Revistas da Unilab (Univ. da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira)
Not a member yet
1125 research outputs found
Sort by
CONTACTO LINGUÍSTICO EM ANGOLA: EVIDÊNCIAS DE EMPOBRECIMENTO LEXICAL DAS LÍNGUAS ANGOLANAS
O presente estudo, baseado na revisão bibliográfica e na interpretação dos dados recolhidos por elicitação, pretende avaliar as atitudes, a consciência e o desempenho linguístico dos falantes do umbundu (língua angolana de matriz bantu), num contexto de coabitação com o português e despertar a atenção de pesquisadores e falantes nativos dessa língua sobre a necessidade de se olhar com algumas reservas para o uso exagerado de empréstimos lexicais do português para as línguas angolanas, pois, pese embora sejam benéficos, forneçam novos vocábulos e permitam a designação de objectos e seres exógenos à realidade angolana, os empréstimos e estrangeirismos tornam-se prejudiciais quando utilizados para designar conceitos já existentes na língua de destino, tornando-a cada vez mais pobre e incapaz de nomear elementos do quotidiano dos seus falantes. Neste estudo, foram elicitados 7 falantes nativos do umbundu os quais, questionados sobre a designação de determinados objectos na sua própria língua materna, evidenciaram um excessivo uso de portuguesismos (unidades lexicais em umbundu formadas a partir do português) para nomear objectos do seu dia-a-dia, alguns dos quais cujo uso antecede a chegada da língua portuguesa em Angola. O estudo permitiu confirmar a hipótese inicial, segundo a qual, a inexistência de uma política linguística que vise a integração das línguas angolanas nos serviços administrativos do Estado e, sobretudo, no sistema de educação e ensino reduz cada vez mais o papel dessas línguas no contexto social dos falantes
Estudo sobre ideofones em ucokwe: uma abordagem para os ideofones que expressam modo, estado e sensação: Study on ideophones in Ucokwe: an approach to ideophones that express mood, state, and sensation
Os ideofones em línguas bantu de origem angolana têm sido uma área pouco explorada nos estudos linguísticos. O presente estudo tem como objetivo analisar os ideofones na língua Cokwe, com a particular destaque para aqueles que expressam modo, estado e sensação, numa abordagem que procura compreender a função semântica e expressiva desses ideofones no discurso. Partiu-se da hipótese de que os ideofones em Ucokwe representam uma categoria lexical autónoma, munida de propriedades próprias ao nível morfofonológicos e semânticas que contribuem culturalmente para o conhecimento das línguas bantu e valorizam as expressões locais em contextos de comunicação. O estudo revelou-se relevante por não existirem pesquisas anteriores que se dedicaram especificamente ao tema em destaque e por ser uma grande necessidade de valorização das línguas nacionais angolanas. Usou-se a metodologia baseada na observação direta de conversas naturais entre falantes nativos de Ucokwe, com recolha empírica e análise qualitativa dos dados. Os exemplos recolhidos foram organizados por três categorias de ideofones: modo, estado e sensação que através dos mesmos, os resultados demonstram que os ideofones desempenham um papel fundamental na intensificação do discurso e na representação sensorial, revelando a riqueza expressiva e simbólica da língua Ucokwe. Finalmente, pode dizer-se que o estudo contribui para a compreensão da criatividade linguística bantu e para a valorização da identidade cultural expressa através da língua, particularmente a língua Ucokwe.
*****
Ideophones in Bantu languages of Angolan origin have been a little-explored area in linguistic studies. This study aims to analyze ideophones in the Cokwe language, with particular emphasis on those that express manner, state, and sensation, adopting an approach that seeks to understand the semantic and expressive functions of these ideophones in discourse. It was hypothesized that ideophones in Ucokwe constitute an autonomous lexical category endowed with specific morphophonological and semantic properties that contribute culturally to the understanding of Bantu languages and enhance local expressions in communication contexts. The study proved to be relevant due to the lack of previous research dedicated specifically to this topic and because of the great need to value Angolan national languages. A methodology based on direct observation of natural conversations among native Ucokwe speakers was used, with empirical data collection and qualitative analysis. The collected examples were organized into three categories of ideophones: manner, state, and sensation. Through these, the results demonstrate that ideophones play a fundamental role in intensifying discourse and representing sensory experiences, revealing the expressive and symbolic richness of the Ucokwe language. Finally, it can be stated that the study contributes to the understanding of Bantu linguistic creativity and to the appreciation of the cultural identity expressed through language, particularly the Ucokwe language
Ìṣàmúlò Eré àti Ewì Gẹ̀lẹ̀dẹ́ fún Àyípadà Àwùjọ àti Àtúnṣe ní Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà: Exploring the Use of Gẹ̀lẹ̀dẹ́ Performance and Poetry in Fostering Social Change and Reconstruction in Nigeria
ÀṢAMỌ̀ (yoruba)
Ìṣèré Gẹ̀lẹ̀dẹ́ jẹ́ eré ẹ̀fẹ̀ tí àwọn Yorùbá máa ń ṣe lọ́dọọdún pàápàá jù lọ àwùjọ ìran Yorùbá tí wọ́n wà ní ilẹ̀ Olómìnira Bìnì ní agbègbè Kétu, Sábẹ̀ẹ́, Ìpòbẹ́, Nàgó, Ọ̀họ̀rí, Ìdànín àti àwọn àwùjọ mìíràn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà bí Ẹ̀gbádò, Ìmẹ̀kọ, Ìgbógilá, Ìlaròó ní ìpínlẹ̀ Ògùn. Ìṣèré Gẹ̀lẹ̀dẹ́ tún máa ń wáyé ní àwọn ìlú bí i Ìjìó, Ìgànná, Igbó-ọrà àti ní agbègbè Ìbàràpá méjèèje ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Eré Gẹ̀lẹ̀dẹ́ tún máa ń wáyé ní ìsàlẹ̀ Èkó, ní ìpínlẹ̀ Èkó. Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, pàtàkì eré Gẹ̀lẹ̀dẹ́ ni láti fi bu ọlá, iyì àti ẹ̀yẹ fún àwọn alágbára obìnrin àwùjọ. Bákan náà ni wọ́n tún ń ṣe eré yìí láti fi ṣe àpọ́nlé fún àwọn Ìyàmi, àwọn Àgbà tàbí Àjẹ́ láti lè fi wá ojú rere wọn tàbí yẹ́ wọn sí kí wọ́n baà lè fi gbogbo agbára tí ó bá wà ní ìkáwọ́ wọn láti lè fi tún àwùjọ ṣe. Ní báyìí, ọpọ́n orin àti ewì Gẹ̀lẹ̀dẹ́ ti sún, ó ti kúrò ní àwùjọ àwọn Ìyàmi, ó ti di èyí tí à ń lò níbi onírúurú ayẹyẹ gbogbo. Onírúurú orin ni àwọn ẹlẹ́fẹ̀ Gẹ̀lẹ̀dẹ́ máa ń kọ, oríṣìíríṣìí ewì ni wọ́n sì máa ń ké lásìkò tí wọ́n bá ń ṣe eré Gẹ̀lẹ̀dẹ́. Ewì àti orin Gẹ̀lẹ̀dẹ́ kún fún àfihàn ọ̀rọ̀ òṣèlú, ètò ọrọ̀-ajé, ọ̀rọ̀ ẹ̀sìn, ẹ̀fẹ̀ ní ọlọ́kan-ò-jọ̀kan, èébú àti ẹ̀kọ́ ìwà ọmọlúàbí tí ó jẹ mọ́ àwùjọ. Ohun tí iṣẹ́ yìí dá lé gan-an ni ṣíṣe àfihàn ipa tí orin àti ewì Gẹ̀lẹ̀dẹ́ ń kó, láti lè mú àyípadà tó dúróore, bá orílẹ̀-èdè. Àkíyèsí fi hàn pé onírúurú ìwà àìtọ́ tí Yorùbá lòdì sí, àti àwọn ìwà tí ò ṣe é mú yangàn fún àyípadà orílẹ̀-èdè sí rere ni orin àti ewì Gẹ̀lẹ̀dẹ́ máa ń tẹpẹlẹ mó. Èyí sì ni iṣẹ́ ìwádìí yìí tún gbé yẹ̀wò. Iṣẹ́ yìí wá dá a lábàá, ó sì tún fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé bí a bá lè tẹ́wọ́ gba àmúlò orin àti ewì Gẹ̀lẹ̀dẹ́ nínú ètò ìṣèjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí a sì ń lò ó níbi ayẹyẹ gbogbo, ó dájú pé àyípadà rere yóò bá ètò òṣèlú, ètò ọrọ̀-ajé àti ọ̀rọ̀ amúlùúdùn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
*******
Gẹ̀lẹ̀dẹ́, a traditional Yorùbá satirical performance art form is celebrated yearly particularly among the Yoruba descendants of Benin Republic in Kétu, Sábẹ̀ẹ́, Ìpòbẹ́, Nàgó, Ọ̀họ̀rí, Ìdànín and several other communities in Nigeria like Ẹ̀gbádò, Ìmẹ̀kọ, Ìgbógilá, Ilaro in Ògùn State, Nigeria. Gẹ̀lẹ̀dẹ́ ritual performance is also prominent in some communities like Ìjìó, Ìgànná, Igbó-ọrà and among the seven communities in Ọ̀yọ́ and Lagos states of Nigeria respectively. From time immemorial, Gẹ̀lẹ̀dẹ́ performance was majorly centred on the celebration of powerful women, witches (àwọn àjẹ́, àwọn àgbà or àwọn ìyàmi) in the society so as to receive their favour and in turn explore all the powers at their disposal to reconstruct the society. Today, Gẹ̀lẹ̀dẹ́ performances have been reformed, repackaged and utilized as catalyst for social change apart from utilizing it to placate the powerful women only. Findings have shown that Gẹ̀lẹ̀dẹ́ performances and its poetry are full of entertainment, showcasing political, economic, religious, social commentary, critique, philosophical, satirical and ethical values. Therefore, this paper examines the ways in which Gẹ̀lẹ̀dẹ́ performances and poetry have been utilized as a catalyst for social change and reconstruction, through a critical analysis of Gẹ̀lẹ̀dẹ́ texts, performances, and interviews with the practitioners, this paper reveals the art form’s potential to challenge dominant narratives, promote social justice, economic development, political system, religious harmony; and foster community empowerment. By exploring the intersections of art, culture, and social change, this research demonstrates the significance of Gẹ̀lẹ̀dẹ́ as a tool for reconstructing and imagining a more equitable Nigeria
Nzema gyimayɛlɛ edwɛne bie mɔ nvedenvedenu: An appraisal of work songs among the Nzema
Nvedenvedenu ɛhye bamaa yɛanwu Nzema gyima edwɛne bie mɔ nee nvasoɛ mɔɔ wɔ zo la. Gyima a le nyεleε mɔɔ sonla fa ye anwosesebε nee ye adwenle yε, mɔɔ maanlema die to nu na nvasoε wɔ ɔ nzi la. Edwεne a le edwεmgbɔkε ngakyile mɔɔ bεnwo anzɛɛ bεto bεdielie bε nye na ndelebεbo wɔ nu la. Gyima edwεne a le edwεne mɔɔ bεto ye wɔ gyima mekε la. Kpolerazulɛ biala ɛnle nwo kɛ saa maanle bie kɛhɔ ɔ nyunlu a, ɔgyi kɛ ezuavolɛ ne mɔ anye si bolo yɛ gyima la azo. Nzema lɛ gyima dɔɔnwo mɔɔ bɛto edwɛne bɛsua ye a. Bie mɔ noko εyεlε nu εngyia edwεnedolε. Gyima mɔɔ bɛyɛ a bɛto edwɛne la bie mɔ a le nzahanlε, εyazonlε, nwowiehwenlε, εlεnehanlε, dubazelε, akpɔdalilε, ndilebɔlε, awulepenlε nee dɔɔnwo mɔɔ bokεboka nwo la. Akɔndezilε, aleεdɔnelε, aleεdonlε, kilehilevolε gyima nee dɔɔnwo noko mɔɔ boka nwo la εngyia edwεne εdolε
Verbal Art in Poetry: Unveiling the Aesthetic Power of Language: Arte Verbal na Poesia: Revelando o Poder Estético da Linguagem
Nhoma yi yɛ anwensɛm a mato ne din Badwemma a ɛkasa fa onipa biara abrabɔ ho. Nneɛma a ɛtoto yɛn wɔ abrabɔ akwantu mu. Ebi fa nea ɛyɛ dɛ ho, nea ɛyɛ yaw ho, nkamfo, afutu, nea ɛyɛ kɔkɔbɔ ne nea ɛka fa nkuranhyɛ ho. Mewɔ anidaso sɛ akenkanfo remfa saa anwensɛm yi nnyigye wɔn ani kɛkɛ mmom, wobenya osuahu pii de afi mu. Mpanyin se, nyansa yɛfa no obi ano.
*****
Estes poemas que chamei de Sábio falam sobre a vida de cada ser humano. Coisas que nos acontecem na jornada da vida. Algumas falam sobre o doce, o doloroso, o elogio, o conselho, o aviso e o encorajamento. Espero que os leitores não se divirtam apenas com este poema, mas que também adquiram muita experiência com ele. Os mais velhos dizem que a sabedoria é tirada da boca de alguém
Orin dàdàkúàdà gẹ́gẹ́ bí atọ́nà ìgbáyégbádùn láwùjọ: A música como guia para a felicidade social
ÀSAMỌ̀
Kókó pàtàkì tí iṣẹ́ yìí dá lé lórí ni àgbéyẹ̀wò ìwúlò orin dàdàkúàdà tó jẹ́ ọ̀kan lára orin ìbílẹ̀ Yorùbá ní Ìlọrin gẹ́gẹ́ bí atọ́ka ìgbáyégbádùn, ìwà ọmọlúàbí àti ìbágbépọ̀ àlàáfíà láwùjọ wa. Nítorí pé iṣẹ́ kò fi bẹ́ẹ̀ pọ̀ tí àwọn olùwádìí kọ lédè Yorùbá nípa orin dàdàkúàdà Ìlọrin, ìdí nìyí tí a fi kọ àpilẹ̀kọ yìí lédè abínibí láti lè ṣe òrínkíniwín àlàyé nípa orin ìbílẹ̀ Ìlọrin náà tí ẹ̀dọ̀ki èdè kúnnú rẹ̀ fọ́fọ́ọ́fọ́ gẹ́gẹ́ bí àfikún ìmọ̀. Iṣẹ́ yìí ṣàfihàn ìwúlò orin lápapọ̀ nípa onírúurú iṣẹ́ tí a ń fi orin jẹ́ láwùjọ ọmọ ènìyàn. Ó sì ṣe àgbéyẹ̀wò díẹ̀ lára àkóónú orin dàdàkúàdà lára àwọn òjìnmí elérée dàdàkúàdà nílẹ̀ Ìlọrin bíi Jáígbadé Àlàó, Odòlayé Àrẹ̀mú, Ọmọékeé Àmọ̀ó àti Àrẹ̀mú Òsé gẹ́gẹ́ bí àwògbè. Àwọn olórin ti a yàn láàyò yìí ni ìpèdè Yorùbá wọn jinlẹ̀ nínú àwọn àwo orin wọn, tó sì kún fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọgbọ́n àti òye tí ènìyàn lè ṣàmúlò láti tún ọmọlúàbí rẹ̀ ṣe nípa ìhùwàsí tó lè ṣe okùnfà ìbágbépọ̀ àlàáfíà fún ìtẹ̀síwájú àwùjọ. Lóòótọ́ ni àwọn orin mìíràn wà tó jẹ́ ti ìbílẹ̀ Ìlọrin tí a mọ̀ wọ́n mọ̀ bí orin bàlúù, orin wákà, orin kèǹgbè, orin kàkàkí àti bẹ̀ǹbẹ́, orin ọlọ́mọ́-ọba, orin agbè àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, ṣùgbọ́n láàrin obì, ọ̀tọ̀ làá yọ oófúà sí ni ọ̀rọ̀ orin dàdàkúàdà. Iṣẹ́ yìí wa ṣe àtúpalẹ̀ àwọn kókó díẹ̀ nínú àkóónú orin àwọn àṣàyàn olórin dàdàkúàdà náà. Tíọ́rì ìmọ̀-ìbárá-ẹni-gbé-pọ̀ ni a lò láti ṣe àtúpalẹ̀ àwọn kókó atáwùjọṣe tí a ṣàmúlò nínú àwọn orin náà, nítorí pé ìbágbépọ̀ ẹ̀dá wà lára kókó pàtàkì tó ń bí orin kíkọ nínú àwùjọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ayé ti di ayé ọ̀làjú báyìí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìkọkúkọ orin ti gbòde kan, èyí ni ó fà á tí iṣẹ́ yìí fi ṣàfihàn orin dadakúàdà gẹ́gẹ́ bí ọ̀tọ̀lórìn tí gbígbọ́ rẹ̀ kún fún ọgbọ́n, ìmọ̀ àti òye èyí tó lè ṣàǹfààní fún wa nípa híhu ìwà ọmọlúàbí, ìgbáyégbádùn àti ìbágbépọ̀ àlááfíà, kí àwọn ènìyàn àwùjọ sì má baà gbàgbé ogún rere tó wà nílẹ̀ nínú orin àti àwọn ìpohùn ìbílẹ̀ wa gbogbo.
******
O foco principal deste trabalho é examinar o uso da música dadakuada, uma das canções tradicionais iorubás em Ilorin, como indicador de felicidade, civilidade e coexistência pacífica em nossa sociedade. Como não há muitos trabalhos escritos por pesquisadores na língua iorubá sobre a música dadakuada em Ilorin, este artigo foi escrito na língua nativa, a fim de fornecer uma explicação detalhada da canção tradicional iorubá, tão rica em conhecimento, como complemento. Este trabalho demonstra o uso da música em geral por meio das diversas funções que ela desempenha na sociedade humana. Ele também revisou alguns dos conteúdos das canções de músicos famosos da terra de Ilorin, como Jáígbáde Áláo, Odòlayé Árému, Omoekeé Aboáo e Árému Ósé, como exemplos. Os músicos selecionados possuem uma profunda língua iorubá em suas canções, repletas de sabedoria e compreensão que podem ser usadas para reformar sua família por meio de um comportamento que leve à coexistência pacífica para o progresso da sociedade. Embora existam outras canções tradicionais de Ilorin, como balu, waka, kêngbe, kàkaki e benbe, lomômô-óba, agbé e outras, entre as obi, a mais proeminente é a música dadakúada. Este trabalho analisa alguns aspectos do conteúdo musical dos músicos dadakúada. A teoria da interação social é utilizada para analisar os elementos sociais presentes nas canções, visto que a interação social é um dos principais fatores que dão origem à música na sociedade. Embora o mundo tenha se tornado um mundo civilizado, onde muitos gêneros musicais se difundiram, é por isso que esta obra apresenta a música dadakūada como um gênero único, cuja audição é repleta de sabedoria, conhecimento e compreensão, que pode nos beneficiar ao promover a virtude cívica, a felicidade e a coexistência pacífica, para que as pessoas da comunidade não se esqueçam da boa herança que reside em nossa música e vozes tradicionais
Ngyehyɛleɛ nee aneɛnu ninyɛne mɔɔ finde Nzema amodinlibɔlɛ nu la: Style and structure of the Nzema dirge
SINLIPƐLƐ
Saa awie wu a, Nzema ne mɔ su ye fa kile nyane mɔɔ bɛlɛdi la. Nzema lɛ ɛzunlɛ ngakyile. Ɛzunlɛ ne bie wɔ ɛkɛ a yemɔ awie biala kola su bie fa kile ngitanwolilɛ mɔɔ ɛnee la ye nee mɔɔ ɛwu avinli la. Wɔ ɛzunlɛ bie mɔ noko anu, yɛte abusua bie ɛralɛ, ninyɛne mɔɔ bɛ nee bɛ rale, munzule mɔɔ dole bɛ adenle nu nee subane bie mɔ mɔɔ bɛlɛ la wɔ nu. Ɛzunlɛ ne mɔɔ bɛsu a bɛtiedia ninyɛne mɔɔ abusua bie vale rale nee edwɛkɛ mɔɔ sisile abusua ne adenle nu la a bɛfɛlɛ ye amodinlibɔlɛ a. Ɛzunlɛ ɛhye, yemɔ, saa selɛ tɔ ɛhyɛne nu a yɛɛ mbusua mralɛ mraalɛ su ye na bɛfa bɛkile abusua mɔɔ selɛ ne bɔ la a. Nzema mbusua nsuu ne – Ndweafoɔ, Ezohile, Azanwule, Mafolɛ, Adahonle, Alɔnwɔba nee Nvavile, biala lɛ ye sɛkɛlɛneɛ mɔɔ ɔfa ɔkile ɔ nwo a. Sɛkɛlɛneɛ ɛhye mɔ a le asedeɛ mɔɔ abusua ko biala vale wɔ ye adendulɛ ne anu la. Ndweafoɔ abusua ne vale twea nee senle a rale a; Ezohile abusua ne vale awule, kusu, nzule, ɛwɔlɛ abunlima nee ayera; Azanwule abusua ne vale elue; Mafolɛ abusua ne vale ezukoa nvutuke; Adahonle abusua ne vale ako, bana, arɛlɛ, dazia nee ekoko; Alɔnwɔba abusua ne vale dɔka, awa, bana yɛɛ arɛlɛ. Akee Nvavile abusua ne noko vale abisa, abɛlɛ nee avikpa. Wɔ amodinlibɔlɛ nu, ahenle mɔɔ ɛwu la abusua ne sɛkɛlɛneɛ ne mɔ findevinde nu. Tɛ sɛkɛlɛneɛ mɔɔ abusua bie vale rale la angome a finde amodinlibɔlɛ nu a, emomu fɛlɛko anzɛɛ anwubɛnyunlu bie mɔɔ abusua ne nwunle ye la noko finde nu. Gyima ɛhye bodane a le kɛ ɔfedevede Nzema amodinlibɔlɛ ne mɔ ko anu na yeala ngyehyɛleɛ nee aneɛnu ninyɛne mɔɔ findevinde nu la ali
Ephere kugbe ena rẹ avwọ ta eta vwe ise rẹ urhobo : Language and style of verbal arts in urhobo proverbs
Ota-ẹta ọyen yẹ ọkpako vwẹ irueru rẹ ephere eje. Nẹ otọ vẹ otọ rhe ọyen Urhobo reyẹn ota-ẹta kirighwo. Kọna ye sorọ rẹ evun rẹ Urhobo idjerhe ọvo rẹ avwọ sane yẹrẹ avwọ vwẹ ohwo muẹ vwẹ edia rẹ ota-ẹta vwẹ irueru yẹrẹ uruemu rẹ ihwo rẹ Urhobo ọyen egba rẹ eraineriẹn rẹ ota, oka-ebro, obo rẹ a wenẹ ota, ena rẹ obo rẹ a ta ota na wan, kugbe obo rẹ ohwo na ta/wene eta wan. Obo rẹ a kparọ phiyọ ota wan ọyen obo ọ karo vwẹ ẹsanọ rẹ ohwo etiọye. Ihwo rẹ Urhobo vwẹ ọnana vwọ jẹ ehwẹẹ. Marho vwẹ ọke rẹ awanre rẹ evwo ruẹ emu buebun nenẹ idjerhe rẹ oshephiyọ. Ọnana ọyen ena vẹ idjerhe rẹ avwọ vwavwẹ uwan rẹ ejeje rẹ ohwo etiọye. A sa mrẹ vwẹ idjerhe rẹ ohwo na ta ota wan, obo rẹ o brẹ ise vwiyẹ ota wan ọke rẹ ọ da ta ota. Obo rẹ eta woriẹ wan vwẹ unu rọyen, obo rẹ ota vwerha wan kugbẹ eghagha rẹ obrẹphiyọ eta-ẹta. Oka rẹ obo rẹ ohwo na ta ota wan, ena rẹ obo rẹ ota wan, obo rẹ eta na che phiyẹ ako wan ọyen Chomsky tare nẹ avwọ rien ta/ru vwe uyono rẹ ephere re se Linguistics. Ena rẹ ehagha, ise-ebro, kugbe avwerherẹ eta-ẹta kirẹ uruemu rẹ ihwo rẹ Urhobo gbe ga kirẹ oborẹ ọphavẹree. Isiesi nana nabo fuẹrẹ erhuvwu rẹ evun rẹ eta erien kugbe ena rẹ eta-ẹta evun edia ota ta vwẹ Urhobo maro ọke rẹ a da vwẹ ise vwo gua eta na ta. Ọnana nẹrhe ephere na vwerha ọmeje nẹrhe irueru na nabo ghwa otọ. Owian nana vwọ nabọ ghwa otọ, idjerhe sasan ọyen avwọ ghwa eta rẹ evwo sio na koko. Ọrẹ ẹsosuọ, a nẹ ihwo sasan enọ sasan, ihwo brẹ isẹ sasan, ekidiotọ sasan rẹ asa rẹ ihwo rẹ Urhobo de ruẹ irueru rẹ ayen, ẹguare-ẹruọ etc. ena rẹ Oyibo se “descriptive approach” ọyen avwọ fuẹnrẹ isiesi na fikiridie, eta-ẹta na idjedje rẹ ayen ọyen me yovwi vwọ kẹ ephere na. A mrẹ vughe nẹ owian nana rhe ne rẹ a da ta eta vwe ephere na ve ena re ise ebro kugbe eta re anabọ ewene ro nene idjerhe, ko nerhe eta na nabo ruọ ohwo ọ meje nerhe ephere rho vwiyọ.
******
One of the virtues for the choice of who to be appointed in any crucial gatherings in the Urhobo land and culture is that the person must be prowess in communicative skills, unique in discourse, and dynamic in his/her language and the manner of presentation. The eloquent speaking of the speaker is of paramount importance as far as the people are concerned. The evaluation of such eloquence performance in verbal speech is measured by the style of speech and the intermitted flow/usage of proverbs. The demonstration of these verbal arts is what Chomsky refers to as performance in Linguistics studies. This paper aims to examine the esthetics performance in language and style of verbal display in the Urhobo speech act or verbal arts especially with regards to proverbs as to collate the power in such verbal expressions in the language and culture. Data were gathered through personal observations in different gatherings of the native speakers in different fora, interviews and extraction of selected proverbs from different conversations by the speakers. It was found that the proverbial expressions in verbal arts in the Urhobo language enhance the understanding of the people and it is used to characterize the style and uniqueness of the language by the audience
ESTRATÉGIAS PARA DIVULGAÇÃO DO “MEU SUS DIGITAL” E “EQUIDADE SUS”:: FERRAMENTAS DE INCLUSÃO À SAÚDE
O artigo apresenta um relato de experiência desenvolvido no âmbito do ProgramaPET-Saúde: Equidade da UNILAB, com foco na divulgação das ferramentas digitais “MeuSUS Digital” e “Equidade SUS” como estratégias de inclusão em saúde. As ações foramrealizadas entre 2024 e 2025, envolvendo estudantes dos cursos de Farmácia, Enfermagem,Serviço Social e Pedagogia, em articulação com profissionais da rede de saúde e acomunidade de municípios do Ceará. Por meio de atividades educativas, extensionistas einterprofissionais, foram promovidas oficinas, palestras, rodas de conversa, exibição demateriais informativos e campanhas de conscientização, como no Outubro Rosa, fortalecendoo diálogo entre universidade, serviço e sociedade. As ações possibilitaram a divulgação dasplataformas digitais do SUS, ampliando o acesso da população a informações e serviços desaúde e estimulando a reflexão crítica sobre equidade de gênero, raça, etnia e deficiência. Osresultados demonstraram que a inserção das tecnologias digitais, aliada a práticas de educaçãoem saúde, contribui para reduzir desigualdades, potencializar a inclusão social e promovermaior autonomia dos usuários no cuidado com sua saúde. Além disso, a participação dosbolsistas favoreceu o desenvolvimento de competências interprofissionais, ampliando suaformação acadêmica e preparando-os para atuar em contextos de vulnerabilidade social.Evidenciou-se que a integração entre tecnologia, educação e participação comunitáriafortalece a equidade no SUS e reafirma a relevância de políticas públicas de saúde pautadasna universalidade, integralidade e justiça social. Assim, a experiência relatada reforça o papeltransformador do PET-Saúde na construção de práticas inclusivas e democráticas em saúde