Czasopisma Uniwersytetu Opolskiego (E-Journals)
Not a member yet
4551 research outputs found
Sort by
Rodziny wielodzietne w Polsce – specyfika funkcjonowania i otrzymywane wsparcie
No full textUndoubtedly, a traditional Polish family is a large, multigenerational family, with members living relatively close to each other. Although Poles declare that they want to have children, these claims do not translate into the family size: presently, Polish families are characterised by low birth rate, high mobility of their members and residing far away from their family of origin. Key changes take place in the model of family which is being transformed from that of a multi-children family into a small family. The current article presents research that was conducted using the method of diagnostic survey in 150 large families. Its purpose was to find answers to a number of fundamental questions: how do parents who have a large number of children characterise the specificity of their families? How do they assess society's attitudes to large families? What problems do they experience and how do they assess the support they receive in this respect? Their opinions were analysed in the context of the above-mentioned research problems. The analysis of the survey data indicated that although children from large families are more independent and open to other people and their problems, and family members feel more responsible for one another, the multi-children family model is not the most sought-after in the modern world.Results of the conducted analyses suggest that large families, due to a number of various dangers, require particular social interest. Therefore, it cannot boil down just to social policy focused on financial aspects. This assistance should be centred on comprehensive activities in multiple areas, including an emphasis on the value and social significance of multi-children families.Nie ulega wątpliwości, że tradycyjna polska rodzina to rodzina wielodzietna, wielopokoleniowa, skupiona przestrzennie. Mimo iż Polacy deklarują chęć posiadania dzieci, deklaracje te nie przekładają się na wielkość rodziny, którą obecnie cechuje mała dzietność, duża mobilność członków, oraz zamieszkanie w dużej odległości od rodziny pochodzenia. Kluczowe przemiany zachodzą w kontekście modelu rodziny, który cechuje przejście od rodziny wielodzietnej do małodzietnej. Artykuł prezentuje badania, które przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego w 150 rodzinach wielodzietnych. Ich celem było uzyskanie odpowiedzi na kilka zasadniczych pytań - w jaki sposób rodzice posiadający liczne potomstwo oceniają specyfikę swojej rodziny?, jak oceniają postawy społeczeństwa wobec rodzin wielodzietnych?, jakich doświadczają problemów i jak oceniają otrzymywane w tym kontekście wsparcie?. Ich opinie zostały przeanalizowanie w kontekście zasygnalizowanych problemów badawczych. Analiza danych z sondażu wykazała, że choć dzieci z rodzin wielodzietnych są bardziej samodzielne oraz otwarte na innych i ich problemy, a członkowie rodziny czują się za siebie bardziej odpowiedzialni, to model rodziny wielodzietnej raczej nie jest pożądany we współczesnym świecie.Wyniki przeprowadzonych analiz sugerują, że rodziny wielodzietne, ze względu na szereg różnorodnych zagrożeń, wymagają szczególnego zainteresowania społecznego. Nie może więc to być jedynie polityka socjalna, skupiona na aspektach finansowych. Pomoc ta powinna być skupiona na kompleksowych działaniach wieloobszarowych, w tym podkreślania wartości i społecznego znaczenia rodzin wielodzietnych
Impulsy papieża Franciszka dla katolickiej etyki relacji
No full textIn der zeitgenössischen katholischen Moraltheologie zeichnet sich immer deutlicher ein Übergang von der sogenannten „Sexualethik“, die sich auf Haltungen und Verhaltensweisen im Bereich der menschlichen Sexualität konzentriert, hin zu einer Beziehungsethik ab. Diese neue Herangehensweise betrachtet Sexualität im Kontext menschlicher Beziehungen und versteht sie als ein Mittel der Kommunikation mit anderen. Dieser Wandel zeigt sich zunehmend in aktuellen moraltheologischen Veröffentlichungen und wurde auch in der Lehre von PapstFranziskus artikuliert. Die Äußerungen des Papstes aus Argentinien zur menschlichen Sexualität sind von einem pastoralen Charakter geprägt und stellen keine systematische oder umfassende Darstellung dar, liefern jedoch wichtige Impulse für die Entwicklung einer katholischen Beziehungsethik. Dieser Text behandelt drei zentrale Aspekte des Verständnisses einer Beziehungsethik in der Lehre von Papst Franziskus. Der erste betrifft ein positives Verständnis von Sexualität, das mit dem Schöpfungswerk Gottes verbunden ist und als Bestandteilmenschlicher Reifungsprozesse gesehen wird. Der zweite Impuls in der Lehre Franziskus’ ist eine realistische Sichtweise der Theologie des Leibes. Schließlich liegt die Inspiration und der Beitrag zur Entwicklung einer Beziehungsethik, besonders in der Apostolischen Exhortation Amoris laetitia, im Übergang von einer normativen zu einer personalistischen Herangehensweise.Durch die Lehre von Papst Franziskus hat die katholische Beziehungsethik nicht nur neue Impulse und Inspirationen erhalten, sondern auch eine Bestätigung der Richtigkeit dieses Zugangs zur menschlichen Sexualität seitens des kirchlichen Lehramtes.In contemporary Catholic moral theology, there is a growing shift from the traditional approach known as “sexual ethics,” which focuses on attitudes and behaviors regarding human sexuality, toward an ethics of relationships. This newer approach places questions of sexuality within the broader context of human relationships and understands sexuality as a tool for communication with others. This transition is increasingly evident in recent moral-theological publications and has also been articulated in the teachings of Pope Francis. The statements not form a systematic or comprehensive approach, but they provide an important impulse for the development of a Catholic ethics of relationships. This text discusses three key aspects in understanding the ethics of relationships as presented in Pope Francis’s teachings. The first concerns a positive understanding of sexuality, linked to God’s creative work and seen as part of human maturation processes. The second element is a realistic view of the theology of the body. Finally, the Pope’s inspiration and contribution to the development of a relational ethics, particularly through his apostolic exhortation Amoris laetitia, lies in the departure from a normative framework toward a concept grounded in personalism. Thanks to Pope Francis’s teachings, Catholic relational ethics has not only received new impulses and inspirations, but also confirmation of the validity of this approach to human sexuality from the Church’s Magisterium.We współczesnej katolickiej teologii moralnej coraz wyraźniejsze jest przejście od ujęcia określanego jako „etyka seksualna” i skoncentrowanego na postawach i zachowania w zakresie ludzkiej seksualności ku etyce relacji, która ujmuje kwestie seksualności w obszarze ludzkich relacji i rozumie ją jako narzędzie komunikacji z innymi ludźmi. Przejście to jest coraz wyraźniejsze w najnowszych publikacjach teologicznomoralnych, ale zostało takżewyartykułowane w nauczaniu papieża Franciszka. Wypowiedzi na temat ludzkiej seksualności papieża z Argentyny charakteryzuje aspekt duszpasterski i nie jest ujęciem systematycznym i całościowym, ale są one ważnym impulsem dla wypracowania katolickiej etyki relacji. Niniejszy tekst omawia trzy kluczowe kwestie w rozumieniu etyki relacji, zawarte w nauczaniu papieża Franciszka. Pierwsza z nich dotyczy pozytywnego rozumienia seksualności związanej z dziełem stwórczym Boga oraz będącej elementem procesów dojrzewania człowieka. Kolejnym elementem impulsów dla etyki relacji w nauczaniu Franciszka jest realistyczne ujęcie teologii ciała. W końcu inspiracje i wkład do rozwoju etyki relacji autora adhortacji Amoris laetitia polegają na odejściu od ujęcia normatywnego i przejściu do koncepcji opartej na personalizmie. Dzięki nauczaniu papieża Franciszka katolicka etyka relacji uzyskała nie tylko nowe impulsy i inspiracje, ale także potwierdzenie słuszności takiego podejścia do spraw ludzkiej seksualności ze strony Magisterium Kościoł
Klasztor dominikanek na Wyspie Zajęczej w Budzie (1252–1637) jako przykład ojcowskiej fundacji monarszej (2)
No full textThe text presented here is a continuation of an article published in the previous issue of the journal. The Dominican nunnery complex in Buda, built in the mid-13th century and extended in the following century, appeared to be an outstanding example of Hungarian Gothic architecture of French provenance. The success of the foundation was thwarted by the Turkish invasion of Hungary in the 16th century. In 1541, 18 nuns fled from Rabbit Island to Oradea (Great Varadin). They lived there until 1546, when they had to leave due to the Reformation.They went to Trnava, where in 1567 they received the monastery of St. John the Baptist. From there, in 1618, they moved to the Poor Clares monastery in Pozsony (Bratislava). There, in 1637, the last Dominican nun, Barbara Verebély, died, closing the history of the most famousHungarian monastery.Tekst jest kontynuacją artykułu opublikowanego w poprzednim numerze czasopisma. Wzniesiony w połowie XIII w. i rozbudowany w kolejnym stuleciu zespół klasztorny dominikanek w Budzie jawił się jako znakomity przykład gotyckiej architektury węgierskiej o francuskiej proweniencji. Pomyślność fundacji zniweczyła inwazja turecka na Węgry w XVI w. W 1541 r. 18 mniszek uciekło z Wyspy Zajęczej do Wielkiego Waradyna. Mieszkały tam do1546 r., kiedy z powodu reformacji musiały i stamtąd wyjechać. Udały się do Trnawy, gdzie w 1567 r. otrzymały klasztor św. Jana Chrzciciela. Stamtąd w 1618 r. przeprowadziły się do klasztoru klarysek w Pozsony, gdzie w 1637 r. zmarła ostatnia mniszka dominikańska, BarbaraVerebély, zamykając dzieje najznakomitszego z węgierskich klasztorów
Mniejszości językowe z południowych i północnych Czech w Brazylii
No full textVerschiedene Sprachminderheiten mit böhmischem Migrationshintergrund in Brasilien werden eingeführt und knapp charakterisiert. Ein Vergleich zeigt, dass die dialektal bairisch basierte südböhmische Sprachminderheit in São Bento do Sul (Santa Catarina) den Dialekt im Wesentlichen bewahrt, wobei Einflüsse des Portugiesischen weitgehend auf die lexikalische Ebene beschränkt bleiben. Sprachminderheiten an drei Orten in Rio Grande do Sul, die jeweils auf Einwanderung aus Nordböhmen zurückgehen, zeigen dagegen den Verlust des ursprünglichen Dialekts: Während dieser dem Obersächsisch-Schlesischen zuzurechnen ist, nutzen die Sprecher/-innen heute westmitteldeutsche oder schriftsprachennahe Varietäten. Die unterschiedlichen Entwicklungen werden mit Blick auf die komplexen Verhältnisse zwischen Dialekt und Standardsprache analysiert und auf potenzielle historische Entwicklungen hin interpretiert.Various linguistic minorities in Brazil with a historical background in Bohemia are introduced and briefly characterized. A comparison shows that the Southern Bohemian language minority in São Bento do Sul (Santa Catarina) has essentially preserved its Bavarian dialect and that Portuguese influences are largely limited to the lexical level. In contrast, language minorities in three places in Rio Grande do Sul, each of which can be traced back to immigration from Northern Bohemia, show the loss of the original dialect: While traditionally attributed to Upper Saxonion-Silesian dialects, the speakers today use varieties with characteristics of West Central German or pronunciations close to the written language. The different developments are analyzed considering the complex relationships between dialect and standard language and interpreted regarding potential historical developments.W artykule przedstawiono i scharakteryzowano różne mniejszości językowe w Brazylii o niemieckim pochodzeniu z Czech. Porównanie pokazuje, że posługująca się dialektem bawarskim mniejszość językowa pochodząca z południowych Czech w São Bento do Sul (stan Santa Catarina) zasadniczo zachowuje dialekt, a wpływy portugalskie ograniczają się w dużej mierze do płaszczyzny leksykalnej. Z kolei mniejszości językowe w trzech miejscowościach stanu Rio Grande do Sul, z których każda powstała wskutek imigracji Niemców z północnych Czech, wykazują utratę oryginalnego dialektu. Podczas gdy ostatni można sklasyfikować jako górnosaksoński, mówcy używają dziś wariantów zachodnio-środkowych lub odmian zbliżonych do niemieckiego języka pisanego. Wskazane odmienne procesy analizowane są pod kątem złożonych relacji między dialektem a językiem standardowym i interpretowane w kategoriach potencjalnej ewolucji historycznej
Imiona zakonne Sióstr Kanoniczek Ducha Świętego de Saxia (CSS) z domu zakonnego w Busku-Zdroju w świetle analizy onomastycznej (XX–XXI wiek)
No full textDer Beitrag versteht sich einerseits als Versuch der Präsentation der Ergebnisse der onomastisch fundierten Untersuchung, andererseits als Fortsetzung der Untersuchungen im Bereich der religiösen Anthroponymie. Die Untersuchung verfolgt das Ziel, den Forschungsstand der Onomastik zu ergänzen, wobei die vorliegende Analyse als Initiierung der soziolinguistischen Untersuchungen zu betrachten ist, weil sie das bis heute unerforschte Sprachmaterial – Ordensnamen der Kanonissen des Heiligen Geistes – Canonesses de Saxia aus dem Ordenshaus in Busko-Zdrój – zum Forschungskorpus erhebt. Die Analyse betrifft sowohl die Ordensnamen der Schwestern als auch deren Motivierung. Außerdem fokussiert der Beitrag auf die etymologischen Erörterungen im Kontext der Gebrauchsfrequenz der Namen sowie deren Funktionieren in der Ordens- und Stadtgemeinschaft.The article is an attempt to present the results of research in the field of onomastics and a continuation of the exploration of nomenclature material in the area of religious anthroponymy. The aim of the analysis is to expand and complement the state of scientific research in the above-mentioned research area. However, the following study is the initiation of that type of sociolinguistic scientific inquiry as it concerns a previously unanalyzed research area, which are the religious names functioning in the 20th and 21st centuries in the monastic house of Congregation of Sisters Canonesses of the Holy Spirit de Saxia (CSS) in Busko-Zdrój. The exploration will therefore concern the names of the nuns from Busko-Zdrój themselves, as well as their motivation and potential connection with the baptismal name they previously used. Moreover, the study focuses on etymological inquiries in the context of their frequency of use and functioning in monastic and urban communities.Artykuł stanowi próbę prezentacji wyników badań z zakresu onomastyki, będąc jednocześnie kontynuacją eksploracji materiału nazewniczego w obszarze antroponimii religijnej. Celem analizy jest poszerzenie i uzupełnienie stanu badań naukowych w obrębie wyżej wspomnianego obszaru. Poniższe badanie stanowi jednak inicjację tego rodzaju socjolingwistycznych dociekań naukowych, gdyż dotyczy do tej pory nieanalizowanego korpusu badawczego, jakim są imiona zakonne, funkcjonujące w XX i XXI wieku w domu zakonnym Zgromadzenia Sióstr Kanoniczek Ducha Świętego de Saxia (CSS) w Busku-Zdroju. Analiza dotyczyć zatem będzie samych imion buskich sióstr zakonnych, jak również ich motywacji oraz potencjalnego związku z używanym przez nie wcześniej imieniem chrzestnym. Ponadto badanie koncentruje się na dociekaniach o charakterze etymologicznym w kontekście ich częstotliwości użycia i funkcjonowania w społeczności zakonnej i miejskiej
Perspektywy i potencjał studiów germanistycznych w Europie Środkowej w kontekście aktualnych wymogów rynku pracy. O wspólnych celach bez granic
No full textDie Germanistik in Mitteleuropa sieht sich mit erheblichen Herausforderungen konfrontiert, die sich im neuen Jahrtausend ergeben haben, darunter ein rückläufiges Interesse an der deutschen Sprache und ein sinkendes Niveau der Deutschkenntnisse bei Studienbewerbern. Es wird darauf hingewiesen, dass das Fehlen eines klaren Konzepts für den Sprachunterricht und eine falsche Sprachpolitik sowie das sinkende Interesse am Erlernen der deutschen Sprache als zweite Fremdsprache bedeutsame Hindernisse darstellen.Trotz dieser Herausforderungen werden gemeinsame Ziele ohne Grenzen als Möglichkeit betrachtet, um die Germanistik in Mitteleuropa zu stärken und die Bedeutung der deutschen Sprache im Arbeitsmarkt zu erhalten.German studies in Central Europe face significant challenges that have emerged in the new millennium, including a declining interest in German and a falling level of German language proficiency among university applicants. It is pointed out that the lack of a clear approach to language teaching and misguided language policies, as well as the declining interest in learning German as a second foreign language, are significant obstacles. Despite these challenges, common goals without borders are seen as an opportunity tostrengthen German studies in Central Europe and maintain the importance of German in the labour market.Studia germanistyczne w Europie Środkowej stoją w obliczu poważnych wyzwań, które pojawiły się w nowym tysiącleciu, w tym malejącego zainteresowania językiem niemieckim i spadającego poziomu znajomości języka niemieckiego wśród kandydatów na uniwersytety. Wskazuje się, że brak jasnego podejścia do nauczania języków obcych i błędna polityka językowa, a także malejące zainteresowanie nauką języka niemieckiego jako drugiego języka obcego stanowią istotne przeszkody. Pomimo tych wyzwań, wspólne cele bez granic są postrzegane jako szansa na wzmocnienie studiów germanistycznych w Europie Środkowej i utrzymanie znaczenia języka niemieckiego na rynku pracy
Retoryka Trumpa przed inauguracją: neokolonialny plan w ujęciu teorii krytycznej
Get PDFThis article critically examines Donald Trump’s pre-inauguration rhetoric through the lens of critical theory, uncovering its neo-colonial and capitalist underpinnings. Drawing from the theoretical contributions of Jürgen Habermas, Louis Althusser, Kwame Nkrumah, Immanuel Wallerstein, and Guy Debord, the analysis demonstrates how Trump’s economic and militaristic declarations perpetuate global capitalist dominance. His rhetoric exemplifies the colonization of the lifeworld, the operation of ideological state apparatuses, and the spectacle of power, all of which work together to reproduce and legitimize neo-colonial exploitation. The synthesis of these critical theories provides a comprehensive critique, highlighting the ideological and structural mechanisms that sustain global inequalities and calling for a praxis of re- sistance towards a more equitable global order.Niniejszy artykuł krytycznie analizuje retorykę Donalda Trumpa przed inauguracją przez pryzmat teorii krytycznej, odkrywając jej neokolonialne i kapitalistyczne podstawy. Opierając się na teoretycznym wkładzie Jürgena Habermasa, Louisa Althussera, Kwame Nkrumaha, Immanuela Wallersteina i Guya Deborda, analiza pokazuje, w jaki sposób ekonomiczne i militarystyczne deklaracje Trumpa utrwalają globalną dominację kapitalistyczną. Jego retoryka jest przykładem kolonizacji świata życia, działania ideologicznych aparatów państwowych i spektaklu władzy, z których wszystkie współpracują ze sobą w celu reprodukcji i legitymizacji neokolonialnego wyzysku. Synteza tych krytycznych teorii zapewnia kompleksową krytykę, podkreślając ideologiczne i strukturalne mechanizmy podtrzymujące globalne nierówności i wzywając do praxis oporu w kierunku bardziej sprawiedliwego globalnego porządku
Wiersze Eichendorffa w najnowszym przekładzie na język polski
No full textDer Artikel behandelt die neuesten Übersetzungen von Gedichten Eichendorffs ins Polnische.Im ersten Teil wird auf die Merkmale der Lyrik hingewiesen, die so gern übersetzt oder vertont wurdeund weiterhin wird. Der Text verdeutlicht eine begrenzte Anzahl von Motiven und Themen, die Plastizitätund Stimmung, sowie die verallgemeinerbaren kompositorischen Merkmale der Dichtung. Am Beispiel vonWerken: Das zerbrochene Ringlein, In der Fremde und Auf meines Kindes Tod werden Stärken und Schwächender Übertragung präsentiert, wie auch die Fallstricke und Herausforderungen für den Übersetzer angesprochen,die in Eichendorffs Gedichten verborgen sind. Der Analyse gehen Informationen über das Profil des neuenÜbersetzers Eichendorffs voraus.The article concerns the latest translations of Eichendorff’s poems into Polish. The first part indicatesthe features of poetry that has been and is so willingly translated and set to sound. The text points toa limited number of motifs and topics, to plasticity and mood, and illustrates the generalizable compositional features of this poetry. Using the examples of the poems Broken Ring, In the foreign place and To the Deathof My Child, the strengths and weaknesses of translation are presented, as well as hidden traps and challengesfor the translator in Eichendorff’s poems. The analysis is preceded by information about the profile of Eichendorff’snew translator.Artykuł omawia najnowsze tłumaczenia wierszy Eichendorffa na język polski. W pierwszejczęści wskazano cechy poezji, która była i jest tak chętnie tłumaczona i udźwiękowiana. Tekst wskazuje naograniczoną liczbę motywów i tematów, na plastyczność i nastrój, ilustruje dające się uogólnić cechy kompozycyjnetej poezji. Na przykładzie wierszy: Złamany pierścionek, Na obczyźnie i Na śmierć mojego dzieckaprzedstawiono mocne i słabe strony tłumaczenia, a także ukryte pułapki i wyzwania dla tłumacza w wierszachEichendorffa. Analizę poprzedza informacja o sylwetce nowego tłumacza Eichendorffa
Cechy szczególne tekstów muzealnych i ich specyfika w kontekście przekładu
No full textIm vorliegenden Beitrag werden zunächst besondere Merkmale, Herausforderungen und Funktionen von Museumstexten erörtert, zu denen u.a. die Adressatenorientierung, Lesbarkeit, Multimodalität, räumliche Begrenzungen sowie interkulturelle Sensitivität gehören. Anschließend wird auf die übersetzungsrelevante Spezifik der genannten Textgruppe sowie auf gewählte Translationswissenschaftliche Grundsätze verwiesen, die im Museumskontext Anwendung finden. Hierbei sind insbesondere die Äquivalenzproblematik, die Skopos-Theorie sowie Aspekte des Kulturtransfers und der Translationskultur zu erwähnen. Im empirischen Teil sollen die eingangs angestellten Überlegungen mit einem praktischen Beispiel veranschaulicht und konfrontiert werden. Es handelt sich um ein Translationsprojekt der Oppelner Germanistik für das Museum des Oppelner Schlesiens.This article will first discuss the special characteristics, challenges and functions of museum texts, including addressee-orientation, readability, multimodality, spatial limitations and intercultural sensitivity. Subsequently, reference is made to the translation-relevant specifics of this group of texts and to selected principles of translation studies that are applied in the museum context. In particular, the problems of equivalence, the skopos theory as well as aspects of cultural transfer and translating culture should be mentioned. In the empirical part, the considerations made at the beginning are illustrated and confronted with a practical example. This is a translation project of the Opole German Department for the Museum of Opole Silesia.Niniejszy artykuł przedstawia w początkowej części cechy szczególne i funkcje tekstów muzealnych, do których należą m.in. zorientowanie na odbiorcę, czytelność, multimodalność, ograniczenia przestrzenne i wrażliwość interkulturowa, oraz związane z nimi wyzwania. Następnie autorki wskazują na specyfikę przekładu wspomnianej grupy tekstów, jak również na wybrane aspekty teorii translacji, które znajdują zastosowanie w kontekście muzealnym, tj. w sposób szczególny na problematykę ekwiwalencji, teorię skoposu, a także aspekty transferu kulturowego oraz kultury przekładu. Zawarte we wstępie rozważania teoretyczne zostały skonfrontowane w dalszej części artykułu z materiałem empirycznym, zaczerpniętym ze zrealizowanego przez Opolską Germanistykę projektu translatorskiego dla Muzeum Śląska Opolskiego