CNS Czasopisma Naukowe w Sieci
Not a member yet
16863 research outputs found
Sort by
Slovná zásoba exorcistického komunikačného subregistra
No full textTheoretically and methodologically, this article draws on the sociolinguistic concept of the communicative register (Slančová, 1999) and the theory of lexical motivation (Ološtiak, 2010, 2011). Building on these frameworks, we propose the existence ofan exorcist communication subregister as a specific mode of discourse shaped by the social role of the exorcist priest. The empirical basis of the study consist of 50 spoken monologic and dialogic religious communiques from 15 Slovak Catholic exorcists. The primary aim is to identify and characterize the lexical features of this communication subregister. The analysis focuses on register-motivated lexis, which is categorized according to two oppositing value domains: the infernum pole and the sanctum pole. Quantitatively, lexical items associated with the infernum pole predominate, forming the thematic core of exorcist discourse. These expressions are described and exemplified in detail.Článok teoreticko-metodologicky vychádza zo sociolingvistického konceptu komunikačného registra (Slančová, 1999) a z teórie lexikálnej motivácie (Ološtiak, 2010, 2011). Na základe týchto konceptov postulujeme exorcistický komunikačný subregister ako špecifický spôsob komunikácie viazaný na sociálnu rolu kňaza exorcistu. Materiálovou bázou výskumu je 50 hovorených monologických a dialogických náboženských komunikátov 15 slovenských katolíckych exorcistov. Cieľom výskumu je lexikálna charakteristika komunikačného subregistra exorcistov. V článku sa venujeme analýze registrovo motivovanej lexiky, ktorú diferencujeme na pomenovania viažuce sa na dva hodnotové protipóly – pól infernum a pól sanctum. Kvantitatívne dominujú pomenovania viažuce sa na pól infernum, ktoré detailne charakterizujeme a exemplifikujeme. Tieto pomenovania predstavujú tematické jadro komunikátov exorcistov
Když jsem přestal muset, tak jsem začal chtít ‘when I stopped having to, I started wanting’. On combinations of modal and phase verbs in Czech
No full textPřísudkové sloveso bývá často významově modifikováno jedním ze dvou typů slovesných modifikátorů – slovesem modálním, nebo slovesem fázovým. Pomocné sloveso je v některém ze svých určitých tvarů a vyjadřuje predikační kategorie. Plnovýznamové sloveso je ve tvaru základním (v infinitivu) a je nositelem věcného (lexikálního) významu: Každý může pomoct; Děti přestaly mluvit. Potenciálně ale může být přísudkové sloveso doplněno také oběma typy slovesných modifikátorů zároveň, tj. v rámci jedné propozice. Mluvčí pak vyjadřuje zároveň jak fázi děje či stavu, tak i způsob jejich platnosti. Jedno pomocné sloveso je v takovém případě ve tvaru určitém, druhé má infinitivní morfologii: Každý může začít pomáhat; Děti přestaly smět mluvit. Článek je věnován gramaticky potenciálním kombinacím modálních a fázových sloves v rámci složeného přísudku a jejich kombinacím uzuálním, které mluvčí ve svých projevech reálně užívají a které jsou limitovány nejen gramatickými a sémantickými faktory, ale i faktory pragmatickými a stylovými. Text je založen na výsledcích korpusového výzkumu.A predicate verb can be modified by one of two types of verbal modifiers: modal verb or phase verb. The auxiliary verb is in one of its finite forms and (besides conveying the modal or phase meaning of the predicate) expresses its grammatical meanings. The full verb is in the infinitive form and expresses the main lexical meaning of the multi-word predicate as a whole: Každý může pomoct (Everyone can help); Děti přestaly mluvit (The children stopped talking). However, both a modal and a phase verb can potentially be combined within a single sentence. In such cases, the speaker expresses both the phase of the action and its modality at the same time. One of the auxiliary verbs carries grammatical categories, while the other has an infinitive morphology: Každý může začít pomáhat (Anyone can start helping); Děti přestaly smět mluvit (The children were no longer allowed to speak). The article focuses on grammatically possible combinations of modal and phase verbs within the multi-word predicate and on semantic and stylistic factors that may restrict their real use in speech. The analysis is based on corpus research findings
Słowiańszczyzna na tle światowego kontaktu i konfliktu pism i alfabetów
No full textThe article explores the contact and conflict of alphabets and scripts in the world as a result of interactions and rivalries between empires and religions. In the premodern period, the primary drivers of script expansion were religious missions, typically supported by imperial powers. Consequently, the geographic spread of scripts closely alignedwith the spread of religions. The article describes the major writing systems of the time and their territorial distribution. Over time, many scripts transitioned from the religious to the secular domain, becoming symbols of national identity and civilizational affiliation. This shift was often accompanied by changes in script and orthography. The Slavic world serves as a prime example of these dynamics. It became a battleground for missionary efforts originating from both the Western and Eastern branches of Christianity, leading to the enduring division of Slavdom between the Latin and Cyrillic alphabets. Despite the current predominance of the Latin script, this division remains largely intact. Furthermore, the rivalry between different variants of the Cyrillic script also had significant political implications.Artykuł przedstawia kontakt i konflikt alfabetów oraz systemów pisma na świecie jako efekt relacji i rywalizacji między imperiami, jak również między religiami. W okresie przednowoczesnym głównym mechanizmem ekspansji systemów pism były misje religijne, zwykle wspierane przez imperia. Dlatego przestrzenny zasięg pism pokrywał się z obszarem wpływów religijnych. Artykuł przedstawia główne systemy pisma i ich zasięg geograficzny w tym okresie. Z czasem pisma ze sfery religijnej przenikły do sfery świeckiej, nabrały znaczenia symboli narodowych i przynależności cywilizacyjnej. Towarzyszyły temu niekiedy zmiany pisma i ortografii. Ilustracją tych tendencji była sytuacja w krajach słowiańskich. Były one miejscem misji chrystianizacyjnych prowadzonych z dwóch ośrodków chrześcijaństwa: zachodniego i wschodniego, czego efektem jest podział Słowiańszczyzny między alfabet łaciński i cyrylicę. Podział ten jest trwały, mimo pewnej przewagi alfabetu łacińskiego. Oprócz rywalizacji między alfabetem łacińskim i cyrylicą, rywalizacja między wariantami cyrylicy miała również skutki polityczne
Gramatičko-stilističke i leksičko-stilističke karakteristike naslova u publicističkom funkcionalnom stilu u standardnom jeziku Bosne i Hercegovine
No full textNaslovi su prepoznati u savremenoj stilistici, posebno funkcionalnoj stilistici, kao važan dio teksta kojim se može pristupiti iz lingvostilističke perspektive i perspektive funkcionalne stilistike. U radu je prikazana analiza novinskih naslova s fokusom na novinske tekstove prema morfosintaksičkom, leksičko- -stilističkom, semantostilističkom i sintaksostilističkom kriteriju. Urađena je analiza prema navedenim kriterijima te izdvojeni modeli koji doprinose polisemičnosti iskaza, navedeni su primjeri bisemičkih jezičkih konstrukcija i ambigviteta kao instrumenta za ostvarivanje stilogenosti iskaza. Sa stanovništa kognitivne lingvistike i neophodnosti kontekstualizacije, predstavljena je teorija mogućeg (ostvarivog) aktuelnog rečeničnog raščlanjivanja. Zaključna zapažanja su različite semantičke vrijednosti i stilogenost od semateme do iskaza, uz značaj prozodije kao bitnog elementa za određivanje kontekstualne (ne)uključenosti, što doprinosti stilogenosti naslova.Headings are recognized in contemporary stylistics, particularly in functional stylistics, as an important component of the text situated at the intersection of text linguistics, morphostylistics, and syntactic stylistics. This paper analyzes newspaper headlines focusing on articles examined according to morphosyntactic and syntactostylistic criteria. Based on these criteria, the analysis provides examples of bisemic linguistic constructions and ambiguity as an instrument for achieving a more expressive realization of the stylogeny of discourse. From the perspective of cognitive linguistics and the necessity of contextualization, the theory of possible (feasible) current sentence breakdown is also presented. The concluding observations emphasize different semantic values and stylistic developments from semanteme to discourse, with prosody highlighted as an essential element for determining contextual (non) inclusion, which likewise contributes to the stylistic distinctiveness of titles
U początków macedonistyki na Uniwersytecie Wrocławskim
No full textThe paper discusses the contacts between Wrocław and Macedonian Slavicists, as well as research conducted at the University of Wrocław on the Macedonian language and literature. These contacts were initiated shortly after World War II by Blaže Koneski and Marian Jakóbiec, whose research also encompassed the emerging Macedonian literature. A special place in the history of Macedonian studies in Wrocław belongs to the work of Kole Simiczijew, who explored Macedonian and Balkan folklore. His scholarly activity marks the conclusion of the first stage in the development of Macedonian studies in Wrocław. The next stage, beginning in the early 1980s, is characterized by the introduction of systematic studies of the Macedonian language at the Institute of Slavic Philology, University of Wrocław, and by the strengthening of cooperation with leading Macedonian academic institutions, particularly the Macedonian Academy of Science and Arts (MANU).Tematem artykułu są kontakty między wrocławskimi i macedońskimi slawistami, jak również badania nad macedońską literaturą i językiem w Uniwersytecie Wrocławskim. Kontakty między macedońskimi slawistami oraz slawistami z Wrocławia zostały zapoczątkowane tuż po II wojnie światowej przez Błaże Koneskiego i Mariana Jakóbca, który w swoich badaniach uwzględniał także młodą macedońską literaturę. Szczególne miejsce w historii macedonistyki we Wrocławiu zajmują prace Kole Simiczijewa, badacza macedońskiego oraz bałkańskiego folkloru. Jego działalność zamyka pierwszy etap rozwoju macedonistyki we Wrocławiu. W kolejnej fazie, na początku lat 80., w Instytucie Filologii Słowiańskiej rozpoczynają się systematyczne badania nad językiem macedońskim. Pogłębia się współpraca Uniwersytetu Wrocławskiego z najważniejszymi macedońskimi instytucjami naukowymi, szczególnie z Macedońską Akademią Nauk i Sztuk
Chat GPT in the headlines. A comparative study based on “Die Zeit”, “Time” and the Chinese newspaper “People’s Daily”
No full textThis comparative study analyzes the portrayal of ChatGPT in three prominent newspapers or magazines: “Die Zeit” (Germany), “Time” (USA) und “People’s Daily” (China). By examining headlines, it identifies diverse perspectives on the benefits, risks, and societal implications of ChatGPT. The study applies thematic analysis to categorize headlines into positive, neutral, and critical stances, revealing varying focuses shaped by cultural and regional contexts. The findings underscore the global discourse on artificial intelligence and its multifaceted impact on society, framed through the lens of media narratives
Homo tangens. Zmysł dotyku w recepcji rzeźby
No full textThe reception of a sculpture differs fundamentally from the reception of other art forms such as painting, graphics or photography. The difference results from the spatial form of the sculpture and requires separate discussion in the context of sensory cognition. In the historical dimension, both the sense of taste and touch were considered inferior senses, which is why, in a sense, they were “neglected” by aesthetic analyses. The sense of touch has been somewhat rehabilitated since the 18th century. It has been noted that the sense of touch can convey information about the object being touched without error. Using the hand as a receptor, we can determine whether we are touching a stone, a sponge or glass without error. Despite the difficulties associated with the analysis of the sense of touch, we should refer to those aesthetes who were the first to try, not so much to rehabilitate the sense of touch in terms of aesthetics, but rather to draw attention to its colossal importance. One of the first aesthetes to include the sense of touch in aesthetic analyses was Alois Riegl, along with Johann Gottfried Herder, Adolf von Hildebrand and Heinrich Wölfflin. Their work paved the way for Maurice Merleau-Ponty’s phenomenology (which has something of the archaeology of perception about it), or for Richard Shusterman’s theory of somaesthetics, as well as for Gilles Deleuze’s aesthetic proposals pointing to the aesthetic relationship between touch and affect. Contemporary research clearly shows that the sense of touch can be diverse, complicated and complex, it undoubtedly submits to organizing relationships and cannot be reduced to one dimension, thus it cannot be apperceptive as a tool of aesthetic cognition
Krzyż na stepie — ukraińska „maskarada” Józefa Korzeniowskiego
No full text“A Cross in the Steppe,” a short story by Józef Korzeniowski, a late Romantic Polish prose writer and playwright, stands out against his other texts in many respects, but has not attracted special attention from interpreters. This article aims to bridge the gap in the reception of this work. Focused entirely on the topics of the Ukrainian steppe, the short story can be read from three perspectives. Firstly—obviously—as a prose-oriented, post-Romantic and close-to-realism variant of the “Ukrainian school” in the Polish literature of the first half of the 19th century. Secondly, as an intriguing, ambiguous, though undoubtedly intentional dialogue with the biography of Wacław Rzewuski (“Emir”), which critics have occasionally noted earlier. A closer analysis reveals that the text is intensely saturated with references or allusions to specific persons, facts, places and accounts, and perhaps also contains reminiscences of events known to the writer from his personal experience. Thirdly and finally, the structure of the plot and the didactic subtext of Korzeniowski’s story imply a perhaps risky—typological rather than genetic—but not impossible parallel with the biblical Book of Tobit. The latter context is matched by the clear Christian symbolism pointed to by the title of the text. The intertextual and cultural aestheticization of the steppe space and the morally charged message of the work give it the character of a universal parable, largely instrumentalizing the local color of Ukraine.Opowiadanie późnoromantycznego prozaika i dramaturga polskiego, Józefa Korzeniowskiego, pod wieloma względami wyróżnia się na tle innych jego tekstów, nie zwróciło jednak specjalnej uwagi interpretatorów; celem artykułu jest uzupełnienie tej recepcyjnej luki. W całości skoncentrowany na topice ukraińskiego stepu, utwór może być odczytany w trzech perspektywach. Po pierwsze — co oczywiste — jako prozatorski, postromantyczny i bliższy poetyce realizmu wariant „szkoły ukraińskiej” w literaturze polskiej pierwszej połowy XIX wieku. Po drugie — zauważała to krytyka przygodnie już wcześniej — jako intrygujący, niejednoznaczny, choć niewątpliwie intencjonalny dialog z biografią Wacława Rzewuskiego („Emira”); dokładniejsza analiza wykazuje, że tekst jest intensywnie nasycony odniesieniami lub aluzjami do konkretnych osób, faktów, miejsc i relacji, być może zawiera także reminiscencje wydarzeń znanych pisarzowi z autopsji. Po trzecie wreszcie, konstrukcja fabularna oraz dydaktyczny podtekst opowiadania Korzeniowskiego sugerują może ryzykowną — raczej typologiczną niż genetyczną — ale niewykluczoną paralelę z biblijną Księgą Tobiasza. Z kontekstem ostatnim współgra czytelna symbolika chrześcijańska, sygnalizowana już samym tytułem tekstu. Intertekstualna i kulturowa estetyzacja przestrzeni stepu oraz moralnie nacechowane przesłanie utworu nadają mu charakter uniwersalnej paraboli, w znacznym stopniu instrumentalizującej koloryt lokalny Ukrainy
Polifonia narracji naznaczonej migracją — perspektywa dziecka i dorosłego w powieści Dana Lungu „O dziewczynce, która bawiła się w Boga”
No full textThis article presents an analysis of Dan Lungu’s novel Fetiţa care se juca de-a Dumnezeu [The Little Girl Who Played God] that takes into account its sociological context. The initial focus is placed on the polyphonic narrative which presents the migration experience from the perspective of an adult and a child. The subsequent paragraphs explore the ways in this polyphony manifests itself in the creation of female protagonists, their inner and outer voices, as well as in the way the depicted worlds are constructed. Referring to Monica Fludernik’s concept of “experientiality,” Lungu’s novel is presented as a medium for simulating actual lived experiences.Autorka artykułu proponuje analizę powieści Dana Lungu O dziewczynce, która bawiła się w Boga, uwzględniającą kontekst socjologiczny. Skupia się na polifonicznej narracji, aby przedstawić doświadczenia migracyjne z perspektywy dorosłego i dziecka. Bada, jak wielogłosowość ujawnia się w kreacji bohaterek, ich wewnętrznych i zewnętrznych głosach, a także w sposobie konstruowania światów przedstawionych. Odwołując się do koncepcji „doświadczalności” Moniki Fludernik, postrzega powieść Lungu jako nośnik symulowania rzeczywistych doświadczeń
Problematyka bibliograficzna dokumentów dźwiękowych
No full textFor technical reasons, sound documents (discs, cassettes, tapes, etc.) are a specific type of documents which require special treatment during developing their bibliographic descriptions. The aim of this article is to outline in general the specificity of this process. Bibliographic information about this type of documents—fixed and transmitted by bibliographies, catalogues and other bibliographic sources—is structured by the rules of bibliographic description and knowledge organisation systems. Regardless of the method of access to bibliographic information and its form, it is its quality and unfettered dissemination that are the most important. Additionally, particular emphasis was placed on the specificity of Polish bibliographic information systems for sound documents.
Informacja bibliograficzna o dokumentach dźwiękowych (bibliografie, katalogi, opracowania bibliograficzne dokumentów dźwiękowych). Niektóre ważniejsze struktury systemów organizacji wiedzy o dokumentach dźwiękowych w ich fizycznych zbiorach i/lub zbiorach informacji o nich (klasyfikacje i typologie). Specyfika opracowania informacji bibliograficznej o dokumentach dźwiękowych (opis bibliograficzny). Dokumenty dźwiękowe w polskich systemach informacji bibliograficznej.