Journal of Alevism – Bektashism Studies
Not a member yet
365 research outputs found
Sort by
Erdem Kük, Didem G., Alevi-Bektaşi Gülbankları (2023). Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları. 507 s. ISBN: 978-625-6957-73-2.
Get PDFAlevilerin Gündelik Hayatlarını ve İnanç Dünyalarını Şekillendiren Ritüel: Cem
Get PDFEntstanden als Auslegung des Islam oder zumindest unter dessen Einfluss hat das Alevitentum diverse Elemente des Glaubens und der Philosophie des Islam aufgenommen und diese zu sozialen Institutionen entwickelt und in die Praxis umgesetzt, um auf diese Weise eine Lebensordnung zu schaffen, die den sozioökonomischen, rechtlichen und moralischen Bedürfnissen der alevitisch-bektaschischen Gemeinschaft unter Berücksichtigung des Prinzips der Gleichheit gerecht wird.
Es wird angenommen, dass das Cem-Ritual, das alle sozialen Formen des Gottesdienstes im Alevitentum umfasst, erstmals auf der „Versammlung der vierzig Heiligen“ durchgeführt wurde. Im Cem, dem kollektiven Gottesdienst der Aleviten, gibt es bestimmte Regeln. Während des Cem werden zudem rituell die sogenannten „Zwölf Dienste“ von Personen geleistet, die für die Dauer des Gottesdienstes mit diesen beauftragt werden.
Die Cem-Rituale finden in der Regel in den Herbst- und Wintermonaten statt, wenn die in der Landwirtschaft und Viehzucht tätigen Aleviten ihre Arbeit beenden und sich in ihre Häuser zurückziehen. Die Cem-Rituale werden im Allgemeinen in der Nacht von Donnerstag auf Freitag durchgeführt. Wenn der Dede das Dorf besucht, finden sie häufiger statt. Unter der Leitung der Dedes oder Babas werden die Cem-Rituale von Männern und Frauen gemeinsam begangen. Das Cem-Ritual erlaubt es den Aleviten, ihre Gebete an Gott zu richten, und erfüllt zudem eine erzieherische Funktion in der Bildung der Individuen. Das Ausführen religiöser Rituale sorgt für eine religiöse Sozialisierung, leitet die Individuen zu stärkerer Selbstkontrolle an, und stellt ihr Verhalten unter die Kontrolle der Gemeinschaft. Das alevitische Glaubenssystem hat sich in einer Struktur institutionalisiert, deren Ziel darin liegt, moralische und vollkommene Individuen hervorzubringen. Das Cem-Ritual hat dabei für die alevitische Gemeinschaft gewissermaßen die Funktion einer Schule übernommen. Heute ist zu beobachten, dass das Cem-Ritual sich strukturell verändert und teilweise von seinen ursprünglichen Funktionen entfernt hat.
Die Cem-Rituale haben heute eine deutlich begrenztere Funktion als in der Vergangenheit. Innerhalb der neuen sozioökonomischen Struktur erfüllen die Cems weiterhin ihre glaubensbezogene Funktion. Der Wunsch der Aleviten, Gottesdienste begehen zu können, ist heutzutage der wichtigste Faktor für den Bau von Cem-Häusern. So liegt die wichtigste Funktion der Cem-Häuser heute darin, dass Cem-Gottedienste hier kollektiv begangen werden können. Auf diese Weise wird versucht, den alevitischen Glauben und die alevitischen Lehren lebendig zu halten.
Heute werden in den Cem-Häusern nicht nur religiöse Dienste, sondern auch soziale Solidarität und gegenseitige Hilfe praktiziert, um bedürftige Personen zu unterstützen. So werden zum Beispiel Stipendien an Studenten mit geringen finanziellen Mitteln vergeben, Vorbereitungskurse für Studenten organisiert, die die Kurse anderer Einrichtungen nicht besuchen können, Lebensmittel und Kleidung an zuvor als bedürftig ermittelte Familien verteilt, Beschneidungszeremonien für Kinder organisiert, finanzielle Hilfe und seelischer Beistand für junge Paare geleistet, die nicht heiraten können, und kostenlose Gesundheitsdienste für Personen bereitgestellt, die sich einen Arztbesuch nicht leisten können. An bestimmten Tagen in der Woche wird in den Suppenküchen der Cem-Häuser Essen an bedürftige Personen ausgegeben. Auf diese Weise können andere Aleviten ihre Gelöbnismahle und die traditionellen Mahlzeiten, die am vierzigsten Tag nach dem Tod eines Verwandten und am Opferfest vorbereitet werden, mit bedürftigen Personen teilen. Dies sorgt für Solidarität und Zusammenhalt innerhalb der Gemeinschaft.Alevism, in addition to Islam, has embraced and incorporated many belief systems and philosophies, and by developing them into social institutions, it has succeeded in creating a way of life that can meet the socio-economic, judicial, and moral needs of the Alevi-Bektashi community within the framework of equality. Cem, which is the collective worship of Alevis, has specific rules. There are rituals called the “On İki Hizmet (Twelve Services)” that are carried out by individuals assigned specific roles during the cem ceremony.
Cem rituals generally take place during the autumn and winter months when the agricultural and livestock activities of the community have concluded, and people begin to spend more time at home. Cems are commonly held on the night between Thursday and Friday or during the period when the dede visits the village. Cems are conducted jointly by both women and men under the guidance of dedes or babas.
By performing the cem ritual, Alevis pray to Allah, practice religious rituals, socialize, and maintain self-control over their behavior. The Alevi belief system has institutionalized itself with the aim of fostering individuals who are morally upright and spiritually developed (kâmil insan). The community has used cem rituals as a form of education, aiming to teach “kâmil insan”. It is observed that the cem ritual has acquired a different structure compared to its traditional functions in contemporary times.
Today, cem rituals have become less functional compared to the past. Within the new socio-economic structure, cems primarily serve the purpose of sustaining the belief system. The desire of Alevis to worship is a significant factor leading to the construction of cemevi (Alevi houses of worship) in modern times. Therefore, the most important function of cemevis today is the collective performance of cem rituals. This serves to keep Alevi beliefs and teachings alive.In addition to performing religious worship, cemevis today also serve as centers for social assistance and solidarity, aiming to meet the needs of those in need. They provide scholarships to impoverished students, organize preparatory courses for students who are unable to attend regular courses, distribute food and clothing to pre-identified families, arrange circumcision ceremonies for children, provide financial and moral support to young couples who are unable to marry, offer free healthcare services to those who cannot afford medical expenses or doctor visits.
Within the cemevi premises, soup kitchens operate on specific days of the week, distributing meals to the poor and needy individuals. Through these initiatives, Alevi community members are able to extend their helping hand and reach out to those in need, fostering social solidarity and unity.Alevilik hem İslamiyet’i hem de birçok inanç sistemini özümseme ve toplumsal kurumlar biçiminde geliştirerek yaşama geçirme suretiyle Alevi-Bektaşi toplumunun sosyoekonomik, adli ve ahlaki gereksinimlerini karşılayabilecek bir hayat düzeni oluşturmayı amaçlayan teorik bir yapıdır.
Aleviliğin toplumsallaştırılmış ibadet kurumlarının tamamını içinde barındıran cem ritüelinin “Kırklar Meclisi” kaynaklı olduğuna inanılır. Alevilerin toplu ibadeti olan cemde belirli kurallar mevcuttur. “On İki Hizmet” şeklinde adlandırılan ve cem süresince hizmet sahipleri tarafından uygulanan ritüeller bulunmaktadır.
Cem ritüeli, genellikle çiftçilik ve hayvancılıkla uğraşan toplumun işlerini bitirip evlerinde hayatlarını geçirmeye başladığı sonbahar ve kış aylarında gerçekleşmektedir. Cemler perşembeyi cumaya bağlayan gece ya da dedenin köye geldiği zaman diliminde daha sık aralıklarla gerçekleştirilmektedir. Cemler dedelerin önderliğinde kadın ve erkekler tarafından birlikte icra edilir. Cem ritüellerinin Allah’a yakarmayı ve ulaşmayı mümkün kılma, teolojik eğitim-öğretim faaliyetlerini gerçekleştirme, bireyde parçası olduğu toplumsal yapıya uygun davranış kalıplarını geliştirme gibi işlevleri mevcuttur. Alevi inanç sistemi kâmil insan yetiştirme gayesini güder. Bu doğrultuda ahlaklı ve kâmil bireyleri oluşturmayı hedefleyen toplum cem ritüellerini bir okul gibi kullanmıştır. Günümüzde cem ritüelinin eski işlevlerinden daha farklı bir yapı kazandığı görülmektedir. Cem ritüelleri bugün, eskiden sahip olduğu işlevlere oranla daha dar işlevselliğe sahiptir. Yeni sosyoekonomik yapı içerisinde cemler özellikle ibadet işlevini sürdürmektedir.
Günümüzde sosyoekonomik nedenlerle bulundukları şehirlerden ya da köylerden ayrılmak zorunda kalan Alevi bireylerin göç ettikleri yerlerde de ibadetlerini yerine getirme istekleri günümüzde cemevlerinin yapılmasında en büyük etken olarak karşımıza çıkmaktadır. Bugün cemevlerinin en önemli fonksiyonu cem ritüelinin buralarda toplu olarak yapılmasıdır. Böylece Alevilik inanç ve öğretileri canlı tutulmaya çalışılmaktadır. Bununla birlikte cemevlerinde dinî ibadetleri icra etmenin yanı sıra sosyal yardımlaşma ve dayanışma sağlanmakta, ihtiyaç sahiplerinin ihtiyaçları giderilmeye çalışılmaktadır. Sosyo-ekonomik düzeyi düşük kimselere ihtiyaçları durumunda aynî ve nakdî yardımlar sağlanmakta, böylece toplumsal yardımlaşma desteklenmektedir. Birçok cemevinde bünyesinde bulunan aşevlerinde haftanın belirli günlerinde ihtiyaç sahibi bireylere yemek dağıtımı yapılmaktadır. Alevi bireyler lokmalarını, kırk yemeklerini, kurbanlarını ihtiyaç sahiplerine bu sayede ulaştırabilmektedir. Bu da toplumsal dayanışma ve birliği sağlamaktadır
Velayetnamelerdeki Ezoterik (Batıni) Yolculuğun Ritüeller Bağlamında İncelenmesi: Semah, Kurban, Çerağ Uyarma Örnekleri
Get PDFDie Begriffe „Weg“ und „Reise“ besitzen ein äußerst reiches symbolisches Universum, da sie auf eine Handlung verweisen, notwendigerweise eine Bewegung erfordern und einen von Ungewissheit, Erfahrungen wie auch Gefahren und zeitlich-räumlichen Veränderungen begleiteten Prozess implizieren. Aufgrund all dieser Eigenschaften werden der Weg und die Reise in mündlichen und schriftlichen Erzählungen stets in einer Weise verwendet, die die bloße physische Handlung in der Tiefe ihrer Bedeutung überschreitet. In ihrer Verwendung werden die beiden Begriffe von Themen wie Suche, Entdeckung, Kampf, Initiation, Reifung, Veränderung, Wandel und Vollendung begleitet. In den Menkıbe („Legenden“) und Velâyetnâme („Biografien“), die, als Produkt des mythischen Bedeutungskosmos des alevitischen Glaubenssystems, das Verhältnis des Menschen zur Heiligkeit und seine Stellung gegenüber der Natur in einer symbolischen und einzigartigen esoterischen Sprache beschreiben, symbolisieren der Weg und die Reise die Verbindung des Einzelnen zur Heiligkeit und seine spirituelle Entfaltung im Rahmen des Glaubenssystems. Eine der wichtigsten Ebenen, auf der diese Symbolik in den Velâyetnâme zutage tritt, sind die Rituale. In dieser Studie wird versucht aufzuzeigen, wie sich die symbolischen Darstellungen der esoterischen Reise des Individuums in den Velâyetnâme in den alevitischen Cem-Ritualen widerspiegeln. Zudem werden die für das alevitische Glaubenssystem zentralen Opfer-, Tanz- und Kerzen-Rituale im Kontext der esoterischen Reise und ihren Erscheinungsformen in den Velâyetnâme diskutiert. Bei der Analyse von Erzählungen, die im Rahmen eines Glaubenssystems entstanden sind, ist es zur Entschlüsselung der esoterischen und symbolischen Sprache notwendig, alle Elemente, Mythen, Rituale und Akte des Glaubenssystems gemeinsam zu betrachten. Eine Analyse der Velâyetnâme, welche als wichtige schriftliche Quellen des alevitischen Glaubenssystems gelten, im Zusammenhang mit alevitischen Ritualen ist daher sowohl für die betreffende Erzählgattung als auch für die Forschung zum Alevitentum von Bedeutung. In dieser Studie wurden vier Velâyetnâme analysiert, die die gemeinsame mythische und symbolische Bedeutungswelt des Glaubenssystems widerspiegeln (Hacı Bektaş Veli Velâyetnâmesi, Otman Baba Velâyetnâmesi, Kaygusuz Abdal Velâyetnâmesi, Demir Baba Velâyetnâmesi).The concept of “path/journey” offers a profound symbolic domain in terms of including new experiences, vulnerability and obscurity. Accordingly, “path/journey” which indicates deeper meanings beyond physical action, has been used in oral and written tradition in conjunction with themes of seeking, discovery, struggle, spiritual maturity, and transformation. Hagiographies are works created within the mythical realm of the Alevi belief system, narrating the relationship between humans and the sacred in a symbolic language. In these narratives, “path/journey” symbolizes the individual’s connection with the divine and spiritual evolution. One of the most significant areas where the symbolism emerges in hagiographies is rituals. This article aims to put forward how the symbols of esoteric journeys in hagiographies are reflected in Alevi cem rituals. Additionally, the significant rituals of kurban (sacrifice), semah (whirling dance), and çerağ uyarma (lighting of candles) within the Alevi belief system will be discussed in the context of esoteric (batıni) journey. When analyzing narratives created within a belief system, it is necessary to analyze all elements of the belief system, including myths, rituals, and practices, to comprehend the symbolic language. Therefore, studying a comparative analysis of Alevi rituals and hagiographies, which are important written sources within the Alevi belief system, will make a substantial contribution to the researches on Alevism. The article analyses hagiographies, including Vilâyetâme-i Hacı Bektaş Veli, Otman Baba Velâyetnâmesi, Menâkıb-ı Baba Kaygusuz, Demir Baba Velâyetnâmesi, which reflect the mythical and symbolic realm of Alevi belief system.“Yol/yolculuk” kavramları; eyleme dayalı yapısı, muhakkak bir harekete tabi olması, ihtiva ettiği sürecin bilinmeyene, yeni deneyimlere ve tehlikelere açık olması bakımından oldukça zengin bir sembolik evrene sahiptir. Tüm bu özellikleri sebebiyle sözlü ve yazılı anlatılarda fiziki bir eylemden daha derin anlamlara gelecek şekilde kullanılan “yol/yolculuk”; arayış, keşif, mücadele, erginlenme, olgunlaşma, değişim, dönüşüm, tamamlanma temalarıyla birlikte kullanılmıştır. “Yol/yolculuk”; Alevi inanç sisteminin mitik ve tasavvufi anlam dünyasında yaratılan, insanın kutsal ile kurduğu ilişkiyi ve doğa karşısındaki konumunu sembolik bir dille anlatan menkabelerde/velâyetnâmelerde, bireyin kutsal ile temasını ve ruhsal tekâmülünü sembolize edecek şekilde yer alır. Bu sembolizmin velâyetnâmelerde karşımıza çıktığı en önemli düzlemlerden biri de ritüellerdir. Bu çalışmada Alevi inanç sistemi içerisinde önemli yere sahip kurban, semah ve çerağ uyarma ritüelleri velâyetnâmelerdeki görünümleriyle ezoterik yolculuk bağlamında tartışılacaktır. Diğer bir ifadeyle bireyin ezoterik yolculuğuna dair velâyetnâmelerdeki sembolik temsillerin Alevi cem ritüellerine nasıl yansıdığı ortaya konmaya çalışılacaktır. Bir inanç sistemi bağlamında yaratılan anlatılar incelenirken var olan ezoterik ve sembolik dilin çözümlenebilmesi; inanç sistemine dair tüm elementlerin, mit, ritüel ve icraların bir araya getirilerek incelenmesinden geçmektedir. Bu nedenle Alevi inanç sisteminin önemli yazılı kaynakları olan velâyetnâmeleri Alevi ritüelleriyle karşılaştırmalı olarak incelemenin hem söz konusu anlatı türü hem de Alevilik çalışmaları için önem arz edeceği düşünülmektedir. Çalışmada inanç sisteminin ortak mitik ve sembolik anlam dünyasını yansıttığı düşünülen Hacı Bektaş Veli, Otman Baba, Kaygusuz Abdal, Demir Baba velâyetnâmelerinden istifade edilmiştir
Bülent Akın ve İlgar Baharlu (2022). Erbâbü’t-Tarîk: XVII. Yüzyıl’a Ait Bir Kalenderi Erkânnâmesi. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları. ISBN: 978-625-6957-35-0. 228 sayfa.
Get PDFİlgar BAHARLU ve Bülent AKIN’nın “Erbâbü’t – Tarîk XVII. Yüzyıl’a Ait Bir Kalenderî Erkânnâmesi” adlı eseri,Paradigma Akademi tarafından Aralık 2022 tarihinde basılmıştır.Kalenderîerkânnâmesi olan Erbâbü’t – Tarîk,yazarlar tarafından çevirisi yapılarak oluşturulan bir eserdir. Eklerle birlikte toplamda 228 sayfadır. Önsöz, giriş, ana başlıklardan oluşan üç bölüm, sonuç, kaynakça ve eserin orijinalini içermektedir
Yıldızlı, Elif (2023). Multiple Übersetzung der Religion Eine theoretisch-empirische Analyse zu Formen und Formaten alevitischer Religiosität. Deutschland: Springer VS Wiesbaden. 304 s. ISBN: 978-3-658-43217-1.
Get PDFBirbiriyle Karıştırılan Üç Kavram: Alevilik, Bektaşilik, Şiilik
Get PDFUntersucht man die islamische Geschichte, sticht die „Schia“ als ein zentraler Begriff hervor. Dieser wird von vielen Personen und sogar von vielen Forschern fälschlicherweise mit dem Alevitentum und dem Bektaschitentum gleichgesetzt. In dieser Studie werden diese drei Konzepte in allen Aspekten analysiert, und es wird der Versuch unternommen, die Ähnlichkeiten und Unterschiede zwischen ihnen verständlicher zu darzustellen. Was sind die Gemeinsamkeiten und Unterschiede zwischen Alevitentum, Bektaschitentum und Schiitentum in Bezug auf Glauben, Praxis, Quellen und Kultur? Sind diese drei Gruppen miteinander identisch oder nicht? Worin unterscheiden sie sich? Die Antworten auf all diese Fragen, denen diese Arbeit hauptsächlich nachgeht, werden am Ende des Artikels in einer einfachen Grafik dargestellt. In methodologischer Hinsicht wurden die wichtigsten Quellen und Forschungsarbeiten in dem Gebiet auf Grundlage eines vergleichenden, thematischen und ganzheitlichen Ansatzes untersucht.When Islamic history is analyzed, it is seen that the concept of “Shia” is one of the most striking concepts. However, it is also known that this concept is wrongly used in the same way as Alevism and Bektashism by many people and even many researchers. In this study, all these three concepts will be analyzed in all aspects. And the similarities and differences between them will be tried to be explained in a more understandable way. What are the similarities and differences between Alevism, Bektashism and Shiism in terms of belief, practice, sources and culture? Are these three groups the same with each other or not? If they have differences, what are these differences? The answers to all these questions, which exist the main questions of the study, will be given in a simple graphic at the end of the study. The methodology of this study will be a comparative, thematic and holistic approach to the main sources and studies.İslam tarihi araştırmalarında, “Şii” kavramı en dikkat çekici kavramlardan biridir. Ancak bu kavram, Alevilik ve Bektaşilik kavramları gibi birçok kişi ve hatta birçok araştırmacı tarafından yanlış bir şekilde kullanılmaktadır. Bu çalışmada söz konusu üç kavram tüm yönleriyle incelenecek ve aralarındaki benzerlikler/farklılıklar daha anlaşılır bir şekilde açıklanmaya çalışılacaktır. İnanç, uygulama, kaynak ve kültür bakımından Alevilik, Bektaşilik ve Şiilik arasındaki benzerlikler ve farklılıklar nelerdir? Bu üç topluluk birbiriyle aynı mıdır, değil midir? Farklılıkları varsa, bu farklılıklar nelerdir? Çalışmanın ana meselesini oluşturan tüm bu soruların cevapları, çalışmanın sonunda bir grafik halinde verilecektir. Bu çalışmada ana kaynakların ve araştırmaların karşılaştırmalı, tematik ve bütüncül bir yaklaşımla incelendiği bir metodooji kullanılacaktır
Uluslararası İnsan Hakları Hukuku Perspektifinden Dijitalleşmenin Alevi Toplumu Üzerindeki Etkisi
Get PDFInfolge des technologischen Fortschritts und des Einflusses des Internets schreitet die Digitalisierung des Rechtssystems mit großer Geschwindigkeit voran. Im Bereich des internationalen Menschenrechts hat die Digitalisierung den Erwerb und die Verbreitung von juristischen Kenntnissen und Instrumenten revolutioniert, was sowohl Vorteile als auch Hindernisse mit sich bringt. Es ist von entscheidender Bedeutung, dass Gruppen wie die Aleviten in der Türkei, die von Grundrechtsverletzungen betroffen sind, ein umfassendes Verständnis der Auswirkungen der Digitalisierung auf die Menschenrechte haben. Während technologische Innovationen und ihre Auswirkungen auf die Menschenrechte eine wichtige Rolle für den Schutz und die Durchsetzung der Menschenrechte spielen, können sie umgekehrt auch Verstöße gegen diese Rechte ermöglichen. Der Europäische Gerichtshof für Menschenrechte hat in Fällen von Menschenrechtsverletzungen häufig zu Gunsten von Aleviten entschieden. Die rasch voranschreitende Digitalisierung eröffnet jedoch neue Problembereiche hinsichtlich der Menschenrechtsbelange von Aleviten, da diese sich mit bestimmten, gerade aus der Digitalisierung der Menschenrechte resultierenden Hindernissen konfrontiert sehen können. In der Tat wirft die Digitalisierung viele neue Fragen auf. Die Digitalisierung der Menschenrechte bietet Aleviten eine Reihe von Vorteilen, vor allem in Bezug auf einen besseren Zugang zu rechtlichen Materialien. Jedoch bringen neben der weiten Verbreitung von Hassrede im Internet und unzureichender digitaler Kompetenz potenzielle Hindernisse wie z. B. Vorurteile in Systemen der künstlichen Intelligenz (KI) eine Reihe von Nachteilen mit sich. Eine weitere wichtige Auswirkung digitaler Plattformen ist der Schutz der kulturellen Rechte von Aleviten und die Förderung eines Gefühls dafür, was es bedeutet, Teil der alevitischen Gemeinschaft zu sein, mittels Online-Plattformen. Außerdem sind sich die Aleviten im Zeitalter der Digitalisierung des Rechtssystems ihrer Menschenrechte und Freiheiten stärker bewusst und nutzen Online-Kanäle für politischen Aktivismus. In diesem Artikel wird eine umfassende Analyse der Auswirkungen der Digitalisierung der internationalen Menschenrechtgesetzgebung auf die alevitische Bevölkerung vorgestellt. Im Mittelpunkt stehen dabei die Vor- und Nachteile, die mit diesem Phänomen einhergehen.The digitalization of law is occurring at an accelerated pace due to advancements in technology and the influence of the internet. This digitalization has brought about a significant transformation in the acquisition and diffusion of legal information and instruments, presenting both benefits and obstacles, particularly in the field of international human rights law. Comprehending the impact of digitalization on human rights is of utmost importance for populations such as the Alevis in Turkey, who are currently enduring violations of their fundamental rights. This is because technological advancements and their implications for human rights law play a vital role in ensuring the safeguarding and implementation of human rights while also potentially enabling tangible breaches of these rights. The European Court of Human Rights has often ruled in favor of Alevis in cases involving human rights breaches. However, the advent of digitalization brings up a new realm for Alevis’ human rights issues, since they may face distinct challenges arising from the digitalization of human rights. There are advantages to the digitalization of human rights law for Alevis, particularly in terms of enhanced accessibility to legal materials, while also having disadvantages, e.g., online hate speeches and low digital literacy, and facing potential obstacles such as bias in artificial intelligence (AI) systems. Digital platforms are also significant in safeguarding Alevi cultural rights and enabling the establishment of an understanding of being a community among Alevis via the use of internet platforms. In the era of digitalization of law, while Alevis comprehend their human rights and freedoms, they also use online platforms for activism. This article offers a thorough examination of the consequences of the digitalization of international human rights law for the Alevi population. It specifically focuses on the advantages and disadvantages associated with this phenomenon.Teknolojideki gelişmelerin ve internetin etkisinin bir sonucu olarak, hukuk sisteminin dijitalleşmesi süreci büyük bir hızla ilerlemektedir. Uluslararası insan hakları hukuku alanında bu dijitalleşme, hukuki bilgi ve araçların edinilmesi ve yayılmasında önemli bir devrim yaratmış hem faydalar hem de engeller ortaya çıkarmıştır. Türkiye’deki Aleviler gibi temel hak ihlallerine maruz kalan grupların dijitalleşmenin insan hakları üzerindeki etkisini kapsamlı bir şekilde anlamaları büyük önem taşımaktadır. Zira teknolojik yenilikler ve bunların insan hakları hukuku açısından doğurduğu sonuçlar, bir yandan insan haklarının korunması ve uygulanmasında önemli bir rol oynarken diğer yandan da bu hakların gerçek anlamda ihlal edilmesini mümkün kılabilecek kapasiteye sahiptir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, insan hakları ihlallerini içeren davalarda sıklıkla Alevilerin lehinde kararlar vermiştir. Bununla birlikte dijitalleşmenin hızla ilerlemesi, Alevilerin insan hakları konusundaki sorunları için yeni alanlar açmaktadır çünkü Aleviler, insan haklarının dijitalleşmesinden kaynaklanan belirli engellerle karşılaşabileceklerdir. Nitekim, dijitalleşme pek çok yeni meseleyi de beraberinde getirmektedir. İnsan hakları hukukunun dijitalleşmesi Alevilere, özellikle hukuki materyallere erişimin artması açısından bir dizi fayda sunmaktadır. Ancak çevrimiçi nefret söyleminin varlığı ve düşük dijital okuryazarlık seviyesinin yanı sıra yapay zekâ (AI) sistemlerindeki önyargılar gibi potansiyel engellerle karşılaşma olasılıkları ise bir dizi dezavantajı beraberinde getirmektedir. Alevilerin kültürel haklarının korunması ve çevrimiçi platformların kullanımı yoluyla Aleviler arasında topluluk olmanın ne anlama geldiğine dair bir fikrin oluşmasının kolaylaştırılması, dijital platformların önemli etkilerinden bir diğeridir. Ayrıca Aleviler, hukuk sisteminin dijitalleştiği bu çağda insan hak ve özgürlüklerinin neler olduğunun daha fazla farkında olmakla birlikte, siyasi aktivizm için de çevrimiçi kanalları kullanmaktadır. Bu makalede, uluslararası insan hakları hukukunun dijitalleşmesinin Alevi nüfusu üzerindeki etkilerinin kapsamlı bir analizi sunulmaktadır. Bu olguyla ilişkili avantaj ve dezavantajlar bu makalenin temel odak noktasını oluşturmaktadır
Alevi mi? Kızılbaş mı? Şia mı? “Alevi” Sözcüğünün Tarihte Bugünkü Anlamıyla Kullanımına Dair Birtakım Yeni Mülahazalar
Get PDFAufgrund seiner Glaubensstruktur, seiner Rituale, seinem sozialen Lebensstil und seiner kulturellen Beschaffenheit liegt das Alevitentum als Glaubenssystem außerhalb des sunnitischen und schiitischen Islams und hat im Laufe der Geschichte viele verschiedene Namen gehabt. Darunter fallen beispielsweise die Begriffe „Kalandar“, „Qizilbasch“ und „Aleviten“, die zu der Zeit, in der sie jeweils verwendet wurden, als Oberbegriff für die sämtliche Untergruppen. Die Tatsache, dass der Begriff „Aleviten“ historisch besonders im Sinne von „Anhänger Alis“, „Nachkommen Alis“ oder „Nachkommen aus dem Geschlecht des Propheten“ verwendet wurde, hat die meisten Forscher zu der Annahme veranlasst, dass dieser Begriff vor dem 19. Jahrhundert nicht zur Bezeichnung der Kalandar, Haydari, Cavlaki, Ischik, Torlak, Abdal, Rafizi, Qizilbasch oder Bektaschiten verwendet wurde. Aufgrund ihrer Verehrung für Ali und die Ahl al-Bayt, ihrer Liebe zu den Zwölf Imamen und ihrer Sensibilität gegenüber der Schlacht von Karbala wurden alevitische Gemeinschaften auch als schiitisch eingestuft. Wie jedoch die Ergebnisse dieses Artikels zeigen, geht aus den historischen Quellen hervor, dass der Begriff Aleviten ein Oberbegriff und eine Nomenklatur ist, die alle diese Bezeichnungen umfasst, ebenso wie der Begriff „Qizilbasch“. Aus diesen Quellen geht hervor, dass die Verwendung des Begriffes „Aleviten“ in seiner heutigen Bedeutung entgegen den bisher vertretenen Auffassungen sich nicht erst in den letzten Jahrhunderten etabliert hat, sondern dass die Geschichte dieser Bezeichnung mindestens bis ins 15. Jahrhundert zurückverfolgt werden kann. Auch gibt es hier viele Anhaltspunkte dafür, dass das Alevitentum Merkmale aufweist, die historisch unabhängig von der Schia existierten. In diesem Rahmen versucht dieser Artikel anhand von schriftlichen Quellen, die sowohl von Glaubensangehörigen als auch von Nicht-Glaubensangehörigen stammen, die Frage zu beantworten, seit wann das Begriff „Aleviten“ als Oberbegriff für die Qizilbasch-Gemeinschaften verwendet wird, die von Forschern als heterodox-islamisch betrachtet werden. Darüber werden in diesem Artikel Erkenntnisse präsentiert und diskutiert, die darauf hindeuten, dass das Alevitentum sowohl in Bezug auf seine historische Entstehung als auch auf seine Theologie und Lehre eine vom schiitischen Glauben unabhängige Existenz hat. Diese Ergebnisse sollten einen ersten Beitrag zur Überprüfung des begrifflichen Rahmens des Terminus „Aleviten“ im historischen Verlauf und zum Verständnis des historischen Aufbaus der sozialen und glaubenszentrierten Organisation (insbesondere des Ocak-Systems) dieser Glaubensgemeinschaften leisten.The word of “Alevi” has been used in the meanings of “Ali supporters”, “Ali descendants” or “descendants of the Prophet, sayyids” in the historical process made the most of the researchers believed that this word was not used to name the communities called Kalenderi, Haydari, Cavlaki, Işık, Torlak, Abdal, Rafizi, Kızılbaş or Bektashi before the 19th century. Alevi communities’ devotion to Ali and Ehl-i Beyt, their love for the Twelvers, and their sensitivity to the Karbala caused that they have been evaluated in the Shia belief system. However, as can be seen in the determinations in this article, it is clearly seen in historical sources that the word “Alevi” is an umbrella concept and nomenclature that covers all of these namings, just like the naming of “Kızılbaş”. The afore-mentioned sources show that, contrary to the opinions up to now, the use of the word “Alevi” in its current sense is not a usage of the last few centuries and the history of this naming can be traced back to 15th century. In addition, there is a lot of evidence pointing out that Alevism has existed with different characteristics from Shia throughout history. In this context, in the article, the question of “How long the word ‘Alevi’ has been used as an umbrella concept for the Kızılbaş communities, defined by researchers as heterodox Islam, in the historical process?” has been discussed by using written sources belonging to both believers and non-believers. In addition, findings that Alevism has an independent existence from Shia belief in terms of both its formation in the historical process and its theology and doctrine are discussed. We believe that these findings will contribute to the review of the conceptual framework of the word “Alevi” in the historical process and to understand the historic structure of the social and faith-based organizations, especially the Ocak system, of the communities belonging to this belief.In this context, the sources used in the article, the methods followed and the conclusions reached can be summarized as follows: Until recently, the term “guruh-ı alevi” in the Hatt-ı Hümayun (dated September 2, 1826) regarding the closure of the Rumeli Bektashi lodges during the reign of Mahmud II, was accepted as the first used with the same meaning as today’s Alevi/Kızılbaş term in written sources. However it has been determined that the word “Alevi” is used to describe both the Alevi belief, which has a Ocak-centered structure, in its current meaning and Kızılbaş in the land registry records belonging to the Ordu province dated to 1455, 1485, 1553 and 1579, and Celalzâde Salih Çelebi’s work named Tarih-i Sultan Süleyman which was written in 1528, and the couplets in Divans of 16th century poets Aşkî and Hayalî Bey and included in the work of Âşık Çelebi named Meşâ‘irü’ş-Şu‘arâ.Additionally, in the article, there are some new findings and opinions contrary to the recent studies on the relationship of Alevism and Shiism. These findings and opinions can be listed as follows: In the light of the newly identified poems of Cihanşah Hakiki and the information included in the land registry records clearly show that the basic terminology of Alevism was formed and used proficiently before the 16th century. Since the 15th century, the term Alevi has been included in the written sources in a way that includes the Ocaks and Kızılbaş with its current meaning, and the person names in the land registry records of these centuries coincide with the basic belief and ritual world of the Alevi faith. Poets who define themselves as “Kalenderi, Haydari, Işık, Torlak, Abdal, Kızılbaş”, used the term Alevi as a meta-name covering these names in their poems, and the sources mentioning these poets also used the same nomenclature. All these findings, together with the determinations on the religious structure of the Safavids, show that Alevism is a belief system that emerged and survived independently of Shia.In the article, it has been also questioned and discussed whether the word “Kızılbaş” was used and became widespread earlier than the term “Alevi”. The fact that Ordu, where the Çepnis settled, was registered as “Bölük-i Niyabet-i Ordu bi-ismi Alevî” in the cadastral registers written in 1455 and it was named as “Bölük-i Niyabet-i Ordu nam-ı diğer Alevi” in the cadastral registers written in 1485 shows that the term “Alevi” was used earlier than the word “Kızılbaş” which was started to be used as a political and military term by Şeyh Haydar (b. 1459-60 - d. 1488), son of Şeyh Cüneyd, and became widespread enough to be recorded in official documents. As a matter of fact, it will be clearly seen that the word “Alevi” is more likely to be older than the word “Kızılbaş” in describing these communities, considering that the land registry records in which the word Alevi is used in today’s sense of Alevism, were first written in 1455, that is 5 years before the birth of Şeyh Haydar. It shows that Alevism, which has a sufistic structure in terms of theology and doctrine, started to become politicized after the Safavid sheiks Şeyh Cüneyd and his son Şeyh Haydar, and that the word “Kızılbaş” was preferred by Şeyh Haydar within this context. Likewise, the political and military steps taken by the the above-mentioned Safavid sheiks and later Şah Ismail, confirm this thesis. Additionally, in the texts of the 16th century included in the article, the use of the term Alevi together with the “semâ/semah” ritual, contrary to the word Kızılbaş, is another remarkable issue that confirms our thesis.İnanç yapısı, ritüelleri, sosyal yaşam tarzı ve kültürel dokusuyla Sünni ve Şii Müslümanlığın dışında kalan bir inanç sistemi olan Alevilik, tarihî süreç içerisinde birçok farklı adlandırmaya sahip olmuştur. Bu adlandırmalar içerisinde özellikle “Kalenderi”, “Kızılbaş” ve “Alevi” sözcükleri, kullanıldıkları dönemde, diğerlerini de kapsayan birer şemsiye kavram olarak karşımıza çıkmıştır. Bunların içerisinden “Alevi” sözcüğünün tarihî süreçte, “Ali taraftarları”, “Ali soyundan gelenler” ya da “Peygamber soylu seyyidler” gibi anlamlarda yoğun olarak kullanılmış olması, araştırıcıların büyük çoğunluğunda bu sözcüğün XIX. yüzyıl öncesinde Kalenderi, Haydari, Cavlaki, Işık, Torlak, Abdal, Rafızi, Kızılbaş ya da Bektaşi olarak adlandırılan toplulukları adlandırmada kullanılmadığı yönünde bir kanaat uyandırmıştır. Yine Alevi toplulukların Hz. Ali ile Ehlibeyt’e bağlılıkları, On İki İmam muhabbeti ve Kerbelâ hadisesine olan duyarlılıkları onların Şia dairesinde değerlendirilmesine yol açmıştır. Oysa bu makaledeki tespitlerde de görüldüğü üzere Alevi sözcüğünün, bu adlandırmaların hepsini kapsayan, tıpkı “Kızılbaş” adlandırmasında olduğu gibi, şemsiye bir kavram ve adlandırma olduğu tarihî kaynaklarda sabittir. Söz konusu kaynaklar, şimdiye kadar ortaya atılan görüşlerin aksine “Alevi” sözcüğünün bugünkü anlamda kullanımının son birkaç yüzyıla ait bir kullanım olmadığını ve bu adlandırmanın tarihinin en az XV. yüzyıla kadar geri götürülebileceğini göstermiştir. Yine Aleviliğin tarihî düzlemde de Şia’dan bağımsız özelliklerle var olduğunu işaret eden birçok ipucu mevcuttur. Bu çerçevede makalede, “Alevi” sözcüğünün araştırmacılar tarafından heterodoks İslam olarak tanımlanan Kızılbaş topluluklar için bir şemsiye adlandırma olarak tarihî süreç içerisinde ne zamandan beri kullanıldığı sorusuna gerek inanç mensuplarına gerekse de inanç dışından kimselere ait yazılı kaynaklar üzerinden cevap bulmaya çalışılmıştır. Ayrıca Aleviliğin hem tarihî süreçteki oluşumu hem de sahip olduğu teoloji ve doktrin bağlamında Şia inancından bağımsız bir varlık gösterdiğine dair bulgular ortaya konularak tartışılmıştır. Bu bulguların, “Alevi” sözcüğünün tarihî süreçteki kavramsal çerçevesinin gözden geçirilmesini ve bu inanca mensup toplulukların sahip olduğu, başta ocak sistemi olmak üzere sosyal ve inanç merkezli teşkilatlanmalarının geçmişteki yapılanmasının anlaşılmasını sağlamaya yönelik başlangıç düzeyinde bir katkı sunacağı kanaatindeyiz.Bu çerçevede makalede istifade edilen kaynaklar, izlenen yöntem ve varılan sonuçları kısaca şöyle özetlemek mümkündür:Yakın bir zamana kadar II. Mahmud döneminde Rumeli Bektaşi tekkelerinin kapatılmasıyla ilgili 2 Eylül 1826 tarihli Hatt-ı Hümayun’da yer verilen güruh-ı alevi tabiri yazılı kaynaklarda bugünkü Alevi/Kızılbaş terimiyle aynı anlam içeriğiyle kullanılan ilk tespit olarak kabul edilmiştir. Ancak 1455, 1485, 1553 ve 1579 yıllarına ait Ordu ili tapu tahrir defteri kayıtları, 1528 yılında kaleme alınan Celalzâde Salih Çelebi’nin Tarih-i Sultan Süleyman adlı eseri, XVI. yüzyıl şairlerinden Aşkî ve Hayalî Bey’e ait Divanlarda yer verilen bazı beyitler ve Âşık Çelebi’nin Meşâ‘irü’ş-Şu‘arâ’ adlı eserinde yer verilen satırlarda Alevi sözcüğünün hem Kızılbaş hem de günümüzdeki anlamıyla ocak merkezli yapılanan Alevi inancını tanımlayacak biçimde kullanıldığı tespit edilmiştir.Ayrıca makalede, Aleviliğin Şiilikle olan ilişkisine dair mevcut literatürün aksine birtakım yeni tespit ve görüşlere yer verilmiştir. Bu kapsamda; Cihanşah Hakikî’ye ait tespit edilen yeni şiirlerinin içeriği ve tapu tahrir defteri kayıtlarında yer verilen bilgiler ışığında XVI. yüzyıl öncesinde Aleviliğe dair temel terminolojinin dört başı mamur bir biçimde oluşmuş ve kullanılmakta olduğunu açıkça göstermesi, Alevi terimine bugünkü anlam içeriğiyle ocaklar ve Kızılbaşlığı kapsayacak biçimde XV. yüzyıldan itibaren yazılı kaynaklarda yer verilmesi, bu yüzyıllara ait tapu tahrir kayıtlarındaki şahıs isimlerinin Alevi inancının temel inanç ve ritüel dünyasıyla örtüşmesi, Kendilerini Kalenderi, Haydari, Işık, Torlak, Abdal, Kızılbaş olarak tanımlayan şairlerin şiirlerinde Alevi terimini bu adlandırmaları kapsayan bir üst adlandırma olarak kullanmaları ve yine bu şairlerden söz eden kaynakların da aynı adlandırmayı kullanması, Safevilerin inançsal yapısında dair çok sayıda tespit Aleviliğin Şia’dan bağımsız olarak oluşan ve varlığını sürdüren bir inanç sistemi olduğunu akla getirmektedir.Diğer taraftan makalede Alevi inancını adlandırmada “Kızılbaş” sözcüğünün “Alevi” teriminden daha erken bir dönemde kullanılmaya başlandığı ya da yaygınlaştığı görüşü sorgulanmış ve tartışmaya açılmıştır. 1455 yılında düzenlenmiş olan Çepnilerin yerleşik bulunduğu Ordu’ya ait tahrir defteri kayıtlarında yörenin “Bölük-i Niyabet-i Ordu bi-ismi Alevî”; 1485 yılına ait tahrir defteri kayıtlarında ise “Bölük-i Niyabet-i Ordu nam-ı diğer Alevî” şeklinde kayıtlı olması Alevi teriminin Şeyh Cüneyd’in oğlu Şeyh Haydar (d. 1459-60 - ö. 1488) tarafından siyasî ve askerî bir terim olarak kullanılmaya başlayan ve sonrasında yaygınlaşan Kızılbaş sözcüğünden önce (en azından eş zamanlı olarak) kullanımda olduğunu ve resmî kayıtlara geçecek kadar yaygınlaştığını göstermektedir. Nitekim Alevi sözcüğünün bugünkü Alevilik anlamında kullanıldığı tapu tahrir kayıtlarının ise ilk olarak Şeyh Haydar’ın doğumundan 5 yıl önce, yani 1455 yıllında düzenlendiği göz önünde bulundurulduğunda Alevi sözcüğünün bu toplulukları tanımlamada “Kızılbaş” sözcüğünden daha eski olma ihtimalinin olduğu görülecektir. Bu tespit, temelde teolojik ve doktrin olarak tasavvufî bir yapılanma özelliği gösteren Aleviliğin Safevi şeyhleri Şeyh Cüneyd ve oğlu Şeyh Haydar’dan sonra siyasallaşmaya başladığını ve Şeyh Haydar tarafından Kızılbaş sözcüğünün bu çerçevede tercih edildiği çıkarımını ortaya koymaktadır ki adı geçen Safevi şeyhleri ve sonrasında Şah İsmail’in attığı siyasî ve askerî adımlar da bu tezi doğrulamaktadır. Nitekim çalışmada yer verdiğimiz XVI. yüzyıla ait metinlerde Alevi teriminin Kızılbaş sözcüğünün aksine “semâ/semah” ritüeli ile özdeşleştirilmesi de bu tezimizi onaylayan bir diğer dikkate değer husustur
CILGA, Hüseyin (2023). Âşık Veysel Bilgelikleri- Sezgileri- Nükteleri. İstanbul: Post Yayınevi. 261 sayfa ISBN: 978-625-8143-55-3.
Get PDFII. Mehmed’in İlk Saltanatı Döneminde (1444-1446) Gerçekleşen Hurufilik Kovuşturması ve Edirne Vakası Meselesi
Get PDFDer Hurufismus ist eine philosophische und mystische Denkbewegung, die von Fazlullah Hurufi, der im 14. Jahrhundert lebte, systematisiert wurde. Ursprünglich entwickelte sich der Hurufismus in den Grenzen des historischen Aserbaidschan und Irans, die unter der Oberhoheit des Timuridenreiches standen. Später verbreitete er sich auch im heutigen Iran, im historischen Chorasan, in Anatolien und auf dem Balkan. Da die Anhänger des Hurufismus es nach dem 15. Jahrhundert vorzogen, im Verborgenen zu agieren, ist der Hurufismus im Allgemeinen ein schwer zu verstehendem Phänomen. Zweifellos trägt dazu auch die Tatsache bei, dass die Lehre des Hurufismus in einer „geheimnisvollen Sprache“ formuliert ist. Diese Schwierigkeit tritt besonders deutlich bei den Hurufi zutage, die während der Zeit des Osmanischen Reiches lebten. Weiter verstärkt wird die allgemeine Ungewissheit durch den Umstand, dass es verschiedene Dichter und Schriftsteller gab, die, selbst wenn sie keine Hurufi waren, in ihrer Arbeit von dem Hurufismus beeinflusst waren oder in ihren Werken Themen behandelten, die an den Hurufismus erinnern. Weniger obskur als die Geschichte ist hingegen das Denken des Hurufismus, das uns heute dank diverser Studien, die in den letzten fünfzig Jahren durchgeführten wurden, besser bekannt ist. Nach ihren schlechten Erfahrungen im Timuridenreich zogen die Hurufi es vor, in Anatolien unterzutauchen und ihre Existenz in bestimmten Orden, insbesondere dem der Bektaschiten, fortzusetzen. Auch im Balkan sind die Hurufi beispielsweise in Albanien und Mazedonien stark vertreten. Sieht man sich die von den Hurufi verfassten Werke und andere historische Aufzeichnungen an, wird deutlich, dass die Hurufi das religiöse Denken der damaligen Zeit stark beeinflusst haben. Das erste große Problem, mit dem die Hurufi im osmanischen Herrschaftsgebiet konfrontiert wurden, betrifft eine Reihe von Ereignissen, die sich um 1444 in Edirne zutrugen. Bei diesen Ereignissen wurden einige einflussreiche Hurufi, die Mehmed II. nahestanden, und viele weitere Hurufi hingerichtet. Diese Ereignisse fanden vor dem Hintergrund politischer Unruhen und eines drohenden Krieges in Edirne in jenem Jahr statt. In dieser Studie wird untersucht, ob die Maßnahmen gegen die Hurufi möglicherweise mit einer Spaltung am osmanischen Hof zusammenhängen könnten. Wie einige Historiker hervorgehoben haben, stellen diese Ereignisse einen wichtigen Wendepunkt in der Geschichte der Hurufis dar. Sie waren einer der Faktoren, die das Verhalten der Hurufis in der Folge maßgeblich beeinflussen sollten. In dieser Studie werden die Beziehungen der Hurufis zu Mehmed II. und ihre anschließende Verfolgung im Kontext der Atmosphäre jener Zeit analysiert. Darüber hinaus wird erörtert, ob es sich bei den Ereignissen in Edirne um einen Aufstand oder eine Rebellion der Hurufi handelte, und schließlich wird im Kontext des Verhältnisses der Hurufi zum Bektaschitentum diskutiert, wie sich diese Ereignisse in der Folge auf das Verhalten der Hurufi ausgewirkt haben könnte.Hurufism is a philosophical and mystical thought movement systematized by Fazlullah Hurufi, who lived in the 14th century. Hurufism, which initially thrived in the Timurid State, later appeared in Khorasan, Anatolia and the Balkans. Hurufism has often been an elusive phenomenon, especially since the Hurufis preferred tooperate in secret, especially after the 15th century. Another reason is that Hurufism has a “mysterious language”. This difficulty is felt more especially in the case of Hurufis who lived in the Ottoman period. The fact that some poets and writers who are influenced by Hurufis more have themes evoking Hurufism, even if they are not Hurufis, increases this uncertainty. However, Hurufism thought is not as obscure as its history and is now widely known. It is noteworthy that after the Timurid State experience, Hurufis preferred to hide more in Anatolia and continued to exist by hiding in some cults, especially Bektashism. Hurufis also had a serious presence in Balkan regions such as Albania and Macedonia. When we look at the Works written by Hurufis and other historical records, it is sent hat the Hurufis deeply influenced the religious thought of the period. The first major problem that the Hurufis faced in Ottoman lands was a series of events that took place in Edirne around 1444. In these events, some Hurufi leaders who were close to Mehmed and many other Hurufis were executed. While these events took place in the atmosphere of political turmoil and under the threat of war in Edirne that year, it is worth examining whether these actions against the Hurufis have a relationship with the schism with in the Ottoman palace. In addition, some historians describe this event as a significant breaking point in the historical adventure of Hurufis. This breaking point also has determined the future attitude of the Hurufis. In this study, the relations the Hurufies established with II. Mehmed and the prosecutions they faced after wards examined within the framework of the historical atmosphere of the period. In addition, it has evaluated whether the events that took place in Edirne could be a Hurufi suprising or rebellion, and finally, the issue of how this process experienced by the Hurufis may have reflected on the in future attitudes discussed in the context of the relationship with Bektashism.Hurufilik, XIV. yüzyılda yaşamış olan Fazlullah Hurufi’nin sistemleştirdiği felsefi ve mistik bir düşünce akımıdır. Başlangıçta, Timurlu Devleti egemenliğinde olan tarihî Azerbaycan ve İran sınırları içinde gelişen Hurufilik, daha sonra; günümüz İran, tarihî Horasan, Anadolu ve Balkanlarda da varlık göstermiştir. Hurufiler XV. yüzyıldan sonra gizli bir şekilde faaliyet göstermeyi tercih ettiğinden dolayı Hurufilik, genellikle anlaşılması zor bir fenomen olmuştur. Bunda, Hurufiliğin “sır içerikli dil”le örülü bir öğretiye sahip olmasının da etkisi yadsınamaz. Özellikle Osmanlı döneminde yaşamış olan Hurufiler konusunda bu zorluk daha çok hissedilmektedir. Hurufi olmasalar bile Hurufilikten etkilenerek yazan veya eserlerinde Hurufiliği andıran temalar barındıran şair ve yazarların olması, bu belirsizliği artıran unsurlar olmuştur. Ancak Hurufilik düşüncesi, onun tarihi kadar müphem değildir ve son elli yılda ortaya konan çalışmalar neticesinde, daha iyi bilinmektedir. Hurufilerin Timurlu Devleti’nde yaşadığı kötü tecrübeden sonra Anadolu’ya geçerek gizlenmeyi tercih etmesi ve başta Bektaşilik olmak üzere bazı tarikatların içinde gizlenerek varlığını sürdürmesi dikkate değerdir. Hurufilerin bugünkü Arnavutluk ve Makedonya gibi Balkan bölgelerinde de ciddi bir varlığı söz konusudur. Hurufilerce yazılmış eserlere ve diğer tarihî kayıtlara bakıldığında, Hurufilerin dönemin dinî düşüncesini de oldukça derinden etkilediği görülmektedir. Hurufilerin Osmanlı topraklarında karşılaştığı kayda değer ilk büyük problem, 1444 yılı civarında Edirne’de gerçekleşen bir dizi olaydır. Bu olaylarda, II. Mehmed’e yakın olan bazı Hurufi ileri gelenleri ile birçok Hurufi idam edilmiştir. Bu olaylar, Edirne’de o yıl yaşanan siyasi kargaşa ve savaş tehdidi ortamında gerçekleşirken, çalışmamızda, Hurufilere yönelik girişilen bu eylemlerin Osmanlı sarayı içindeki hizipleşmeyle bir ilişkisi olabileceği ihtimali ele alınmıştır. Bazı tarihçilerin de vurguladığı gibi bu olaylar, Hurufilerin tarihî serüveninde önemli bir kırılma noktası olmuştur. Bu durum, Hurufilerin gelecekteki tutumunu da belirleyen etkenlerden biri olmuştur. Bu çalışmada, Hurufilerin II. Mehmed ile kurduğu ilişkiler ve ardından uğradığı kovuşturmalar, dönemin tarihî atmosferi çerçevesinde irdelenmiştir. Ayrıca Edirne’de gerçekleşen olayların bir Hurufi kalkışması veya isyanı olup olamayacağı ele alınmış, son olarak Hurufilerin yaşadığı bu sürecin ilerideki tutumlarına ne şekilde yansımış olabileceği hususu, Hurufilerin Bektaşilikle ilişkisi bağlamında değerlendirilmiştir