CNS Czasopisma Naukowe w Sieci
Not a member yet
16863 research outputs found
Sort by
Granice organizmu. Celowość i autonomia
No full textIn this article I want to argue that the organic metaphor— most commonly associated with the Romantic notion of an artwork being analogous to a living being—served throughout the last two centuries as a means of conceptualising autonomy, remaining in a dialectical relation to the latter concept: the structure of the metaphor posited within different critical traditions influenced the theorists’, critics’ and artists’ ideas of what it meant for an artwork to be autonomous, while itself being shaped and modelled by their expectations and beliefs regarding the ontology of the artwork and the possibility of the latter’s autonomy. Over this time the metaphor has undergone substantial modifications, supporting both art’s claim for autonomy, and an attempted denial of the latter. In order to illustrate these shifts, I will discuss three theoretical and critical moments in the history of the organic metaphor: Romantic organicism, centred on the concept of the principle of life, New Critical formalist organicism, which turns out to shadow forth what Michael Fried called literalism, and postmodern organicism, as exhibited by the environmental humanities and ecocritical discourses. The brief outline of the recent history of the organic metaphor is intended to offer an aid to understanding the origins of contemporary organicism, and to show that its reluctance towards the idea of aesthetic autonomy stems from the characteristically postmodern notion of organic form. Finally, I propose to show how the concept of organic form can be fruitfully reinterpreted in light of Kant’s considerations on teleological judgement and Anscombe’s views on intention.W artykule chcę wykazać, że metafora organiczna – najczęściej kojarzona z romantycznym pojęciem dzieła sztuki jako analogicznego wobec żywej istoty – przez ostatnie dwa stulecia służyła jako środek konceptualizacji możliwości uzyskania przez dzieło sztuki autonomii, a związek pomiędzy nimi miał charakter dialektyczny – struktura metafory organicznej zakładana w ramach poszczególnych tradycji krytycznych warunkowała wyobrażenia na temat tego, co może oznaczać autonomia estetyczna, sama jednocześnie kształtując się pod wpływem przekonań dotyczących ontologii dzieła sztuki i możliwości uzyskania przez nie autonomii. W tym czasie sama metafora uległa modyfikacjom na tyle istotnym, że w różnych momentach historycznych mogła posłużyć uzasadnieniu przeciwstawnych sobie postaw teoretycznych i estetycznych: wykorzystywano ją zarówno w obronie autonomicznego statusu dzieła sztuki, jak i w charakterze argumentu przeciw autonomii jako pożądanemu punktowi dojścia działań artystycznych. Aby zilustrować te zmiany, omówię trzy momenty w historii metafory organicznej: organicyzm romantyczny, skupiony na pojęciu zasady życiowej, formalistyczny organicym Nowej Krytyki, który, jak się okaże, zapowiada to, co Michael Fried nazwał literalizmem, oraz postmodernistyczny organicyzm, charakterystyczny dla humanistyki środowiskowej i dyskursów ekokrytycznych. Krótki zarys niedawnej historii metafory organicznej ma za zadanie pomóc w zrozumieniu genezy współczesnego organicyzmu i pokazać, że jego niechęć do idei autonomii estetycznej wynika z charakterystycznie postmodernistycznego pojęcia formy organicznej. W zakończeniu artykułu zarysowuję możliwą interpretację pojęcia formy organicznej w świetle rozważań Kanta na temat sądu teleologicznego oraz poglądów Anscombe na temat intencji
Strasburg – Wrocław – Kraków. O transferze górnoreńskiego stylu architektury sakralnej na Śląsk i do Małopolski w pierwszej połowie XIV w.
Get PDFThe turn of the 14th c. was a special moment in the history of Gothic architecture. It was during this time that the Upper Rhine region quickly gained artistic importance and became the most advanced architectural centre in Europe. The main focus of the article is to show how new trends in architectural design became apparent in two regions of southern Poland, Silesia and Lesser Poland, as early as around 1280. Monastic churches at Lubiaz and Kamieniec as well as the cathedrals and parish churches of Wroclaw and Cracow exemplify the impact of Upper Rhine models on the stylistic development of Central European Gothic architecture. They bear witness of the artistic maturity that had already been reached in the southern Polish regions in the last decades of the 13th century. The study highlights in a special way the artistic role of Wroclaw, which in the 14th c. can be regarded as an architectural centre of far supra-regional importance. It shows that the patrons and master builders of the time in Wroclaw not only maintained constant and intensive contacts with the leading creative centres in south-west Germany, but also contributed to the transmission of the latest style patterns further afield – including to Cracow.The turn of the 14th c. was a special moment in the history of Gothic architecture. It was during this time that the Upper Rhine region quickly gained artistic importance and became the most advanced architectural centre in Europe. The main focus of the article is to show how new trends in architectural design became apparent in two regions of southern Poland, Silesia and Lesser Poland, as early as around 1280. Monastic churches at Lubiaz and Kamieniec as well as the cathedrals and parish churches of Wroclaw and Cracow exemplify the impact of Upper Rhine models on the stylistic development of Central European Gothic architecture. They bear witness of the artistic maturity that had already been reached in the southern Polish regions in the last decades of the 13th century. The study highlights in a special way the artistic role of Wroclaw, which in the 14th c. can be regarded as an architectural centre of far supra-regional importance. It shows that the patrons and master builders of the time in Wroclaw not only maintained constant and intensive contacts with the leading creative centres in south-west Germany, but also contributed to the transmission of the latest style patterns further afield – including to Cracow
Socjalistyczna gospodarka mieszkaniowa jako zadanie administracji państwowej w okresie Polski Ludowej
No full textThe model of socialist housing policy in Poland, which was shaped in the post-war period, changed as a result of the transformation associated with the political system after 1989. The aim of the publication is to identify and analyse the legal regulations on the organisation and tasks of the state administration in the field of housing management in the years 1944–1989. The characteristics of the housing situation in the Polish People’s Republic and the model of the socialist housing economy, influenced by the patterns coming from the Soviet Union, will be presented. Conclusions will be formulated on the tasks of the state administration in satisfying the housing needs of citizens in the Polish People’s Republic
Widmo wychodzi z podziemi. „Domofon” Zygmunta Miłoszewskiego a „Zagłada domu Usherów” Edgara Allana Poego
No full textThe concept of hauntology, created by Jacques Derrida, reveals new meanings of those literary works whose essence are liminal places, that are binding the past and the present and former and present tenants with the yoke of crime. Such places include both the crypt from The Fall of the House of Usher (1839) by Edgar Allan Poe and the basement from the novel Domofon [The Intercom] (2005) by Zygmunt Miłoszewski. These become places where spectres live. Both works are connected by the aesthetics of Gothicism, a gloomy houses visited by a stranger, the frail mental and physical condition of the inhabitants, the motifs of painting, the gradually discovered history of the locations, hiding some dark tragedy and, above all, the underground part of the building, inhabited by spectral female figures demanding justice for the wrongs suffered. The ghostly perspective allows us to distinguish in the construction of the presented world the traumatic moment when the ghost has been born (the story of the haunted palace, Marianna’s tragedy), the place haunted by it (the catacombs of the estate, the basement of the block of flats) and the type of manifestation of the ghostly figure (vampiric Lady Usher, beautiful Marianna) along with the way it affects the characters (apparent madness, apathy, the motif of surviving the night). The endings of both works are parallel, when the buildings tremble in their foundations, and also by symbolical union of the Usher twins, that in Miłoszewski’s text
Trzy listy Jana Czeczota z lat 1844–1845 do Adolfa Kobylińskiego z Cieszewli. Kręgi poszukiwań archiwalnych i materiały dotyczące sylwetek korespondentów z Nowogródczyzny (część pierwsza)
No full textThis paper offers a presentation of three hitherto unknown letters, written in the 1844–1845 period by Jan Czeczot (1796–1847): Philomath, poet, researcher of folklore and former exile, addressed to his distant relative Adolf Kobyliński (1816–1894): patriotic landowner and collector of historical souvenirs living in Cieszew (Nowogród county, Minsk province).
The shortage of epistolographic sources and comprehensive research on this particular episode of Czeczot’s biography necessitated this edition of the letters to be preceded by two sizable introductory chapters. The first one establishes the rules and scope of a future archive research that would supplement the collection of Czeczot’s letters written after his return from exile to his native Nowogród region, which is currently scarce. The second one (which will consists of two subchapters) is due to be published in a forthcoming volume of Prace Literackie. It collects and summarizes data about Czeczot’s correspondents from his home province that were published in print at an earlier date.
Taking into account the shortage of printed sources and existing literaryhistorical research, this part of the article can be used for contextual reference for future considerations on the figures discussed within and the literary, historical and cultural geography of the period. At a time when the epistolographic base will be sufficiently broadened, the presented article could be of some use for further research on Jan Czeczot’s life and literary work and help shed light on the regrettably obscure world of the Nowogród noble circle and the prominent figures that populated it.Celem opracowania jest przedstawienie, nieznanych dotąd szerzej badaniom historycznoliterackim, trzech listów z lat 1844–1845 Jana Czeczota (1796–1847), filomaty, poety, folklorysty i byłego zesłańca, do dalekiego krewnego Adolfa Kobylińskiego (1816–1894) z Cieszewli (powiat nowogródzki, gubernia mińska), światłego i patriotycznego ziemianina oraz kolekcjonera pamiątek historycznych.
Edycja korespondencji, z uwagi na niepełność publikacji źródeł epistolograficznych i zadowalających ustaleń dotyczących biografii Jana Czeczota w tymże okresie, poprzedzona została dwoma, dość obszernymi tu, rozdziałami, z których pierwszy ustalać ma zakres i zasady badań odnoszących się do przyszłych poszukiwań archiwalnych, uzupełniających bardzo skromny jak dotąd zespół listów Jana Czeczota po jego powrocie z zesłania w ojczyste, nowogródzkie strony. Natomiast rozdział drugi, na który złożyły się dwa podrozdziały — ukaże się w następnym tomie „Prac Literackich” — zbiera i przedstawia, podane przed laty drukiem, materiały dotyczące sylwetek korespondentów z Nowogródczyzny. Ze względu na fragmentaryczność edycji źródłowych oraz dotychczasowych badań historycznoliterackich, część ta stanowić może, jak zakłada autor niniejszego artykułu, przynajmniej kontekst do przyszłych rozważań dotyczących wymienionych postaci oraz geografii literackiej, historycznej i kulturowej tych lat. Po uzyskaniu zaś szerszej bazy epistolograficznej przedłożona praca będzie też przydatna w kolejnych ustaleniach dotyczących życia i twórczości Jana Czeczota, tak aby poszerzać mogła naszą wiedzę o świecie wciąż mało znanych nam lat i dawnych bohaterach ziem szlacheckiej Nowogródczyzny
Dwie nowoczesności Nowej Huty
No full textThe thesis we defend in this article is twofold. Firstly, we argue that Nowa Huta has gone through two modernities—one socialist and one post-socialist. This district of Kraków is a nodal point where these two modernities—and perhaps more—intertwine and clash with each other. Secondly, we claim that Nowa Huta is a material sign of the continuity and rupture of Polish history. It stands at the center of Polish disputes over identity, in which the sides always have to somehow take a stance on the socialist past.
For some, Nowa Huta is a symbol of a criminal system imposed by the Soviet occupier, of the social engineering to which Polish society was subjected, and a synonym of ugliness. Albeit also the place of the “struggle for the cross” and resistance which the working class put up to the party which allegedly represented it. For others—a site of cultural heritage which needs to be protected, implementation of progressive ideals of social justice, and currently the greenest district of Kraków.
The theoretical foundations of our thesis are Shmuel Eisenstadt’s theory of multiple modernities and Susanne Brandtstädter’s theory of two modernities. We begin by describing the socialist modernity in Nowa Huta, based on the narratives of the propaganda and critical art of the period. Then, we move on to the post-socialist modernity and analyse the changes that the district of Nowa Huta and the discourse about it underwent as a result of the political and social transformation. Finally, we compare post-socialist modernity with socialist modernity.Teza, której bronimy w artykule, jest dwojaka. Po pierwsze, twierdzimy, że Nowa Huta przeszła przez dwie nowoczesności — socjalistyczną i postsocjalistyczną. Krakowska dzielnica jest punktem węzłowym, w którym te dwie nowoczesności — a być może i więcej — splatają i ścierają się ze sobą. Po drugie, argumentujemy, że Nowa Huta stanowi materialny znak ciągłości i zerwań polskiej historii. Stoi ona w centrum polskich sporów tożsamościowych, w których strony zawsze muszą się jakoś ustosunkować do socjalistycznej przeszłości.
Dla jednych — symbol zbrodniczego systemu narzuconego przez radzieckiego okupanta, inżynierii, której poddano polskie społeczeństwo i synonim szpetoty. Choć również miejsce walki o krzyż i oporu, który klasa robotnicza stawiła rzekomo reprezentującej ją partii. Dla drugich — element dziedzictwa kulturowego, które trzeba chronić; realizacja progresywnych ideałów sprawiedliwości społecznej, a współcześnie najbardziej zielona dzielnica Krakowa.
Teoretycznymi podstawami naszej argumentacji są teoria wielu nowoczesności Shmuela Eisenstadta oraz teoria dwóch nowoczesności Susanne Brandtstädter. Rozpoczynamy od omówienia nowoczesności okresu socjalistycznego w Nowej Hucie opierając się na treściach ówczesnej sztuki propagandowej oraz krytycznej, tworzących narrację o dzielnicy. Następnie przechodzimy do okresu postsocjalistycznego, analizując zmiany, którym w wyniku transformacji ustrojowej podlegała Nowa Huta i dyskurs o niej. Na zakończenie porównujemy nowoczesność postsocjalistyczną do socjalistycznej