Международный журнал научной педиатрии
Not a member yet
236 research outputs found
Sort by
NEONATAL SARIQLIKLARNI QIYOSIY TASHHISLASH VA OLIB BORISH
Modern approaches to the treatment of neonatal jaundice have undergone significant changes over the past decades, which often leads to disagreements among neonatologists. This study aims to explore key controversies in differential diagnosis and management, based on the principles of evidence-based medicine. Several key factors have been found to increase the likelihood of developing significant neonatal hyperbilirubinemia (NH). These include birth before 38 weeks of gestation, and the presence of older children in the family who had neonatal jaundice, which required phototherapy. Also playing a critical role is insufficient feeding of exclusive breast milk and the appearance of noticeable yellowing of the skin in the first days after birth. These circumstances significantly increase the risk of elevated bilirubin levels in the newborn's blood, which may require medical intervention. Current understanding of the sources of jaundice associated with breastfeeding has undergone significant changes in recent years. Studies demonstrate that, provided adequate breastfeeding is provided during the first five days of a newborn's life, the intensity of jaundice does not show significant differences compared to formula-fed infants. In breastfeeding-associated jaundice, it has been confirmed that unconjugated bilirubin (UNB) levels naturally return to normal levels. It is recommended that newborns with jaundice be breastfed frequently, at least 8-12 times a day, including daytime and nighttime. This diet helps avoid calorie deficiency and dehydration, which in turn helps reduce the concentration of bilirubin in the blood. Maintaining adequate hydration and nutrition plays a key role in managing infants with neonatal jaundice. Oral administration of water or glucose is not effective in preventing or reducing serum bilirubin levels in hyperbilirubinemia. If full breastfeeding is difficult, it is recommended to supplement the newborn with expressed breast milk. The use of infusion therapy is justified only when the volume of breast milk consumed is insufficient to meet the daily fluid requirement.Современные подходы к лечению неонатальной желтухи претерпели значительные изменения за последние десятилетия, что нередко приводит к разногласиям среди неонатологов. Настоящее исследование направлено на изучение ключевых противоречий в дифференциальной диагностике и тактике ведения, основываясь на принципах доказательной медицины. Установлено, что на увеличение вероятности развития значительной гипербилирубинемии новорожденных (ГБН) влияют несколько ключевых факторов. К ним относятся рождение до 38 недель гестации, наличие в семье старших детей, перенесших неонатальную желтуху, при которой требовалась фототерапия. Также критическую роль играет недостаточное кормление исключительно грудным молоком и появление заметной желтушности кожи в первые сутки после рождения. Эти обстоятельства значительно увеличивают риск повышения уровня билирубина в крови новорожденного, что может потребовать медицинского вмешательства. Современные представления об источниках желтухи, связанной с грудным вскармливанием, претерпели значительные изменения за последние годы. Исследования демонстрируют, что при условии достаточного грудного вскармливания в течение первых пяти дней жизни новорожденного, интенсивность желтушности не проявляет существенных различий в сравнении с детьми, находящимися на искусственном питании. Подтверждено, что при желтухе, связанной с грудным вскармливанием, уровень несвязанного билирубина (НБ) естественным образом возвращается к обычным значениям. Новорожденным с желтухой рекомендуется обеспечивать частое кормление грудью, не менее 8-12 раз в сутки, включая дневное и ночное время. Такой режим питания помогает избежать недостатка калорий и обезвоживания, что в свою очередь способствует снижению концентрации билирубина в крови. Поддержание адекватной гидратации и питания играет ключевую роль в нормализации состояния младенцев с неонатальной желтухой. Введение воды или глюкозы перорально не является эффективным методом профилактики или снижения уровня билирубина в сыворотке крови при гипербилирубинемии. Если полноценное грудное вскармливание затруднено, рекомендуется докармливать новорожденного сцеженным материнским молоком. Использование инфузионной терапии оправдано лишь тогда, когда объем потребляемого грудного молока недостаточен для удовлетворения суточной потребности в жидкости.So'nggi o'n yillar davomida neonatal sariqlik bilan og'rigan bolalarni davolash taktikasi bo'yicha qarashlar sezilarli darajada o'zgardi, shuning uchun amaliyotchi neonatologlar orasida ushbu muammoga qarashlar ko'p farqlanadi. Bizning ishimizning maqsadi differentsial diagnostika va neonatal sariqlik bilan og'rigan bolalarni olib borish taktikasining asosiy munozarali masalalarini dalillarga asoslangan tibbiyot nuqtai nazaridan tahlil qilish. Zardobdagi umumiy bilirubin darajasini sezilarli darajada oshiradigan omillar 38 haftagacha bo'lgan homiladorlik muddati, faqat ko’krak suti bilan emizishning yetarli emasligi va hayotning dastlabki 24 soatida ko'rinadigan sariqlikning paydo bo’lishi. So'nggi yillarda emizishda sariqlikning etiologiyasi haqidagi qarashlar sezilarli darajada o'zgardi. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, bolaning dastlabki 5 kunida yetarli ko’krak suti bilan bog’liq sariqlikning namoyon bo'lish darajasi sun'iy oziqlantirishdan farq qilmaydi. Ko’rrak suti bilan bog’liq bo’lgan sariqlikda bog’lanmagan bilirubinni har doim normal holatga tushadi. Neonatal sariqligi bilan kasallangan yangi tug'ilgan chaqaloqlarni iloji bo'lsa, kaloriya tanqisligi va / yoki suvsizlanishini rivojlanish xavfini kamaytirish va shu bilan giperbilirubinemiyani kamaytirish uchun tungi tanaffussiz kuniga kamida 8-12 marta emizdirish kerak. Suv yoki glyukoza eritmasini peroral yuborish giperbilirubinemiya rivojlanishiga va bilirubin darajasini pasaytirmaydi. Infuzion terapiya faqat qabul qilingan ona suti miqdori suyuqlikning kerakli sutkalik hajmini ta'minlay olmasa ko'rsatiladi. Infuzion terapiya faqat qabul qilingan ona suti miqdori suyuqlikning kerakli sutkalik hajmini ta'minlay olmasa ko'rsatiladi
OROLBO‘YI MINTAQASIDA MUKOVISSIDOZ BO‘LGAN BOLALARDA YALLIG'LANISH MARKYORLARI VA D VITAMINI DARAJASINING O‘ZGARISHI
Relevance. Cystic fibrosis (CF) is a severe hereditary disease in which, as a result of impaired mucociliary clearance and the formation of thick and viscous secretions, the bronchopulmonary system is mainly affected. The addition of infection and the accumulation of purulent sputum in the respiratory tract leads to obstruction of the small bronchi and the development of respiratory failure. Over the past decade, the quality and life expectancy of CF patients have improved significantly due to the improvement of therapeutic approaches and the development of new methods of influencing the pathogenetic mechanisms of disease formation. The purpose of the study. The aim of the study was to study changes in inflammatory markers and vitamin D levels in children with cystic fibrosis in the Aral Sea region. Materials and methods. 190 children with a mixed form of cystic fibrosis aged from 6 months to 14 years, who were under observation at the Republican Specialized Scientific and Practical Medical Center of Pediatrics and at the Medical Center of Khorezm region, were examined. Results and discussion. In children with cystic fibrosis in the acute phase of the disease, the PCT index increased to 5.4±0.5 ng/l (P<0.001) by 33.7 times compared with the normative data, and the concentration of CRP increased to 34.9±2.8 mg/l (P<0.001) by more than 9.0 times compared with the normative data. Vitamin D deficiency (25(OH)D 10-20 ng/ml) in the Aral Sea region was 1.6 times higher in 15 (41.7%) children with CF (P<0.001) compared with children with CF in the Republic (24 (32.4%)). Conclusion. The conducted studies have shown that the analysis of the concentration of inflammatory biological markers in combination with other diagnostic indicators can be useful for monitoring pulmonary inflammation and preventing unjustified prescribing of antibiotics. The increased vitamin D deficiency in the group of children with CF is explained by impaired pancreatic function in patients, which leads to a lack of fat and fat-soluble vitamins, and taking into account the number of sunny days per year and their duration, it can be explained by the lack of preventive measures for vitamin D deficiency in Uzbekistan.Актуальность. Муковисцидоз (МВ) является тяжелым наследственным заболеванием, при котором в результате нарушения мукоцилиарного клиренса и формирования густого и вязкого секрета поражается преимущественно бронхолегочная система. Присоединение инфекции и накопление гнойной мокроты в дыхательных путях приводит к обтурации мелких бронхов и развитию дыхательной недостаточности. За последнее десятилетие качество и продолжительность жизни больных МВ значительно улучшились в связи с усовершенствованием терапевтических подходов, разработкой новых методов воздействия на патогенетические механизмы формирования заболевания. Цель работы: изучить изменения маркеров воспаления и уровня витамина D у детей с муковисцидозом в регионе Приаралья. Материал и методы. Обследованы 190 детей с смешанной формой муковисцидоза в возрасте от 6 мес. до 14 лет, находившиеся под наблюдением в Республиканском специализированном научно-практическом медицинском центре педиатрии и в ОДММЦ Хорезмской области. Результаты исследования и их обсуждение. У детей с муковисцидозом в фазе обострения заболевания показатель ПКТ повысился до 5,4±0,5 нг/л (Р<0,001) в 33,7 раза по сравнению с нормативными данными, также концентрация СРБ повысился до 34,9±2,8 мг/л (Р<0,001) более чем в 9,0 раза по сравнению с нормативными данными. Дефицит витамина D (25(ОН)D 10–20 нг/мл) в Приаралья выявилось в 1,6 раз больше у 15 (41,7%) детей с МВ (Р<0,001) по сравнению с детьми МВ по Республике (24 (32,4%)). Выводы. Проведенные исследования показали что, анализ концентрации воспалительных биологических маркеров в комплексе с другими диагностическими показателями может быть полезен для мониторирования легочного воспаления и предотвращения необоснованных назначений антибиотиков. Повышенный дефицит витамина D в группе детей с МВ объясняется нарушением функции поджелудочной железы у больных, что приводит к не усвоению жиров и жирорастворимых витаминов, также принимая в учет число солнечных дней в году и их длительность, можно объяснить отсутствием профилактических мероприятий гиповитаминоза D в Узбекистане.Dolzarbligi. Mukovissidoz (MV) og'ir irsiy kasallik bo‘lib, unda mukosiliyar klirensining buzilishi va qalin va yopishqoq sekretsiya hosil bo‘lishi natijasida asosan bronx-o`pka tizim ta'sirlanadi. Infektsion qo‘shilishi va nafas yo‘llarida yiringli balg'amning to‘planishi kichik bronxlarning obstruktsiyasiga va nafas olish etishmovchiligining rivojlanishiga olib keladi. So‘nggi o‘n yil ichida terapevtik yondashuvlarni takomillashtirish, kasallikning patogenetik mexanizmlariga ta'sir qilishning yangi usullarini ishlab chiqish tufayli MV bemorlarining sifati va umr ko‘rish davomiyligi sezilarli darajada yaxshilandi. Tadqiqot maqsadi. Tadqiqotning maqsadi Orolbo‘yi mintaqasida mukovissidoz bo‘lgan bolalarda yallig'lanish markyorlari va D vitamini darajasidagi o‘zgarishlarni o‘rganish. Materiallar va usullar. 6 oylikdan boshlab 14 yoshgacha bo‘lgan mukovissidoz aralash shakli bilan kasallangan 190 bola Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazida va Xorazm viloyati ODMMC da kuzatuv ostida bo‘lgan. Natijalar va ularning muhokamasi. Kasallikning kuchayishi bosqichida mukovissidoz bo‘lgan bolalarda PCT ko‘rsatkichi me'yoriy ma'lumotlarga nisbatan 5,4±0,5 ng/l (p<0,001) ga 33,7 baravar oshdi, shuningdek CRP kontsentratsiyasi normativ ma'lumotlarga nisbatan 34,9±2,8 mg/l (p<0,001) ga ko‘tarildi. Orolbo‘yi hududida D vitamini etishmovchiligi (25(ОН)D 10-20 ng/ml) respublikada MV (24 (32,4%) bolalarga nisbatan mukovissidoz bo‘lgan bolalarda (P<0,001) 15 (41,7%) bolada 1,6 baravar ko‘p bo‘lgan. Xulosa. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, yallig'lanishli biologik markerlarning kontsentratsiyasini boshqa diagnostik ko‘rsatkichlar bilan birgalikda tahlil qilish o‘pka yallig'lanishini kuzatish va antibiotiklarning asossiz buyurilishini oldini olish uchun foydali bo‘lishi mumkin. CF bilan og'rigan bolalar guruhida D vitamini etishmasligining oshishi bemorlarda oshqozon osti bezi funktsiyasining buzilishi bilan izohlanadi, bu yog'lar va yog'da eriydigan vitaminlarning emirilishiga olib keladi, shuningdek, yiliga quyoshli kunlar soni va ularning davomiyligini hisobga olgan holda, O‘zbekistonda D gipovitaminozining oldini olish choralari yo‘qligi bilan izohlanishi mumkin
ICHAK MIKROBIOTASINING TEZ-TEZ KASAL BO‘LGAN BOLALARDA OBSTRUKTIV BRONXIT KECHISHIGA VA OQIBATLARIGA TA’SIRI
Introduction. Despite the progress in antibacterial therapy and intensive care, obstructive bronchitis continues to occupy a leading position among childhood diseases worldwide. Recently, more and more attention has been paid to the role of intestinal microflora in immune regulation and its impact on the course of infections, including bronchitis. This work focuses on the analysis of modern data on the effect of intestinal microflora on the course and outcome of obstructive bronchitis in children. Objective: to study the effect of intestinal microflora on the course and outcome of obstructive bronchitis in frequently ill children. Materials and methods of the study. To study this problem, we conducted research in the pediatric departments of the Samarkand branch of the Republican Scientific Center for Emergency Medical Care, in the gastroenterology and pulmonology department of the Samarkand Regional Children's Multidisciplinary Medical Center. The study included 52 patients with obstructive bronchitis aged 1 to 10 years. Of these: Group I - 26 patients with obstructive bronchitis who received combination therapy with probiotics. Group II - 26 patients with obstructive bronchitis who received traditional treatment. The control group consisted of 20 practically healthy children. Conclusions. The state of the intestinal microbiota has a significant impact on the course and outcome of obstructive bronchitis in children. Dysbacteriosis can contribute to the development of inflammatory processes and a decrease in the effectiveness of the immune response. Healthy microflora helps maintain a balance between pro- and anti-inflammatory reactions, which reduces the risk of severe obstructive bronchitis and complications. Correction of microbiota with probiotics and prebiotics can improve the immune response, reduce the severity of the disease and speed up recovery. Convenient to use, higher efficiency, the absence of side and adverse effects allow us to recommend this treatment for widespread use in pediatric practice.Введение. Несмотря на прогресс в антибактериальной терапии и интенсивной помощи, обструктивный бронхит продолжает занимать лидирующие позиции среди детских болезней во всем мире. В последнее время все больше внимания уделяется роли микрофлоры кишечника в иммунной регуляции и ее воздействию на течение инфекций, включая воспаление бронхов. Данная работа фокусируется на анализе современных данных о влиянии кишечной микрофлоры на течение и исход обструктивного бронхита у детей. Цель исследования: изучить влияние кишечной микрофлоры на течение и исход обструктивного бронхита у часто-болеющих детей. Материалы и методы исследования. Для изучения данной проблемы мы провели исследования в отделениях педиатрии Самаркандского филиала Республиканского Научного Центра экстренной медицинской помощи, в отделении гастроэнтерологии и пульмонологии Самаркандского областного детского многопрофильного медицинского центра. В процессе исследования были включены 52 больных с обструктивным бронхитом в возрасте от 1 года до 10 лет. Из них: I группа – 26 больных с обструктивным бронхитом, получавшие комбинированное лечение с пробиотиками. II группа – 26 больных с обструктивным бронхитом, получавшие традиционное лечение. Контрольную группу составили 20 практически здоровых детей. Выводы. Состояние кишечной микробиоты оказывает значительное влияние на течение и исход обструктивного бронхита у детей. Дисбактериоз может способствовать развитию воспалительных процессов и снижению эффективности иммунного ответа. Здоровая микрофлора способствует поддержанию баланса между про- и противовоспалительными реакциями, что снижает риск тяжелого течения обструктивного бронхита и осложнений. Коррекция микробиоты с помощью пробиотиков и пребиотиков может улучшить иммунный ответ, уменьшить тяжесть заболевания и ускорить выздоровление. Удобное в применении, более высокая эффективность, отсутствие побочных и нежелательных явлений позволяют нам рекомендовать данное лечение для широкого применения его в педиатрической практике.Kirish. Antibiotik terapiyasi va intensiv terapiya sohasidagi yutuqlarga qaramay, obstruktiv bronxit butun dunyoda bolalar kasalliklari orasida etakchi o'rinni egallashda davom etmoqda. So'nggi paytlarda ichak mikroflorasining immunitetni tartibga solishdagi roli va uning infektsiyalar, shu jumladan bronxial yallig'lanish jarayoniga ta'siriga tobora ko'proq e'tibor qaratilmoqda. Ushbu ish bolalarda obstruktiv bronxitning kechishi va natijalariga ichak mikroflorasining ta'siri bo'yicha joriy ma'lumotlarni tahlil qilishga qaratilgan. Tadqiqot maqsadi: tez-tez kasal bo'lgan bolalarda obstruktiv bronxitning kechishi va natijalariga ichak mikroflorasining ta'sirini o'rganish. Tadqiqot materiallari va usullari. Ushbu muammoni o‘rganish maqsadida Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Samarqand filiali pediatriya bo‘limlarida, Samarqand viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazining gastroenterologiya va pulmonologiya bo‘limlarida ilmiy izlanishlar olib bordik. Tadqiqotda 1 yoshdan 10 yoshgacha bo'lgan obstruktiv bronxit bilan og'rigan 52 bemor ishtirok etdi. Ulardan: I guruh - probiyotiklar bilan kombinatsiyalangan davolashni olgan obstruktiv bronxit bilan og'rigan 26 bemor. II guruh - an'anaviy davolanishni olgan obstruktiv bronxit bilan og'rigan 26 bemor. Nazorat guruhi 20 nafar deyarli sog'lom bolalardan iborat edi. Xulosa. Ichak mikrobiotasi holati bolalarda obstruktiv bronxitning kechishi va natijasiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Disbakterioz yallig'lanish jarayonlarining rivojlanishiga va immunitet reaktsiyasining samaradorligini pasayishiga yordam beradi. Sog'lom mikroflora yallig'lanishga qarshi va yallig'lanishga qarshi reaktsiyalar o'rtasidagi muvozanatni saqlashga yordam beradi, bu esa og'ir obstruktiv bronxit va asoratlar xavfini kamaytiradi. Mikrobiotani probiyotiklar va prebiyotiklar bilan tuzatish immunitetni yaxshilashga, kasallikning og'irligini kamaytirishga va tiklanishni tezlashtirishga yordam beradi. Foydalanish uchun qulay, yuqori samaradorlik va nojo'ya ta'sirlarning yo'qligi ushbu davolash usulini pediatriya amaliyotida keng qo'llash uchun tavsiya qilish imkonini beradi
SEMIZLIK BO‘LGAN BOLALARDA VITAMIN D NING KO‘LLANILISHI, UNING LIPID VA UGLEVOD ALMASHINUVIGA TA'SIR QILISH SAMARASI
The original article presents the results of dynamic changes in the clinical picture, as well as carbohydrate and lipid metabolism in children with obesity when using vitamin D. The results of the study are recommended for widespread implementation in the practical activities of general practitioners of central district polyclinics of primary health care. The aim of the study: to optimize the treatment regimen for abdominal obesity in children using differentiated doses of vitamin D. Materials and methods: 30 children with abdominal obesity were subject to dynamic observation. A set of anthropometric, clinical, and biochemical studies was conducted to determine the level of carbohydrate and lipid metabolism, as well as vitamin D. The effectiveness of differentiated doses of vitamin D in the complex treatment of abdominal obesity was assessed. Study results: It was revealed that the use of differentiated doses of vitamin D depending on the degree of obesity contributed to the improvement of the clinical picture of the disease, with a tendency for positive dynamics of BMI, SDS BMI, and a significant improvement in the ratio of WC to OB. It also contributed to the improvement of carbohydrate and lipid metabolism, which is the prevention of the development of comorbid pathology in children with abdominal obesity and prevents the development of metabolic syndrome. Conclusion: as part of the complex therapy of abdominal obesity in children, it is necessary to administer vitamin D with dosage calculation depending on the degree of obesity.В оригинальной статье представлены результаты динамических изменений клинической картины, а также углеводного и илипидного обменов у детей с ожирением при применении витамина Д. Результаты исследования рекомендуются для широкого внедрения в практическую деятельность врачей общей практики центральных районных поликлиник первичного уровня здравоохранения. Цель исследования: оптимизации схемы терапии абдоминального ожирения у детей с помощью применения дифференцированных дозировок витамина D. Материалы и методы: динамическому наблюдению подлежало 30 детей с абдоминальным типом ожирения. Проведен комплекс антропометрических, клинических, биохимических исследований с определением уровня углеводного и липидного метаболизма, а также витамина D. Оценена эффективность применения дифференцированных доз витамина Д в комплексном лечении абдоминального ожирения. Результаты исследования: Выявлено, что применение дифференцированных доз витамина Д в зависимости от степени ожирения способствовало улучшению клинической картины заболевания, с тенденцией положительной динамики ИМТ, SDS ИМТ и достоверного улучшения отношения ОТ к ОБ. Также способствовало улучшению показателей углеводного и липидного обмена, что является профилактикой развития коморбидной патологии у детей с абдоминальной формой ожирения и предотвращает развитие метаболического синдрома. Заключение: в составе комплексной терапии абдоминального ожирения детей необходимо введение витамина Д с расчетом дозировки в зависимости от степени ожирения.Ushbu maqolada semizlik bilan og‘rigan bolalarda vitamin D ni qo‘llaganda klinik ko‘rinishdagi dinamik o‘zgarishlar, shuningdek, uglevod va lipidlar almashinuvi natijalari keltirilgan. Tadqiqot natijalari markaziy tuman birlamchi tibbiy-sanitariya poliklinikalari umumiy amaliyot shifokorlarining amaliy faoliyatiga keng joriy yetish uchun tavsiya yetilgan. Tadqiqot maqsadi: D vitaminining differensial dozalarini qo‘llagan holda bolalarda abdominal semizlikni davolash sxemasini optimallashtirish. Materiallar va usullar: abdominal semizlik bo‘lgan 30 nafar bola dinamik kuzatuvdan o‘tkazildi. Uglevod va lipid almashinuvi darajasini, shuningdek vitamin D darajasini aniqlash uchun antropometrik, klinik va biokimyoviy tadqiqotlar o‘tkazildi. Abdominal semizlikni kompleks davolashda vitamin D ning differensial dozalarini qo‘llash samaradorligi baholandi. Tadqiqot natijalari: Semizlik darajasiga qarab vitamin D ning differensiallashgan dozalarini qo‘llash kasallikning klinik ko‘rinishini yaxshilashga yordam berganligi, TMI, SDS bo‘yicha TMI ning ijobiy dinamikasi tendensiyasi xamda BA va buksa aylanasi nisbatining ishonchli yaxshilanganligi aniqlandi. Shuningdek, vitamin D ni qo‘llash uglevodlar va lipidlar almashinuvi ko‘rsatkichlarini yaxshilashga hissa qo‘shdi, bu abdominal semizlik bo‘lgan bolalarda komorbid patologiya hamda metabolik sindrom rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi. Xulosa: semizlik darajasiga qarab abdominal semizlik bo‘lgan bolalarda kompleks davolashning bir qismi sifatida vitamin D ni dozalab yuborish muhim hisoblanadi
HOMILADORLIK VA EMIZIKLI AYOLLARDA NUTRITIV YETISHMOVCHILIK: VITAMINLARNING BOLA SALOMATLIGIDAGI O‘RNI
Relevance. Vitamin and mineral deficiencies in pregnant and breastfeeding women increase the risk of congenital malformations and reduce the quantity and quality of breast milk. This issue requires not only enriching the maternal diet with nutritious foods but also ensuring proper adherence to preventive supplementation. Objective. To study the impact of vitamin and mineral deficiencies during pregnancy and lactation on child health. Materials and Methods. A literature review covering the period from 2013 to 2025 was conducted using PubMed, Google Scholar, and e-library databases. The search was performed with the following key terms: “nutrition recommendations during pregnancy and lactation” “role of vitamins and minerals in pregnancy and lactation”. Results. The reviewed literature showed that adequate nutrition for pregnant and breastfeeding women is a global health priority. The data highlighted the significance of dietary vitamin and mineral content, and the serious consequences of deficiencies for both maternal and child health. Conclusion. Continuous intake of vitamin-mineral complexes throughout pregnancy and lactation improves women’s vitamin status, reduces the risk of congenital malformations, increases both the quantity and quality of breast milk, and thereby ensures adequate nutrient supply for the infant.Актуальность. Дефицит витаминов и минеральных веществ у беременных и кормящих женщин повышает риск врождённых пороков развития, снижает количество и качество грудного молока. Данная проблема требует не только обогащения рациона питания полезными продуктами, но и организации строгой дисциплины по приёму профилактических доз. Цель исследования. Изучение влияния дефицита витаминов и минеральных веществ во время беременности и лактации на здоровье ребёнка. Материал и методы. Поиск научной литературы за 2013–2025 годы был проведён в базах данных PubMed, Google Scholar и e-library. Для исследования использовались ключевые фразы: «рекомендации по питанию во время беременности и лактации», «роль витаминов и минералов при беременности и лактации». Результаты исследования. Изученные источники подтвердили, что проблема полноценного питания беременных и кормящих женщин является стратегическим направлением на мировом уровне. Представлены данные о содержании витаминов и минералов в питании, а также их дефиците и серьёзных последствиях для здоровья матери и ребёнка. Вывод. Приём витаминно-минеральных комплексов на протяжении всей беременности и периода лактации улучшает обеспеченность женщин витаминами, снижает риск врождённых пороков развития, повышает количество и качество грудного молока, что обеспечивает ребёнка необходимыми питательными веществами.Dolzarbligi. Homilador va emizikli ayollarning vitamin va minerallarga bo‘lgan tanqisligi tug‘ma rivojlanish nuqsonlari havfini kuchaytiradi, ko‘krak suti miqdori va sifatini kamaytiradi. Bu muammo homilador va emizikli ayolning nafaqat ovqatlanish ratsionini foydali mahsulotlar bilan boyitish, balki ularga profilaktik dozalarni berishda muhim intizom tashkil qilishni taqozo etadi. Tadqiqot maqsadi.Homilador va emizikli davrda vitamin va minerallarning tanqisligining bola salomatligiga ta’sirini o‘rganish. Material va metodlar. Ilmiy adabiyotlar izlanishi 2013–2025-yillar oralig‘ida PubMed, Google Scholar va e-library ilmiy ma’lumotlar bazalaridan amalga oshirildi. Tadqiqot uchun quyidagi kalit iboralar bo‘yicha qidiruv o‘tkazildi: “homiladorlik va laktatsiya davrida ovqatlanish bo‘yicha tavsiyalar”, “homilador va laktatsiya davrida vitaminlar va minerallarning o‘rni”. Tadqiqot natijalari. O‘rganilagan adabiyotlar homilador va emizikli davrda onalarning to‘laqonli ovqatlanish muammolari Dunyo miqyosidagi strategiya ekanligini, ozuqa tarkibidagi mineral va vitaminlar miqdori, vitamin va minerallar tanqisligining ona va bola salomatligiga jiddiy ta’sir va oqibatlarini taqdim qildi. Hulosa. Homiladorlik va emizish davrining butun davomida vitamin-mineral komplekslarini qabul qilish ayollarda vitaminlar bilan ta’minlanganlik darajasini yaxshilaydi, tug‘ma rivojlanish nuqsonlari xavfini kamaytiradi, ona sutining miqdori va sifatini oshiradi va natijada bolani zaruriy ozuqa moddalari bilan ta’minlaydi
BOLALARDA MELKERSSON-ROZENTAL SENDROMI ORFAN KASALLIK SIFATIDA: TARQALISHI, KLINIKSI VA DAVOLASH USULLARI
In this article, the authors, referring to their own practice, cases from practice, present information about a rare syndrome in children - Melkersson-Rosenthal. Based on the results of their own clinical observation, instrumental and laboratory studies, the clinical and diagnostic criteria of the syndrome are described. Historical and modern literary data on the rare Melkersson-Rosenthal syndrome are provided. The authors argue that the disease begins during the transition from childhood to adolescence, and after treatment, the progression of the disease slows down, but does not stop, which requires close monitoring by both pediatricians and general practitioners.В настоящей статье авторами ссылаясь на собственную практику, случая из практики, представлена информация о редко встречающемся синдроме у детей - Мелькерссона-Розенталя. Основываясь на результатах собственного клинического наблюдения, инструментальных и лабораторных исследований описаны клинические и диагностические критерии синдрома. Приводятся исторические и современные литературные данные редко встречающигося синдрома Мелькерссона-Розенталя. Авторы утверждают, что, заболевание начинается в период перехода от детского к подростковому возрасту, и после лечения прогрессирование заболевания замедляется, но не останавливается, что требует пристального наблюдения как педиатров так врачей общего профиля.Ushbu maqolada mualliflar o'zlarining amaliyotlariga, amaliyotdan olingan holatlarga murojaat qilib, bolalarda kam uchraydigan sindrom - Melkersson-Rosenthal haqida ma'lumot beradilar. O'zlarining klinik kuzatishlari, instrumental va laboratoriya tadqiqotlari natijalariga ko'ra sindromning klinik va diagnostik mezonlari tavsiflanadi. Kam uchraydigan Melkersson-Rozental sindromi haqida tarixiy va zamonaviy adabiy ma'lumotlar keltirilgan. Mualliflarning ta'kidlashicha, kasallik bolalikdan o'smirlik davriga o'tish davrida boshlanadi va davolanishdan keyin kasallikning rivojlanishi sekinlashadi, lekin to'xtamaydi, bu ham pediatrlar, ham umumiy amaliyot shifokorlari tomonidan diqqat bilan kuzatilishini talab qiladi
FARG‘ONA VODIYSIDAGI O‘SMIRLAR HAYOTI SIFATGA IJTIMOIY-GIGIENIK OMILLARNING TA’SIRI
Preserving and promoting the health of adolescent children is one of the pressing health problems. The solution to this problem is of high social significance and is one of the most important tasks of the state, because adolescent health is a fundamental basis for the formation of the country’s reproductive and labor potential and is a factor of national security.
Objective. Studying the influence of social and hygienic factors on the quality of life of adolescents in the cultural and social conditions of the Fergana Valley.
Materials and Methods. The main objects of the study were adolescents aged 13 to 17 years inclusive, studying in general educational institutions and colleges in Andijan. A total of 1,500 sets of questionnaires were distributed to children and their parents.
Results and Discussion. The highest quality of life is observed among adolescents raised in two-parent families. In single-parent maternal and paternal families, indicators on all scales turned out to be significantly lower than in complete families. Moreover, if in the population as a whole the level of the “School functioning” scale was the lowest, then in single-parent families the psycho-emotional status suffered to a greater extent, which is manifested by low scores on the “Emotional functioning” (55 points) and “Mental health” (63 points) scales. .
Conclusion. Thus, the level of quality of life of adolescents is influenced by social-hygienic factors and psychological characteristics of the individual.Сохранение и укрепления здоровья детей подросткового возраста является одной из актуальных проблем здравоохранения. Решение данной проблемы имеет высокую социальную значимость и входит в число важнейших задач государства, т.к. здоровье подростков составляет фундаментальную основу для формирования репродуктивного, трудового потенциала страны и является фактором национальной безопасности [1, 2].
Цель исследования. Изучение влияние социально-гигиенических факторов на качество жизни подростков в культурально – социальных условиях Ферганской долины.
Материалы и методы. В качестве основных объектов исследования явились подростки в возрасте от 13 до 17 лет включительно, обучающиеся в общеобразовательных учреждениях и колледжах г Андижана. Всего было роздано 1500 комплектов анкет для детей и их родителей.
Результаты и обсуждение. Наиболее высокое качество жизни отмечается у подростков, воспитывающихся в полных семьях. В неполных материнских и отцовских семьях показатели по всем шкалам оказались достоверно ниже, чем в полных семьях. Причем если в целом в популяции наиболее низким был уровень шкалы «Школьное функционирование», то в неполных семьях в большей степени страдал психоэмоциональный статус, что проявляется низкими показателями по шкалам «Эмоциональное функционирование» (55 баллов) и «Психическое здоровье» (63 балла).
Выводы. Таким образом, на уровень качество жизни подростков влияют социально-гигиенические факторы и психологические особенности личности.O‘smirlar salomatligini saqlash va mustahkamlash sog‘liqni saqlashning dolzarb masalalaridan biridir. Bu muammoni hal etish yuksak ijtimoiy ahamiyatga ega va davlatning eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi, chunki O‘smirlar salomatligi mamlakatning reproduktiv va mehnat salohiyatini shakllantirishning fundamental asosi bo‘lib, milliy xavfsizlik omili hisoblanadi.
Tadqiqot maqsadi. Farg‘ona vodiysi madaniy-ijtimoiy sharoitlarida o‘smirlarning hayot sifatiga ijtimoiy-gigiyenik omillarning ta’sirini o‘rganish.
Materiallar va usullar. Tadqiqotning asosiy ob’ektlari Andijon shahridagi umumta’lim muassasalari va kollejlarida tahsil olayotgan 13 yoshdan 17 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlar bo‘ldi. Bolalar va ularning ota-onalariga jami 1500 ta anketalar to‘plami tarqatildi.
Natijalar va muhokama. Hayotning eng yuqori sifati to'liq oilalarda tarbiyalangan o'smirlarda kuzatiladi. To'liq va to'liq bo'lmagan ota-ona oilalarida barcha o'lchovlar bo'yicha ko'rsatkichlar to'liq oilalarga qaraganda ancha past edi. Bundan tashqari, agar umuman aholida eng past daraja "Maktab faoliyati" shkalasi bo'yicha bo'lsa, to'liq bo'lmagan oilalarda psixo-emotsional holat ko'proq darajada zarar ko'rgan, bu esa "Hissiy faoliyat" shkalasi bo'yicha past ko'rsatkichlar bilan namoyon bo'ladi. ” (55 ball) va “Ruhiy salomatlik” (63 ball) .
Xulosa. Shunday qilib, o'smirlarning hayot sifatiga ijtimoiy va gigienik omillar va shaxsning psixologik xususiyatlari ta'sir qiladi
TUG‘MA LAB VA TANGLAY YORIG‘I BO‘LGAN ERTA YOSHDAGI BOLALAR O‘TKIR PNEVMONIYASIDA T-HELPER IMMUN JAVOBINING XUSUSIYATLARI
А significant proportion of children with repeated acute respiratory infections (ARI) and recurrent chronic diseases of the respiratory tract and ENT organs are carriers of co-infections. Objective: to study the synthesis of key cytokines Th-1/ Th-2/ Th-17 types of immune responses in children with congenital cleft lip and palate in acute pneumonia. Material and methods: the present study included 38 children with an established diagnosis of acute pneumonia (18 infants with CCLP and 20 children without CCLP formed the comparison group) and 16 practically healthy children formed the control group. The concentration of interleukins and interferon-gamma in the blood serum was determined by solid-phase enzyme immunoassay using test systems of Vector-Best JSC (Novosibirsk, Russia). Results: It was found that in the groups of children with pneumonia, both with cleft lip and palate and without congenital pathology, there was a significant increase in the content of IL-17A, IL-4 in the peripheral blood and a deficiency of IFN-γ in children of the first year of life, which indicates an imbalance in the immune response that can affect the course and severity of the infection. Conclusions: The study of the cytokine profile in a comparative aspect revealed hypersecretion of key mediators of the Th2 and Th17 immune response (IL-4 and IL-17A) and a deficiency in the synthesis of the key antiviral cytokine Th1 immune response (IFN γ) in all groups of children with pneumonia.Значительная часть детей с повторными острыми респираторными инфекциями (ОРИ) и рецидивирующими хроническими заболеваниями респираторного тракта и ЛОР-органов является носителями коинфекций. Цель: изучение синтеза ключевых цитокинов Th-1/ Th-2/ Th-17 типов иммунных ответов у детей с врожденными расщелинами губы и неба при острой пневмонии. Материал и Методы: настоящее исследование были включены 38 детей с установленным диагнозом острая пневмония (18 младенцев с ВРГН и 20 детей без ВРГН составил группу сравнения) и 16 практически здоровых ребенка составили контрольную группу. Концентрацию интерлейкинов и интерферона-гамма в сыворотке крови определяли методом твердофазного иммуноферментного анализа с использованием тест-систем АО «Вектор-Бест» (Новосибирск, Россия). Результаты: установлено, что группах детей с ПН как с ВРГН, так и без врожденной патологии имело место существенное возрастание содержания в периферической крови IL-17A, IL-4 и дефицит IFN-γ у детей первого года жизни, что свидетельствует о дисбалансе в иммунном ответе, который может повлиять на течение и тяжесть инфекции. Выводы: Изучение цитокинового профиля в сравнительном аспекте выявили гиперсекрецию ключевых медиатров Th2 и Th17 иммунного ответа (IL-4 и IL-17А) и дефицит синтеза ключевого противовирусного цитокине Th1 иммунного ответа (IFN γ) во всех групах детей с пневмонии.Тakroriy o'tkir respirator infektsiyalari (ORI) va nafas yo'llari va LOR a'zolarining surunkali kasalliklari bo'lgan bolalarning katta qismi koinfektsiya tashuvchilari hisoblanadi. Maqsad: tug'ma lab va tanglay yorig'i bo'lgan erta yoshdagi bolalarning o'tkir pnevmoniyadagi Th-1/ Th-2/ Th-17 turdagi immun javoblarining asosiy sitokinlari sintezini o'rganish. Material va usullar: Ushbu tadqiqotga o'tkir pnevmoniya tashxisi qo'yilgan 38 nafar bola (taqqoslash guruhida TYLTK bilan kasallangan 18 chaqaloq va TYLTK bo'lmagan 20 bola) va 16 ta amalda sog'lom bola nazorat guruhini tashkil etdi. Qon zardobidagi interleykinlar va interferon-gamma kontsentratsiyasi Vektor-Best OAJ (Novosibirsk, Rossiya) test tizimlaridan foydalangan holda qattiq fazali ferment bilan bog'liq immunosorbent tahlil usuli bilan aniqlandi. Natijalar: O’tkir zotiljam bilan og'rigan bolalar guruhlarida ham, TYLTK tug'ma patologiyasi bo'lgan zotiljam bilan og’rigan bolalarda ham periferik qonda IL-17A, IL-4 miqdori sezilarli darajada oshgani va bolalarda IFN- γ yetishmovchiligi aniqlangan. Hayotning birinchi yilida bu immunitet tizimining nomutanosibligini ko'rsatadi va bu kasallikning kechishi va og'irligiga ta'sir qilishi mumkin. Xulosa: Pnevmoniya bilan og'rigan bolalarning barcha guruhlarida sitokin profilini qiyosiy o'rganish Th2 va Th17 immun javobining asosiy vositachilarining (IL-4 va IL-17A) gipersekretsiyasi va Th1 immun javobining asosiy virusga qarshi sitokinini (IFN γ) sintezida yetishmovchiliklar aniqlandi
YUVENIL ARTRIT BILAN KASALLANGAN BOLALARDA KARDIOVASKULYAR BUZILISHLAR: YANGILISH FAOLLIGI VA KASALLIK DAVOMIYLIGINING AHAMIYATI
Relevance. Under the influence of progressive inflammatory activity, immunological disturbances, and pharmacological therapy, cardiovascular system damage in children with juvenile arthritis is considered one of the leading factors contributing to a poorer prognosis and increased risk of disability. The clinical manifestations of such disorders are often masked by the underlying disease, which leads to a delay in diagnosis. This highlights the necessity of a detailed investigation of cardiovascular abnormalities in this patient population. Objective. To assess the impact of inflammatory activity and disease duration of juvenile arthritis on the development of cardiovascular disorders in children. Materials and Methods. The study included 80 patients with JIA aged 2 to 17 years, divided into two groups: 50 with systemic-onset JIA and 30 with the articular form of the disease. Clinical, instrumental, and laboratory methods were applied. Statistical analysis of the data was performed using IBM SPSS Statistics v.26. Results. It was established that the frequency of cardiovascular disorders in children with systemic-onset JIA was higher than in those with the articular form. The following characteristic cardiovascular disorders were identified: chronic heart failure, myocardial remodeling, arrhythmias, conduction blocks, left ventricular hypertrophy, and decreased contractile function. A significant association was demonstrated between the frequency of these disorders, the severity of inflammatory activity, and disease duration. Conclusion. In children with systemic-onset JIA, cardiovascular disorders are more frequent compared to the articular form. The progression and high inflammatory activity of JIA are closely related to the development of structural and functional cardiac changes, including myocardial remodeling, conduction abnormalities, and valvular dysfunctions.Актуальность. Под влиянием прогрессирующей воспалительной активности и иммунологических нарушений и медикаментозной терапии поражения сердечно-сосудистой системы у детей, страдающих ювенильным артритом, рассматриваются как один из ведущих факторов ухудшения прогноза и повышения риска инвалидизации. Клинические проявления подобных нарушений зачастую маскируются под основное заболевание, что приводит к задержке постановки диагноза. Это обусловливает необходимость детального изучения особенностей кардиоваскулярных нарушений у данной категории пациентов. Цель исследования. Оценить влияние активности воспалительного процесса и длительности течения ювенильного артрита на развитие сердечно-сосудистых нарушений у детей. Материалы и методы. В исследование включены 80 больных с ЮА в возрасте от 2 до 17 лет, разделенных на две группы: 50 – с ЮАсСН и 30 – с суставной формой заболевания. Применялись клинические, инструментальные, а также лабораторные методы. Статистическая обработка данных проведена с использованием программы IBM SPSS Statistics v.26. Результаты. Установлено, что у детей с системным дебютом заболевания частота кардиоваскулярных нарушений выше, чем при суставной форме. Выявлены характерные кардиоваскулярные нарушения: хроническая сердечная недостаточность, ремоделирование миокарда, аритмии, блокады проводящей системы сердцы, гипертрофия левого желудочка и снижение сократительной функции. Показана достоверная зависимость частоты нарушений от выраженности активности воспалительного процесса и давности заболевания. Вывод. У детей с ЮАсСН кардиоваскулярные нарушения выявляются чаще, по сравнению с суставным вариантом ЮА. Прогрессирование и высокая воспалительная активность ЮА тесно связаны с развитием структурно-функциональных изменений сердца, включающих ремоделирование миокарда, нарушения проводимости и формирование клапанных дисфункций.Ahamiyati. Yuvenil artrit bilan kasallangan bemorlarda yallig‘lanish jarayonining faolligi va immunologik buzilishlar, shuningdek, dori-darmon terapiyasi ta’sirida kuzatiladigan yurak-qon tomir tizimi zararlanishlari prognozining yomonlashuvi va nogironlik xavfining ortishida yetakchi omillardan biri sifatida qaraladi. Bunday buzilishlarning klinik namoyon bo‘lishi ko‘pincha asosiy kasallik belgilariga o‘xshab ketadi, bu esa tashxis qo‘yishda kechikishga olib keladi. Shu bois, ushbu toifadagi bemorlarda kardiovaskulyar buzilishlarning xususiyatlarini batafsil o‘rganish zaruriyati tug‘iladi. Tadqiqot maqsadi. Yuvenil artrit bilan kasallangan bemorlarda yallig‘lanish jarayoni faolligi va kasallik davomiyligining yurak-qon tomir buzilishlarining rivojlanishiga ta’sirini baholash. Materiallar va usullar. Tadqiqotga 2 yoshdan 17 yoshgacha bo‘lgan 80 nafar YuA bilan og‘rigan bemor kiritildi. Ulardan 50 nafari – tizimli boshlanuvchi yuvenil artrit bilan kasallangan, 30 nafari esa – bo‘g‘im shaklidagi kasallikka ega bo‘lganlar. Klinik, instrumental hamda laboratoriya usullari qo‘llanildi. Ma’lumotlarni statistik qayta ishlash uchun IBM SPSS Statistics v.26 dasturi ishlatildi. Natijalar. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, tizimli shaklda yurak-qon tomir buzilishlari bo‘g‘im shakliga nisbatan uchrash chastotasi ko’proq. Tadqiqot natijasida tipik kardiovaskulyar buzilishlar aniqlandi: surunkali yurak yetishmovchiligi, miokardni qayta tuzilishi (remodellanishi), aritmiyalar, yurak o‘tkazuvchi tizimi blokadalari, chap qorincha gipertrofiyasi va qisqaruvchanlik funksiyasining pasayishi. Buzilishlar chastotasi bilan yallig‘lanish faolligi va kasallik davomiyligi o‘rtasida ishonchli bog‘liqlik qayd etildi. Xulosa. TBYuA bilan og‘rigan bolalarda kardiovaskulyar buzilishlar bo‘g‘im shakliga nisbatan tez-tez aniqlanadi. Yuvenil artritning yuqori yallig‘lanish faolligi va progressiv kechishi yurakning struktur-funksional o‘zgarishlari – miokardni qayta tuzilishi, o‘tkazuvchanlik buzilishlari va klapan disfunksiyalarining shakllanishi bilan chambarchas bog‘liq
ENDOKRIN BEPUSHTLIKDA VISFATIN VA FOLLISTATIN DARAJALARINING PATOGENETIK XUSUSIYATLARINI VA KLINIK AHAMIYATINI O‘RGANISH
Objective: This study aimed to evaluate the role of neohormones in the development of endocrine infertility in women with overweight and grade I–II obesity, and to determine the relationship between metabolic disturbances, hormonal imbalance, and impaired reproductive function. The relevance of the research is driven by the increasing prevalence of obesity among women of reproductive age and the limited understanding of how neohormones contribute to the pathogenesis of endocrine infertility. Materials and Methods: The study included 114 women with reproductive dysfunction and varying degrees of excess body weight. Clinical assessment, evaluation of hormonal profiles, analysis of carbohydrate and lipid metabolism, and examination of liver function were performed. Levels of neohormones, including leptin, adiponectin, and several metabolically active peptides, were determined using standard laboratory methods. Results: Significant differences in metabolic parameters were identified, reflecting the extent of adipose tissue dysfunction and disturbances in neuroendocrine regulation. Elevated leptin levels and reduced adiponectin concentrations were associated with markers of insulin resistance, increased liver enzyme activity, and an unfavorable lipid profile. Women with pronounced alterations in neohormone secretion more frequently exhibited anovulatory cycles and a reduced ovarian reserve. These findings confirm the critical role of metabolic disturbances in the development of endocrine infertility among women with obesity. Novelty: The study establishes a comprehensive relationship between neohormone levels, metabolic status, and reproductive dysfunction in women with obesity. The results expand current knowledge of the mechanisms underlying infertility in the context of metabolic disorders and highlight the potential diagnostic value of neohormones as biomarkers. Conclusion: The findings emphasize the importance of routine monitoring of metabolic and hormonal status, including neohormone assessment, in women with obesity and reproductive disorders. An integrated approach to diagnosing and correcting endocrine abnormalities may improve the effectiveness of infertility treatment and enhance reproductive outcomes.Цель: Данное исследование направлено на оценку роли неогормонов в развитии эндокринного бесплодия у женщин с избыточным весом и ожирением I-II степени, а также на выявление взаимосвязи между нарушениями обмена веществ, гормональным дисбалансом и нарушением репродуктивной функции. Актуальность исследования обусловлена растущей распространенностью ожирения среди женщин репродуктивного возраста и ограниченностью представлений о роли неогормонов в патогенезе эндокринного бесплодия. Материалы и методы: В исследование были включены 114 женщин с нарушением репродуктивной функции и различной степенью избыточной массы тела. Проводились клиническая оценка, изучение гормональных профилей, анализ углеводного и липидного обмена, а также исследование функции печени. Уровни неогормонов, таких как лептин, адипонектин и другие метаболически активные пептиды, определялись стандартными лабораторными методами. Результаты: Выявлены достоверные различия в метаболических показателях, что указывает на степень дисфункции жировой ткани и нарушения нейроэндокринной регуляции. Установлено, что высокий уровень лептина и низкая концентрация адипонектина связаны с признаками инсулинорезистентности, повышенной активностью печеночных ферментов и неблагоприятным липидным профилем. У женщин со значительными изменениями в секреции неогормонов чаще наблюдались ановуляторные циклы и снижение овариального резерва. Эти результаты подтверждают, что нарушения обмена веществ играют важную роль в развитии эндокринного бесплодия у женщин с ожирением. Новость: Исследование выявило комплексную связь между уровнем неогормонов, метаболическим статусом и нарушениями репродуктивной системы у женщин с ожирением. Полученные результаты расширяют современные представления о механизмах развития бесплодия на фоне метаболических заболеваний и указывают на потенциальную диагностическую ценность неогормонов в качестве биомаркеров. Заключение: Результаты исследования показывают важность регулярного контроля метаболического и гормонального статуса у женщин с ожирением и репродуктивными заболеваниями, включая оценку неогормонов. Комплексный подход к диагностике и лечению эндокринных нарушений может повысить эффективность лечения бесплодия и улучшить репродуктивные результаты.Maqsad: Ushbu tadqiqot ortiqcha vazn va I-II darajali semizligi bo‘lgan ayollarda endokrin bepushtlikning rivojlanishida neogormonlarning ahamiyatini baholash hamda modda almashinuvi buzilishlari, gormonal muvozanatsizlik va reproduktiv funksiyaning izdan chiqishi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniqlashga qaratilgan. Tadqiqotning dolzarbligi reproduktiv yoshdagi ayollar orasida semizlikning tobora keng tarqalishi va neogormonlarning endokrin bepushtlik patogenezidagi roli haqidagi tushunchalarning cheklanganligi bilan asoslanadi. Materiallar va usullar: Tadqiqotga reproduktiv faoliyati buzilgan va turli darajadagi ortiqcha tana vazniga ega bo‘lgan 114 nafar ayol jalb etildi. Klinik baholash, gormonal profillarni o‘rganish, uglevod va lipid almashinuvini tahlil qilish hamda jigar faoliyatini tekshirish o‘tkazildi. Leptin, adiponektin va boshqa metabolik faol peptidlar kabi neogormonlar darajasi standart laboratoriya usullari orqali aniqlandi. Natijalar: Metabolik ko‘rsatkichlarda sezilarli farqlar aniqlandi, bu esa yog‘ to‘qimalari disfunksiyasi va neyroendokrin boshqaruvdagi buzilishlar darajasini ko‘rsatib berdi. Leptin miqdorining yuqoriligi va adiponektin konsentratsiyasining pastligi insulinga chidamlilik belgilari, jigar fermentlari faolligining ortishi va salbiy lipid profili bilan bog‘liq ekanligi aniqlandi. Neogormon sekretsiyasida sezilarli o‘zgarishlarga ega ayollarda anovulyator sikllar va tuxumdon zaxirasining pasayishi ko‘proq kuzatildi. Bu natijalar semizlikka chalingan ayollarda endokrin bepushtlikning rivojlanishida moddalar almashinuvining buzilishi muhim ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi. Yangilik: Tadqiqot semiz ayollarda neogormonlar darajasi, metabolik holat va reproduktiv tizim buzilishlari o‘rtasidagi keng qamrovli aloqani aniqladi. Olingan natijalar metabolik kasalliklar fonida bepushtlik rivojlanishi mexanizmlari haqidagi zamonaviy bilimlarni kengaytiradi hamda neogormonlarning biomarkerlar sifatidagi potensial tashxis qiymatini ko‘rsatadi. Xulosa: Tadqiqot natijalari semizlik va reproduktiv kasalliklarga chalingan ayollarda metabolik va gormonal holatni, jumladan neogormonlarni baholashni muntazam nazorat qilishning muhimligini ko‘rsatmoqda. Endokrin buzilishlarni tashxislash va davolashga kompleks yondashuv bepushtlikni davolash samaradorligini oshirishi va reproduktiv natijalarni yaxshilashi mumkin