ISS PAS Journals
Not a member yet
2214 research outputs found
Sort by
Коллективный портрет сибирских католиков начала XIX века на основе данных метрических книг Иркутской миссии иезуитов
No full textThis article is an attempt to reconstruct a collective portrait of Catholics in Siberia in 1812–1820 using data from church registers, systematised according to several categories: place of residence, status, gender, age, and type of activity. The analysis of the results obtained makes it possible to conclude that the community of Siberian Catholics of the early nineteenth century consisted of exiles, military personnel, workers, peasants as well as some entrepreneurs, officials and specialists scattered over a vast territory. It had only a small number of full families, and single men predominated. Among the Catholics of Siberia there were representatives of all classes, from raznochintsy (or “people of various ranks”) and peasants to members of the clergy and aristocrats. Judging by the anthroponyms (Slavic, Baltic, Germanic, and Romance), the parish could have been rather multinational, but most of the parishioners came from the Polish-Lithuanian Commonwealth. There were two large Catholic communities in the territory of the parish/mission: in the city of Irkutsk and in Tertezh, Krasnoyarsk district.Niniejszy artykuł jest próbą rekonstrukcji zbiorowego portretu syberyjskich katolików w latach 1812–1820 przy użyciu danych z rejestrów kościelnych usystematyzowanych według kilku kategorii: miejsca zamieszkania, statusu, płci, wieku i rodzaju działalności. Analiza wyników pozwala na stwierdzenie, że społeczność syberyjskich katolików na początku XIX wieku składała się z zesłańców, wojskowych, robotników, chłopów, a także przedsiębiorców, urzędników i specjalistów rozproszonych na rozległym terytorium. Występowało niewiele pełnych rodzin, przeważali samotni mężczyźni. Wśród katolików Syberii byli przedstawiciele wszystkich klas, od raznoczyńców i chłopstwa po duchowieństwo i arystokrację. Sądząc po antroponimach (słowiańskich, bałtyckich, germańskich, romańskich), parafia mogła być wielonarodowa, ale większość parafian pochodziła z Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Na terenie parafii misyjnej znajdowały się dwie duże wspólnoty katolickie: w Irkucku i Terteżu w obwodzie krasnojarskim.Данная статья – попытка реконструировать коллективный портрет католиков Сибири 1812–1820 годов с помощью данных церковных регистров, системати зированных по ряду категорий: месту жительства, статусу, полу, возрасту, виду деятельности. Синтез полученных результатов позволяет утверждать, что сообщество сибирских католиков начала XIX века состояло из рассеянных по огромной территории ссыльных, военнослужащих, рабочих, крестьян, а также некоторых предпринимателей, чиновников, специалистов. В нем было небольшое количество полных семей, преобладали одинокие мужчины. Среди католиков Сибири были представители всех сословий, от разночинцев и крестьян до духовенства и аристократов. Судя по антропонимам (славянским, балтским, германским, романским), приход мог быть многонациональным, но большинство прихожанпроисходило из Речи Посполитой. На территории прихода-миссии были две крупные католические общины: в Иркутске и в Тертеже Красноярского уезда
Wyrażanie mowy nienawiści w internetowych komentarzach pod artykułami na temat uchodźców wojennych
No full textLithuania has been the biggest supporter of Ukraine since the armed attacks and invasion of the country in 2022. There has been a significant influx of Ukrainian war refugees to Lithuania. Despite the large-scale individual and institutional initiatives of support for Ukraine and its display in the mainstream media, social media reflected a diverse picture. The aim of this research is to identify the expression of hate speech in Lithuanian online news comments on the Ukrainian war refugees, to identify and analyse nominations which might be reconstructed on the basis of these comments, and to define them as rhetorical and cognitive means that are used to form the intended image of the Ukrainian war refugee. The research focuses on Facebook comments posted under articles on the Ukrainian war refugees, published on the main Lithuanian news websites.Litwa jest największym zwolennikiem Ukrainy od czasu ataków zbrojnych i inwazji na ten kraj w 2022 roku. Nastąpił znaczący napływ ukraińskich uchodźców wojennych do Litwy. Pomimo zakrojonych na szeroką skalę inicjatyw wsparcia dla Ukrainy, zarówno indywidualnych, jak i instytucjonalnych, oraz ich eksponowania w mediach głównego nurtu media społecznościowe odzwierciedlały zróżnicowany obraz. Celem niniejszego badania jest zidentyfikowanie wyrażeń mowy nienawiści w litewskich internetowych komentarzach zamieszczanych pod artykułami na temat ukraińskich uchodźców wojennych, identyfikacja i analiza nominacji, które można zrekonstruować na podstawie tych komentarzy, oraz zdefiniowanie ich jako środków retorycznych i poznawczych używanych do tworzenia zamierzonego wizerunku ukraińskiego uchodźcy wojennego. Badanie koncentruje się na komentarzach na Facebooku zamieszczonych pod artykułami na temat ukraińskich uchodźców wojennych, opublikowanymi na głównych litewskich portalach informacyjnych
Metaforyczna konceptualizacja rynku jako podróży: ujęcie kontrastywne
No full textThe purpose of this study is to examine how the concept of market can be metaphorically expressed through the concept of journey and identify the similarities and differences in the use of the conceptual metaphor MARKET IS A JOURNEY in English and Vietnamese economic news. The research combines quantitative and qualitative research methods, employing classification statistics, descriptive analysis, comparative–contrastive approaches, and the Metaphor Identification Procedure by the Pragglejaz Group for identifying metaphors. The research results reveal that six prominent attributes of the source domain of JOURNEY are used to construct the target domain of MARKET. The journey metaphor serves a crucial communicative function by simplifying complex economic concepts and encouraging participants to approach market activities with patience, resilience, and strategic planning. The research has practical implications for language teaching and learning, translation, journalism, and policy-making by providing a framework to understand and effectively communicate market-related concepts.Celem niniejszego artykułu jest zbadanie, w jaki sposób pojęcie rynku może być wyrażane metaforycznie poprzez pojęcie podróży oraz zidentyfikowanie podobieństw i różnic w użyciu metafory pojęciowej RYNEK TO PODRÓŻ w angielskich i wietnamskich wiadomościach ekonomicznych. W badaniu połączono ilościowe i jakościowe metody badawcze, wykorzystując statystyki klasyfikacyjne, analizę opisową, podejścia porównawczo-kontrastywne oraz Procedurę Identyfikacji Metafory (MIP) opracowaną przez Grupę Pragglejaz. Wyniki badania wskazują, że sześć kluczowych atrybutów domeny źródłowej PODRÓŻY służy do konstruowania domeny docelowej RYNKU. Metafora podróży pełni istotną funkcję komunikacyjną poprzez upraszczanie złożonych pojęć ekonomicznych i zachęcanie uczestników do podejścia do działań rynkowych z cierpliwością, odpornością i planowaniem strategicznym. Badanie ma praktyczne znaczenie dla nauczania i uczenia się języków, przekładu, dziennikarstwa oraz kształtowania polityki (policy-making), dostarczając ram teoretycznych do zrozumienia i skutecznego komunikowania pojęć związanych z rynkiem
Płynność granic. Zmienność konceptualizacji granic w perspektywie temporalnej i kulturowej
No full textThis study addresses two concerns: (1) how political actors communicate while doing politics, and (2) how language analysis can shed light on the conceptualization and re-conceptualization of a key concept of European politics, i.e., BORDER. Our aim is to analyze and model the variation in the conceptualization of BORDER with respect to three dimensions: (1) time (2015, 2022), (2) country (Austria, France, Poland, UK), and (3) political affiliation (Right, Centre-Right, Centre, Centre-Left, Left). To this end, we use transcripts of parliamentary debates available in the Parla-Mint corpus. Our results show statistically significant differences in the representation of BORDER across all three dimensions.W artykule zostały podjęte dwie kwestie: (1) w jaki sposób aktorzy polityczni komunikują się podczas uprawiania polityki oraz (2) w jaki sposób analiza języka może rzucić światło na konceptualizację i rekonceptualizację kluczowego pojęcia polityki europejskiej, tj. GRANICY. Naszym celem jest analiza i modelowanie zmienności w konceptualizacji GRANICY w odniesieniu do trzech wymiarów: (1) czasu (2015, 2022), (2) kraju (Austria, Francja, Polska, Wielka Brytania) i (3) przynależności politycznej (prawica, centrum-prawica, centrum, centrum-lewica, lewica). W tym celu wykorzystujemy transkrypcje debat parlamentarnych dostępne w korpusie Parla-Mint. Nasze wyniki pokazują statystycznie istotne różnice w reprezentacji GRANICY we wszystkich trzech wymiarach
Formy niektórych słowackich nazwisk jako wynik wieloetnicznych wpływów w Europie Środkowej
No full textToday’s two-name anthroponymic system is the result of a gradual evolution from the one-name system used in the early Middle Ages, through a transitional period when a person was identified more precisely by means of a byname or nickname, to the lasting formation of a two-name system, with anthroponyms consisting of the first name and a surname. From the thirteenth century onwards, the one-name system was gradually replaced by a two-name system – the father’s name, degree of kinship, social rank, occupation, features of appearance etc. were added to the family name. Around the fifteenth century, we can speak of the formation of basic types of surnames. This article fouses on the analysis of selected Slovak surnames that indicate not only native motivational background, but also the influences of neighbouring ethnicities and languages. The forms of some Slovak surnames were influenced by languages such as German, Polish, Latin, Hungarian and Romanian, which points to ethnic migration in the area of central Europe.Dzisiejszy dwuimienny system antroponimiczny jest wynikiem stopniowej ewolucji od systemu jednoimiennego, stosowanego we wczesnym średniowieczu, przez okres przejściowy, w którym bliżej określano osobę za pomocą przydomka lub przezwiska, do trwałego ukształtowania się systemu dwuimiennego, w którym antroponimy składają się z imienia i nazwiska. Od XIII wieku system jednoimienny był stopniowo zastępowany dwuimiennym – do nazwiska rodowego dodawano imię ojca, stopień pokrewieństwa, status społeczny, zawód, cechy wyglądu itp. Około XV wieku możemy mówić o kształtowaniu się podstawowych typów nazwisk. Niniejszy artykuł skupia się na analizie wybranych słowackich nazwisk, które wskazują nie tylko na rodzime podłoże motywacyjne, ale także na wpływy sąsiednich grup etnicznych i języków. Niektóre słowackie nazwiska kształtowały się pod wpływem języków takich jak niemiecki, polski, łacina, węgierski czy rumuński, co wskazuje na migracje etniczne na obszarze Europy Środkowej
Lektura szkolna w strategii rewitalizacji języka kaszubskiego. Przysłowia w opowiadaniach Janusza Mamelskiego
No full textStandardisation serves to preserve an endangered language, but it also marginalises dialects and can limit the language’s natural dynamics. Both language researchers and Kashubians themselves are aware of the conflict between standardisation efforts and the preservation of the linguistic richness of Kashubian. This article presents the dilemmas related to the standardisation of Kashubian noted by Hanna Popowska-Taborska (Współczesny kaszubski język literacki z dziedzictwem leksykalnym w tle [Contemporary Kashubian Literary Language with Lexical Heritage in the Background]) and Janusz Mamelski, a teacher, member of the Kashubian Language Council and writer. Mamelski intended to mitigate the undesirable effects of standardisation efforts by skilfully shaping the literary Kashubian of writings for children. In his collection of short stories entitled Mack, he included about 80 proverbs (over 100 phraseological units), hoping to restore the phraseological richness of Kashubian through school readings.Standaryzacja służy zachowaniu zagrożonego języka, ale jednocześnie marginalizuje gwary i może ograniczać naturalną dynamikę języka. Zarówno badacze języka, jak i sami Kaszubi są świadomi konfliktu między dążeniami do standaryzacji a zachowaniem bogactwa językowego kaszubszczyzny. Niniejszy artykuł przedstawia dylematy związane ze standaryzacją języka kaszubskiego Hanny Popowskiej-Taborskiej (Współczesny kaszubski język literacki z dziedzictwem leksykalnym w tle) oraz Janusza Mamelskiego, nauczyciela, członka Rady Języka Kaszubskiego i pisarza. Mamelski zamierzał łagodzić niepożądane skutki działań standaryzacyjnych poprzez umiejętne kształtowanie kaszubszczyzny literackiej utworów dla dzieci. W swoim zbiorze opowiadań zatytułowanym Mack zamieścił około osiemdziesięciu przysłów (ponad sto jednostek frazeologicznych), mając nadzieję na przywrócenie kaszubszczyźnie bogactwa frazeologicznego poprzez lekturę tekstów szkolnych
Między „kan” i „szam”. Materialność upamiętnień Lasu Łopuchowskiego
No full textThe article considers the ambiguous dynamics of the Łopuchowo Forest, a significant location of Holocaust commemoration among Israeli groups, as the location of the massacre of Tykocin Jews. Its site includes not only marked mass graves and a central monument(s), but also numerous smaller vehicles of memory placed there by Israeli visitors. The collection of lesser artefacts, affected over time by the acting materiality of an organic environment, contributes to the meaning of this forest memorial space. Following these material remnants through autoethnography, the Łopuchowo Forest is approached in terms of different connotations that forest evokes in the Polish and Israeli memory cultures. Considering the dichotomous notions of here (kan) and there (sham) at play in the Polish-Israeli imaginary, the article addresses the role of the Łopuchowo Forest as an Israeli traumascape.Artykuł analizuje ambiwalentną dynamikę Lasu Łopuchowskiego – miejsca masowych grobów Żydów tykocińskich, często odwiedzanego przez grupy z Izraela. Ten przykład upamiętnienia rozproszonej Zagłady wyróżnia nie tyle samo oznaczenie grobów z dominującym centralnym pomnikiem, co liczne pomniejsze, mniej typowe nośniki pamięci o różnych rozmiarach i kształtach, sukcesywnie umieszczane w lesie przez członków izraelskich grup jako namacalny wyraz ich pamięci w miejscu i czasie. Kolekcja pomniejszych artefaktów wchodzących w interakcję z czasem i z materialnością leśnego środowiska przyczynia się do nadania znaczenia tej przestrzeni ulokowanej na styku kultur pamięci. Artykuł analizuje funkcję Lasu Łopuchowskiego jako izraelskiego miejsca pamięci w kontekście dychotomicznych kategorii „tu” (kan) i „tam” (szam) w polsko-izraelskim imaginarium
Mówienie o przeszłości, która trwa w naszej teraźniejszości
No full textThis article reviews theory-guided research at the intersection of Germanic and Slavic studies that integrates quantitative and qualitative analysis. Showcasing a mutually beneficial symbiotic relationship between theory and empirical inquiry, the book details valuable insights that a theory-trained eye can glean from scant data scattered in diverse texts that are written in various languages at different points in time, and demonstrates how such findings in turn finetune the theory.
Artykuł ten stanowi recenzję badań prowadzonych w oparciu o teorię, która łączy studia germańskie i słowiańskie, integrując analizę ilościową i jakościową. Ukazuje wzajemnie korzystną, symbiotyczną relację między teorią a badaniami empirycznymi, oferując cenne spostrzeżenia, które osoba zaznajomiona z teorią może wyciągnąć z ograniczonych danych rozsianych w różnych tekstach napisanych w wielu językach i w różnych okresach. Dodatkowo książka pokazuje, w jaki sposób te odkrycia pozwalają na precyzyjniejsze formułowanie teorii
„Szykany za szykanami”. Formy przemocy antysemickiej (1967–1968) w świetle historii mówionych
Full text linkThis article analyzes various forms of antisemitic violence experienced by Jews in Poland during the so-called anti-Zionist campaign of 1967–1968. State-sanctioned antisemitism at the time involved violence not only from state authorities’ representatives, subordinate structures’ officers, and journalists but also from ordinary citizens. Violence inflicted by these citizens constitutes the reflection’s central focus. Oral histories and personal accounts offer insights into the repertoire of such acts. The article draws primarily on two collections of interviews. One consists of conversations available in the USC Shoah Foundation Visual History Archive, with around one hundred interviews with Polish Jews who describe their experiences during the antisemitic campaign. The second collection includes several dozen interviews conducted as part of the National Science Center, Poland research project entitled “Jews in Poland in the Aftermath of the 1967–1968 Antisemitic Campaign: Biographical Experience, Identity Changes, and Community Dynamics.”Tematem artykułu są różne formy przemocy antysemickiej, której Żydzi doświadczyli w Polsce podczas tzw. kampanii antysyjonistycznej w latach 1967–1968. W ramach zalegalizowanego wówczas antysemityzmu przemocą posługiwali się nie tylko przedstawiciele władz państwowych, funkcjonariusze podległych im struktur i dziennikarze, ale także zwykli obywatele. To właśnie przemoc z ich strony stanowi główny temat rozważań, a możliwość poznania jej repertuaru dają historie mówione i literatura dokumentu osobistego. Podstawę źródłową artykułu stanowią zwłaszcza dwie kolekcje wywiadów. Są to rozmowy dostępne w USC Shoah Foundation Visual History Archive, wśród których znajduje się około stu wywiadów z polskimi Żydami opowiadającymi również o tym, co spotkało ich podczas kampanii antysemickiej. Drugi zbiór stanowi natomiast kilkadziesiąt wywiadów przeprowadzonych podczas realizacji grantu NCN zatytułowanego „Społeczność żydowska w Polsce w następstwie kampanii antysemickiej lat 1967–1968. Doświadczenia biograficzne, przemiany tożsamości i dynamika środowiskowa”
Marzec 1968 na łamach „Tygodnika Powszechnego”
Full text linkThis article attempts to discuss the presence of the Polish 1968 political crisis (March 1968) events in the Polish weekly Tygodnik Powszechny (until 2023). The Krakow-based periodical represents open Catholicism and continued to appear in the communist Poland’s official circulation – except the years 1953–1956, when the state’s authorities suspended the weekly for its refusal to publish Joseph Stalin’s obituary. The periodicals of the PRL’s official circulation marginalized or – more often – omitted the topic of March 1968 for a long time afterwards. Tygodnik has always published anniversary analyses of other important events in Jewish history and the Polish–Jewish relations, such as the Warsaw Ghetto Uprising. However, the March explicitly appeared in its pages as late as on the twentieth anniversary. After 1989, the weekly has regularly discussed this topic, both on the anniversaries and beyond. The authors include, among others, Andrzej Drawicz, Jan Tomasz Gross, Gustaw Holoubek, Marcin Król, Jacek Kuroń, Andrzej Romanowski, Ryszard Terlecki, and Leopold Unger. This article analyzes Tygodnik’s content related to one of the crucial “Polish months” in the postwar history of Poland.Przedmiotem niniejszego artykułu jest próba analizy i omówienie obecności wydarzeń Marca ’68 w publikacjach „Tygodnika Powszechnego” do 2023 roku. To pismo reprezentujące tzw. otwarty katolicyzm, obecne w oficjalnym obiegu wydawniczym w czasach PRL (z wyłączeniem lat 1953–1956, kiedy to władze wstrzymały jego druk w odpowiedzi na odmowę redakcji opublikowania nekrologu Józefa Stalina). Przez długi czas po tzw. wypadkach marcowych na łamach periodyków ukazujących się w obiegu prasowym i wydawniczym PRL tematyka ta była marginalizowana lub (częściej) przemilczana. Choć w krakowskim piśmie nie brakowało rocznicowych omówień innych ważnych dla historii Żydów i relacji polsko-żydowskich wydarzeń, jak powstanie w getcie warszawskim, to Marzec ’68 pojawił się na jego łamach dopiero w dwudziestą rocznicę. Po 1989 roku gościł już regularnie i nie tylko rocznicowo. Wśród autorów, którzy tematem Marca na łamach „Tygodnika Powszechnego” się zajmowali, wymienić należy m.in. Andrzeja Drawicza, Jana Tomasza Grossa, Gustawa Holoubka, Marcina Króla, Jacka Kuronia, Andrzeja Romanowskiego, Ryszarda Terleckiego, Leopolda Ungera. W artykule poddana została analizie zawartość „Tygodnika Powszechnego” pod kątem jednego z kluczowych „polskich miesięcy” dla powojennej historii Polski