ISS PAS Journals
Not a member yet
2214 research outputs found
Sort by
Rozpraszacze. Oparte na ramach wyznaczniki językowe, które odciągają graczy od rozwiązywania zagadek w grach RPG
No full textIn-game puzzles are a core element in role-playing video games, commonly abbreviated as RPG. They have distinctive characteristics from general puzzles. This distinctiveness is perceived from how in-game puzzles influence and determine narrative and mechanical progressions of the players. In designing in-game puzzles, the designers have to consider the difficulty balance – the balance between clues and distractors. In this study, we propose what we call distractives, linguistic markers employed as a distractor in in-game puzzles. We employed the theories of frame semantics by Fillmore, ludic language for in-game puzzle designs by Purnama, Nababan, Santosa, and Purnomo, and bias language by Recasens, Danescu-Niculescu-Mizil and Jurafsky. Twelve RPGs were investigated to prove the presence of distractives. The findings indicate that distractives operate through framing by employing bias language to frame falsity as truth from which players are expected to be distracted. We further classified the framing acts into causal, chronological, conditional, directional, reciprocal, reflectional and representational framings. Game developers could employ this typology as a guideline to balance the difficulty of distractives for in-game puzzles in role-playing video games. Future studies could employ distractives as a theoretical basis for investigating distractives as a speech act in the context of in-game puzzle design.Zagadki są podstawowym elementem fabularnych gier wideo określanych angielskim skrótowcem RPG. Posiadają cechy odróżniające je od ogólnego typu zagadek. Ta odrębność jest postrzegana przez pryzmat tego, jak zagadki wewnątrz gier wpływają na progresję narracyjną i mechaniczną graczy oraz jak ją determinują. Projektując zagadki w grach, twórcy muszą brać pod uwagę balans trudności – równowagę między wskazówkami (clues) a rozpraszaczami (distractors). W tym badaniu zaproponowano pojęcie, które nazwano rozpraszacze – są to wyznaczniki językowe stosowane jako rozpraszacze w zagadkach w grach RPG. W pracy wykorzystano teorię semantyki ram Fillmore’a, koncepcję języka ludycznego w projektowaniu zagadek według Purnamy, Nababana, Santosy i Purnomo oraz teorię języka stronniczego (bias language) według Recasens, Danescu-Niculescu-Mizil i Jurafsky’ego. Pod kątem obecności rozpraszaczy zbadano dwanaście gier RPG. Wyniki wskazują, że rozprzaszacze działają poprzez ramowanie (framing), wykorzystując język stronniczy do przedstawiania fałszu jako prawdy, co w założeniu ma rozpraszać uwagę graczy. Ponadto sklasyfikowano akty ramowania na: przyczynowe, chronologiczne, warunkowe, kierunkowe, wzajemne, refleksyjne i reprezentacyjne. Deweloperzy gier mogą wykorzystać tę typologię jako wytyczną do równoważenia trudności rozpraszaczy w zagadkach w grach fabularnych. Przyszłe badania mogłyby potraktować rozpraszacze jako podstawę teoretyczną do analizy tego zjawiska w kategoriach aktów mowy w kontekście projektowania zagadek w grach.
Gdy wschodnioeuropejski problem staje się problemem całej Europy. Metaforyczna konstrukcja kryzysu energetycznego Europy w 2022 roku
No full textThe paper analyses The Economist’s narrative of the 2022 energy crisis in Europe. Conducted within the theoretical framework of Critical Metaphor Analysis (CMA), the analysis establishes that The Economist constructs the EU’s image through a DISEASE-centred metaphoric scenario. The EU is represented as ILL, SUFFERING FROM A DISEASE, SUFFERING NEGATIVE EFFECTS OF A DISEASE, and REQUIRING TREATMENT. Hence three elements of the metaphorical scenario are identified here: SYMPTOMS – EFFECTS – TREATMENT. Furthermore, in the samples analysed, the writers avoid evoking EU’s FUTURE RECOVERY, despite the presence of their thorough analysis of the EU measures taken to secure such. It can therefore be argued that, overall, The Economist puts forward a Eurosceptic or a heavily Eurocritical message on the issue.Artykuł analizuje narrację magazynu „The Economist” na temat kryzysu energetycznego w Europie w 2022 roku. Przeprowadzona w ramach teoretycznych założeń krytycznej analizy metafor (Critical Metaphor Analysis, CMA) analiza wykazuje, że „The Economist” konstruuje wizerunek Unii Europejskiej poprzez scenariusz oparty na metaforze CHOROBY. Unia Europejska jest przedstawiana jako CHORA, CIERPIĄCA NA CHOROBĘ, DOŚWIADCZAJĄCA NEGATYWNYCH SKUTKÓW CHOROBY oraz WYMAGAJĄCA LECZENIA. W związku z tym wyróżniono trzy elementy scenariusza metaforycznego: OBJAWY – SKUTKI – LECZENIE. Co więcej, w analizowanych fragmentach autorzy unikają odwołań do PRZYSZŁEGO POWROTU DO ZDROWIA UE, mimo że szczegółowo analizują działania podjęte przez Unię w celu jego zapewnienia. Można zatem stwierdzić, że „The Economist” prezentuje w tej kwestii przekaz eurosceptyczny lub silnie eurokrytyczny
O „artykulizacji” argumentu propozycjonalnego w języku bułgarskim (w porównaniu do języka polskiego)
No full textIn the paper I discuss content explication processes in sentences expressing the causal relation in Bulgarian and Polish. The work implements the model of theoretical contrastive studies with a semantic interlanguage. I focus on condensation processes in the causal position. Apart from phenomena well-known in the literature, such as nominalization and pronominalization/prosententialization, I highlight the “articlization” of the propositional argument, in which the latter is compressed to the form of the Bulgarian definite article. Equivalent constructions with demonstrative pronouns as modifiers in the adnominal position in some compound pronouns are also presented.W artykule omówiono procesy eksplikacji treści w zdaniach wyrażających relację przyczynowo-skutkową w języku bułgarskim i polskim. W pracy realizowany jest model teoretycznych badań kontrastywnych z semantycznym językiem pośrednikiem. Skupiam się na procesach kondensacji w pozycji przyczynowej. Obok zjawisk dobrze znanych w literaturze, takich jak nominalizacja i pronominalizacja/prosententializacja, zwracam uwagę na „artykulizację” argumentu propozycjonalnego, w którym ten ostatni jest skompresowany do postaci bułgarskiego rodzajnika określonego. Prezentowane są również równoważne konstrukcje z zaimkami wskazującymi jako modyfikatorami w pozycji przyimkowej w niektórych zaimkach złożonych
Użycie kontaminacji leksykalnych jako broni w serbskiej polityce. Strategie dyskredytacji
No full textThis study examines lexical blends as tools of political discreditation in contemporary Serbian discourse. Despite being a relatively recent word-formation process in Serbian, blending has demonstrated remarkable productivity in political contexts, generating over 3,000 formations. Analysis of a corpus of 585 political blends investigates why informal, playful linguistic devices have proliferated in traditionally formal political discourse. The findings reveal that Serbian political blends are overwhelmingly derogatory, serving as weaponized lexical items designed to discredit opponents. These formations primarily target three dimensions of political credibility, primarily casting doubt on benevolence, competence, and dominance, with benevolence being the most frequent target, reflecting voters’ prioritization of morality in political evaluation. The study identifies five key mechanisms through which blends achieve discrediting effects: humor and ridicule, wordplay, iconicity through formal cohesion, metaphorical semantic fusion, and onomastic distortion of personal names. The analysis demonstrates how morpho-phonological processes are strategically harnessed for political warfare, with blends serving simultaneously as identifying, discrediting, and offensive linguistic weapons. A notable finding is the recent shift toward targeting ruling party politicians rather than opposition figures, suggesting broader changes in Serbia’s political landscape. The research contributes to understanding how morphological creativity intersects with political communication strategies.W niniejszym badaniu autorka analizuje kontaminacje leksykalne jako narzędzia dyskredytacji politycznej we współczesnym dyskursie serbskim. Chociaż mieszanie wyrazów jest stosunkowo nowym procesem słowotwórczym w języku serbskim, wykazuje ono niezwykłą produktywność w kontekście politycznym, generując ponad 3000 formacji. Analiza korpusu 585 politycznych kontaminacji ujawnia, dlaczego nieformalne, zabawne środki językowe rozprzestrzeniły się w tradycyjnie formalnym dyskursie politycznym. Wyniki badania pokazują, że serbskie neologizmy polityczne mają w przeważającej mierze charakter pejoratywny i funkcjonują jako broń, służąca zdyskredytowaniu przeciwników. Konstrukcje te uderzają przede wszystkim w trzy wymiary wiarygodności politycznej: kwestionują życzliwość, kompetencje i dominację, przy czym najczęstszym celem ataków jest życzliwość, co odzwierciedla priorytetowe znaczenie moralnościw ocenie polityków przez wyborców. Badanie identyfikuje pięć kluczowych mechanizmów, za pomocą których kontaminacje osiągają efekt dyskredytujący: humor i ośmieszanie, gra słów, ikoniczność wynikająca ze spójności formalnej, metaforyczna fuzja semantyczna oraz zniekształcanie imion i nazwisk. Analiza pokazuje, w jaki sposób procesy morfonologiczne są strategicznie wykorzystywane jako narzędzie walki politycznej – kontaminacje pełnią jednocześnie funkcję identyfikacyjną, dyskredytującą oraz broni językowej o charakterze obraźliwym. Istotnym odkryciem jest niedawna zmiana kierunku ataków: z polityków opozycji na przedstawicieli partii rządzącej, co może wskazywać na szersze przemiany w krajobrazie politycznym Serbii. Badanie to wnosi istotny wkład w zrozumienie, w jaki sposób kreatywność morfologiczna splata się ze strategiami komunikacji politycznej
Wpływ wojny na ideologie językowe. Perspektywa europejska
No full textLanguage ideology frequently features in political and social debates worldwide. Recently, there has been a trend towards a broader understanding of language ideology and its impact on sociopolitical life, language itself, and its usage, particularly regarding status and corpus language planning. The article focuses on language policy and planning (LPP), providing a brief historical overview of language ideologies in Europe and examining how they are currently shaped by contemporary events, notably Russia’s invasion of Ukraine. By offering examples from Ukraine, the article explores how language ideologies evolve in a war‑torn country. It then identifies and analyses the dominant language ideologies as expressed in LPP in Europe, considering the roles of English and other European languages within the European Union and the broader European context.Ideologia językowa często pojawia się w debatach politycznych i społecznych na całym świecie. Ostatnio obserwuje się tendencję do szerszego rozumienia polityki językowej i jej wpływu na życie społeczno‑polityczne, sam język oraz jego używanie, szczególnie w kontekście planowania językowego o charakterze statusowym i korpusowym. Artykuł skupia się na polityce językowej i planowaniu językowym, przedstawiając krótki historyczny przegląd ideologii językowych w Europie i analizując, w jaki sposób kształtują je obecnie współczesne wydarzenia, zwłaszcza rosyjska agresja na Ukrainę. Na przykładach z Ukrainy artykuł bada, jak ideologie językowe ewoluują w kraju ogarniętym wojną. Następnie identyfikuje i analizuje dominujące ideologie językowe wyrażane w polityce językowej i planowaniu językowym w Europie, biorąc pod uwagę rolę języka angielskiego i innych języków europejskich w Unii Europejskiej i szerszym kontekście europejskim
Maszyna aneantyzująca. Paradygmat pamięci zbiorowej w badaniach nad antysemityzmem i Zagładą jako perspektywa likwidatorska
No full textThe critique of the category of collective memory is not only about terminological inflation, which is problematic in itself. It is about abandoning earlier descriptive categories, which required the use of critical tools and made it necessary to ask first of all about the actual historical state of affairs, power stakes, violence and exclusion, and about responsibility, reckoning and socio-cultural change. Meanwhile, the category of collective memory functions very well without the reality principle. In the collective memory paradigm, instead of relevant and irrelevant representations of reality, we deal with so-called multidirectional memory or so-called memory cultures, understood as equally legitimate representations. As a result, we do not ask about truth and falsehood, but we talk about conflict and dialogue.
This paper presents a critique of the category of collective memory due to the construction of its object. Namely, this object is constructed as the past or even – as in the case of the category of restoration of memory – distant past. With regard to the Holocaust, it is de facto an attempt to create distance from events which are not distant in time and will never be distant in space. It is also a way of removing from the field of vision the frame and components of these events, that is, respectively, the socio-cultural context and discursive as well as non-discursive practices, which not only have not been revised and rejected, but are still performed today, often in an unchanged form. The Holocaust is thus removed from the antisemitic continuum of pre-war times, wartime and the post-war period. In other words, the category of collective memory in antisemitism and Holocaust studies makes it difficult, if not impossible, to adequately reconstruct the actual state of affairs and conduct an understanding analysis. As such, this category amounts to a form – usually actual rather than intentional – of taking the side of the perpetrators.
The second part of the article looks at the French 1980s and 1990s, that is, the context of the period when Pierre Nora (1931–2025) conceived the category of collective memory, which laid the foundations for the memory paradigm. Both at that time and later, Nora did not spare criticism of the French reckoning with antisemitism and the Holocaust,which he considered excessive. The author of the present study examines the place of Vichy in the collection Les lieux de mémoire, which Pierre Nora edited, and offers reflection on the experience of antisemitism and the Holocaust, shared by Nora himself and those close to him.W krytyce kategorii pamięci zbiorowej nie chodzi jedynie o inflację terminologiczną, która jest problematyczna sama w sobie. Chodzi o rezygnację z wcześniejszych kategorii opisu, które wymagały użycia narzędzi krytycznych i nakazywały pytać przede wszystkim o historyczny stan faktyczny, o stawki związane z władzą, o przemoc i wykluczenie, o odpowiedzialność, rozliczenie i społeczno-kulturową zmianę. Tymczasem kategoria pamięci zbiorowej znakomicie obywa się bez zasady rzeczywistości. W paradygmacie pamięciowym zamiast prawomocnych i nieprawomocnych reprezentacji rzeczywistości mamy tzw. pamięć wielokierunkową czy tzw. kultury pamięci rozumiane jako reprezentacje równoprawne. W rezultacie nie pytamy o prawdę i fałsz, lecz mówimy o konflikcie i dialogu.
Tekst przedstawia krytykę kategorii pamięci zbiorowej z uwagi na konstrukcję jej przedmiotu. Przedmiot ten jest konstruowany mianowicie jako przeszłość lub wręcz – jak w wypadku kategorii przywracania pamięci – jako zamierzchła przeszłość. W odniesieniu do Zagłady jest to de facto próba wytworzenia dystansu do wydarzeń nieodległych w czasie, które w przestrzeni nie oddalą się nigdy. Jest to również metoda usunięcia z pola widzenia ramy i komponentów owych wydarzeń, czyli – odpowiednio – kontekstu społeczno-kulturowego oraz praktyk dyskursywnych i niedyskursywnych, które nie tylko nie zostały zrewidowane i odrzucone, lecz wręcz są performowane w teraźniejszości częstokroć w niezmienionym kształcie. Zagłada zostaje tym samym wyjęta z antysemickiego kontinuum: przedwojnie – wojna – powojnie. Innymi słowy, zastosowana w badaniach nad antysemityzmem i Zagładą kategoria pamięci zbiorowej utrudnia, jeśli nie uniemożliwia, adekwatną rekonstrukcję i rozumiejącą analizę stanu faktycznego. Jako taka stanowi – nie intencjonalną zazwyczaj, lecz faktyczną – formę opowiedzenia się po stronie sprawców.
W drugiej części tekstu autorka przygląda się francuskim latom osiemdziesiątym i dziewięćdziesiątym XX wieku, czyli kontekstowi epoki, w której Pierre Nora (1931–2025) powołał do życia kategorię pamięci zbiorowej fundującą pamięciowy paradygmat. Wówczas i później Nora nie szczędził krytyki francuskim rozliczeniom z antysemityzmem i Zagładą, uznając je za nadmiarowe. Autorka przygląda się więc miejscu Vichy w obrębie zredagowanych przez niego Miejsc pamięci. Zastanawia się też nad doświadczeniem antysemityzmu i Zagłady, jakie było udziałem samego Pierre’a Nory oraz jego najbliższych
Naród u granic
No full textThis article is an introduction to issue 13 of the journal Studia Litteraria et Historica, devoted to nationalism and conceptions of nation developed in Poland and Central and Eastern Europe, as well as to their influence on the contemporary social, cultural and political life of the region, particularly on issues of migration and frontiers – both territorial and chronological. The introduction outlines connections between, on the one hand, the conception of nation rooted in the ideology of volkism and, on the other hand, images of home and native landscape, fantasies about blood and land, and the constructs of national duty and obligation, often directed against minority groups. Presenting the articles included in this issue, the introduction raises the question of collective action and thinking without nationalism, without the category of nation, and without the violence stemming from this category.Artykuł stanowi wstęp do 13 numeru czasopisma Studia Litteraria et Historica, poświęconego nacjonalizmowi i koncepcjom narodu rozwijanym w Polsce i Europie Środkowej i Wschodniej oraz wpływowi tych koncepcji na współczesne życie społeczne, kulturowe i polityczne regionu, w szczególności zaś na kwestię migracji i granic – zarówno terytorialnych, jak i chronologicznych. Wstęp przedstawia związki pomiędzy koncepcją narodu o korzeniach tkwiących w ideologii volkizmu a obrazami domu i ojczystego pejzażu, fantazjami o krwi i ziemi oraz figurami narodowego obowiązku i powinności, często wymierzanymi przeciwko grupom mniejszościowym. Prezentując artykuły zawarte w numerze czasopisma, autorzy we wstępie formułują pytanie o sposoby zbiorowego działania i myślenia bez nacjonalizmu, kategorii narodu oraz przemocy wypływającej z tej kategorii
Nazwiska z obwodu rówieńskiego z sufiksami -uk-,-iuk-, -czuk- w kontekście studiów ukraińsko-polskich
No full textThe article is devoted to the study of surnames of the historical territory of the Rivne region in Ukraine with the suffixes -uk-, -yuk-, -chuk- in the context of Ukrainian-Polish studies. It should be noted that these anthroponymic formants are characteristic of the north-western regions of Ukraine, in particular the Rivne region, as well as the eastern regions of Poland and the southern regions of Belarus. They are mainly of Slavic, Lithuanian and Turkic origin. The analysed suffixes are polyfunctional morphemes. Combining with the original stem, they initially perform a diminutive, and later a surnameforming function, changing its structure, semantics and functional purpose. The regional source base provides evidence of the surname-forming function of formants over the past two centuries. The bases of surnames include anthroponyms (names, bynames, surnames) and appellatives.Artykuł poświęcony jest badaniu nazwisk z historycznego terytorium obwodu rówieńskiego w Ukrainie zawierających sufiksy -uk-, -iuk-, -czuk- w kontekście badań ukraińsko-polskich. Należy zauważyć, że te formanty antroponimiczne są charakterystyczne dla północno-zachodnich regionów Ukrainy, w szczególności obwodu rówieńskiego, a także dla wschodnich regionów Polski i południowych regionów Białorusi. Najczęściej są pochodzenia słowiańskiego, litewskiego i tureckiego. Analizowane przyrostki należą do morfemów polifunkcyjnych. Łącząc się z oryginalną podstawą, początkowo pełnią funkcję zdrabniającą, a później tworzącą nazwisko, zmieniając jego strukturę, semantykę i cel funkcjonalny. Regionalna baza źródłowa świadczy o aktywności nazewniczej formantów na przestrzeni ostatnich dwóch stuleci. Podstawy formacyjne nazwisk to antroponimy (imiona, przydomki, nazwiska) i apelatywy
Wspomnienie o profesorze Januszu Siatkowskim (1929–2025)
No full textThis article is devoted to the scholarly achievements of Professor Janusz Siatkowski, who passed away on 26 May 2025 – an eminent Slavicist and dialectologist, long-time staff member of the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences, and a member of numerous committees, councils and scholarly bodies. The paper presents the most important stages of the life and work of this distinguished scholar, focusing on the main areas of his research: Polish local dialects in Warmia and Masuria, Czech dialects, and the history of the Czech language. It also highlights the significance of Professor Siatkowski’s participation in projects concerning linguistic geography: Ogólnosłowiański atlas językowy [General Slavic Linguistic Atlas], Obshchekarpatskiĭ dialektologicheskiĭ atlas [General Carpathian Dialectal Atlas], and Atlas linguarum Europae.Artykuł przybliża dorobek naukowy Profesora Janusza Siatkowskiego zmarłego 26 maja 2025 roku – wybitnego slawisty, dialektologa, wieloletniego pracowniku Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, członka licznych komitetów, rad i gremiów naukowych. Omówiono najważniejsze etapy życia i działalności wybitnego naukowca, wskazano główne dziedziny jego badań: dialekty polskie Warmii i Mazur, dialekty czeskie, historia języka czeskiego. Zwrócono także uwagę na znaczenie udziału profesora Siatkowskiego w przedsięwzięciach dotyczących geografii językowej: Ogólnosłowiańskiego atlasu językowego, Ogólnokarpackiego atlasu dialektalnego i Europejskiego atlasu językowego
Lokalne vs. narodowe. Praktyki upamiętniające żydowskie dziedzictwo kulturowe na Dolnym i Górnym Śląsku
No full textThe article examines how Jewish heritage is commemorated in the cities of Lower and Upper Silesia, Poland. After World War II, these parts of Poland experienced a selective representation of its past, in which Polish narratives were prioritized, often overshadowing the German presence. Through a comparative analysis, this research examines recent initiatives, including the opening of the Upper Silesian Jews House of Remembrance in Gliwice and the activities of various organizations in Wrocław dedicated to preserving local Jewish history. Using qualitative methodologies (in-depth interviews with museum staff and direct observations), as well as the examination of various texts, this study analyzes how nationalism shapes the representation of the Holocaust in different organizations and highlights the challenges in effectively educating the public about the shared history of Poles and German Jews in contemporary Poland.Artykuł prezentuje, w jaki sposób dziedzictwo żydowskie jest upamiętniane w miastach Dolnego i Górnego Śląska. Po II wojnie światowej dziedzictwo tych regionów Polski prezentowano w sposób selektywny, spuścizna niemiecka pozostawała w cieniu narracji polskich. Analizie porównawczej zostają poddane najnowsze inicjatywy podejmowane w regionie, w tym otwarcie Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w Gliwicach oraz działalność różnych organizacji we Wrocławiu, które zajmują się zachowaniem lokalnej historii żydowskiej. Wykorzystując metodologie jakościowe (pogłębione wywiady z pracownikami muzeów oraz bezpośrednie obserwacje), a także analizę tekstów, autorka omawia, w jaki sposób nacjonalizm kształtuje wizerunek Holokaustu w różnych organizacjach, oraz podejmuje refleksję nad wyzwaniami związanymi ze skutecznym edukowaniem społeczeństwa na temat wspólnej historii Polaków i niemieckich Żydów we współczesnej Polsce