CNS Czasopisma Naukowe w Sieci
Not a member yet
16863 research outputs found
Sort by
Nie rozdzielać słowa i znaczenia. Problemy translacyjne ze stylizacją archaiczną w literaturze fantasy
No full textDespite the general rejection of archaisms in contemporary English literature, numerous fantasy novels, especially those coming from the early phase of the genre’s development, include complex archaisation in terms of both grammar and vocabulary. J.R.R. Tolkien explained that the reason for that is to avoid ‘a disunion of word and matter’ that would inevitably follow when characters with archaic mentality spoke modern language. The task of reproducing archaic diction in the target language is particularly challenging for Polish translators, because Polish literature lacks examples of heroic epic. Potential inspirations for the translators can be, among others, the 17th-century epic and Young Poland-era historical novels, but there is a danger of introducing completely invalid connotations from Polish culture. Translators such as Łukasz Nicpan, Jerzy Łoziński, Radosław Kot, and Maciej Płaza involve various archaisation patterns in their work. However, all Polish examples of archaisation in fantasy translations appear to be cases of patinisation (according to Krzysztof Rudolf’s definition): instead of a mimetic reproduction of language from a particular period in the diachrony of the source language—an impossible task in fantasy—they involve various anachronistic and usually inconsistent grammatical and lexical patterns
The Reader’s Horizon of Expectation and the German Marks in the Novel “Zavirivanje” (1985) by Goran Tribuson
No full textThe crime novel Zavirivanje [Peeking] (1985) marked a new stage in Goran Tribuson’s work, as well as a new era in the 20th century Croatian literature. This article analyses the portrayal of primary and secondary characters, examining whether they were depicted positively or negatively based on their possession of German marks. In former Yugoslavia, owning German marks was extremely important for both the state and its citizens. This article applies Hans Robert Jauss’ reception theory to explore the literary uses of German marks in Zavirivanje. The same methodological framework is employed to analyse the portrayal of the novel’s characters. The central concept of reception theory is the reader’s horizon of expectation — in this case, that of a reader from former Yugoslavia in the socialist era and, to some extent, a contemporary Croatian reader. This includes the memory of previously read texts, and the connection between the current text and earlier works by the same or other authors — in other words, the reader’s foreknowledge. The horizon of expectation also encompasses the reader’s emotional and psychological reaction. Consequently, this paper will attempt to chart such reactions to the literary characters in Zavirivanje who either do or do not possess the once-adored German marks
Podróże w czasie do epoki ZSRR we współczesnym filmie i serialu rosyjskim (w latach 1992–2024). Część 1: Radzieckie rozrachunki i reminiscencje
No full textThe article discusses nine Russian films and television series employing the theme of time travel to the USSR era. The protagonists of these films, released between 1995 and 2019, are ordinary, contemporary Russians. The authors use the characters’ juxtaposition against the backdrop of the 1960– 1990 Soviet Union as a pretext for assessing the positive and negative aspects of the period. Early examples marked by a nostalgic tone, offering largely uncritical portrayals of the communist past. Later ones attempted more nuanced, broader depictions of the USSR’s the social realities, highlighting both its appealing and problematic elements. Only the most recent works raised deeper issues such as individual freedom, the right to make autonomous decisions about one’s life — and the absence of these under the previous regime. The circumstances in which time travel occurs are varied — ranging from purely fantastical occurrences ones, through simulated journeys — during which the characters participate in carefully staged ‘visits to the USSR,’ guided by actors posing as ‘ordinary citizens — to actual traversals through time using a time machine. In terms of genre, these films generally fall within the realm of drama, but individual examples of adventure or crime stories also appear. Others include utopian or dystopian themes, such as a vision of a hypothetical future USSR. The article argues that the analysed cultural texts should be recognised as legitimate contributions to the discussion about the feeling of systemic collapse that prevailed in the final years and aftermath of the Soviet state, as well as the perceived gains and losses experienced by Russian society during that time
„Czterej pancerni i pies” między stereotypem a propagandą, czyli kim byli Czereśniakowie
No full textThe portrayal of the Czereśniak family in both the print and TV iterations of Four Tankmen and a Dog constantly strives to achieve a balance between two extremes. On the one hand, it attempts to follow an ideologically ‘correct,’ depiction of a landless farmhand — a victim of exploitation by the landowner, who owes his citizen rights to the people’s rule. On the other hand, it often falls into the stereotypical image that is well-established in Polish culture and literature: that of a peasant modelled on the semi-historical figure of Piast the Wheelwright, a landowner who diligently collects land and livestock. This latter vision, however narratively compelling and well-suited for generating many interactions (often amusing ones) that are well-suited for literature, had to be balanced by the first one. The peasant-Piast is, after all, a small-time capitalist in all but name, who, not long after passage of the agrarian reform, will oppose government initiatives such as the formation of production cooperatives. Przymanowski provided something of a synthesis of the figure of a peasant, well in line with the expectations of the people’s government — the one who harmoniously combines the manifestations of rural piety with the ownership of the Polish Workers’ Party card. Although he is conservative and patriarchal in his outlook, at the same time he accepts and approves of the benefits brought about by the new system — one that was responsible for the dismantling of the old order. This perfect synthesis was achieved at the expense of committing numerous more or less conscious falsifications or omissions
Leven in gemeenschap met de robot. Posthumanistische verkenningen bij Til Brugman, Gerrit Krol en Adriaan van Dis
No full textThis article explores the representation of robots in Dutch literature, analyzing how posthumanist thought – particularly the dismantling of binary hierarchies between human and non-human – shapes these narratives. By examining works from Til Brugman, Gerrit Krol, and Adriaan van Dis, spanning from 1927 to 2017, the research highlights evolving views on robots as humanoid beings interacting with humans. Posthumanism emphasizes the coexistence of humans and other life forms, including machines, challenging traditional power dynamics. The article focuses on literary strategies, considering robot gender, language, and embodiment, while questioning whether these stories refl ect a posthumanist vision of robots as integrated into human society. These works reveal complex relationships between humans and robots
Frenetyczne widma Słowiańszczyzny jako przejaw świadomości ekologicznej — lektura „Pana Trzech Pagórków” w świetle zielonych studiów
No full textThis article attempts to read Zygmunt Krasiński’s early work Pan Trzech Pagórków [The Lord of the Three Hills] in light of green studies. This youthful tale has its source in the romantic poet’s fascination with the works of Walter Scott, George Gordon Byron, and Victor Hugo. Young Krasiński’s interest in frenzy and horror causes him to present Slavic lands in the story contrary to the ideas of the time. The former Slavs in the nineteenth century were seen as good, gentle, peaceful, simple and cheerful people, engaged in agriculture. In the tale of the romantic poet, the Slavs wage numerous wars under the command of a tyrant and murderer. Close reading of Pan Trzech Pagórków in the ecocritical apparatus allows to see in breaking of stereotypes about the Slavs a manifestation of what Timothy Morton called deep ecological awareness. The main element of which is a sense of connection with all forms of being, both human and non-human. The article shows that the character of the cruel tyrant Opin created by Krasiński, with whom the narrator identifies, is a manifestation of sensitivity and rebellion against traditions that lead to the recognition of many non-human beings and the perception of humans as the ones who threaten their lives.W artykule podjęto próbę lektury młodzieńczego utworu Zygmunta Krasińskiego Pan Trzech Pagórków w świetle zielonych studiów. Ten wczesny utwór wyrasta z fascynacji romantycznego poety twórczością Waltera Scotta, George’a Gordona Byrona i Wiktora Hugo. Zainteresowanie młodego Krasińskiego frenezją i grozą sprawia, że w utworze przedstawia on dawną Słowiańszczyznę wbrew ówczesnym wyobrażeniom. Słowian w XIX wieku postrzegano jako dobrych, łagodnych, pokojowych, prostych i wesołych ludzi zajmujących się rolnictwem. W młodzieńczym tekście romantycznego poety Słowianie prowadzą liczne wojny pod dowództwem tyrana i mordercy. Uważna lektura Pana Trzech Pagórków w aparacie ekokrytycznym pozwala dostrzec w przełamaniu stereotypów na temat danych Słowian przejaw tego, co Timothy Morton nazwał głęboką świadomością ekologiczną, której głównym elementem jest poczucie połączenia ze wszystkimi formami istnień, zarówno tych ludzkich, jak i nie-ludzkich. W artykule pokazano, że wykreowana przez Krasińskiego postać okrutnego tyrana Opina, z którym narrator się utożsamia, to przejaw wrażliwości i buntu wobec tradycji, prowadzących do uznania wielu nie-ludzkich istnień oraz postrzegania człowieka jako tego, który zagraża ich życiu
Macedońszczyzna jako L2 młodego pokolenia Albańczyków w Strudze (Macedonia Północna)
No full textThis article investigates how the young generation of Albanians living in Struga (North Macedonia) acquires and uses Macedonian in a situation of stable bilingualism. The analysis of interviews and questionnaires indicates that the main source of acquisition is the local Macedonian dialect. Children also attend Macedonian language classes conducted in Standard Macedonian, beginning in the fourth grade of primary school (around age ten). As a result, differentiation between the local dialect and Standard Macedonian among respondents increases with age. An important milestone in this process occurs at the age of fifteen to sixteen. The DOM construction disappears the fastest, while other dialectal features persist longer—for example, the ending -t in the present 3SG form. This process is individual and often depends on the extent to which the respondents’ parents use dialect features.Celem artykułu jest analiza, jak młode pokolenie Albańczyków mieszkających w Strudze (Macedonia Północna) przyswaja język macedoński i mówi w tym języku w sytuacji stabilnej dwujęzyczności. Z wywiadów i ankiet wynika, że głównym źródłem przyswojenia jest dla nich lokalny dialekt macedoński. Od IV klasy szkoły podstawowej (10 lat) dzieci mają również zajęcia z języka macedońskiego prowadzone w standardowej macedońszczyźnie. Wskutek tego wraz z wiekiem u badanych zwiększa się zróżnicowanie między lokalnym dialektem a standardowym macedońskim. Ważną granicą w tym procesie jest wiek 15 i 16 lat. Najszybciej zanika konstrukcja DOM, dłużej utrzymują się inne cechy dialektalne, m.in. końcówka -t w formie Pres 3SG. Proces ten jest indywidualny i często zależy od tego, jak często dialektyzmy występują w mowie rodziców
Чужі серед своїх (ІІ): значення та конотація лексеми переселенець в українській мові
No full textThe article deals with semantic and connotative meaning of the word переселенець (resettler) in the Ukrainian language. This word and also its cognates and related words are the most used group of the words in Ukrainian in current political and social situation. Main aim of the research to analyze new contexts of using, connotation, differentiation and correlation of the international terminology and definitions in different dictionaries of the Ukrainian language and show the development and change in their meaning during the 20th and the early 21st centuries. Comparison of the dictionary definitions, connecting examples from the General Regionally Annotated Corpus of Ukrainian (GRAC) and data based on the author’s observation demonstrate the changes and lacunae in the semantics, connotation, and proper usage these lexemes in the wider context.Стаття присвячена дослідженню семантичного та конотативного значення лексеми переселенець в українській мові. Це слово та споріднені з ним лексеми є однією з найчастіше вживаних груп слів в українській мові в сучасній політичній та соціальній ситуації. Мета дослідження — аналіз нових контекстів вживання, конотацій, варіативності та міжнародної кореляції термінології і дефініцій у різних словниках української мови, а також відстежування розвитку та зміни значення досліджуваних одиниць у ХХ — на початку ХХІ століття. Порівняння словникових дефініцій, поєднання прикладів з Генерального регіонально анотованого корпусу української мови (ГРАК) та власних спостережень авторки показують зміни і прогалини у семантиці, конотації та коректному вживанні цих лексем у ширшому контексті
Wybawiciel, ofiara, prześladowca, czyli wojna i (nie)myślenie w utworze „Poszlaka” (Улика) Aleksieja Skałdina
No full textThe article concerns a short story Trace (Улика) by Russian prosaist and Symbolist poet, Aleksey Skaldin, in which the author explores the motif of war, evil, free will, victim, and murder. In this text, the war is a starting point for reflection on thinking. The study is based on Hannah Arendt’s idea of thinking, judging and, willing. This includes an analysis of the decisions of the main character of the text. It turns out that Ivan Yeremeyevich Vyakhirev recalls the war, which is etched in his memory and affects his current decisions. The article leads to the conclusion that the is not only a time, when a society is faced with extreme conditions, but also a strong force that transforms reality, human nature, and the way people think.W artykule analizie poddano opowiadanie Poszlaka (Улика) autorstwa rosyjskiego prozaika i poety symbolisty Aleksieja Skałdina. Twórca podejmuje w nim kwestie wojny, zła, wolnej woli, ofiary i morderstwa. Wojna w tym kontekście jest punktem wyjścia do refleksji nad procesem myślenia. Analiza opiera się na koncepcjach filozoficznych Hannah Arendt, dotyczących myślenia, osądzania i woli. Szczególną uwagę poświęcono decyzjom głównego bohatera, Iwana Jeremiejewicza Wiachiriewa, ukazując zarówno ich źródła, jak i konsekwencje. Wojna odcisnęła na nim głębokie piętno, a wspomnienia tego doświadczenia wciąż wpływają na jego obecne wybory. Takie podejście do tekstu Skałdina prowadzi do wniosku, że wojna nie jest jedynie epizodem w historii, ale także potężną siłą przekształcającą rzeczywistość, jednostkę i sposób ludzkiego myślenia
Мертвые души солдат. Человеческие ценности во время войны (на материале рассказов Мой первый гусь Исаака Бабеля и Глазами Чехова Василия Гроссмана)
No full textThe paper examines the impact of war on human values in Isaac Babel’s My First Goose and Vasily Grossman’s Through the Eyes of Chekhov. It discusses how the 2022 Russian invasion of Ukraine profoundly affected perceptions of reality, especially in Poland. The concept of war as an “anti-world”, where normal life is disrupted and moral values are inverted, is central to the paper. Both stories illustrate this through their protagonists: a young intellectual in My First Goose, who is morally corrupted by the war, and a sniper in Through the Eyes of Chekhov, who transforms from a gentle soul into a merciless killer. The paper concludes that war compels individuals to abandon their natural traits and ethical principles, significantly altering their perceptions and values.В статье анализируется влияние войны на систему человеческих ценностей на примере рассказов Исаака Бабеля Мой первый гусь и Василия Гроссмана Глазами Чехова. Особое внимание уделяется тому, как российское вторжение в Украину в 2022 году кардинально изменило восприятие реальности, особенно в Польше. Центральным понятием работы становится образ войны как антимира — простран- ства, в котором привычный порядок жизни разрушен, а моральные ориентиры искажены. Оба произведения иллюстрируют эту концепцию судьбами главных героев: молодой интеллигент из рассказа Бабеля Мой первый гусь оказывается морально сломлен войной, а снайпер из рассказа Гроссмана Глазами Чехова превращается из доброго че- ловека в безжалостного убийцу. Автор статьи приходит к выводу, что война вынуждает человека отказываться от своих природных качеств и этических принципов, радикально трансформируя его мировоспри- ятие и ценностные установки