Международный журнал научной педиатрии
Not a member yet
236 research outputs found
Sort by
HAYOTNING BIRINCHI YILIDA O’TA KAM VA EKSTREMAL KAM TANA VAZNI BILAN TUG'ILGAN BOLALARNING JISMONIY VA AQLIY RIVOJLANISHINI
To study the state of physical and mental development of children of the first year of life, born with very low and extremely low body weight. The study included 75 children with a birth weight from 560 to 1500 g. The gestational age was 24-32 weeks. Depending on the birth weight, the children were divided into 2 groups. Group 1 included children with a birth weight of up to 1000 g, group 2 - with a birth weight from 1001 to 1500 g, and group 3 - 1500 g and above. The results of the study showed that mothers of premature infants had a high incidence of somatic, gynecological diseases, pathologies of pregnancy and childbirth, which contributed to the development of fetoplacental insufficiency and miscarriage.
The average indicators of physical development of premature infants at birth corresponded to the gestational age. In dynamics, by the end of the neonatal period, the indicators of physical development in all groups were significantly lower than in healthy newborns.Изучить состояние физического и психического развития детей первого года жизни, родившихся с очень низкой и экстремально низкой массой тела.
В исследование были включены 75 ребенка с массой тела при рождении от 560 до 1500 г. Гестационный возраст составил 24-32 нед. В зависимости от массы тела при рождении дети были разделены на 2 группы. В группы 1 вошли дети с весом при рождении до 1000 г, в группу 2 – с весом при рождении от 1001 до 1500 г., в третей группы 1500 г и выше.
Результаты исследования показали, что у матерей недоношенных новорожденных отмечалась высокая частота соматических, гинекологических заболеваний, патологии течения беременности и родов, что способствовало развитию фетоплацентарной недостаточности и не вынашиванию беременности.
Средние показатели физического развития недоношенных новорожденных при рождении соответствовали сроку гестации.
В динамике к концу неонатального периода показатели физического развития во всех группах были достоверно ниже, чем здоровых новорожденных детей.Annotatsiya O’ta kam va ekstremal kam tana vazni bilan tug'ilgan hayotining birinchi yoshdagi bolalar jismoniy va aqliy rivojlanish holatini o'rganish. Tadqiqotga tug'ilganda vazni 560 g dan 1500 g gacha bo'lgan 75 afar bolalar ishtirok yetdi. Gestatsiya Yoshi 24-32 hafta. Tug'ilgan vazniga qarab bolalar 3 guruhga bo'lindi. 1-guruhga tug'ilish vazni 1000 g gacha bo'lgan bolalar, 2-guruh - 1001 dan 1500 g gacha bo'lgan va 3 guruhda undan katta tug’ilgan bolalarni o'z ichiga olgan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, yerta tug'ilgan chaqaloqlarning onalarida somatik, ginekologik kasalliklar, homiladorlik va tug'ruq patologiyalari yuqori bo'lib, bu fetoplasental yetishmovchilikka va homiladorlikni tushishiga zamin yaratadi. Tug'ilgan paytdagi yerta tug'ilgan chaqaloqlarning o'rtacha jismoniy rivojlanishi homiladorlik yoshiga mos keldi. Dinamikada neonatal davrning oxiriga kelib, barcha guruhlardagi jismoniy rivojlanish ko'rsatkichlari sog'lom yangi tug'ilgan chaqaloqlarga qaraganda ancha past edi
BOLALARDA SIYDIKNI METABOLOMIK O'RGANISH XUSUSIYATLARI
Metabolomics is an advanced scientific field involving the comprehensive analysis of metabolites in biological samples, providing valuable insights into biochemical processes, disease mechanisms, and treatment outcomes. In pediatric medicine, urine metabolomic studies have become a vital tool for understanding various metabolic disorders and their early detection. Urine serves as an ideal matrix for metabolic profiling due to its non-invasive collection method and the high concentration of metabolites reflecting the body’s metabolic state. This article discusses the unique aspects of metabolic urine studies, especially in children, emphasizing the significance of urinary biomarkers in disease diagnostics, early detection, and monitoring. The methodologies employed, challenges encountered, and the potential application of metabolomics in clinical pediatric practice are examined.Метаболомика - это передовая научная область, которая включает в себя комплексный анализ метаболитов в биологических образцах, предлагая ценную информацию о биохимических процессах, механизмах заболеваний и результатах лечения. В педиатрической медицине метаболомное исследование мочи стало важным инструментом для понимания различных метаболических нарушений и их раннего выявления. Моча является идеальной матрицей для метаболического профилирования благодаря неинвазивному методу сбора и высокой концентрации метаболитов, которые отражают метаболическое состояние организма. В этой статье рассматриваются уникальные особенности метаболических исследований мочи, особенно у детей, подчеркивая значимость мочевых биомаркеров в диагностике заболеваний, раннем выявлении и мониторинге. В статье обсуждаются используемые методологии, возникающие проблемы и потенциал использования метаболомики в клинической практике для педиатрической помощи.Metabolomika - bu ilg‘or ilmiy soha bo‘lib, u biologik namunalar tarkibidagi metabolitlarni kompleks tahlil qilishni o‘z ichiga oladi. Bu usul biokimyoviy jarayonlar, kasalliklar mexanizmli va davolash natijalari haqida qimmatli ma’lumotlarni taqdim etadi. Pediatriyada siydikning metabolomik tadqiqoti turli xil metabolik buzilishlarni tushunish va ularni erta aniqlash uchun muhim vositaga aylandi. Siydik metabolik profillashtirish uchun ideal matritsa hisoblanadi, chunki u noinvaziv usul va organizmning metabolik holatini aks ettiruvchi yuqori konsentratsiyadagi metabolitlarni o‘z ichiga oladi. Ushbu maqolada, ayniqsa bolalarda, siydikning metabolik tadqiqotlari o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rib chiqilgan, kasalliklarni tashxislash, erta aniqlash va monitoring qilishda siydik biomarkerlarining ahamiyati ta’kidlangan. Maqolada foydalanilgan metodologiyalar, yuzaga kelayotgan muammolar va klinik amaliyotda, pediatrik yordam uchun metabolomikadan foydalanish imkoniyatlari muhokama qilingan
O'ZBEK AHOLISI BA'ZI SOMATİKA KASALLIKLAR BO'LGAN BOLALAR VA O'SGIRLARNING SHAXS XUSUSIYATLARI
The article is devoted to the study of personality characteristics of children and adolescents of the Uzbek population in some somatic diseases. Objects of study: An in-depth clinical and psychological examination of the contingent of children with some somatic diseases (peptic ulcer of the stomach and duodenum, acute leukemia, neurocirculatory dystonia) who were hospitalized in children's clinics of the ASMI. In individuals included in this group, neurocirculatory dystonia was verified for hyper hypotonic and cardiac type (NCD) (41 children), acute leukemia (OL) (43 children), gastric and duodenal ulcer (UB) (32 children). Objective: To identify personality characteristics in children and adolescents of the Uzbek population and their role in the development and stabilization of certain somatic diseases. Research method: Experimental, medical and psychological examination of the emotional personality sphere of children and adolescents. Results obtained: Data on personality-characterological features in children with neurocirculatory dystonia, acute leukemia and peptic ulcer of the stomach and duodenum are obtained. The revealed features of temperament and psychoemotional excitability in children and adolescents against unfavorable family and other social factors are premorbid factors in the development and manifestation of gastric and duodenal ulcer, leukemia, and neurocirculatory dystonia. Children with peptic ulcer of the stomach and duodenum, leukemia and neurocirculatory dystonia differ from healthy peers in general high accentuation.Статья посвящена изучению личностных особенностей детей и подростков узбекской популяции при некоторых соматических заболеваниях. Объекты исследования: Углубленное клинико-психологическое обследование контингента детей с некоторыми соматическими заболеваниями (язвенная болезнь желудка и двенадцатиперстной кишки, острый лейкоз, нейроциркуляторная дистония) находившихся на стационарном лечении в детских клиниках АГМИ. У лиц, вошедших в эту группу, были верифицированы нейроциркуляторная дистония по гипер- гипотоническому и сердечному типу (НЦД) (41 детей), острый лейкоз (ОЛ) (43 детей), язвенная болезнь желудка и двенадцатиперстной кишки (ЯБ) (32 детей). Цель работы: Выявить личностные особенности у детей и подростков узбекской популяции и их роль в развитии и стабилизации некоторых соматических заболеваний. Метод исследования: Экспериментальное, медико-психологическое обследование эмоциональной личностной сферы детей и подростков. Полученные результаты: Получены данные о личностно-характерологических особенностях у детей с нейроциркуляторной дистонией, острым лейкозом и язвенной болезнью желудка и двенадцатиперстной кишки. Выявленные особенности темперамента и психоэмоциональной возбудимости у детей и подростков на фоне неблагоприятных семейных и других социальных факторов являются преморбидными факторами развития и манифестации язвенной болезни желудка и двенадцатиперстной кишки, лейкоза и нейроциркуляторной дистонии. Дети с язвенной болезни желудка и двенадцатиперстной кишки, лейкозом и нейроциркуляторной дистонией отличаются от здоровых сверстников общей высокой акцентуированностью.Maqola ayrim somatik kasalliklarga chalingan o'zbek aholisining bolalar va o'smirlarining shaxsiy xususiyatlarini o'rganishga bag'ishlangan. Tadqiqot ob'ektlari: Oltoy davlat tibbiyot instituti bolalar klinikalarida statsionar davolanayotgan ayrim somatik kasalliklari (oshqozon va o'n ikki barmoqli ichakning oshqozon yarasi, o'tkir leykemiya, neyrokirkulyator distoni) bilan og'rigan bir guruh bolalarni chuqurlashtirilgan klinik-psixologik tekshiruvdan o'tkazish. . Ushbu guruhga kiritilgan shaxslar gipergipotonik va yurak tipidagi (NCD) neyrokirkulyator distoni (41 bola), o'tkir leykemiya (AL) (43 bola), oshqozon yarasi va o'n ikki barmoqli ichak yarasi (PU) (32 bola) bilan tasdiqlangan. Ishning maqsadi: O‘zbekiston aholisining bolalar va o‘smirlarida shaxs xususiyatlarini va ularning ayrim somatik kasalliklarning rivojlanishi va barqarorlashuvidagi rolini aniqlash. Tadqiqot usuli: Bolalar va o'smirlarning shaxsiy hissiy sohasini eksperimental, tibbiy va psixologik tekshirish. Olingan natijalar: Neyrokirkulyator distoni, o'tkir leykemiya va oshqozon yarasi va o'n ikki barmoqli ichak yarasi bo'lgan bolalarning shaxsiyati va xarakteristik xususiyatlari bo'yicha ma'lumotlar olindi. Noqulay oila va boshqa ijtimoiy omillar fonida bolalar va o'smirlarda temperament va psixo-emotsional qo'zg'aluvchanlikning aniqlangan xususiyatlari oshqozon yarasi va o'n ikki barmoqli ichak yarasi, leykemiya va neyrokirkulyator distoni rivojlanishi va namoyon bo'lishining premorbid omillari hisoblanadi. Oshqozon va o'n ikki barmoqli ichak yarasi, leykemiya va neyrokirkulyator distoni bilan og'rigan bolalar sog'lom tengdoshlaridan umumiy yuqori urg'u bilan ajralib turadi
KUKRAK SUTI VA MAXSUS SUTLI ARALASHMALARNI MUKOVISTCIDOZ BILAN KASALLANGAN BOLALARNI JISMONIY RIVOZHLANISHIGA TASIRI
Cystic fibrosis (CF) is a progressive hereditary disease in which mainly the respiratory organs and the gastrointestinal tract, especially the pancreas, suffer. The purpose of the study. To evaluate the effect of the duration of breastfeeding and the use of specialized therapeutic mixtures on the physical development of children with cystic fibrosis. Materials and methods. The study included 127 children with a confirmed diagnosis of cystic fibrosis (CF) who received treatment and were monitored at the Republican Specialized Scientific and Practical Medical Center of the Ministry of Health of the Republic of Uzbekistan. Children with cystic fibrosis were divided into 2 groups: the main group and the comparison group. The main group consisted of 100 children whose studies were conducted before inclusion and 6 months after inclusion in the comprehensive treatment of SLS. The comparison group included 27 children with cystic fibrosis who did not receive SLS in complex treatment. Results. The results obtained indicate that breastfeeding also has a positive effect on the course of cystic fibrosis. For example, the duration of breastfeeding for the first 6 months and up to a year helps to reduce the frequency of exacerbation of the process in the lungs and gastrointestinal tract, which averaged 9.8±1.03 times (p<0.05) during the first 3 years of life, whereas with artificial feeding The number of exacerbations averaged 14.2±1.03. in order to achieve a greater effect of using SLS, the nature of feeding children in the first 2 years of life and the age of the child at the time of the intervention are important: breastfeeding from birth, up to 6 months and more, as well as the early onset of nutritional support using SLS, lead to higher chances of achieving normal physical development of children and the course of cystic fibrosis. Conclusions. The most effective strategy for managing children with cystic fibrosis is a combined approach that includes optimal duration of breastfeeding and timely administration of specialized therapeutic mixtures based on protein hydralizate in the presence of signs of EDD. This approach can significantly improve the nutritional status, slow the progression of complications, and improve the quality of life of patients with a life-threatening orphan hereditary genetic disease, such as cystic fibrosis.Муковисцидоз (МВ) — это прогрессирующее наследственное заболевание, при котором страдают преимущественно органы дыхания и желудочно-кишечный тракт, особенно поджелудочная железа. Цель исследования. Оценить влияние длительности грудного вскармливания и применения специализированных лечебных смесей на физическое развитие детей с муковисцидозом. Материалы и методы. В исследование были включены 127 детей с подтвержденным диагнозом муковисцидоза (МВ), получивших лечение и наблюдавшихся в Республиканском специализированном научно-практическом медицинском центре Министерства здравоохранения Республики Узбекистан. Дети с муковисцидозом были разделены на 2 группы: основную группу и группу сравнения. Основную группу составили 100 детей, у которых исследования проводились до включения и через 6 месяцев после включения в комплексное лечение СЛС. В группу сравнения включены 27 детей с муковисцидозом, которые не получали в комплексном лечении СЛС. Результаты. Полученные результаты свидетельствуют, что грудное вскармливание оказывает положительное влияние также на течение муковисцидоза Так, продолжительность грудного вскармливания первые 6 месяцев и до года способствует снижению частоты обострения процесса в легких и ЖКТ, которая в среднем составила 9,8±1,03 раз (p<0,05) в течение первых 3 лет жизни, тогда как при искусственном вскармливании число обострений в среднем было 14,2±1,03. на достижение большего эффекта применения СЛС важное значение имеют характер вкармливания детей в первые 2 года жизни и возраст ребёнка на момент начала вмешательства: грудное вскармливание с рождения, до 6 мес. и более, а также раннее начало нутритивной поддержки с применением СЛС, обуславливают более высокие шансы на достижение нормального физического развития детей и течения муковисцидоза. Выводы. наиболее результативной стратегией ведения детей с муковисцидозом является комбинированный подход, включающий оптимальную продолжительность грудного вскармливания и своевременное в комплексную терапию введение специализированных лечебных смесей на основе гидрализата белка при наличии признаков БЭНП. Такой подход позволяет существенно улучшить нутритивный статус, замедлить прогрессирование осложнений и повысить качество жизни пациентов с жизнеоугрожающим орфанным наследственно-генетическим заболеванием, каким является муковисцидоз.Mukovostcidoz progressiv irsiy kasallik bo'lib, asosan nafas olish tizimi va oshqozon-ichak trakti, ayniqsa oshqozon osti bezi ta'sir qiladi. Tadqiqot maqsadi. Ko'krak suti bilan boqish davomiyligi va ixtisoslashtirilgan terapevtik formulalardan foydalanish mukovistsidozli bolalarning jismoniy rivojlanishiga ta'sirini baholash. Materiallar va usullar. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazida davolangan va kuzatilgan mukovistsidozli tashxisi tasdiqlangan 127 nafar bola ishtirok etdi. mukovistsidozli bolalar 2 guruhga bo'lingan: asosiy guruh va taqqoslash guruhi. Asosiy guruh 100 nafar boladan iborat bo'lib, ular inklyuziyadan oldin va SLSni kompleks davolashga kiritilganidan 6 oy o'tgach tekshirilgan. Taqqoslash guruhiga kompleks davolashda SLS ni olmagan mukovistsidozli 27 nafar bola kiritilgan. Natijalar. Olingan natijalar ko'krak suti bilan boqish ham mukovistsidozning kechishiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Shunday qilib, birinchi 6 oy va bir yilgacha emizish muddati o'pka va oshqozon-ichak traktida jarayonning kuchayishi chastotasini kamaytirishga yordam beradi, bu hayotning birinchi 3 yilida o'rtacha 9,8 ± 1,03 marta (p < 0,05), sun'iy oziqlantirish bilan esa o'rtacha ± 1,0 ± 1,0,2 marta. Hayotning birinchi 2 yilidagi bolalarni oziqlantirish tabiati va aralashuvning boshida bolaning yoshi SLS dan foydalanishning katta ta'siriga erishish uchun katta ahamiyatga ega: tug'ilgandan 6 oygacha va undan ko'proq vaqtgacha emizish, shuningdek, SLS yordamida ovqatlanishni erta boshlash, bolalarning normal jismoniy rivojlanishiga erishishning yuqori imkoniyatlarini aniqlaydi. Xulosa. Mukovistsidozli fibrozli bolalarni davolashning eng samarali strategiyasi emizishning optimal davomiyligini va BENP belgilari mavjud bo'lganda kompleks terapiyaga protein gidrolizatiga asoslangan maxsus terapevtik aralashmalarni o'z vaqtida kiritishni o'z ichiga olgan kombinatsiyalangan yondashuvdir. Ushbu yondashuv ovqatlanish holatini sezilarli darajada yaxshilashi, asoratlarning rivojlanishini sekinlashtirishi va hayot uchun xavfli bo'lgan etim irsiy genetik kasalligi, masalan, kist fibrozisi bo'lgan bemorlarning hayot sifatini yaxshilashi mumkin
EKSPERIMENTAL GIPOTIREOZDA MEXIDOL ISHLATILGANDA YURAK DEVRINING MORFOLOGIK O‘ZGARISHLARI
Relevance. There are systemic consequences of hypothyroidism on the heart among other organs. It could cause modifications to heart rate, contractility, and relaxation, among other aspects of cardiac function. The structural alterations of the heart, such as the hypertrophy (enlargement) of the heart muscle cells, may be influenced by hypothyroidism. Purpose of the study identification of morphological and functional features of postnatal development and formation of the myocardium of offspring obtained under conditions of experimental hypothyroidism in the mother. Тhe object of the study was female white outbred rats and their offspring on 3,7,14,21 and 30 days after birth. Experimental hypothyroidism in female rats was modeled by introducing mercazolil before pregnancy. The myocardium of the heart was studied using morphological, morphometric and electron microscopic research methods. Thus, analysis of the results of the study showed that the offspring of rats born to mothers with experimental hypothyroidism, starting from the 14th day after birth, develop vascular disorders in the myocardium, degenerative changes in the form of intracellular myocytolysis, disbandment of myofibrils, interstitial edema, and fragmentation of muscle fibers. Conclusions: experimental hypothyroidism reproduced in female rats leads to a pronounced disruption of the morphofunctional formation of the offspring myocardium and is a risk factor for the development of cardiovascular diseases.Актуальность. Существуют системные последствия гипотиреоза на сердце и других органах. Он может вызывать изменения частоты сердечных сокращений, сократимости и расслабления, а также другие аспекты сердечной функции. Структурные изменения сердца, такие как гипертрофия (увеличение) клеток сердечной мышцы, могут быть вызваны гипотиреозом. Цель исследования выявление морфофункциональных особенностей постнатального развития и формирования миокарда потомства, полученного в условиях экспериментального гипотиреоза у матери. Объектом исследования являлись самки белых беспородных крыс и их потомство на 3,7,14,21 и 30 сутки после рождения. Экспериментальный гипотиреоз у самок крыс моделировали путем введения мерказолила до наступления беременности. Миокард сердца изучали с использованием морфологических, морфометрических и электронно-микроскопических методов исследования. Таким образом, анализ результатов исследования показал, что у потомства крыс, рожденных от матерей с экспериментальным гипотиреозом, начиная с 14 суток после рождения, развиваются сосудистые нарушения в миокарде, дистрофические изменения в виде внутриклеточного миоцитолиза, расформирование миофибрилл, интерстициального отека, фрагментации мышечных волокон. Выводы: экспериментальный гипотиреоз, воспроизведенный у самок крыс, приводит к выраженному нарушению морфофункционального формирования миокарда потомства и является фактором риска развития сердечно-сосудистых заболеваний.Dolzarbligi. Gipotireozning yurak va boshqa organlarga tizimli oqibatlari mavjud. Bu yurak tezligi, qisqarishiga hamda bo’shashishiga va yurak faoliyatining boshqa jihatlarida o'zgarishlarga olib kelishi mumkin. Yurakdagi strukturaviy o'zgarishlar, masalan, yurak mushaklari hujayralarining gipertrofiyasi (hajmiy kattalashishi) gipotireoz tufayli yuzaga kelishi mumkin. Tadqiqotning maqsadi onada eksperimental gipotireoz sharoitida olingan postnatal rivojlanish va avlod miokardining qayta tiklanishini morfofunksional xususiyatlarini aniqlash. Tadqiqot ob'ekti - urg'ochi oq zotsiz kalamushlar va ularning tug'ilgandan keyin 3, 7, 14, 21 va 30-kunlardagi avlodlari. Urg’ochi kalamushlarda eksperimental gipotireoz homiladorlikdan oldin merkazolilni qo'llash orqali modellashtirilgan. Yurak miokard morfologik, morfometrik va elektron mikroskopik tadqiqot usullari yordamida o'rganildi. Shunday qilib, tadqiqot natijalarini tahlil qilish shuni ko'rsatdiki, eksperimental gipotireoz bilan kasallangan onalardan tug'ilgan kalamushlarning avlodlarida tug'ilgandan so‘ng 14-kundan boshlab miokardda qon-tomirlarining buzilishi, hujayra ichidagi miositoliz ko'rinishidagi distrofik o'zgarishlar, miofibrillalarning titilishi, interstitsial shish va mushak tolalarining fragmentatsiyasi kuzatiladi. Xulosa: eksperimental gipotireoz chaqirilgan urg'ochi kalamushlarda avlod miokardining morfofunksional shakllanishining yaqqol buzilishiga olib kelishi bilan kechadigan yurak qon-tomir kasalliklarining rivojlanishi uchun xavf omilidir
BOLALARDAGI GIPOKSIYA VA UNING METABOLIZMAGA TA’SIRI
По данным Всемирной организации здравоохранения, число детей с избыточной массой тела и ожирением продолжает увеличиваться, что представляет серьезную угрозу для системы общественного здравоохранения. Научные исследования свидетельствуют о том, что неполноценное питание и внутриутробная гипоксия могут оказывать влияние на механизмы нейроэндокринной регуляции у плода. Цель исследования. Изучить основные факторы риска развития метаболических нарушений у детей, перенесших гипоксию. Материалы и методы. В исследовании приняли участие 55 подростков, страдающих экзогенно-конституциональным ожирением в сочетании с артериальной гипертензией. Участники отбирались с учетом индекса массы тела (ИМТ) и окружности талии, превышающей 97-й процентиль. Определение уровня общего холестерина и липопротеидов высокой плотности (ЛПВП) в сыворотке крови проводилось ферментативным методом, а концентрация триглицеридов измерялась колориметрическим методом по модифицированному методу Готфрида и Розенберга. Результаты исследования и их обсуждение. У обследованных детей ИМТ превышал 97-й процентиль, составляя в среднем 31,27 ± 0,51 кг/м² (диапазон 23,5–47,2 кг/м²). В I группе средний ИМТ составил 28,85 ± 0,52 кг/м², во II группе — 35,37 ± 0,63 кг/м² (P<0,01). Показатели липидного профиля показали существенные отклонения у пациентов с ожирением. Уровень триглицеридов превышал норму у 29,4%, 30% и 38,8% детей в группах I, IIА и IIБ соответственно. Средний уровень глюкозы натощак оставался в пределах нормы (p<0,05), но была выявлена инсулинорезистентность. Концентрация гликемии натощак и постпрандиальной гликемии (p<0,05) была достоверно выше значений в контрольной группе и увеличивалась по мере прогрессирования ожирения. Повышенный уровень глюкозы натощак наблюдался у 17,6%, 20% и 27,7% детей в группах 1, 2а и 2б соответственно. Аналогично, повышение постпрандиальной гликемии выявлено у 5,8%, 15% и 22,2% детей. При исследовании фракций холестерина ЛПНП его уровень составил 3,04±0,23, 3,66±0,18 и 4,14±0,39 ммоль/л. Повышенные значения отмечены у 29,4%, 35% и 44,4% детей. Исследования выявили снижение уровня липопротеинов высокой плотности (ЛПВП) у 17,6%, 25% и 22,2% обследованных детей в группах 1, 2а и 2б соответственно. Выводы. Установлено, что масса тела при рождении и индекс массы тела в подростковом возрасте имеют обратную корреляционную связь, что свидетельствует о значимости низкой массы тела при рождении как предиктора ожирения и метаболического синдрома в будущем. Полученные результаты подчеркивают важность раннего выявления и коррекции факторов риска, включая контроль веса с первых дней жизни.According to the World Health Organization, the number of overweight and obese children continues to increase, posing a serious threat to the public health system. Scientific studies indicate that malnutrition and intrauterine hypoxia can affect the mechanisms of neuroendocrine regulation in the fetus. Objective of the study. To study the main risk factors for the development of metabolic disorders in children who have experienced hypoxia. Materials and methods. The study involved 55 adolescents suffering from exogenous constitutional obesity combined with arterial hypertension. Participants were selected taking into account the body mass index (BMI) and waist circumference exceeding the 97th percentile. Determination of the level of total cholesterol and high-density lipoproteins (HDL) in the blood serum was carried out by the enzymatic method, and the concentration of triglycerides was measured using the colorimetric method according to the modified Gottfried and Rosenberg method. Results of the study and their discussion. In the examined children, BMI exceeded the 97th percentile, averaging 31.27 ± 0.51 kg/m² (range, 23.5–47.2 kg/m²). In Group I, the mean BMI was 28.85 ± 0.52 kg/m² and in Group II, 35.37 ± 0.63 kg/m² (P<0.01). Lipid profile parameters showed significant deviations in obese patients. Triglyceride levels exceeded the norm in 29.4%, 30%, and 38.8% of children in Groups I, IIA, and IIB, respectively. Mean fasting glucose levels remained within the normal range (p<0.05), but insulin resistance was detected. The concentration of fasting and postprandial glycemia (p<0.05) was significantly higher than the values in the control group and increased with the progression of obesity. Elevated fasting glucose levels were observed in 17.6%, 20%, and 27.7% of children in groups 1, 2a, and 2b, respectively. Similarly, an increase in postprandial glycemia was detected in 5.8%, 15%, and 22.2% of children. When studying LDL cholesterol fractions, its level was 3.04±0.23, 3.66±0.18, and 4.14±0.39 mmol/l. Elevated values were noted in 29.4%, 35% and 44.4% of children. The studies revealed a decrease in the level of high-density lipoproteins (HDL) in 17.6%, 25% and 22.2% of the examined children in groups 1, 2a and 2b, respectively. Conclusions. It was found that birth weight and body mass index in adolescence have an inverse correlation, which indicates the significance of low birth weight as a predictor of obesity and metabolic syndrome in the future. The results emphasize the importance of early detection and correction of risk factors, including weight control from the first days of life.Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, ortiqcha vaznli va semiz bolalar soni ortib bormoqda, bu esa sog‘liqni saqlash tizimiga jiddiy tahdid solmoqda. Ilmiy tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, noto'g'ri ovqatlanish va homilaichi gipoksiyasi homilada neyroendokrin mexanizmining regulyasiyasiga ta'sir qilishi mumkin. Tadqiqot maqsadi. Gipoksiyani boshdan kechirgan bolalarda metabolik buzilishlarning asosiy xavf omillarini o'rganish. Materiallar va usullar. Tadqiqotda ekzogen konstitutsiyaviy semizlik va arterial gipertenziya bilan og'rigan 55 nafar o'smir ishtirok etdi. Ishtirokchilar tana massasi indeksi (TMI) va bel atrofi aylanasi 97 foizdan oshganini hisobga olgan holda tanlandi. Qon zardobidagi umumiy xolesterin va yuqori zichlikdagi lipoproteinlar darajasini aniqlash fermentativ usulda, triglitseridlar konsentratsiyasi esa modifikasiyalangan Gotfrid va Rozenberg usuli bo‘yicha kolorimetrik usulda aniqlandi. Tadqiqot natijalari va ularni muhokama qilish. Tekshirilayotgan bolalarda TMI 97 foizdan oshdi, o'rtacha 31,27 ± 0,51 kg / m² (23,5-47,2 kg / m²). I guruhda o'rtacha TMI 28,85 ± 0,52 kg / m² va II guruhda 35,37 ± 0,63 kg / m² (P <0,01) ni tashkil etdi. Lipid profili parametrlari semizlik aniqlangan bemorlarda sezilarli og'ishlarni ko'rsatdi. I, IIA va IIB guruhlaridagi bolalarning 29,4%, 30% va 38,8% triglitseridlar darajasi normadan oshdi. O'rtacha glyukoza miqdori normal oraliqda qoldi (p<0,05), ammo insulinrezistentlik aniqlandi. Ochlikdagi glikemiya kontsentratsiyasi (p<0,05) nazorat guruhidagi qiymatlardan sezilarli darajada yuqori edi va semirishning rivojlanishi bilan ortdi. 1, 2a va 2b guruhlaridagi bolalarning 17,6%, 20% va 27,7% da ochlikdagi glyukoza darajasining oshishi kuzatildi. Xuddi shunday, bolalarning 5,8%, 15% va 22,2% da postprandial glikemiyaning ko'payishi aniqlandi. Xolesterin fraktsiyalarini o'rganishda ularning darajasi 3,04±0,23, 3,66±0,18 va 4,14±0,39 mmol/l bo'lgan. Ko'tarilgan qiymatlar 29,4%, 35% va 44,4% bolalarda qayd etilgan. Tadqiqotlar 1, 2a va 2b guruhlaridagi tekshirilgan bolalarning mos ravishda 17,6%, 25% va 22,2% da yuqori zichlikdagi lipoproteinlar darajasining pasayishini aniqladi. Xulosa. Bolani tug'ilishdagi tana vazni va o'smirlik davrida tana massasi indeksi teskari korrelyatsiyaga ega ekanligi aniqlandi va kam vazn bilan tug’ilish kelajakda semizlik va metabolik sindromning prediktori sifatida ahamiyatga ega. Natijalar xavf omillarini erta aniqlash va korreksiyalash, shu jumladan hayotning birinchi kunlaridan boshlab vaznni nazorat qilish muhimligini ko’rsatadi
BOLALARDA SEMIZLIKNING TIPIGA KO‘RA GEPATOBILIAR TIZIMDA KUZATILADIGAN PATOLOGIK HOLATLAR
The prevalence of non-alcoholic fatty liver disease is increasing as the obesity epidemic grows worldwide, and is diagnosed at an earlier age and is pathogenetically associated with lipid metabolism pathology. Material and methods: The study involved 96 children with exogenous-constitutional obesity, who were divided into 2 groups. Group 1 with a uniform type of obesity, group 2 with abdominal obesity, and 44 healthy children with normal body weight. Lipid metabolism and liver ultrasound were studied. Results: Non-alcoholic fatty liver disease was observed in 50.0% of obese children, which occurred in 65.9% of children with visceral obesity. Non-alcoholic fatty liver disease is more common in children aged 16–18 with abdominal obesity (100%). It was found that steatosis develops earlier in obese boys than in girls and occurs against the background of clearly expressed lipid metabolism disorders. In non-alcoholic fatty liver disease, structural changes in the liver parenchyma are characterized by the simultaneous development of diffuse-focal processes, such as fatty degeneration and steatohepatitis against the background of unchanged parenchyma. Conclusion. Children with various types of obesity require comprehensive diagnostic, therapeutic and preventive measures to promptly identify disorders and reduce the risk of developing metabolic and inflammatory diseases of the hepatobiliary system and hormonal and metabolic disorders.Распространенность неалкогольной жировой болезни печени растет по мере роста эпидемии ожирения во всем мире, и диагностируется в более раннем возрасте и патогенетически связана с патологией липидного обмена. Материалл и методы: Обследовано 96 детей с экзогенно-конституциональным ожирением, которые были разделены на 2 группы. 1 группа с равномерным типом ожирения, 2 группа с абдоминальным ожирением, а также 44 здоровых ребенка с нормальной массой тела. Проведено исследование липидного обмена, ультразвуковое исследование печени. Результаты исследования: У 50,0% детей с ожирением наблюдалась неалкогольная жировая болезнь печени, которая встречалась у 65,9% детей с висцеральным ожирением. Неалкогольная жировая болезнь печени чаще встречается у детей 16–18 лет с абдоминальным ожирением (100%). Установлено, что у мальчиков с ожирением стеатоз развивается раньше, чем у девочек, и протекает на фоне отчетливо выраженных нарушений липидного обмена. При неалкогольной жировой болезни печени структурные изменения паренхимы печени характеризуются одновременным развитием диффузно-очаговых процессов, по типу жировой дистрофии и стеатогепатита на фоне неизмененной паренхимы. Заключение. Детям с различными типами ожирения необходимы комплексные диагностические, лечебные и профилактические мероприятия с целью своевременного выявления нарушений и снижения риска развития обменно-воспалительных заболеваний гепатобилиарной системы и гормонально-метаболических нарушений.Jigarning alkogolsiz yog‘ kasalligining tarqalishi, semizlik global epidemiyasi kabi tarqalib borayotganligi va ancha ertaroq yoshda aniqlanayotganligi hamda patogenetik jihatdan lipid almashinuvi patologiyasi bilan bog‘liq. Tekshirish materiallari va usullari: ekzogen - konstitusional semizligi bo‘lgan 96 nafar bola tekshirildi, ular 2 guruhga bo‘lindi. 1 - guruh teng taqsimlangan tipdagi semizligi bo‘lgan va 2 guruh abdominal semizligi bo‘lgan, hamda 44 nafar tana vazni normal bo‘lgan shartli sog‘lom bo‘lgan bolalar. Lipid almashinuvi tekshirildi, jigarning ul'tratovushli tekshiruvi o‘tkazildi. Natijalar: semizligi bo‘lgan bolalarda JAYoK 50,0%, visseral semizligi bo‘lgan bolalarda esa 65,9% aniqlandi. Gepatositlarning yog‘ infil'tratsiyasi 16-18 yoshdagi abdominal semizligi bo‘lgan bolalarda ko‘proq aniqlanadi (100%). semizligi bo‘lgan o‘g‘il bolalarda qiz bolalarga nisbatan steatoz erta shakllanishi va yaqqol rivojlangan lipid almashinuvi buzilishlari fonida kechishi aniqlandi. JAYoKda jigar parenximasidagi struktur o‘zgarishlar bir vaqtning o‘zida o‘zgarmagan parenxima fonida turli o‘lchamdagi, yog‘ distrofiyasi tipidagi va steatogepatit ko‘rinishidagi o‘zgarishlar, diffuz-o‘choqli jarayonlar rivojlanishi bilan xarakterlanadi. Xulosa. Turli tipdagi semizligi bo‘lgan bolalarga o‘z vaqtida, buzilishlarni aniqlash va gepatobiliar tizim kasalliklari va gormonal - metabolik buzilishlarni almashinuv-yallig‘lanishli rivojlanishi xavfini kamaytirish maqsadida kompleks diagnostik va davo-profilaktik choralar o‘tkazilishi talab etiladi
QISQA ZANJIRLI YOG‘ KISLOTALARINING ICHAK MIKROBIOTSENOZI HOLATINI BAHOLASHDA VA YURAKNING TUG‘MA NUQSONLARI BO‘LGAN BOLALARDA ULARNING DIAGNOSTIKASIDAGI ROLI
Annotation. Children with congenital heart defects constitute a highly susceptible cohort for the development of intestinal dysbiosis and epithelial barrier dysfunction. This athophysiological vulnerability stems from anomalous intestinal perfusion or hypoxemia, which manifests in conditions of low cardiac output or cyanosis. Disruption of gut microbiota eubiosis potentially exacerbates systemic inflammation, adversely affecting clinical outcomes in this patient group. Despite significant advancements in therapeutic strategies and survival rates for patients with congenital heart defects, the incidence of associated complications remains substantial, raising questions regarding the microbiome's role in the pathogenesis of inflammatory processes. Aim of the study: to analyze the characteristics, properties, mechanistic role, and diagnostic methods of short-chain fatty acids in assessing the state of the intestinal microbiocenosis in children with congenital heart defects, based on data from international and domestic research. Material and methods: a systematic literature review on the specified topic was conducted using electronic database resources including PubMed, Medline, eLibrary, Scopus, Web of Science, and Cochrane Library. Results and discussion: the obtained data provide a comprehensive understanding of the properties and composition of the intestinal microbiota in children with congenital heart defects. They emphasize the necessity of studying the microbiota not as an isolated organ, but as an integral system that supports interaction with all physiological systems of the body and plays a key role in maintaining homeostasis and adaptive reserves to changing internal and external environmental conditions. It has been determined that congenital heart defects remain the primary cause of child mortality, despite treatment advancements. In children with congenital heart defects, inflammation and low cardiac output are crucial pathophysiological factors exacerbating clinical outcomes. These conditions contribute to gut microbiome dysbiosis, leading to a decrease in the production of short-chain fatty acids such as acetate, propionate, and butyrate. As primary metabolites of beneficial microflora, they are critically important for maintaining intestinal homeostasis, including cell metabolism, barrier function, and systemic influence. The dysbiosis identified in children with these defects is caused by hypoxia, stress, antibiotics, and nutritional factors, which leads to a decrease in butyrate and propionate. Gas chromatography-mass spectrometry is an effective method for diagnosing short-chain fatty acids. A comprehensive assessment of the short-chain fatty acids profile in children with heart defects opens new avenues for improving diagnosis, prognosis, and optimizing therapeutic approaches aimed at correcting the microbiome and improving outcomes. Conclusions: potential interactions between congenital heart defects and the microbiome are illustrated, key signaling mechanisms are discussed, along with promising research directions and opportunities for the therapeutic translation of fundamental scientific data.Аннотация. Дети с врожденными пороками сердца представляют собой когорту, высокочувствительную к развитию кишечного дисбактериоза и дисфункции эпителиального барьера кишечника. Данная патофизиологическая восприимчивость обусловлена аномальной перфузией интестинальных структур или гипоксемией, манифестирующей в условиях низкого сердечного выброса или цианоза. Нарушение эубиоза кишечной микробиоты потенциально усугубляет системное воспаление, что негативно влияет на клинические исходы у данной группы пациентов. Несмотря на значительные достижения в области терапевтических стратегий и показателей выживаемости у пациентов с врожденными пороками серца, заболеваемость ассоциированными осложнениями остается существенной, что поднимает вопросы о роли микробиома в патогенезе воспалительных процессов. Цель работы: анализ особенностей, свойств, роль механизма и методов диагностики короткоцепочечных жирных кислот в оценке состояния микробиоценоза кишечника при врожденных пороках сердца у детей по данным зарубежных и отечественных исследований. Материал и методы: Проведен систематический обзор литературы по заданной проблеме с использованием ресурсов электронных баз данных Pubmed, Medline, elibrary, Scopus, Web of Science и Cochrane Library. Результаты и обсуждение: полученные данные формируют комплексное представление о свойствах и составе кишечной микробиоты у детей с врожденными пороками сердца. Они подчеркивают необходимость изучения микробиоты не как изолированного органа, а как интегральной системы, поддерживающей взаимодействие со всеми физиологическими системами организма и играющей ключевую роль в поддержании гомеостаза и адаптационных резервов к изменяющимся условиям внутренней и внешней среды. Определено, что врожденные пороки сердца остаются основной причиной детской смертности, несмотря на прогресс в лечении. У детей с врожденными пороками сердца воспаление и низкий сердечный выброс являются ключевыми патофизиологическими факторами, усугубляющими клинические исходы. Эти состояния способствуют дисбиозу кишечного микробиома, приводящему к снижению продукции короткоцепочечных жирных кислот, таких как ацетат, пропионат и бутират. Будучи основными метаболитами полезной микрофлоры, критически важны для поддержания гомеостаза кишечника, включая метаболизм клеток, барьерную функцию и системное влияние. Выявленный у детей с данными пороками дисбиоз обусловлен гипоксией, стрессом, антибиотиками и факторами питания, что приводит к снижению бутирата и пропионата. Газовая хроматография с масс-спектрометрией является эффективным методом для диагностики короткоцепочечных жирных кислот. Комплексная оценка профиля короткоцепочечных жирных кислот у детей с пороками сердца открывает новые возможности для улучшения диагностики, прогнозирования и оптимизации терапевтических подходов, направленных на коррекцию микробиома и улучшение исходов. Выводы: потенциальные взаимодействия между врожденными пороками сердца и микробиомом, проиллюстрированы ключевые сигнальные механизмы и обсуждены перспективные направления исследований, а также возможности терапевтической трансляции фундаментальных научных данных.
Annotatsiya. Yurak tug‘ma nuqsonlari bo‘lgan bolalar ichak disbakteriozi va ichak epiteliysining himoya funksiyasi buzilishiga yuqori sezuvchan kohortani tashkil etadi. Ushbu patofiziologik moyillik ichak tuzilmalarining anomal perfuziyasi yoki gipoksemiya bilan bog‘liq bo‘lib, bu past yurak chiqarishi yoki sianoz sharoitida namoyon bo‘ladi. Ichak mikrobiotasining eubiozi buzilishi tizimli yallig‘lanishni kuchaytirishi mumkin, bu esa ushbu guruh bemorlarning klinik natijalariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Yurak tug‘ma nuqsonlari bo‘lgan bolalarda terapevtik strategiyalar va omon qolish ko‘rsatkichlarida sezilarli yutuqlarga qaramay, bog‘liq asoratlar chastotasi sezilarli bo‘lib qolmoqda, bu esa mikrobiomning yallig‘lanish jarayonlari patogenezidagi roli haqidagi savollarni tug‘diradi.Ishning maqsadi: xorijiy va mahalliy tadqiqotlar ma’lumotlari bo‘yicha yurak tug‘ma nuqsonlari bo‘lgan bolalarda ichak mikrobiotsenozi holatini baholashda qisqa zanjirli yog‘ kislotalarining xususiyatlari, xossalari, mexanizm roli va diagnostika usullarini tahlil qilish. Material va metodlar: belgilangan muammo bo‘yicha adabiyotlarning tizimli tahlili Pubmed, Medline, elibrary, Scopus, Web of Science va Cochrane Library elektron ma’lumotlar bazalaridan foydalangan holda o‘tkazildi. Natijalar va muhokama: olingan ma’lumotlar yurakning tug‘ma nuqsonlari bo‘lgan bolalarda ichak mikrobiotasining xususiyatlari va tarkibi haqida kompleks tasavvur hosil qiladi. Ular mikrobiotani alohida organ sifatida emas, balki organizmning barcha fiziologik tizimlari bilan o‘zaro ta’sirni qo‘llab-quvvatlaydigan va gomeostazni saqlashda, ichki va tashqi muhitning o‘zgaruvchan sharoitlariga moslashish ko‘rsatkichlari zaxirasida asosiy rol o‘ynaydigan integral tizim sifatida o‘rganish zarurligini ta’kidlaydi. Davolashdagi yutuqlarga qaramay, yurakning tug‘ma nuqsonlari bolalar o‘limining asosiy sababi bo‘lib qolayotganligi aniqlandi. Yurakning tug‘ma nuqsonlari bo‘lgan bolalarda yallig‘lanish va past yurak chiqarishi klinik natijalarni yomonlashtiruvchi asosiy patofiziologik omillardir. Ushbu holatlar ichak mikrobiomining disbioziga yordam beradi, bu esa atsetat, propionat va butirat kabi qisqa zanjirli yog‘ kislotalari ishlab chiqarilishining kamayishiga olib keladi. Foydali mikrofloraning asosiy metabolitlari bo‘lib, ular ichak gomeostazini saqlash, shu jumladan hujayra metabolizmi, to‘siq funksiyasi va tizimli ta’sir uchun juda muhimdir. Ushbu nuqsonlari bo‘lgan bolalarda aniqlangan disbioz gipoksiya, stress, antibiotiklar va oziqlanish omillari bilan bog‘liq bo‘lib, bu butirat va propionatning kamayishiga olib keladi. Gaz xromatografiyasi-mass-spektrometriya qisqa zanjirli yog‘ kislotalarini diagnostika qilish uchun samarali usuldir. Yurak nuqsonlari bo‘lgan bolalarda qisqa zanjirli yog‘ kislotalari profilini kompleks baholash diagnostikani, prognozlashni va mikrobiomni tuzatishga va natijalarni yaxshilashga qaratilgan terapevtik yondashuvlarni optimallashtirish uchun yangi imkoniyatlar ochadi. Xulosa: yurak tug‘ma nuqsonlari va mikrobiom o‘rtasidagi potentsial o‘zaro ta’sirlar tasvirlangan, asosiy signal mexanizmlari muhokama qilingan, shuningdek, istiqbolli tadqiqot yo‘nalishlari va fundamental ilmiy ma’lumotlarni terapevtik jihatdan qo‘llash imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan
7 ESHDAN 18 ESHGACHA BO‘LGAN BEMORLARDA TISHLASHNING HAR HIL TURLARIDA ZHAG ALVEOLAR O‘SIMTASINI CLINIC RENTGENOLOG O‘RGANISH
Relevance. Malocclusions, accompanied by overload or underload of individual teeth in a specific region of the jaw, can cause pathological changes in the alveolar process, similar to those observed in periodontal disease. In this regard, clinical and radiological examination of the alveolar process at different age periods and with different types of bite is of great importance. The purpose of the study was to investigate the clinical and radiological age-related features of the normal structure of the alveolar process of the mandible in children and adolescents aged 7 to 18 years. Materials and methods of the study. In the present study, we selected for clinical and radiographic examination of the alveolar process a total of 600 individuals aged 7 to 18 years with orthognathic occlusion; 50 individuals with excessive maxillary development complicated by deep incisal overlap (prognathism combined with deep bite); 42 individuals with excessive maxillary development without contact between the anterior teeth (prognathism combined with open bite); 50 individuals with deep incisal overlap (deep bite); and 22 individuals with open bite. Of the 600 individuals with orthognathic occlusion, 160 were examined twice, and 29 were examined three times at intervals of 1–2–3–4 years after the initial assessment. Results. In the four types of malocclusion examined in our study, the radiographic structure of the alveolar process was generally similar to that observed in individuals with orthognathic occlusion. Only in subjects with excessive maxillary development and absence of contact between the anterior teeth (prognathism combined with open bite) was an increased radiolucency of the trabecular structure of the interdental septa observed more frequently (in 25 out of 42 individuals). These features were found only in subjects aged 12 years and older, and only in cases where no occlusal contact between the anterior teeth was present even upon mandibular protrusion. Conclusion. The structure of the alveolar process during tooth eruption differs from its structure after eruption is complete. Following the completion of tooth eruption, individual variations in the morphology of the interdental septal crests and the trabecular bone pattern become evident. With the completion of root formation, the development of the cortical plate and the periodontal space is finalized.Актуальность. Аномалии прикуса, сопровождающиеся перегрузкой или недогрузкой отдельных зубов в определённой области челюсти, могут вызывать патологические изменения в альвеолярном отростке, схожие с теми, что наблюдаются при заболеваниях пародонта. В связи с этим, клинико-рентгенологическое исследование альвеолярного отростка в разные возрастные периоды и при различных типах прикуса имеет большое значение. Цель исследования изучить клинико-рентгенологические возрастные особенности нормального строения альвеолярного отростка нижней челюсти детей и подростков в возрасте от 7 до 18 лет. Материалы и методы исследования. При выполнении настоящей работы мы выделили для клинико-рентгенологического изучения альвеолярного отростка 600 человек в возрасте от 7 до 18 лет, имеющих ортогнатический прикус, 50 человек с чрезмерным развитием верхней челюсти, осложненным глубоким резцовым перекрытием (прогнатия в сочетании с глубоким прикусом), 42 человека с чрезмерным развитием верхней челюсти при отсутствии контакта между передними зубами (прогнатия в сочетании с открытым прикусом), 50 человек с глубоким резцовым перекрытием (глубокий прикус) и 22 человека, имеющих открытый прикус. Из 600 человек, имеющих ортогнатический прикус, 160 человек были обследованы по 2 раза, 29 человек - по 3 раза через 1-2-3-4 года после первого осмотра. Результаты исследования. В изученных нами 4 видах аномалии прикуса строение альвеолярного отростка в рентгеновском изображении в основном такое же, каки при ортогнатическом прикусе; только у лиц с чрезмерным развитием верхней челюсти при отсутствии контакта между передними зубами (прогнатия в сочетании с открытым прикусом) чаше встречается повышенная прозрачность структуры губчатого вещества межзубных перегородок (у 25 человек из 42). Эти особенности обнаружены только у лиц с 12-летнего возраста и то в случаях, когда при выдвижении нижней челюсти окклюзионного контакта между передними зубами не имеется. Вывод. Строение альвеолярного отростка в период прорезывания зубов отличается от его строения после прорезывания. С окончанием прорезывания зубов выявляются индивидуальные особенности в строении вершин межзубных перегородок и рисунке губчатого вещества, а с окончанием формирования корня заканчивается формирование кортикальной пластинки и периодонтальной щели.Ahamiyati. Jag‘ning ma'lum bir sohasidagi alohida tishlarning ortiqcha yoki kam yuklanishi bilan birga keladigan malokklyuziyalar alveolyar o‘simtada periodontal kasallikda kuzatiladiganlarga o‘xshash patologik o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun alveolyar o‘simtani turli yoshdagi va turli xil okklyuziya turlari bilan klinik va rentgenologik tekshirish katta ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqotning maqsadi 7 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan bolalar va o‘smirlarda pastki jag‘ning alveolyar o‘simtasining normal tuzilishining klinik va rentgenologik yoshga bog‘liq xususiyatlarini o‘rganish edi. Tadqiqot materiallari va usullari. Ushbu ishni bajarishda biz alveolyar jarayonning klinik va rentgenologik tadqiqoti uchun 7 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan ortognatik tishlash bilan og‘rigan 600 kishini, chuqur kesuvchi tishlarning bir-biriga yopishishi bilan murakkablashgan yuqori jag‘ning haddan tashqari rivojlanishi bilan og‘rigan 50 kishini (prognatiya chuqur tishlash bilan birlashtirilgan), oldingi tishlar orasida aloqa bo‘lmagan yuqori jag‘ning haddan tashqari rivojlanishi bilan og‘rigan 42 kishini (prognatiya ochiq tishlash bilan birlashtirilgan), chuqur kesuvchi tishlarning bir-biriga yopishishi bilan og‘rigan 50 kishini (chuqur tishlash) va ochiq tishlash bilan og‘rigan 22 kishini tanladik. Ortognatik tishlash bilan og‘rigan 600 kishidan 160 kishi ikki marta, 29 kishi - birinchi tekshiruvdan 1-2-3-4 yil o‘tgach uch marta tekshirildi. Tadqiqot natijalari. Biz o‘rgangan to‘rt turdagi malokklyuziyada rentgenografik tasvirlardagi alveolyar jarayon tuzilishi asosan ortognatik malokklyuziya bilan bir xil. Faqat yuqori jag‘ rivojlangan va oldingi tishlar orasida aloqa bo‘lmagan (prognatizm ochiq tishlash bilan birgalikda) odamlarda g‘ovak tishlararo septa shaffofligining oshishi ko‘proq uchraydi (42 kishidan 25 tasida). Bu xususiyatlar faqat 12 yosh va undan katta yoshdagi odamlarda va faqat pastki jag‘ oldinga siljiganida oldingi tishlar orasida okklyuzion aloqa bo‘lmagan hollarda aniqlandi. Xulosa. Tish chiqishi paytida alveolyar o‘simtaning tuzilishi uning chiqishidan keyingi tuzilishidan farq qiladi. Tish chiqishi tugashi bilan tishlararo septa uchlari tuzilishidagi va g‘ovak tishlararo septa naqshidagi individual farqlar aniq bo‘ladi va ildiz shakllanishi tugashi bilan kortikal plastinka va periodontal bog‘lamning shakllanishi yakunlanadi
KASALLIK FAOLLIGIGA QARAB, TIZIMLI BOSHLANGAN YUVENIL ARTRITLI BOLALARDA IMMUNOLOGIK PROFILNING XUSUSIYATLARI
Relevance. Systemic juvenile idiopathic arthritis (sJIA) is a distinct autoinflammatory subtype of juvenile arthritis, characterized by pronounced systemic inflammation and extra-articular manifestations such as fever, rash, and hepatosplenomegaly. The disease is associated with dysregulated production of proinflammatory cytokines (IL-1β, IL-6, IL-18), which determine its severity and increase the risk of complications. Conventional inflammatory markers, such as erythrocyte sedimentation rate (ESR) and C-reactive protein (CRP), are often insufficiently specific for accurate assessment of disease activity. Therefore, studying cytokine profiles and identifying reliable immunological biomarkers is particularly relevant for timely diagnosis, objective evaluation of disease activity, and optimization of individualized treatment strategies in children with sJIA, ultimately contributing to improved clinical outcomes and better prognosis. Objective. To study the characteristics of the course of juvenile arthritis depending on disease activity in patients with systemic-onset juvenile idiopathic arthritis (sJIA). Materials and Methods. A prospective cohort study including 74 children with juvenile arthritis (44 of them with sJIA) was conducted from 2021 to 2023. The diagnosis was established according to the International League of Associations for Rheumatology (ILAR) criteria (2001). Immunological assessments included measurement of proinflammatory cytokines (IL-1, IL-6, IL-18, TNF-α) using the RANDOX biochip technology, as well as autoimmune markers (S-100, serum ferritin) by enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) on a Multiskan FS, conducted in the clinical laboratory of RSSPMCP. The level of disease activity was assessed using the Juvenile Arthritis Disease Activity Score 27 (JADAS27). Statistical analysis was performed using StatPlus v8.0.3 and Microsoft Excel; correlations were assessed with Spearman’s rank correlation coefficient, and differences were considered statistically significant at p<0.05. Results. Our findings demonstrated a strong positive correlation between IL-1 and IL-6 (rs = 0.89; p = 0.0000), a moderate negative correlation between IL-1 and S-100 (rs = –0.298; p = 0.59), and a weak negative correlation with JADAS27 (rs = –0.278; p = 0.067). A very weak positive correlation was observed between IL-1 and TNF-α (rs = 0.15; p = 0.34) and between IL-1 and ferritin (rs = 0.18; p = 0.24). Conclusion. It has been demonstrated that systemic-onset juvenile idiopathic arthritis (sJIA) is characterized by a distinct immunological profile dominated by elevated levels of proinflammatory cytokines, including IL-1, IL-6, and IL-18, which contribute to the development of systemic clinical manifestations and disease severity. A significant positive correlation between IL-18 and ferritin levels (rs = 0.46; p = 0.0019) suggests that ferritin may serve not only as an indicator of inflammation but also as an active proinflammatory mediator involved in the immunopathogenesis of sJIA.Актуальность. Ювенильный идиопатический артрит системного начала (ЮАсСН) является отдельным аутоиммунно-воспалительным подтипом ювенильного артрита, характеризующимся выраженным системным воспалением и внесуставными проявлениями, такими как лихорадка, сыпь и гепатоспленомегалия. Заболевание сопровождается дисрегуляцией продукции провоспалительных цитокинов (IL-1β, IL-6, IL-18), что определяет тяжесть его течения и увеличивает риск развития осложнений. Традиционные маркеры воспаления, такие как скорость оседания эритроцитов (СОЭ) и С-реактивный белок (СРБ), часто оказываются недостаточно специфичными для точной оценки активности заболевания. Поэтому изучение профиля цитокинов и выявление надежных иммунологических биомаркеров является особенно актуальным для своевременной диагностики, объективной оценки активности заболевания и оптимизации индивидуальной тактики лечения детей с ЮАсСН, что способствует улучшению клинических исходов и прогнозирования течения болезни. Цель. Изучить особенности течения ювенильного артрита в зависимости от активности заболевания у пациентов с системным ювенильным идиопатическим артритом (ЮАсСН). Материалы и методы. Проспективное когортное исследование включало 74 ребенка с ювенильным артритом (из них 44 — с ЮАсСН) и проводилось с 2021 по 2023 гг. Диагноз устанавливался согласно критериям Международной лиги ассоциаций ревматологов (ILAR, 2001). Иммунологические исследования включали определение провоспалительных цитокинов (IL-1, IL-6, IL-18, TNF-α) с использованием биочип-технологии RANDOX, а также аутоиммунных маркеров (S-100, сывороточного ферритина) методом иммуноферментного анализа (ELISA) на аппарате Multiskan FS в клинико-лабораторном отделе РСНПМЦП. Активность заболевания оценивалась с помощью шкалы Juvenile Arthritis Disease Activity Score 27 (JADAS27). Статистический анализ проводился с использованием StatPlus v8.0.3 и Microsoft Excel; корреляции оценивались с помощью рангового коэффициента корреляции Спирмена, различия считались статистически значимыми при p<0,05. Результаты. Полученные данные показали сильную положительную корреляцию между IL-1 и IL-6 (rs = 0,89; p = 0,0000), умеренную отрицательную корреляцию между IL-1 и S-100 (rs = –0,298; p = 0,59) и слабую отрицательную корреляцию с JADAS27 (rs = –0,278; p = 0,067). Очень слабая положительная корреляция наблюдалась между IL-1 и TNF-α (rs = 0,15; p = 0,34) и между IL-1 и ферритином (rs = 0,18; p = 0,24). Выводы. Показано, что ЮИАсН характеризуется специфическим иммунологическим профилем с преобладанием повышенного уровня провоспалительных цитокинов, включая IL-1, IL-6 и IL-18, что способствует развитию системных клинических проявлений и тяжести заболевания. Значимая положительная корреляция между уровнем IL-18 и ферритина (rs = 0,46; p = 0,0019) позволяет предположить, что ферритин может служить не только маркером воспаления, но и активным провоспалительным медиатором, участвующим в иммунопатогенезе ЮАсСН.Dolzarbligi. Sistem boshlanuvchi yuvenil artriti (SBYA) yuvenil artritning alohida autoimmun yallig’lanish subtipi bo‘lib, tizimli yallig‘lanish va qo‘shimcha bo‘g‘im tashqi belgilari, jumladan isitma, toshma va gepatosplenomegaliya bilan xarakterlanadi. Kasallik yallig’lanish sitokinlari (IL-1β, IL-6, IL-18) ishlab chiqarilishining buzilishi bilan kechadi, bu esa kasallik og‘irligini belgilaydi va asoratlar xavfini oshiradi. An’anaviy yallig‘lanish markerlari, jumladan eritrotsitlarning cho‘kishi tezligi (ECHT) va C-reaktiv oqsil (CRO), ko‘pincha kasallik faoliyatini aniq baholash uchun yetarli darajada bo’lmaydi. Shuning uchun sitokin profillarini o‘rganish va ishonchli immunologik biomarkerlarni aniqlash bolalarda SBYAni o‘z vaqtida diagnostika qilish, kasallik faoliyatini ob’ektiv baholash va individual davolash strategiyasini optimallashtirishda ayniqsa dolzarbdir, bu esa klinik natijalarni yaxshilash va kasallik prognozini aniqlashga yordam beradi. Tadqiqot maqsadi. Sistem boshlanuvchi yuvenil artriti (SBYA) bo‘lgan bemorlarda kasallik faoliyatiga qarab yuvyenil artritning kechish xususiyatlarini o‘rganish. Material va metodlar. Prospektiv kogort tadqiqoti 74 ta bolalardan iborat bo’lib (shulardan 44 tasi SBYA bilan) va 2021–2023 yillarda o‘tkazilgan. Diagnostika Xalqaro revmatologik assotsiatsiyalar ligasi (ILAR, 2001) mezonlariga muvofiq qo’yilgan. Immunologik tadqiqotlar yallig’lanish sitokinlari (IL-1, IL-6, IL-18, TNF-α) RANDOX biochip texnologiyasi yordamida, shuningdek, autoimmun markerlar (S-100, qondagi ferritin) ELISA usuli bilan Multiskan FS qurilmada RIPIATM klinik-laboratoriya bo‘limida amalga oshirilgan. Kasallik aktivligi Juvenile Arthritis Disease Activity Score 27 (JADAS27) shkalasi yordamida baholangan. Statistik tahlil StatPlus v8.0.3 va Microsoft Excel dasturlarida o‘tkazilgan; korrelyatsiyalar Spirmanning rang korrelyatsiya koeffitsienti bilan baholangan, farqlar p<0,05 da statistik jihatdan ahamiyatli hisoblangan. Natija. Olingan ma’lumotlar IL-1 va IL-6 o‘rtasida kuchli musbat korrelyatsiyani (rs = 0,89; p = 0,0000), IL-1 va S-100 o‘rtasida o‘rta darajadagi manfiy korrelyatsiyani (rs = –0,298; p = 0,59) va JADAS27 bilan zaif manfiy korrelyatsiyani (rs = –0,278; p = 0,067) ko‘rsatdi. IL-1 va TNF-α (rs = 0,15; p = 0,34) hamda IL-1 va ferritin (rs = 0,18; p = 0,24) o‘rtasida juda zaif musbat korrelyatsiya kuzatildi. Xulosa. SBYA yallig’lanish sitokinlari (IL-1, IL-6, IL-18) darajasi oshgan maxsus immunologik profil bilan xarakterlanadi, bu esa tizimli klinik belgilar va kasallik og‘irligini rivojlanishiga hissa qo‘shadi. IL-18 va ferritin darajalari o‘rtasidagi sezilarli musbat korrelyatsiya (rs = 0,46; p = 0,0019) ferritinning nafaqat yallig‘lanish ko‘rsatkichi, balki SBYA immunopatogenezida faol yallig’lanish mediator bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi