ISS PAS Journals
Not a member yet
2214 research outputs found
Sort by
Wpływ wojny rosyjsko-ukraińskiej na kulturę akademicką
No full textRussia’s invasion of Ukraine has brought a challenge to established “Russian” or “Slavic” departments at many Western universities. Since 2022 alternative ways of conceptualizing the field have been offered and a discourse around decolonization has developed. New ways of approaching the study of Ukraine, Eastern Europe, Central Asia, and other countries formerly subjected to Russian and Soviet rule have been suggested. An awareness of Ukrainian history has in recent decades influenced the current “decolonization turn”. The article examines reasons behind these developments and how in recent years a discussion of epistemic bias has evolved.Inwazja Rosji na Ukrainę stanowi wyzwanie dla istniejących na wielu zachodnich uniwersytetach jednostek określanych jako „rosjoznawcze” lub „slawistyczne”. Od 2022 roku pojawiają się alternatywne sposoby konceptualizacji tej dziedziny, a jednocześnie rozwija się dyskurs wokół dekolonizacji. Proponowane są nowe podejścia do badań nad Ukrainą, Europą Wschodnią, Azją Środkową oraz innymi krajami, które niegdyś podlegały rosyjskiemu i sowieckiemu panowaniu. Świadomość ukraińskiej historii, kształtowana na przestrzeni ostatnich dekad, miała wpływ na współczesny „zwrot dekolonizacyjny”. Artykuł analizuje przyczyny tych przemian oraz rozwój dyskusji na temat stronniczości epistemicznej w ostatnich latach
Gdy wojna spotyka pomniki. Mischa Gabowitsch, Mykola Homanyuk, Monuments and Territory: War Memorials in Russian-Occupied Ukraine, CEU Press, 2025, 238 ss.
No full textThis article is a review of the book Monuments and Territory: War Memorials in Russian-Occupied Ukraine by Mischa Gabowitsch and Mykola Homanyuk, published in 2025 by CEU Press; ISBN: 9789633868225.Artykuł jest recenzją książki Monuments and Territory: War Memorials in Russian‑Occupied Ukraine autorstwa Mischy Gabowitscha i Mykoły Homanyuka, wydanej przez CEU Press w 2025 roku; ISBN: 9789633868225
Pamięć zbiorowa Węgrów w przestrzeni publicznej. Kenneth E. Foote, Anett Árvay, Contested Places, Contested Pasts: Sites of Memory and Commemoration in the Hungarian Landscape, Routledge, 2025, 300 ss.
No full textThis article is a review of Kenneth E. Foote and Anett Árvay’s book Contested Places, Contested Pasts: Sites of Memory and Commemoration in the Hungarian Landscape, published in 2025 by Routledge; ISBN: 9781032870274.Artykuł jest recenzją książki autorstwa Kennetha E. Foote’a i Anett Árvay pt. Contested Places, Contested Pasts: Sites of Memory and Commemoration in the Hungarian Landscape, wydanej w 2025 roku nakładem wydawnictwa Routledge; ISBN: 9781032870274
Rewolucja etniczna od góry i od dołu: polska prowincja w obliczu kryzysu uchodźczego drugiej połowy lat trzydziestych. Przypadek Zbąszynia i Polenaktion (1938–1939)
No full textThe article shows the process of progressive ethnicization of public life on the example of a small town in the Wielkopolska region, with particular reference to the arrival of a larger group of Jews with Polish passports, deported by the authorities of the Third Reich, from two perspectives: the emergence of official discourse (Ministry of Foreign Affairs) and provincial discourse (with particular reference to the town of Zbąszyń). The author assumes that the language of ethnic stigmatization, in many cases with elements of radical antisemitic rhetoric, significantly permeated and ultimately shaped both these discourses and later formed social practices. The new social imaginary which developed on this basis excluded ethnic outsiders in principle, and Jews in particular. There was little room left for humanitarian aid, gestures of compassion and empathy, or solidarity, as there were either no representatives for such emotions in the public space, or they were categorized as strangers or aliens/enemies.Artykuł pokazuje proces postępującej etnicyzacji życia publicznego na przykładzie wielkopolskiego miasteczka w momencie pojawienia się większej grupy Żydów z polskim paszportami, deportowanych przez władze Trzeciej Rzeszy. Moment ten analizowany jest z dwóch perspektyw: powstawania oficjalnego dyskursu urzędniczego (polskiego MSZ) i lokalnego – prowincjonalnego (ze szczególnym uwzględnieniem miejscowości Zbąszyń). Autor zakłada, że język etnicznej stygmatyzacji, w wielu przypadkach z elementami radykalnej retoryki antysemickiej, w istotny sposób przenikał i w ostatecznym rozrachunku kształtował oba te dyskursy, a potem formował praktyki społeczne. Powstałe na tej bazie nowe imaginarium społeczne z zasady wykluczało etnicznie obcych, a w szczególności Żydów. Na pomoc humanitarną, gesty współczucia i empatii czy solidarności nie pozostawało tam wiele miejsca, bowiem w przestrzeni publicznej nie było reprezentantów tego rodzaju emocji, albo, pojawiwszy się, też zostali zakatalogowani jako obcy lub obcy-wrogowie
Językowy obraz pielgrzyma w powieści Olgi Tokarczuk „Bieguni”
No full textThe article provides a contextual analysis of the word pielgrzym ‘pilgrim’ in Olga Tokarczuk’s novel Bieguni (English edition: Flights). The results indicate that, in the novel, this word is used in the following meanings: ‘pilgrim as the purpose of pilgrimage, pilgrim-exhibit of anatomical museums’; ‘pilgrim as a visitor to anatomical museums’; pilgrim as a carrier of certain traits’; ‘pilgrim as a person making a journey to holy (or dream) places’. Most often, the word pielgrzym stands for ‘pilgrim as the purpose of pilgrimage, pilgrim-exhibit of anatomical museums’. In the novel, we can also notice the expressive connection of the word pielgrzym with the word bieguni ‘runners’: as observed, their common semantic feature here is movement in order to reach a holy place or achieve holiness. The word bieguni in the novel acquires a new meaning. It is a category of modern people who are in a state of permanent travel. The word pielgrzym clarifies, specifies the purpose of this journey.W artykule dokonano analizy kontekstowej wyrazu pielgrzym w powieści Olgi Tokarczuk Bieguni. Ustalono, że wyraz pielgrzym występuje w utworze w następujących znaczeniach: ‘pielgrzym jako cel pielgrzymki, pielgrzym-eksponat muzeów anatomicznych’; ‘pielgrzym jako zwiedzający muzea anatomiczne’; ‘pielgrzym jako nosiciel pewnych cech’; ‘pielgrzym jako osoba odbywająca podróż do miejsc świętych (lub wymarzonych)’. Najczęściej wyraz pielgrzym pojawia się w znaczeniu ‘pielgrzym jako cel pielgrzymki, pielgrzym-eksponat muzeów anatomicznych’. W utworze obserwujemy również wyraźny związek między wyrazem pielgrzym a wyrazem bieguni: wspólną cechą semantyczną jest tu ruch mający na celu dotarcie do miejsca świętego lub świętości. Wyraz bieguni w powieści nabiera nowego znaczenia. To kategoria współczesnych ludzi, którzy znajdują się w stanie permanentnej podróży. Słowo pielgrzym wyjaśnia, precyzuje cel tej podróży
Muzea w Tykocinie i Włodawie jako instytucje kształtujące lokalną pamięć zbiorową o polskich Żydach
No full textThe article contains an analysis of the activities of two museums: in Tykocin and in Włodawa. These institutions have a number of common features: both are located in small towns in the eastern part of Poland, where large and flourishing Jewish communities existed before World War II. In addition, in both cases, these institutions are housed in buildings that belonged to Jews before the war: a synagogue, bet midrashim, the Kahal headquarters. The article aims to analyse how these institutions affect local communities – both in the general context of the development of social and cultural life and the memory of the pre-war local Jewish community.W artykule autorka analizuje działalność dwóch muzeów: w Tykocinie i we Włodawie. Instytucje te łączy szereg cech wspólnych: obie znajdują się w niewielkich miejscowościach we wschodniej części współczesnej Polski, w których przed wojną istniały liczne i kwitnące społeczności żydowskie. Ponadto w obu przypadkach siedzibą tych instytucji są budynki należące przed II wojną światową do Żydów (synagogi, bet midrasze, siedziby Kahału). W niniejszym artykule przeanalizowano, w jaki sposób te instytucje wpływają na lokalne społeczności – zarówno w ogólnym kontekście rozwoju życia społecznego i kulturalnego, jak i pamięci o miejscowej społeczności żydowskiej
Fikcjonalizacja Holokaustu. Strategie narracyjne i elementy zaprzeczania
No full textThe paper will deal with the fictional strategies employed to empower the historical fact of the Holocaust in the following movies: Life is beautiful by Roberto Benigni, The Zookeeper’s Wife by Niki Caro and Inglorious Basterds by Quentin Tarantino. The aforementioned movies have been selected because each of them provides a different representation of the Holocaust: what is more, the Holocaust plays only a backdrop (or is represented pretty mildly) whereas the plot of the movie is concerned with something other than it. Simultaneously, the Jews in the movies are often being stereotyped or inadequately represented (as in Life is beautiful), marginalized (the main role in the movie is given to the Christian saviours, such as in The Zookeeper’s Wife), or are almost equalized with the Nazis (as in the Inglorious Basterds, the Jews being prone to committing the same atrocities and crimes in the act of revenge against the Nazis as the Nazis themselves). The paper will try to determine whether these movies in truth possess the elements of Holocaust denial, or whether it is about an idiosyncratic Holocaust representation. Artykuł koncentruje się na strategiach fikcjonalnych wykorzystywanych w celu wzmocnienia historycznych faktów na temat Holokaustu w następujących filmach: Życie jest piękne [Life is Beautiful] włoskiego aktora i reżysera Roberta Benigniego, Azyl (w oryginale znanym jako The Zookeeper’s Wife – Żona strażnika zoo) w reżyserii Niki Caro oraz Bękarty wojny [Inglorious Bastards] Quentina Tarantino. Wymienione filmy zostały wybrane, ponieważ każdy z nich oferuje wyjątkowe przedstawienie Holokaustu: co więcej, Holokaust stanowi w nich jedynie „tło” (lub jest znacząco złagodzony), podczas gdy główny wątek fabularny koncentruje się na innych aspektach. Jednocześnie w tych filmach Żydzi są przedstawiani albo w sposób stereotypowy lub nieadekwatny (jak w Życie jest piękne), albo marginalizowani (gdzie nacisk kładziony jest na chrześcijańskich wybawców, jak w Azylu), albo zrównani z nazistami (Bękarty wojny, w których Żydzi dopuszczają się podobnych zbrodni i aktów okrucieństwa w ramach zemsty na nazistach). Celem pracy było ustalenie, czy w analizowanych filmach rzeczywiście występują elementy zaprzeczania Holokaustowi, czy też mamy do czynienia z jego idiosynkratycznymi, wyjątkowymi przedstawieniami
Żydowskie miejsca pamięci w Europie: lokalne, narodowe, transnarodowe (Sofia, Keltz – Kielce i Varshe – Warszawa)
No full textThe term “Jewish sites of memory” that I have made the subject of my paper refers to sites connected with Jewish culture and the Jewish past, but I also try to describe their special status both in the context of Jewish tradition and from the point of view of the present day.
I analyse all three cities mentioned in the title: Sofia, Keltz – Kielce, and Varshe – Warsaw, as well as the sites of memory within them, as illustrations of this term’s semantic scope while also asking about the contemporary (after Shoah) status of Jewish sites of memory in these three urban contexts, and in the two national discourses: Bulgarian and Polish.Termin “żydowskie miejsca pamięci”, który jest tematem mojego artykułu, odnosi się do miejsc związanych z żydowską kulturą i żydowską przeszłością. W moim artykule staram się jednak opisać specjalny status terminu zarówno z punktu widzenia żydowskiej tradycji religijnej, jak i z perspektywy dzisiejszego stanu rzeczy.
Wszystkie trzy wymienione w tytule miasta: Sofia, Keltz – Kielce i Varshe – Warszawa i miejsca pamięci, które się w nich znajdują i które analizuję, są traktowane jako ilustracje pojemności semantycznej terminu. W artykule stawiam również pytanie o współczesny (po Shoah) status żydowskich miejsc pamięci w tych trzech miejskich kontekstach i w dwóch narodowych dyskursach: bułgarskim i polskim
Как будет keliolika по-русски? О семантике, прагматике литовского слова, а также вопросах его перевода
No full textThe article analyses certain issues related to the problem of translating the Lithuanian lexeme keliolika into Russian. This problem is complex and scientifically fascinating, as Lithuanian keliolika, just like words with a similar meaning in other languages – Polish kilkanaście, Ukrainian кільканадцять, Latvian padsmit – has no single-word equivalent in Russian.W artykule analizowane są niektóre kwestie związane z problemem tłumaczenia litewskiego leksemu keliolika na język rosyjski. Problem ten jest złożony i niezwykle interesujący z naukowego punktu widzenia, ponieważ litewskie keliolika, podobnie jak słowa o podobnym znaczeniu w innych językach – polskie kilkanaście, ukraińskie кільканадцять, łotewskie padsmit – nie ma jednowyrazowego odpowiednika w języku rosyjskim.В статье анализируются некоторые вопросы, связанные с проблемой перевода литовской лексемы keliolika на русский язык. Проблема эта сложная и научно крайне интересная, так как у литовского keliolika, так же, как у слов с подобным значением в других языках – польского kilkanaście, украинского кiльканадцять, латышского padsmit – нет однословного эквивалента в русском языке