbrojne (armię gen. Władysława Andersa) w ZSRR, czego mu odmówiono na skutek antysemickiej polityki sztabu. Autorka opisuje warunki życia swojej rodziny w Samarkandzie podczas wojny. Tekst jest świadectwem osoby ocalałej z Zagłady i stanowi upamiętnienie Zygmunta Weidlinga
W służbie przeszłości. Rodzinne opowieści Jasminki Domaš jako przykład narracji postpamięciowych
No full textThe paper analyses a section of the Jewish triptych edited by Jasminka Domaš and comprising Obitelj–Mishpaha, Glasovi, sjećanja, život: Prilog istraživanju povijesti židovskih obitelji and Ako tebe zaboravim: Prilog istraživanju povijesti židovskih obitelji. The focus is on the most recent volume, Ako tebe zaboravim (2018), which presents family accounts from members of the second and third generation of Holocaust survivors, as well as from those who survived the Holocaust as children in Croatia. The paper begins by outlining the defining characteristics of these narratives and the themes recurring throughout the collected stories. These elements allow Croatian narratives to be placed within a transnational model of postmemory storytelling. The article also highlights motifs that demonstrate both the originality of the accounts gathered by Domaš and their dependence on local historical and social contexts. In the final section, the paper provides a detailed analysis of two accounts that stand out from the rest of the volume.Niniejszy artykuł ma na celu analizę jednej z części tryptyku żydowskiego zredagowanego przez Jasminkę Domaš, na który składają się następujące książki Family-Mishpaha, Glasovi, sjećanja, život. Prilog istraživanju povijesti židovskih obitelji i Ako tebe zaboravim: Prilog istraživanju povijesti židovskih obitelji. Analizie został poddany ostatni z opublikowanych tomów (2018), a mianowicie książka Ako tebe zaboravim. Zawiera relacje rodzinne przedstawicieli drugiego lub trzeciego pokolenia ocalonych oraz tych, którzy przeżyli Holokaust jako dzieci z Chorwacji. Artykuł rozpoczyna się od przedstawienia charakterystycznych cech tych narracji oraz powracających motywów w zgromadzonych opowieściach. Elementy te pozwalają wpisać chorwackie narracje w transnarodowy model opowieści postpamięciowych. W artykule podkreślone są również motywy świadczące zarówno o oryginalności relacji zebranych przez Domaš, jak i ich zależności od lokalnych uwarunkowań historycznych i społecznych. W końcowej części tekstu dokonano szczegółowej analizy dwóch relacji, które wyróżniają się na tle pozostałych
Dolnośląski strój ludowy: regionalno-folklorystyczna transpozycja przedwojennego dziedzictwa kulturowego
No full textViewed as “correct and authentic” by some, yet criticized as ugly and inconsistent with the Polish imaginary of folk culture by others, the Lower Silesian costume is a simplified and unified version of the pre-World War II regional dress of the Karkonosze Mountains. It was popularized in Lower Silesia after the war to fill the folkloric void caused by the almost complete population exchange. Currently, it is used by professional and amateur folk groups.
I analyze the phenomenon of the Lower Silesian costume through its cultural biography. As presented in this article, it is divided into three chronological parts: before World War II, when the costume was worn by the German inhabitants of the region and local enthusiasts in a spirit of romanticized nationalism; after the war, when it was (re)introduced as an element of institutionally created folklore and propaganda Polishness of the region; and today, when the costume is perceived as full of contradictions. I conclude the analysis by proposing the concept of cultural transposition, which is the relocation of cultural elements or phenomena into new socio-political frameworks, leading to their (not necessarily harmonious) mutation.Przez niektórych uważany za „poprawny i autentyczny”, przez innych krytykowany jako brzydki i niespójny z polskim wyobrażeniem kultury ludowej, strój dolnośląski, będący przedmiotem artykułu, to uproszczona i zunifikowana wersja przedwojennego stroju regionalnego z okolic Karkonoszy. Po II wojnie światowej został spopularyzowany na Dolnym Śląsku w celu wypełnienia folklorystycznej luki spowodowanej niemal całkowitą wymianą ludności na tym terenie. Obecnie jest używany przez wybrane profesjonalne i amatorskie zespoły folklorystyczne.
Analizuję fenomen stroju dolnośląskiego poprzez jego kulturową biografię, którą dzielę na trzy chronologiczne etapy: okres przedwojenny, gdy strój był noszony przez niemieckich mieszkańców regionu oraz lokalnych pasjonatów w duchu romantycznego nacjonalizmu, okres powojenny, kiedy został (na nowo) wprowadzony jako element instytucjonalnie kreowanego folkloru i propagandowej polskości tzw. Ziem Odzyskanych oraz współczesną sytuację, w której strój jest postrzegany jako przedmiot pełen sprzeczności. Artykuł kończy propozycja koncepcji transpozycji kulturowej, będącej przeniesieniem elementów lub zjawisk kulturowych do nowych ram społeczno-politycznych, prowadzącą do ich – niekoniecznie harmonijnej – mutacji
Antysemityzm na prowincji. Wpływ kampanii antysyjonistycznej lat 1967–1968 na życie żydowskie na przykładzie oddziałów Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Ząbkowicach Śląskich i Ziębicach
Get PDFThis article presents Jewish life in two provincial towns in Lower Silesia, Ząbkowice Śląskie and Ziębice, in the context of the 1967–1968 anti-Zionist campaign in Poland and its consequences. Outlining the local policies against Jews on a micro-scale, I analyze two main factors: migration and the collapse of Jewish life structures after the anti-Semitic events in Poland. Another element of consideration is the influence of local political factors and the broader authorities on Jewish life and its decline. The analysis relies on archival material from the resources of various institutions: State Archives, the Institute of National Remembrance, and the Jewish Historical Institute.Artykuł prezentuje życie żydowskie w dwóch prowincjonalnych ośrodkach Dolnego Śląska, Ząbkowicach Śląskich i Ziębicach, w kontekście kampanii antysyjonistycznej lat 1967–1968 w Polsce i jej konsekwencji. Przedstawiając w mikroskali lokalne działania wobec Żydów, analizuję dwa główne czynniki – migracje oraz zapaść struktur życia żydowskiego – jako konsekwencje antysemickiej kampanii. Osobnym elementem rozważań jest kwestia wpływu miejscowych czynników partyjnych i szeroko rozumianych władz na życie żydowskie i jego zanik, przede wszystkim w postaci likwidacji struktur Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów. Rozważania powstały na podstawie materiału archiwalnego pozyskanego z zasobów różnych instytucji: Archiwów Państwowych, Instytutu Pamięci Narodowej i Żydowskiego Instytutu Historycznego
Proces adaptacji i asymilacji po 1957 r. w pamięci potomków braci czeskich na Dolnym Śląsku
No full textBased on nine independently conducted oral history interviews, in this article I analyze the process of adaptation and assimilation of the descendants of the Czech Brethren in the area of Strzelin (formerly German Strehlen) in Lower Silesia between 1957 and 1989. The main objective is to answer the question how the descendants portray and value the process of assimilation into the new social reality after 1956 in their biographical narratives. First, I briefly present the state of the community in 1957 and outline the reasons why some of its members decided to remain in Lower Silesia. Then, I describe the various dimensions of how community members functioned during the period of People’s Poland: firstly, in a minority organization, the Social and Cultural Association of Czechs and Slovaks, and, secondly, in the parish community of the Evangelical Reformed Church, as well as in mixed families and the local community. The presented research contributes to the understanding of the dynamics of family, neighborhood and local government relations in a post-displacement region. The study adopts the approach known as rescue history (historia ratownicza) at the level of microhistory.Na podstawie dziewięciu samodzielnie przeprowadzonych wywiadów w ramach historii mówionej analizuję w niniejszym artykule, jak przebiegał w latach 1957–1989 proces asymilacji i adaptacji potomków braci czeskich w okolicach Strzelina na Dolnym Śląsku. Moim głównym celem jest odpowiedź na pytanie, w jaki sposób te osoby w swoich narracjach biograficznych przedstawiają i wartościują proces asymilacji w nowej rzeczywistości społecznej po 1956 roku. Na początku podsumowuję sytuację społeczności w 1957 roku oraz przedstawiam powody, dla których poszczególne osoby pozostały na Dolnym Śląsku. Następnie opisuję różne wymiary funkcjonowania członków wspólnoty w okresie Polski Ludowej w organizacji mniejszościowej, zborze ewangelicko-reformowanym, a także rodzinach mieszanych i społeczności lokalnej. Badania te przyczyniają się do zrozumienia dynamiki relacji rodzinnych, sąsiedzkich i samorządowych w regionie postmigracyjnym i stanowią zastosowanie tzw. historii ratowniczej na poziomie mikrohistorii
Dorpackie listy Jana Baudouina de Courtenay do Jana Karłowicza z lat 1887–1891, część II
No full textThe correspondence presented here includes seven letters and fourteen postcards from 1888–1891, sent by Jan Baudouin de Courtenay to Jan Karłowicz. This is the second part of the edition; the first one, including four letters and two postcards, was published in Acta Baltico-Slavica in 2024. This correspondence concerns, among other issues, scholarly and other relations in Dorpat (present-day Tartu) and, to a lesser extent, in Warsaw. The main topics are: (1) the stay of the Karłowicz family’s eldest son, Edmund, as a boarder at the home of the Baudouin family; (2) Baudouin’s acquisition of publications from Warsaw, Cracow and Iași; (3) matters related to changes in Polish spelling; and (4) Karłowicz’s activities as the editor of the journal Wisła [The Vistula]. The edition retains the original notation, including repetitions, crossings out and additions, which – as one can assume – will provide insight into the idiolect of Jan Baudouin de Courtenay.Zaprezentowana tu korespondencja obejmuje siedem listów i czternaście kart pocztowych z lat 1888–1891, wysłanych przez Jana Baudouina de Courtenay do Jana Karłowicza. Jest to druga część edycji, pierwsza, obejmująca cztery listy i dwie karty pocztowe, ukazała w „Acta Baltico-Slavica” w 2024 roku. Niniejsza korespondencja dotyczy m.in. naukowych i pozanaukowych stosunków panujących w Dorpacie (dzisiejsze Tartu) i w mniejszym stopniu w Warszawie. Główne tematy to: 1) pobyt na stancji u Baudouinów najstarszego syna Karłowiczów – Edmunda; 2) pozyskiwanie przez Baudouina publikacji z Warszawy, Krakowa i Jass; 3) sprawy związane ze zmianami ortografii polskiej oraz 4) działalność Karłowicza jako redaktora „Wisły”. W edycji zachowano oryginalny zapis, w tym powtórzenia, przekreślenia i dopiski, co – jak można założyć – da wgląd do idiolektu Jana Baudouina de Courtenay
Wizualne świadectwo wojny rosyjsko-ukraińskiej. Generał Załużny w ukraińskich memach i karykaturach
No full textThis paper explores the strategic use of multimodal genres of humorous discourse (memes and cartoons) as “visual testimony” and tools of “imagefare” during recent armed conflicts, focusing on the Russian–Ukrainian War. It analyses how social media has transformed communication, democratised humour, and blurred the lines between content creators. The study outlines the interconnected concepts of visual propaganda, imagefare, and memetic warfare, emphasizing their unique features and hierarchical influence on public perceptions. It also examines the dual role of images as both visual testimony and “weaponised humour” in conflicts. Using Multimodal Discourse Analysis (MDA) and drawing from the Epistemology of Testimony, the paper studies Ukrainian memes and cartoons featuring General Valeriy Zaluzhnyi, former Commander-in-Chief of the Armed Forces of Ukraine. The analysis highlights how these visual artifacts use specific joke techniques and multimodal interactions to shape narratives, mock opponents, and build collective identity, especially regarding Zaluzhnyi\u27s tactical skills and Russian losses.
W niniejszym artykule autor bada strategiczne wykorzystanie multimodalnych gatunków dyskursu humorystycznego (memów i karykatur) jako „wizualnego świadectwa” oraz narzędzi imagefare (wojny obrazem) podczas niedawnych konfliktów zbrojnych, skupiając się na wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Analizuje on, w jaki sposób media społecznościowe przekształciły komunikację, zdemokratyzowały humor oraz zatarły granice między twórcami treści. Badanie przybliża powiązane ze sobą koncepcje propagandy wizualnej, imagefare oraz wojny memetycznej, kładąc nacisk na ich unikalne cechy i hierarchiczny wpływ na postrzeganie społeczne. Analizuje również podwójną rolę obrazów jako wizualnego świadectwa oraz „humoru jako broni” (weaponised humour) w konfliktach. Wykorzystując Multimodalną Analizę Dyskursu (MDA) i czerpiąc z epistemologii świadectwa, autor analizuje ukraińskie memy i karykatury z udziałem generała Walerija Załużnego, byłego Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy. Analiza podkreśla, w jaki sposób te artefakty wizualne wykorzystują specyficzne techniki komizmu i interakcje multimodalne do kształtowania narracji, wyśmiewania przeciwników oraz budowania tożsamości zbiorowej, szczególnie w odniesieniu do umiejętności taktycznych Załużnego oraz rosyjskich strat
Zagrożenia wizerunku. Pragmatyczna analiza pytań w bułgarskich politycznych wywiadach telewizyjnych
No full textThe paper examines types of questions journalists ask politicians in broadcast interviews from the perspective of pragmatic theory, and facework in particular. A small-scale study was conducted to address the research question of how journalists’ questioning techniques function as face-threatening acts to ensure politicians take responsibility for what they say and do. A dataset of 36 examples of journalists’ questions was collected from three Bulgarian current affairs TV programs and analyzed in terms of utterance form, level of directness, implicatures, and types of face threat. It was found that journalists typically ask rapport-challenging questions and demand explanations from politicians for their actions. The questions primarily threaten politicians’ positive and identity face. The implicatures created convey criticism of the politicians’ professional abilities and their moral integrity.Artykuł analizuje rodzaje pytań, jakie dziennikarze zadają politykom w wywiadach telewizyjnych, z perspektywy teorii pragmatycznej, a w szczególności koncepcji „facework” (zarządzania wizerunkiem). Przeprowadzono badanie na małą skalę, aby odpowiedzieć na pytanie badawcze dotyczące tego, w jaki sposób techniki zadawania pytań stosowane przez dziennikarzy pełnią funkcję aktów zagrażających wizerunkowi, zmuszając polityków do wzięcia odpowiedzialności za swoje słowa i działania. Zebrano zbiór danych zawierający 36 przykładowych pytań zadawanych przez dziennikarzy i pochodzących z trzech bułgarskich programów publicystycznych. Przeanalizowano je pod względem formy wypowiedzi, stopnia bezpośredniości, implikatur oraz rodzajów zagrożenia wizerunku. Stwierdzono, że dziennikarze zazwyczaj zadają konfrontacyjne pytania i domagają się od polityków wyjaśnień dotyczących ich działań. Pytania te w głównej mierze godzą w pozytywny wizerunek i tożsamość polityków. Tworzone implikatury przekazują krytykę zdolności zawodowych polityków oraz ich integralności moralnej