ISS PAS Journals
Not a member yet
2214 research outputs found
Sort by
Trudne wspólne dziedzictwo Polski i Ukrainy a problem asymetrii (po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny Rosji przeciw Ukrainie 24 lutego 2022 roku)
No full textIn this article, we show how Russia’s full-scale war against Ukraine has affected the Ukrainian-Polish “difficult heritage” and expanded what is considered common. Discussing the relations between Ukraine and Poland, we adopt the perspective of a common “difficult heritage”, which makes it possible to accept differences in the perception of shared history and culture, and above all to take an attitude of responsibility for them, which is desirable under conditions of war and a danger of war. Nevertheless, the full-scale war has exacerbated the already existing asymmetry between Poland and Ukraine. We view it as an obstacle to the development of partnership relations, which are necessary to make the previously invisible “difficult heritage” common and to preserve it from destruction or oblivion.W niniejszym artykule pokazujemy, w jaki sposób pełnoskalowa wojna Rosji przeciwko Ukrainie wpłynęła na ukraińsko-polskie trudne dziedzictwo i rozszerzenie jego elementów uważanych za wspólne. Przyjmujemy wobec stosunków Ukrainy i Polski postulat perspektywy wspólnego trudnego dziedzictwa, który pozwala na akceptację różnic w postrzeganiu wzajemnej historii i kultury, a przede wszystkim na postawę odpowiedzialności za nie, co jest pożądane w warunkach wojny i zagrożenia wojennego. Niemniej pełnoskalowa wojna spotęgowała istniejącą już asymetrię między Polską i Ukrainą. Uważamy ją za przeszkodę w rozwijaniu partnerskich relacji, które są niezbędne do czynienia dotychczas niewidzialnego trudnego dziedzictwa wspólnym i zachowania go przed zniszczeniem czy zapomnieniem
Mitologizacja utraconych ziem rodzinnych w relacjach przesiedleńców z Kresów południowo-wschodnich zamieszkałych na terenie zachodniej Polski jako element pracy biograficznej
No full textThis article is concerned with the mythologised images of lost homelands in the memories of forced migrants from the south-eastern Borderlands (Kresy), living in western Poland after World War II. The source material consists of interviews, recorded between 1991 and 2006, with more than a hundred resettlers from eastern provinces of the interwar Second Polish Republic. After World War II, they were transferred from their home towns and villages to post-war Poland in its new borders, to areas that had belonged to Germany until 1945. The ways of mythologising the past and evoking arcadian images of the old homeland belong to the elements of so-called biographical work, relevant both to individual biographies and entire communities of resettlers.Artykuł dotyczy mitologizacji obrazów utraconych ziem rodzinnych we wspomnieniach przymusowych przesiedleńców z Kresów południowo-wschodnich, zamieszkałych po II wojnie światowej w zachodniej Polsce. Materiał źródłowy stanowią wywiady, nagrane w latach 1991–2006, z ponad stu przesiedleńcami ze wschodnich województw międzywojennej II Rzeczypospolitej. Po II wojnie światowej zostali oni przeniesieni ze swoich rodzinnych miejscowości na tereny powojennej Polski, które do 1945 roku należały do Niemiec. Sposoby mitologizacji przeszłości oraz przywoływanie arkadyjskich obrazów starej ojczyzny należą do elementów tzw. pracy biograficznej, istotnej w odniesieniu zarówno do indywidualnych biografii, jak też całych grup przesiedleńców
Reforma ortograficzna patriarchy Eutymiusza jako przejaw świadomej polityki językowej średniowiecznej Bułgarii
No full textThis article presents the reforming activities of the last patriarch of medieval Bulgaria in the context of the political changes that took place in the Balkans in the fourteenth century. The study shows how the orthographic arrangement of Slavic books influenced the condition of the Bulgarian Orthodox Church, and thus its approach to Greek writings. It also takes into account the consequences of Euthymius’ reform for Slavic writings – both religious and secular – under the conditions of Ottoman rule.Autorka przybliża reformatorską działalność ostatniego patriarchy średniowiecznej Bułgarii w kontekście zmian politycznych, jakie w XIV wieku zachodziły na Bałkanach. Wskazuje, jak ortograficzne uporządkowanie słowiańskich ksiąg wpłynęło na kondycję bułgarskiej Cerkwi, a tym samym na jej podejście do greckiego piśmiennictwa. Bierze również pod uwagę konsekwencje Eutymiuszowej reformy dla piśmiennictwa słowiańskiego – zarówno religijnego, jak i świeckiego – w warunkach niewoli osmańskiej
Specyfika identyfikacji osoby w pierwszych rejestrach poborowych gminy zwiahelskiej z drugiej połowy XVI wieku (część 2)
No full textThe aim of this study is to describe the Slavic names included in the first tax registers of the Zviahel volost from 1570–1571 and 1576, as well as to determine their structural features. The source of the data is Первинні поборові реєстри Звягельської волості другої половини XVI ст. [First Tax Registers of the Zviahel Volost from the Second Half of the Sixteenth Century], edited by V. B. Atamanenko (2024). The article continues the study of male names of various structures which apear in those registers. The analysed material provides a record of a small number of compound male names, including Bohdan, Borys, Volo(d)ko, Zha(d)ko, Zhuk, Myrosh, Tomylo. The most common two-part anthroponymic formula includes a personal name followed by a patronymic with the suffix -ovych/-evych.Celem pracy jest opis imion słowiańskich zawartych w pierwszych rejestrach poborowych gminy zwiahelskiej z lat 1570–1571 i 1576 oraz określenie ich cech strukturalnych. Źródłem badań są Первинні поборові реєстри Звягельської волості другої половини XVI ст. [Pierwsze rejestry poborowe gminy zwiahelskiej z drugiej połowy XVI wieku], przygotowane do druku przez W. B. Atamanenkę (2024). Niniejszy artykuł stanowi kontynuację badań poświęconych męskim imionom o różnej strukturze występującym w tych rejestrach. W analizowanym materiale ujawniono niewielką liczbę złożonych imion męskich, w tym Богдан, Борис, Воло(д)ко, Жа(д)ко, Жук, Мирош, Томило. Najczęstszą dwuczłonową formułą antroponimiczną jest imię osobowe + patronim z sufiksem -ович/-евич
Anton Siemienowicz – student i korespondent Franza Miklosicha. Ukraiński slawista z Galicji między Austro-Węgrami a Cesarstwem Rosyjskim
No full textSemenovych’s biography reveals the particular significance of Slavic studies in the political and cultural life of Central and Eastern Europe in the late nineteenth century. This discipline, while serving as an instrument of both internal and external policy for European powers, developed also as a form of national and confessional identities of the Slavic peoples. This is especially true for the Ukrainian nation, which was divided between two empires and two Christian confessions of the same Byzantine rite (Greek Catholic and Orthodox), and was in close contact with neighbouring national and religious traditions – Polish (Catholic) and Russian (Orthodox). This contact involved both exchange and confrontation, which is reflected in Semenovych’s biography and correspondence.Biografia Siemienowicza ukazuje szczególne znaczenie slawistyki w życiu politycznym i kulturalnym Europy Środkowej i Wschodniej drugiej połowy XIX wieku. Dyscyplina ta, będąca narzędziem polityki wewnętrznej i zewnętrznej mocarstw europejskich, rozwinęła się również jako forma tożsamości narodowej i wyznaniowej narodów słowiańskich. Dotyczyło to zwłaszcza narodu ukraińskiego, którego członkowie podzieleni byli między dwa imperia i dwa wyznania chrześcijańskie tego samego obrządku bizantyjskiego (greckokatolickiego i prawosławnego), pozostając w ścisłym kontakcie z sąsiednimi tradycjami narodowymi i religijnymi – polską (katolicką) i rosyjską (prawosławną). Kontakt ten obejmował zarówno wymianę, jak i konfrontację, co znajduje odzwierciedlenie w biografii i korespondencji Siemienowicza
Odcienie emancypacji. Stracone szanse i trudne wybory Julii Dickstein-Wieleżyńskiej
No full textThe text discusses the emancipatory aspect of Julia Dickstein-Wieleżyńska’s (1881–1943) activities, taking into account its sources and selected manifestations. It also draws attention to family relations and the alienation experienced by Dickstein-Wieleżyńska as a Jew and a woman, which, on the one hand, strengthened her emancipatory convictions and, on the other, hindered her from realising them.Tekst jest próbą przypomnienia emancypacyjnego aspektu działalności Julii Dickstein-Wieleżyńskiej (1881–1943), z uwzględnieniem jego źródeł i wybranych przejawów. Zwraca również uwagę na relacje rodzinne i wyobcowanie, którego doświadczyła Wieleżyńska jako Żydówka i kobieta, a które, z jednej strony, umacniało ją w przekonaniach emancypacyjnych, z drugiej zaś – utrudniało jej realizację tych przekonań
Opozycja ZDROWIE – CHOROBA w polskim i angielskim dyskursie politycznym
No full textThis article aims to explore the differences and similarities in the conceptualisation of two important concepts: health and illness in Polish and English political discourse. The study focuses on describing the opposition of these two categories, as discourse often uses this dichotomy to introduce polarisation within the constructed worldviews. Owing to its strong evaluative aspect, health and disease metaphors are frequently used to create media images and to legitimize or delegitimize the politicians\u27 actions. The analysis is based on lexical and corpus data drawn from Polish and English media.Celem niniejszego artykułu jest próba przedstawienia różnic oraz podobieństw w konceptualizacji dwóch ważnych dla człowieka pojęć: zdrowia i choroby w w polskim i angielskim dyskursie politycznym. W badaniu główny nacisk położono na opisanie opozycji tych dwóch kategorii, gdyż to ona bardzo często stanowi ważny element dyskursu politycznego, wprowadzając polaryzację światów przedstawionych. Ze względu na silny aspekt wartościujący metafory zdrowia i choroby są chętnie wykorzystywane do kreowania określonych obrazów medialnych oraz do legitymizowania lub delegitymizowania działań polityków. Badanie zostało oparte głównie na analizie danych leksykalnych oraz korpusowych pozyskanych z polskiej i brytyjskiej prasy
Metafora pojęciowa wyrażeń obietnicy w języku indonezyjskim
No full textThis research focuses on the cognitive aspect of language, specifically the mental organisation of knowledge acquired from life experiences. This study investigated the concept of promise, its source domain mapping, and its cognitive frame in Indonesian. By examining language cognition via conceptual metaphors, this research aimed to contribute to cognitive linguistics theory. A qualitative study was conducted to examine conceptual metaphors used to express promise in Indonesian. Data were acquired from 200 respondents at Gadjah Mada University, Indonesia, using Google Forms distributed via WhatsApp. Surveys were the primary tool for collecting participants\u27 promise expressions. Using a distributional technique, utterances were classified based on promise type, source domain mapping, and the promise expression frame. The analysis revealed that promise is conceptualised through several modes, including: modal promise, announcing reality, contract, bond, bill, hidden motive, habit, phony, and assertion. Furthermore, conceptual metaphors such as PRAYER, TANTALIZING, AGENDA, DEBT, FACT, REQUEST, and QUOTATION were mapped to Indonesian promise phrases. Indonesian promises focused on abilities, demands, hope, and belief, with a concentration on needs, ambitions, and beliefs. The unifying feature of the promise expression frame in Indonesian is the desire for something to be achieved by a particular party. Differences in the frame arise due to variations in the respondents\u27 life experiences.W artykule skupiono się na poznawczym aspekcie języka, który polega na mentalnej organizacji wiedzy zdobytej z doświadczeń życiowych. W artykule zbadano koncepcję obietnicy, odwzorowanie jej domeny źródłowej i ramę poznawczą w języku indonezyjskim. Poprzez badanie poznania językowego za pomocą metafor pojęciowych niniejsze opracowanie ma na celu wniesienie wkładu do teorii lingwistyki kognitywnej. W badaniu jakościowym przeanalizowano metafory pojęciowe wyrażające obietnice w języku indonezyjskim. Dane zebrano od 200 respondentów z Uniwersytetu Gadjah Mada w Indonezji, wykorzystując Formularze Google dystrybuowane za pośrednictwem aplikacji WhatsApp. Podstawowym narzędziem pozyskiwania materiału językowego (wyrażeń obietnicy) były kwestionariusze ankietowe. Przy zastosowaniu metody dystrybucyjnej dokonano klasyfikacji wypowiedzi pod kątem rodzaju obietnicy, odwzorowań domen źródłowych oraz ramy wyrażania obietnic. W analizie wykazano, że obietnica jest konceptualizowana poprzez szereg trybów, w tym: obietnicę modalną, ogłaszanie rzeczywistości, kontrakt, więź, rachunek, ukryty motyw, nawyk, fałsz oraz asercję. Ponadto do indonezyjskich fraz zawierających obietnicę przypisano metafory pojęciowe takie jak: MODLITWA, KUSZENIE, AGENDA, DŁUG, FAKT, PROŚBA oraz CYTAT. Indonezyjskie akty obiecywania koncentrowały się na zdolnościach, żądaniach, nadziei i przekonaniach, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb, ambicji oraz wierzeń. Cechą wspólną ramy wyrażania obietnicy w języku indonezyjskim jest pragnienie, aby określona strona coś osiągnęła. Różnice w obrębie ramy wynikają z wariantywności doświadczeń życiowych respondentów
Pewnego dnia jakiś zły człowiek. Inferencjalność wyrażeń w tekstach politycznych i prawnych w historii języka serbskiego
No full textThis paper diachronically follows the pragmatic decontextualization of phrases in political and law texts in the Serbian language. We employ the from-function-to-form approach. We analyze phrases containing unspecified referential terms. The corpora consist of (a) charters and letters of Serbian sovereigns (medieval times); (b) Serbian Uprising correspondence (beginning of the 19th century); (c) stenographic notes (end of the 19th century). The function of the scrutinized phrases remains stable throughout the subcorpora. Violation of Grice’s maxims of quality, quantity and manner occurs when the speaker/sender wants to avoid directly naming a person or directly placing an event in a precise spatial-temporal framework. These phrases execute various pragmatic functions: (a) strategy of “saving the speaker’s face” (avoid taking the blame); (b) strategy of negative politeness – avoid casting the blame onto prominent personages (medieval times); (c) strategy of avoiding responsibility for what was said or done; (d) strategy of distancing oneself from the person who is the being talked about and marring their reputation (19th century).W artykule diachronicznie badamy pragmatyczną dekontekstualizację fraz w tekstach politycznych i prawniczych w języku serbskim. Stosujemy podejście „od funkcji do formy”. Analizujemy frazy zawierające nieokreślone terminy referencyjne. Korpusy składają się z: (a) aktów i listów władców serbskich (czasy średniowieczne); (b) korespondencji z okresu powstań serbskich (początek XIX wieku); (c) notatek stenograficznych (koniec XIX wieku). Funkcja badanych fraz pozostaje stabilna w obrębie subkorpusów. Naruszenie maksym Grice’a dotyczących jakości, ilości i sposobu występuje wtedy, gdy mówiący/nadawca chce uniknąć bezpośredniego nazwania osoby lub bezpośredniego umiejscowienia zdarzenia w dokładnych ramach czasowo-przestrzennych. Frazy te pełnią różne funkcje pragmatyczne: (a) strategia „zachowania twarzy” mówiącego (unikanie wzięcia winy na siebie); (b) strategia negatywnej grzeczności – unikanie obarczania winą prominentnych postaci (czasy średniowieczne); (c) strategia unikania odpowiedzialności za wypowiedziane słowa lub podjęte działania; (d) strategia dystansowania się od osoby, o której mowa, i psucia jej reputacji (XIX wiek)
Zmiany społeczno-kulturowe w funkcjonowaniu języka ukraińskiego w Ukrainie w latach 2014–2024
No full textThe article traces socio-cultural changes in the functioning of the Ukrainian language in Ukraine in 2014–2024 on the basis of legislative documents, works of scholars, articles in the media, and the results of monitoring and sociological surveys. It was found that due to the language policy of the state, the communicative prestige of the Ukrainian language in the state and public spheres has increased. In private communication, the language has spread as a result of the growth of the national and linguistic consciousness of Ukrainians, as well as their ethnic and state selfidentification. During the ethno-socio-political challenges, the functions of (self-)identification, consolidation, national-cultural, nation- and state-building have been actualized. During the war, the Ukrainian language has begun to perform special functions: it has became a symbol of independence and a means of national security, struggle and resistance against enemy aggression.Artykuł przedstawia zmiany społeczno-kulturowe w funkcjonowaniu języka ukraińskiego w Ukrainie w latach 2014–2024 na podstawie dokumentów ustawodawczych, prac naukowców, artykułów prasowych oraz wyników monitorowania i badań socjologicznych. Stwierdzono, że w wyniku polityki językowej państwa wzrósł prestiż komunikacyjny języka ukraińskiego w sferze państwowej i publicznej. W komunikacji prywatnej język ten rozpowszechnił się w związku ze wzrostem świadomości narodowej i językowej Ukraińców, a także ich identyfikacji etnicznej i państwowej. W obliczu wyzwań etnicznych, społecznych i politycznych uaktywniły się funkcje (samo)identyfikacyjne, konsolidacyjne, narodowo-kulturowe oraz związane z budowaniem narodu i państwa. W czasie wojny język ukraiński zaczął pełnić szczególne funkcje – stał się symbolem niepodległości oraz środkiem zapewniania bezpieczeństwa narodowego, walki i oporu wobec agresji wroga