Journal of Alevism – Bektashism Studies
Not a member yet
365 research outputs found
Sort by
AİHM’nin Hükümete Son Sözü: “Alevileri Resmen Tanı”
No full textDer alevitische Glaube ist eine Verkündigung, der viele unterschiedliche Eigenschaften in sich verbirgt und sich dadurch in vielerlei Hinsicht von der sunnitischen Islamdeutung unterscheidet. Die Aleviten bilden die zweitgrößte Religionsgemeinschaft in der Türkei und es wird vermutet, dass in der Türkei mindestens 15 Millionen Menschen der alevitischen Glaubenswahrheit angehören. Obwohl die Republik Türkei laizistisch aufgebaut ist, werden die islamischen Religionsdienste in der Türkei als Aufgabe des öffentlichen Dienstes verstanden. Die Aleviten können jedoch von diesen Diensten nicht profitieren. Darüber hinaus ist es auch nicht mit dem Prinzip der Neutralität - des Staates - und dem Grundsatz des Laizismus vereinbar, dass die öffentlichen Religionsdienste nur an die sunnitischen Muslime adressiert werden. Darüber hinaus sind die Aleviten mit einer Reihe von Problemen konfrontiert, welche die Struktur des Präsidiums für Religionsangelegenheiten (DIB), den verpflichtenden Religionsunterricht für alle und die Anerkennung der alevitischen Gebetshäuser (cemevi) als offizielle Gotteshäuser betreffen. Die Aleviten fordern vom Staat, Budgets für die Ausübung des alevitischen Glaubens zur Verfügung zu stellen, die religiösen Führer der Aleviten als Staatsbeamte anzustellen und den alevitischen Gebetsstädten (cemevi) einen offiziellen Status als Gotteshaus zu geben.
Dieser Artikel verfolgt im wesentlichen das Ziel, die Klagen und Prozessergebnisse, die vom Europäischen Gerichtshof für Menschenrechte über Aleviten behandelt werden, im Rahmen der Religions- und Glaubensfreiheit zu analysieren.Alevi faith is a belief with particular features which distinguished it in many respects from the Sunni understanding of İslam. Alevis are the second largest religious community and it is estimated that there are at least 15 million followers of the Alevi faith in Turkey. Despite the secular nature of the Republic of Turkey, İslamic religious service is regarded as a public service in Turkey. But, Alevis cannot benefit from these services. Public service that exclusively to Sunni Muslim is incompatible with the constitutional principles of secularism and neutrality of public services. In addition, Alevis have many problems such as formation of Religious Affairs Department (RAD), compulsory religious education, demand of recognition for their places of worship, namely the cemevis. They want their State to allocate budget for practice of the Alevi faith; recruit Alevi religious leaders as civil servants; grant the Alevi places of worship (cemevis) to the status of places of worship.
Main aim of this article is analize to the European Court of Human Rights’s cases (ECHR) about Alevis’ problems within the context of the right to freedom of conscience and religion and its conclusions.Alevilik inancı pek çok bakımdan Sünni İslam anlayışından farklı nitelikleri içinde barındıran bir inançtır. Aleviler Türkiye’deki ikinci büyük dinsel topluluktur ve Türkiye’de Alevi inancına mensup en az 15 milyon insanın var olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti’nin laik yapısına rağmen, İslami din hizmetleri Türkiye’de kamu hizmeti olarak görülmektedir. Fakat Aleviler bu hizmetlerden yararlanamamaktadır. Yalnızca Sünni Müslümanlara yönelik dinsel kamu hizmeti, kamu hizmetlerinin tarafsızlığı ve laiklik ilkesiyle de bağdaşmaz. Ayrıca, Aleviler Diyanet İşleri Başkanlığı’nın (DİB) yapısı, zorunlu din dersleri, ibadet yerleri olan cemevlerinin ibadethane olarak resmen tanınmaması gibi pek çok sorunla karşı karşıyadırlar. Aleviler devletten Alevi inancının uygulanması için bütçe tahsis etmesini; Alevi dini liderlerinin devlet memuru olarak istihdam edilmesini ve Alevilerin ibadet yeri olan cemevlerine ibadethane statüsü verilmesini talep etmektedirler.
Bu makalenin temel amacı, din ve inanç özgürlüğü kapsamında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) Alevilerin sorunlarıyla ilgili görülen davaları ve sonuçlarını analiz etmektir
Hakk-Muhammed-Ali Dedim: Şah Hatâyî Şiirinde Estetik Bir Dinamik Olarak Niyaz ve Kaynakları
No full textDer im Jahre 1487 in Erbil geborene Şah Hatâyî prägte mit seiner herausragenden Persönlichkeit sowohl die Geschichte der Literatur als auch die Kultur der türkischen Mystik, insbesondere hinterließ er Spuren im Alevitisch-Bektaschitischen Glaubenssystem und Literatur. Der Begriff des Niyâz (dt.: Gebet/Anbetung, Bitte), der in der türkischen Sprache und Kultur eine facettenreiche sprachliche Bedeutung sowie Verwendung innehat und in diesem Zusammenhang besonders dessen inhaltliche Begriffsbedeutungen wie “Andacht und Gebet”, “bitten und rufen”, “Liebe, Freundschaft, Begrüßung und Verehrung darbieten”, “Bitte und Anflehung um Vergebung der Sünden” hervorstechen, dominiert ebenso in Hatâyî’s Sprachgebrauch und bildet die Grundlage seiner Ästhetik. In diesem Sinne wird ein Großteil der Gedichte von Hatâyî, dessen grundlegendes charakteristisches Element das Niyâz ist, auch folglich mit der Intention des Niyâz, rezipiert. Die in Versform verfassten Werke von Hatâyî, die in Ritualen im Rahmen des Alevitisch- Bektaschitischen Glaubenssystems von alevitischen Sängern (tr.: âşıklar und zâkirler) gesungen bzw. vorgetragen werden (tr.: nefes, deyiş, tevhid, miraçlama, duvaz) und eine große Ähnlichkeit mit seinen Gedichten haben, beinhalten neben den im Glaubenssystem verankerten Heiligen und Dichter, insbesondere sein Aufmerksamkeit erregende Erwähnung und Ausrufung sowie Anbetung der Namen von Hakk, Muhammed und Ali. Ausgehend davon werden die Gedichte von Şah Hatâyî hier mit dem Fokus auf Niyâz analysiert. Dabei wird der Frage nachgegangen wie Niyâz in den Gedichten zum einen als inhaltliches sowie stilistisches Element und zum anderen als grundlegender ästhetischer Faktor Verwendung findet. Im Zuge dessen wird ferner auf das Verhältnis bzw. die Wechselbeziehung zwischen den im Alevitisch-Bektaschitischen Ritualen inkludierten Versformen und den Gedichten eingegangen.Shah Hatâyî, born in 1487 in the city of Erdebil, was a figure who had left a great impact on Turkish history, Sufi mystic culture, and literature, especially Alawite-Bektashi literature. The word Niyâz, which within both the Turkish language and Turkish culture carries a broad range of meanings such as “devotion and prayer”, “invocation and summoning”, “showing love, friendship, salutation, and reverence”, and “appeal and invocation within the context of guilt and sin”, at the same time underpins the literary style and esthetics of the poetry of Hatâyî’. In essence, Hatâyî’s esthetics and poetry to a considerable extent bear invocation as a characteristic. Hatâyî’s poetry, which bears much resemblance to the poetics of the verses performed at Alawite-Bektashi rituals, specifically makes mention of God, Muhammad, and Ali–the three fundamentals of Turkish Sufi culture and its ontology–in addition to other higher powers, saints, and mystics. In this sense, the key feature of Hatâyî’s poetry is its being written in an invocative style that shapes the principle esthetics of this aforementioned structure. In this carefully researched paper, Hatâyî’s poetry has been analyzed within the context of the concept of “invocation”, the form invocation takes as a contextual and stylistic element and as an underlying aesthetic, as well its relationship and interaction with the poetic verses performed during Alawite-Bektashi rituals.1487 yılında Erdebil’de doğan Şah Hatâyî, tarihî ve edebî kişiliği ile genelde tarihte ve özelde Türk tasavvuf kültürü ve edebiyatı tarihinde, özellikle de Alevî-Bektaşî inanç sistemi ve edebiyatında derin izler bırakmış bir şahsiyettir. Türk dilinde ve kültüründe geniş bir anlam çeşitliliğine sahip olmakla birlikte; “ibadet ve dua”, “zikir ve çağırma”, “sevgi, dostluk, selam ve hürmetlerini sunma”, “suç ve günahlarının bağışlanması için yalvarma ve yakarma” vb. gibi anlamları ön plana çıkan niyâzın, Hatâyî’nin şiirlerinde hâkim olan üslup ve estetiğin de temelini oluşturduğu anlaşılmaktadır. Bu anlamda Şah Hatâyî’nin şiirlerinin en temel özelliği niyâz üslubuyla söylenmiş olmasıdır ve bu şiirlerin önemli bir bölümü bu doğrultuda, birer niyâz niteliği taşımaktadır. Hatâyî’nin, Alevî-Bektaşî inanç sistemi içerisindeki ritüellerde âşıklar ve zâkirler tarafından okunan manzum parçalarla da (nefes, deyiş, tevhid, miraçlama, duvaz vb.) büyük benzerlik taşıdığı görülen şiirlerinde, inanç sistemi içerisinde yer edinmiş başlıca erenlerin, ozanların yanında, özellikle Hakk, Muhammed ve Ali isimlerini zikredip çağırdığı, bunlara niyâz ettiği dikkati çekmektedir. Bu dikkatten hareketle hazırlanan çalışmada Şah Hatâyî’nin şiirleri “niyâz” bağlamında incelenmiştir. Niyâzın bu şiirlerde hem bir içerik ve üslup ögesi hem de temel estetik unsuru olarak nasıl yer aldığı konusu, bu şiirlerin Alevî-Bektaşî ritüellerinde icra edilen manzum parçalarla olan ilişki ve etkileşimleri de göz önünde bulundurularak çözümlenmiştir
Şah İsmail’in Annesi Alemşah Begüm: Efsaneler ve Gerçekler
No full textSchah İsmail Hatâî gilt als einer der größten sieben Dichter des Alevitentums, während seine Mutter Alemşah Begüm eine in der aserbaidschanischen Geschichte des Mittelalters wichtige Rolle spielende Frau ist. Diese Frau, deren Stamm väterlicherseits auf die Dynastie der Akkoyunlu zurückgeht und mütterlicherseits vom Geschlecht des Hauses des Kaiserreichs Trapezunt abstammte, heiratete Scheich Haydar, das Oberhaupt des Konvents Erbebil und brachte drei Söhne und drei Töchter zur Welt. Ihr jüngster Sohn Ismail bekam später den Thron und die Krone und gründete den Safawiden Staat, dessen Zentrum Aserbaidschan war. Alemşah Begüm gewährte in dieser Phase ihrem Sohn ihre volle Unterstützung, so dass Schah İsmail in seinen Gedichte seine Mutter liebevoll erwähnte und sie mit der Ehrenwerten Fâtıma, Tochter des Propheten Muhammed verglich. Die Safawidischen Historiker zollten der Alemşah Begüm stets großen Respekt.
Es wird aber vor allen Dingen in den Romanen, Kolumnen und in historischen Werken, die einen populären Charakter haben und in den letzten Jahren veröffentlicht wurden, behauptet, dass Schah İsmail nach der Eroberung der Stadt Tebris im Jahre 1501 seine Mutter ermorden ließ. Diese Behauptungen stützen sich auf die Reiseberichte der Venezianer, die sich zu diesem Zeitpunkt in Aserbaidschan aufhielten. In dem Reisebericht von Caterino Zeno wird aber klar davon berichtet, dass Schah İsmail nicht seine eigene Mutter, sondern seine Schwiegermutter tötete. Bei der Übersetzung dieses Werk wurde nämlich die Stelle „Schwiegermutter“ fälschlicherweise als „Mutter“ übersetzt und dieser Fehler diente denen, die Schah İsmail diffamieren wollten, als eine „Inspirationsquelle“.
Safawidische Quellen liefern jedoch klare Beweise darüber, dass Alemşah Begüm nicht im Jahre 1501 ermordert wurde und noch Jahre nach diesem Datum weiter lebte. Auf der Inschrift des Grabsteins von Alemşah Begüm, welche sich auf dem Aula des Mausoleums von Scheich Safi in Erdebil neben dem Gewölbe Allah Allah befindet, steht geschrieben, dass diese Frau nach islamischer Zeitrechnung im Jahre 929 und nach christlicher Zeitrechnung in 1522-123 verstorben ist.Shah Ismail is accepted as one of Seven Great Poets in Alevi tradition. His mother Alamshah Begum is one of the women who played a significant role in the medieval history of Azerbaijan. This woman belonged to Akkoyunlu Dynasty from her father’s side and her mother was from the family of Trebizond Emperors. She married with Sheikh Haydar, who was spiritual leader of the Sufi Order in Ardabil. Alamshah Begum gave birth to three sons and three daughters. Later, her younger son Ismail was the owner of throne and crown. He founded Safavid State, heartland of which was Azerbaijan. In this process Alamshah Begum gave full support to her son. In his poems Shah İsmail commemorated his mother respectfully and compared her to Hazrat-i Fatima. Safavid historians always mentioned Alamshah Begum with great esteem.
But in some novels, corner posts and examples of popular historiography, which published especially in recent years, are claimed that Shah Ismail allegedly killed his mother after the conquest of Tabriz in 1501. These authors as sources of their claims refer to the voyage books of Venetians, who traveled in Azerbaijan at that time. Whereas Venetian ambassador Caterino Zeno clearly states that Shah Ismail killed his stepmother, but not his own mother. However in the Turkish translation of this work instead stepmother inadvertently was written simply mother and this mistake has become a “source of inspiration” for those who want to bedaub of Shah Ismail.
According to Safavid sources Alamshah Begum was not killed in 1501 and she survived long years after this date. Writings on Alamshah Begum’s gravestone, which is located in courtyard of Sheikh Safi’s tomb, near to Allah Allah cupolas, show that this woman died in 929 A.H. / 1522-23 A.D.Yedi Ulu Ozan’dan biri olarak kabul gören Şah İsmail Hatâî’nin annesi Alemşah Begüm, Azerbaycan Orta Çağ tarihinde önemli role sahip olan bir kadındır. Babası tarafından Akkoyunlu hanedanına, annesi tarafından ise Trabzon Rum imparatorları nesline mensup olan bu kadın, Erdebil Tekkesi’nin mürşidi Şeyh Haydar’la evlenerek, üç oğul ve üç kız çocuk doğurmuştur. Küçük oğlu İsmail sonradan taht ve taç sahibi olmuş ve Azerbaycan merkezli Safevî Devleti’ni kurmuştur. Alemşah Begüm bu süreçte oğluna tam destek vermiş, Şah İsmail de kendi şiirlerinde annesini sevgiyle anarak, onu Hz. Fâtıma’ya benzetmiştir. Safevî tarihçileri her zaman Alemşah Begüm’den büyük bir saygıyla söz etmişlerdir.
Fakat özellikle son yıllarda yayınlanmış olan bazı romanlarda, köşe yazılarında ve popüler tarih niteliğindeki eserlerde Şah İsmail’in 1501 yılında Tebriz’i aldıktan sonra annesini öldürdüğü iddia edilmektedir. Bu iddiaların kaynağı olarak o dönemde Azerbaycan’da bulunan Venediklilerin seyahatnameleri esas alınmaktadır. Oysaki Venedik elçisi Caterino Zeno’nun seyahatnamesinde Şah İsmail’in kendi öz annesini değil, üvey annesini öldürdüğü açık bir şekilde belirtilmiştir. Ama bu eserin Türkçe tercümesinde “üvey anne” yerine yanlışlıkla sadece “anne” yazılmış ve bu hata, Şah İsmail’i karalamak isteyenler için “ilham kaynağı” olmuştur.
Safevî kaynaklarında Alemşah Begüm’ün 1501 yılında öldürülmediğine ve bu tarihten yıllar sonrasında bile hayatta olduğuna ilişkin açık deliller bulunmaktadır. Alemşah Begüm’ün Erdebil’deki Şeyh Safi türbesinin avlusunda, Allah Allah künbedi yanında bulunan mezar taşı üzerindeki kitabe bu kadının H. 929 / M. 1522-23 yılında vefat ettiğini göstermektedir
Osmanlı Arşiv Belgelerinden Türkmen - Alevi Varlığını Tespit Etmenin Zorlukları ve İmkânları (Diyarbekir Vilayeti Örneği XVI. Yüzyıl)
No full textDie Existenz der Turkmenen-Aleviten in Diyarbakır und Umgebung ist eine bekannte Tatsache, jedoch weiß man recht wenig darüber, welche Informationen die osmanischen Archivdokumente darüber liefern. Die vorliegende Arbeit wird die Gründe dieser angesprochenen Obskurität erklären.
Als Archiv-Quelle für diese Arbeit dienen dabei die zu Provinz (Wilayet) Diyarbekir gehörenden Steuerregister mit den Nummern 64 und 200 im Osmanischen Archiv des Ministerpräsidentenamts in Istanbul sowie die ausführlich (detailliert) gehaltenen Steuerregister mit der Nummer 155, die sich im Archiv für Historische Dokumente (Kuyûd-ı Kadime Arşivi) befinden, welches der Generaldirektion für das Grundbuch- und Katasteramt des Ministeriums für Umwelt und Städte in Ankara unterstellt ist sowie die Einträge aus dem Geschäftsbuch der Provinz Diyarbekir, welches unter der Nummer 998 im Osmanischen Archiv des Ministerpräsidentenamts in Istanbul registriert ist. Neben diesen Quellen wurden auch die Kadiamtsregister aus Diyarbekir (Diyarbekir Şeriye Sicilleri) sowie das Buch für Bestimmungen ( Ahkâm Defteri) mit der Nr. 1 zu Diyarbekir untersucht und themenbezogene Informationen ausgewertet.
In diesen genannten Quellen wurde alle Spuren, die sich bezüglich der Existenz der Turkmenen-Aleviten in Diyarbekir feststellen ließen, samt ihrer Beweise offen gelegt. Das Thema wurde ausgehend von manchen Personen- und Ortsnamen und Zentren der alevitischen Geistlichenhäusern in der Region, die in den Steuerregistern festgestellt wurden, ausführlich behandelt. Die Arbeit liefert auch komplette Informationen über die “Rotköpfe“ (Kızılbaş) genannte Steuer und über deren Art, Ausdehnung, Höhe und Angaben darüber, von wem sie erhoben wurde, wobei auch hervorzuheben ist, dass die Wissenschaftswelt über diese Steuer recht wenig weiß und sie auch lediglich in einem der Steuerregister der Provinz Diyarbekir Erwähnung findet und nach unseren Feststellungen auch nur von den Aleviten erhoben wurde.
Dieser Artikel verdeutlicht die Existenz der Turkmenen-Aleviten im XVI.Jahrhundert in Diyarbakır und Umgebung und liefert auf der Grundlage der Archivdokumente Erkenntnisse über ihr Wesen und Ausdehnung.Although the existence of the Turkmen Alevis in Diyarbakir and its environs is a known fact, the reflection of this matter on the Ottoman archive records is not much known. In this paper, the reasons for this problem will be explained.
In this paper, detailed cadastral record books registered under numbers 64 and 200 belonging to Diyarbekir province, which are found in the Ottoman Archive of the Prime Ministry in Istanbul and under number 155 in the Archive of Kuyud-i Kadime, connected to General Directorate of Land Registry and Cadaster of Ministry of Environment and Urban Planning in Ankara along with data from account books of Diyarbekir province, registered under number 988 in the Ottoman Archive of the Prime Ministry in Istanbul were used as source material. In addition to these documents, after the analysis of court records of Diyarbekir and provisions book number 1of Diyarbekir, information relevant to the topic was appraised.
The tracks of the Turkmen Alevis’ existence in Diyarbakir established in mentioned sources, were presented along with evidences. The topic was elaborated with reference to some personal names, name of places and centers of Alevi ocaks in the region which were determined in cadastral record books. The research paper includes all information about nature, payers, prevalence and quantity of the tax known as “surh-seran” (Kizilbaslar) which is not very known in academic circles and which was apparently taken only from Alevis and was mentioned just once in one of the cadastral record books of Dyarbekir province. In this paper, the nature of the Turkmen Alevis’ existence in Diyarbakir and its environs in XVI Century came to light within the frame of information about its prevalence, reflected to archive records.Diyarbakır ve çevresinde Türkmen-Alevi varlığı bilinen bir husus olmakla beraber bu durumun Osmanlı arşiv belgelerine yansıması durumu pek bilinmemektedir. Bu çalışmamızda belirtilen bilinmezliğin sebepleri açıklanacaktır.
Bu makalede kaynak olarak İstanbul’daki Başbakanlık Osmanlı Arşivinde bulunan Diyarbekir Vilayeti’ne ait 64 ve 200; Ankara’da Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tapu-Kadastro Genel Müdürlüğüne bağlı Kuyûd-ı Kadime Arşivinde 155 numarada kayıtlı mufassal (ayrıntılı) tahrir defterleri ile yine İstanbul’daki Başbakanlık Osmanlı Arşivinde 998 numara ile kayıtlı Diyarbekir Vilayeti Muhasebe Defterindeki veriler kullanılmıştır. Bunların yanında Diyarbekir Şeriye Sicilleri ve Diyarbekir 1 numaralı Ahkâm Defteri incelenerek konu ile ilgili bilgiler değerlendirilmiştir.
Adı geçen bu kaynaklarda Diyarbakır’daki Türkmen-Alevî varlığının tespit edilen izleri delilleri ile ortaya konulmuştur. Tahrir defterlerindeki tespit edilen bazı kişi adları, yer adları ve bölgedeki Alevî ocaklarının merkezlerinden hareketle konu ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bilim çevrelerince de pek bilinmeyen ve tespitlerimize göre de sadece Diyarbekir Vilayeti’nin tahrir defterlerinin birinde adı geçen ve Alevîlerden alındığı anlaşılan “surh-serân” (Kızılbaşlar) vergisinin mahiyeti ve kimlerden alındığı, yaygınlığı ve miktarı hakkındaki bütün bilgilere yer verilmiştir.
Bu makale ile XVI. yüzyılda Diyarbakır ve çevresinde Türkmen-Alevî varlığının mahiyeti, yaygınlığı hakkında arşiv vesikalarına yansıyan bilgiler çerçevesinde gün yüzüne çıkarılmıştır
Müziğin Kutsallığı Bağlamında Ehl-i Hak Cem Makamlarının Müziksel ve Ritüelik Analizi
No full textDie Cem-Andachten, die ein Bestandteil des alevitischen Glaubenssystems sind, enthalten neben glaubensbasierten Ritualen auch musikalische Elemente. Dabei spielen die Cem-Andachten im Kontext von Glaube und Musik die wichtigste Rolle zum Zwecke der Hochhaltung und Übertragung der als heilig angesehenen Musik. Angesichts dieser Eigenarten bilden die Cem-Rituale eine der elementarsten Quellen der mystischen Volksmusik. Die heilige Stellung der Glaubensmusik, die in allen alevitischen Gemeinschaften geteilt wird, wird in der Ehl-Hak Gemeinschaft gemäß der Tradition einer bestimmten Tonart (makam) interpretiert und bis in die Gegenwart hinein hoch gehalten. Dabei hat diese Tonart-Tradition ihre Ursprünge in den Ereignissen der Mythen der Ehl-i Hak Gemeinde, die in mythologischen Zeiten ohne Textgesang, einfach nur über pure Musik geschildert wurden. Die Ehl-i Hak Cem- Tonarten werden als “allegorische Tonarten” (“Mecazi Makamkar”) und als “echte Tonarten” (“Hakiki Makamlar”) in zwei Hauptgruppen zusammengefasst.
Der vorliegende Artikel informiert über die neunundzwanzig allegorischen und zweiundsiebzig echten Tonarten, die wir während unserer Feldforschungen im Iran im Rahmen unserer Sammlungen und Interviews entdeckt haben. Nach der Vermittlung dieser Informationen geht die vorliegende Arbeit auf die genannten Tonarten hinsichtlich ihrer Melodie und ihrer rhythmischen Eigenschaften ein und analysiert ausgehend von jenen Gefühle, die während der Vorführung beim Künstler und bei den Zuschauern hervorgerufenen werden, die heilige Stellung der Tonarten, die sie innerhalb der Cem-Rituale verkörpern und erörtert nach rituellen Gesichtspunkten ihre funktionellen Seiten, welche die mystische Kommunikation und das flehentliche Bitten (niyaz) innerhalb der Cem-Gemeinde sicherstellten und widmet sich außerdem der musikalischen Analyse der Tonarten.Cem ceremonies within Alevi belief system, along with belief-centered rituals which they contain, also include elements of music. In the context of belief and music, cem ceremonies have a major role in keeping alive and transmitting music accepted as sacred. With these characteristics, cem ceremonies form one of the main sources of Sufi folk music. The sacredness of music accepted in all Alevi communities has been performed in accordance with a specific maqam tradition within Ahl-e Haqq communities and has been kept alive till today. The origins of this maqam tradition reach back to mythological ages in which events from the Ahl-e Haqq myths were told only by music without words. The maqams of the Ahl-e Haqq cem ceremonies are gathered under two main groups: “Mecazi (Nonliteral) maqams” and “Hakiki (Literal) maqams”.
In this paper, 29 Mecazi maqams and 72 Hakiki maqams determined in accordance with collecting and interviews done during our filed work in Iran, were analyzed on the basis of music in line with melody, rhythmical characteristics and emotion evoked in listener and performer during performance; functional aspects of maqams as sacredness represented within cem ritual, mystical communication in cem community and ensuring “niyaz” (prayer), were analyzed on the basis of ritual.Alevi inanç sistemi içerisinde yer alan cemler, içerisinde bulundurduğu inanç merkezli ritüellerle birlikte müziksel unsurları da bünyesinde barındırmaktadır. İnanç ve müzik bağlamında cem ayinleri kutsal kabul edilen müziğin yaşatılması ve aktarılmasında en büyük role sahiptir. Bu özellikleriyle cem ritüelleri tasavvufi halk müziğinin temel kaynaklarından birini oluşturmaktadır. Tüm Alevi topluluklarında kabul edilen inançsal müziğin kutsallığı Ehl-i Hak toplumunda belirli bir makam geleneği doğrultusunda icra edilmiş ve günümüze kadar yaşatılmıştır. Bu makam geleneğinin kökenleri Ehl-i Hak mitlerinde yer alan olayların söz olmadan sadece müzikle anlatıldığı mitolojik dönemlere dayanmaktadır. Ehl-i Hak cem makamları “Mecazi Makamlar” ve “Hakiki Makamlar” olmak üzere iki ana grupta toplanmıştır.
Bu makalede, İran coğrafyasında yaptığımız saha çalışmaları sırasındaki derleme ve mülakatlarımız doğrultusunda tespit edilen yirmi dokuz Mecazi Makam ve elli sekiz Hakiki Makam hakkında bilgi verilmiştir. Bu bilgilendirmenin ardından, söz konusu makamların ezgisi, ritmik özellikleri ve icra sırasında icracı ve dinleyicide bıraktığı hissiyat doğrultusunda makamların cem ritüeli içerisindeki temsil ettiği kutsiyet, cem toplumu içerisindeki mistik iletişimi ve niyazı sağlaması gibi işlevsel yönleri ritüelik olarak incelenmiş ve ayrıca makamların müziksel analizine yer verilmiştir
Cemaat-i Tahtacıyan: Aydın Sancağı’nda Vergiden Muaf Tahtacı Topluluğu (XV-XIX. Yüzyıllar): “Cemaat-i Tahtacıyan”
No full textGegenwärtig bilden die Tahtacılar (Holzfäller) sowohl nach eigener als auch nach Auffassung der Öffentlichkeit eine der authentischsten Gruppen des als alevitisch genannten großen Kulturkreises. Wenn auch in den letzten Jahren die Zahl der Arbeiten, die sich autark mit dem Thema Tahtacı (Holzfäller) befassen, wächst, so bleibt es auffällig, dass dieses Thema zumeist aus Sicht der Volkskunde behandelt wurde.
Über die Holzfäller (Tahtacılar) ist bekannt, dass sie als Gegenleistung dafür, dass sie in den Waldgebieten lebten und für die Städte und Festungen Holzfällerarbeiten verrichteten, von den Steuern “avârız-ı divaniye” (Eine Art Steuer nach Scharia, die vor 1839 erhoben wurde) und “tekâlif-i örfiye” (Sondersteuer) befreit wurden. Die Gemeinschaft, um die es hier geht, wurde als Gegenleistung dafür, dass sie dreihundert Holzstücke für die Festung Ayasuluğ (Ayasuluğ kalesi) lieferte, von Steuern befreit.
Die vorliegende Arbeit hat die Intention, das XVI. Jahrhundert, welches in den bisherigen Arbeiten ohne Quellennachweise betont wurde, durch Heranziehung der Archive aus der Region Aydın hervorzuheben. Denn bisher war es so, dass jede Arbeit, die über die Holzfäller (Tahtacılar) verfasst wurde, zwar die Existenz dieser Gemeinde auf das XVI. Jahrhundert zurückführte, jedoch nie ein Archivdokument zur Beweisführung liefern konnte.
Aus den Erkenntnissen, die nach Abschluss der Arbeit gewonnen wurden, geht hervor, dass die als “Gemeinschaft der Holzfäller” (“Cemaat-i Tahtacıyân”) genannte Gruppe, die in den Landkreisen Güzelhisar, Köşk, Ayasuluğ, Karacasu und Köşkderesi ansässig war, sich seit der Eroberung der Region im Jahre 1425 durch die Osmanen dort aufhielt und dass das Fürstentum der Aydınoğulları ihnen als Gegenleistung für ihre Holzfällerarbeiten Befreiungen zuerkannte. In dieser Hinsicht empfiehlt es sich, die bis heute lancierten Überzeugungen, wonach die Holzfäller (Tahtacılar) im XVIII. nach Westanatolien gekommen sein sollen, nochmal zu überprüfen.Tahtacıs constitute one of the most authentic communities across Asia Minor as the members of the community defined themselves-or who were defined by otherswithin the broad cultural milieu of “Alevis.” Although the number of monographic studies focusing on Tahtacıs has dramatically increased in recent years, the community has, to a large extent, been analyzed from the folkloric perspective. It is known that Tahtacıs were exempted from taxes such as avârız-ı divaniye ve tekâlif-i örfiye in return for their work in providing timber to citadels and cities from forests. The community of Tahtacıs under study was also exempted from these taxes in return for the annual provisioning of 30 pieces of timber for the Ayasuluğ citadel. By utilizing archival registers on the Aydin region, this study thus aims to shed some light on the existence of this community in the sixteenth century which has so far been examined without consulting archival materials. Although studies on Tahtacıs have so far assumed the existence of this community in the sixteenth century, they have not presented any archival source to support this assumption. Findings of this study, however, reveal that Tahtacıs registered as “Cemaat-i Tahtacıyân” had been settled in the districts of Güzelhisar, Köşk, Ayasuluğ, Karacasu ve Köşkderesi since the Ottoman conquest of the region in 1425 as the community had been granted tax exemptions by Aydınoğulları in exchange for their timber provisioning services. In the light of these findings, the presumption suggesting that Tahtacıs arrived in the Western Anatolia during the eighteenth century needs to be revised.Tahtacılar bugün hem kendileri hem de çevre tarafından Alevi olarak tanımlanan geniş kültür çevresinin en otantik gruplarından birisini oluşturmaktadır. Müstakil olarak Tahtacıları konu edinen çalışmaların sayısı son yıllarda artmış olmakla beraber konunun çoklukla halk bilimi yönünden ele alınmış olduğu dikkat çekmektedir.
Osmanlı döneminde Tahtacılar, ormanlık alanlarda yaşamaları ve şehirler ve kaleler için tahta hizmeti yapmaları karşılığında avârız-ı divaniye ve tekâlif-i örfiyeden muaf tutuldukları bilinmektedir. Burada ele aldığımız Tahtacı cemaati XV-XVI. yüzyıllar boyunca her yıl Ayasuluğ kalesi için temin ettikleri üç yüz tahta karşılığında vergilerden muaflardır.
Bu çalışma, bugüne kadar yapılan çalışmalarda kaynak göstermeksizin yapılan XVI. yüzyıl vurgusunun, Aydın yöresi için arşiv kaynaklarının kullanılarak ortaya konulmasını amaçlamaktadır. Zirâ, Tahtacılar hakkında kaleme alınan hemen her çalışma bu grubun varlığını XVI. yüzyıla dayandırmakla beraber hiçbir arşiv belgesi yayımlanmamış idi.
Çalışma sonucunda ulaşılan bulgular, XIX. yüzyılda Aydın Sancağı’na bağlı Güzelhisar, Köşk, Ayasuluğ, Karacasu ve Köşkderesi kazalarında meskûn olan “Cemaat-i Tahtacıyân” adlı grubun yörenin 1425 senesinde Osmanlı fethinden beri burada bulunduklarını, hatta yerine getirmekte oldukları “Tahtacılık” hizmeti karşılığında Aydınoğulları tarafından kendilerine bazı vergi muafiyetleri tanındığı ortaya koymaktadır. Bu itibarla, Tahtacıların Batı Anadolu’ya XVIII. yüzyılda gelmiş oldukları yolunda bugüne kadar ileri sürülen kanaatlerin bir daha gözden geçirilmesi gerekmektedir
Kutsal Sözün Belleği Olarak Cönkler: Alevi Erkanına Ait Bir Cönk Üzerinde Ritüelik ve Edebi Bir İnceleme
No full textDie Sammlungen (cönk), die eine sehr bedeutende Rolle in türkischer Kultur und Literatur spielen, zeichnen sich innerhalb der schriftlichen Tradition der Aleviten durch eine spezifische Struktur aus. In diesem Sinne fällt auf, dass insbesondere die Sammlungen der alevitischen Geistlichen (dede) und der Saz-Spieler und Hymnen-Sänger (zakir) inhaltlich nach der rituellen Praxis der Zwölf Dienste (Oniki Hizmet) editiert wurden, welche während der Cem-Andachten praktiziert und als das wichtigste Ritual der Aleviten gelten. Die Sammlungen (cönk) haben in dieser Hinsicht innerhalb des alevitischen Glaubenssystems neben ihrer kulturellen und literarischen Wertigkeit auch eine rituelle Bedeutung. Diese besondere Bedeutung der von alevitischen Autoren verfassten Sammlungen zeigt sich auch darin, dass sie im Rahmen des Vergleichs des Rituals mit mündlicher und schriftlicher Tradition wichtige Anhaltspunkte zur Erklärung ritueller Praxis der vergangenen Jahre geliefert haben.
Wir werden in dieser Arbeit die rituellen Aspekte der alevitischen Schrifttradition und der Sammlungen (cönk) am Beispiel einer Sammlung von Seyyid Derviş Ali behandeln, der in der zweiten Hälfte des 19. Jahrhunderts gelebt hat und dem Zweig der Ağuiçen Ocağı (Geistlichenhäuser Ağuiçen) in Diyarbakır gehörte. Diese erwähnte Sammlung (cönk), die förmliche Beispiele aus den religiösen Gesängen zu Ehren der Zwölf Imame (düvaz imam), aus den Ansprachen (nutuk), aus den Volksdichtungen (tevhit), aus der Rezitation der Klagelieder für die Gefallenen in Karbela (mersiye) und Auferstehungslieder (miraçlama) enthält, welche von den zu den alevitischen Geistlichenhäusern der Region Diyarbakır gehörenden Gemeinden in den Cem- Gottesdiensten praktiziert werden, ist auch wegen ihrer Rolle bei der Erklärung der Praxis der zu den Ritualen gehörenden gereimten Texte sehr wichtig.
Daraus, dass im Rahmen der Feldforschungen in der Region festgestellt wurde, dass viele der gereimten Texte in den Cem-Gottesdiensten, die heute immer mehr aus den Köpfen gelöscht werden, in dieser Sammlung (cönk) – explizit - erwähnt werden, wird klar, dass die rituelle und literarische Untersuchung der Sammlungen durch Gegenüberstellungen mit der mündlichen Tradition an Bedeutung zugenommen hat. Die Tatsache, dass zudem in der alevitischen Schrifttradition die von den alevitischen Geistlichen verfassten Bücher für religiöse Handlungen (erkân defteri) und Sammlungen (cönk) meistens entsprechend der rituellen Struktur geordnet und klassifiziert werden, verdeutlicht die Wichtigkeit dieser Art von Gegenüberstellung und Untersuchung umso mehr. In diesem Sinne beschäftigt sich die vorliegende Arbeit zum einen mit der Untersuchung des Stellenwerts, den die gereimten Texte aus der Sammlung von Seyyid Derviş Ali in der rituellen Struktur einnehmen und zum anderen mit den funktionalen Eigenschaften dieser gereimten Texte, die sie entsprechend den Arten der Dichtung innerhalb des Rituals haben und dabei mit der wörtlichen Tradition und den anderen geschriebenen Quellen verglichen werden. In der zweiten Stufe werden die Ergebnisse über jene Gedichte präsentiert, die in dieser Sammlung vorkommen und förmlich und inhaltlich aus literarischer Sicht untersucht wurden.“Conks” which have an important place in Turkish culture and literature, show a unique structure within Alevi writing tradition. In this sense, it occurs that the contents of “conks” belonging to “dedes” and “zakirs”, are organized in accordance with ritual practices known as Twelve Services performed within “cems” which are the most important ritual of Alevi belief system. From this aspect, “conks” have a ritual value along with cultural and literary values within Alevi belief system. This characteristic of “conks” belonging to Alevi authors provides important suggestions directed to the clarification of ritual performance in the past years, as a result of comparison of ritual and oral tradition with `writing tradition.
In this paper, ritual aspects related to Alevi writing tradition and “conks”, were analyzed on the sample of a “conk” belonging to Dervish Seyit Ali member of Diyarbakir wing of the Aguicen “ocak”, who lived in the second half of the 19th century. This “conk” which contains examples of “deyish”, “duvaz imam”, “nutuk”,“tevhit”, “mersiye” and “miraclama” types performed in the past years within “cem” rituals of communities connected to Alevi “ocaks” of Diyarbakir province, is quite important in terms of clarification of poetical performances regarding rituals. The fact that many poetical texts concerning “cem” rituals which are about to be forgotten and were recorded within our field work, are in this conk increases the importance of comparative analysis between the conk and oral tradition in terms of ritual and literature. Besides, when taken in account that in Alevi writing tradition practice books and “conks” belonging to “dedes” are usually organized and classified by ritual structure, the importance of this kind of comparison and analysis will be better understood. Within this scope, functional characteristics of the poetical texts in the conk, which is the subject of our paper, within ritual are analyzed comparatively with oral tradition and other written sources concerning place of the texts in the ritual structure and types of poems. As for the second stage of the research, there will be presented the results obtained in the wake of literary analysis of the form and content of poems included in the “conk”.Türk kültür ve edebiyatında oldukça önemli bir yere sahip olan cönkler, Alevi yazma geleneği içerisinde kendine özgü bir yapı gösterir. Bu anlamda bilhassa dedelere ve zâkirlere ait cönklerin içeriklerinin Alevi inanç sisteminin en önemli ritüeli olan cemlerinde icra edilen On İki Hizmet adı verilen ritüelik uygulamalara göre düzenlenmiş olduğu görülür. Cönkler bu yönüyle Alevi inanç sistemi içerisinde kültürel ve edebî değerlerinin yanı sıra, ritüelik bir değere de sahiptirler. Alevi müelliflere ait cönklerin bu özelliği ritüelin ve sözlü geleneğin yazılı gelenekle karşılaştırılması sonucunda geçmiş yıllardaki ritüelik icranın aydınlatılmasına yönelik önemli ipuçları sunmaktadır.
Bu çalışmamızda, Alevi yazma geleneği ve cönkleri ile ilgili ritüelik hususlar 19. yüzyılın ikinci yarısında yaşamış olan Ağuiçen Ocağı’nın Diyarbakır koluna mensup Seyyid Derviş Ali’ye ait bir cönk örnekleminde ele alınmıştır. Diyarbakır yöresi Alevi ocaklarına mensup toplulukların geçmiş yıllarda cemlerinde icra edilen deyiş, düvaz imam, nutuk, tevhit, mersiye ve miraçlama türlerinden örnekler içeren bu cönk, ritüellere ait manzum icraları aydınlatması bakımından oldukça önemlidir. Yörede gerçekleştirdiğimiz saha çalışmalarında bugün hafızalardan silinmek üzere olan cem ritüellerine ait birçok manzum metnin bu cönkte yer alması, cönkün sözlü gelenekle mukayeseli olarak ritüelik ve edebî açıdan incelenmesinin önemini arttırmıştır. Kaldı ki Alevi yazma geleneğinde bilhassa dedelere ait erkân defterleri ve cönklerin çoğu zaman ritüelik yapıya göre tanzim ve tasnif edildiği düşünüldüğünde bu tür bir karşılaştırma ve incelemenin önemi daha da iyi anlaşılacaktır. Bu çerçevede, çalışmamıza konu olan cönkteki manzum metinlerin ritüelik yapı içerisindeki yeri ve şiir türlerine göre ritüel içerisinde sahip oldukları işlevsel özellikleri sözlü gelenek ve diğer yazılı kaynaklar ile mukayeseli olarak analiz edilmiştir. İkinci aşamada ise cönkte yer alan şiirlerin şekil ve içerik olarak edebî açıdan incelenmesi sonucunda elde edilen bulgulara yer verilmiştir
Genelde Dergâhların Özelde Hacı Bektaş Dergâhının Konumu Ve Çözüm Önerileri
No full textThere has been different approaches and perceptions about dervish convents and their locations during historical process. Currently, these Islamic monasteries have an important role in terms of their functions and their spritual responsibilities for society. Partially, Convent of Haci Bektas Veli Dargah has been discussed during the historical process by academicians and researchers. These discussions has based on its functionality. Solutions about coordinations has aslo been produced by researchers. As we know, dervish convents, in other words dervish monasteries means a place where sheikh’s lived and maintained their rituals. These monasteries have important religional and social roles during historical process. These monestries and zawiyahs were places that lived Islamic mysticism. Islamic mysticism was very important for society. Because this notion is a common ground for both Alevi and Sunni people. Now, we can say that closed up these places provide people to free zone caused to disappeared of this common ground for people. At the present time, Convent of Haci Bektas Veli is most important monastery for Alevi community, but unfortunately it has been unabled to exceed historical places to visit.
Convent of Haci Bektaş Veli has not a function as a monastery because of in accordance with the law no 677. This place has statuted as a museum and visitors had to pay museum entrance fee until quite recently. At the present time, what can we do for invigorate this place again? Could djemevis as a place that teached and learned Alevism and Bektashism bridge the places?Türkiye’de dergâhlar ve bunların konumu ile ilgili tarihsel süreç içinde yapılan değerlendirmeler bizi farklı anlayışlar ve görüşleri ortaya koymaktadır. Günümüzde dergâhların işlevleri ile ilgili tartışılan sorunların başında bunların etkinliğinin yanında taşıdıkları manevi rollerini ne ölçüde yerine getirdikleridir. Özellikle Hacı Bektaş Veli’nin türbesinin de içinde bulunan mekânın fonksiyonelliği ile ilgili tartışmalar her geçen gün artmakta, bu konuda ne gibi tedbirlerin alınması gerektiği çeşitli kesimlerce ele alınmaktadır. Bilindiği üzere tarikat pirlerinin veya tarikatın büyük şeyhlerinin ikamet edip irşat faaliyetlerini sürdürdükleri veya kabirlerinin bulunduğu merkezî tekke anlamındaki yerlere dergâh (büyük tekke) denmektedir. Bu dergâhların her biri hem inançsal, hem de sosyal açıdan geçmişte önemli rollere sahip olmuşlardır. Bu tekke ve zaviyeler, Alevîlerle Sünniler arasında önemli ortak paydalardan biri olan tasavvufun yaşandığı yerlerdi. Bunların kapatılmasının kitabî din anlayışı dışında bir serbestlik sağlayan böyle önemli bir kaynaşma merciinin ortadan kalkmasına yol açtığı söylenebilir. Günümüzde Alevilerin en önemli tekkelerinden birisi olan Hacı Bektaş Tekkesi her ne kadar ziyarete açık bir yer ise de bu ziyaret bir kabir ziyaretinden öteye geçmez. Dergâh olarak tam işlevsel olamamasının önündeki engel “677 sayılı Tekke ve Zaviyeler Kanunu”dur. Müze statüsünde olan bu yere yakın zamana kadar ücret ödeyerek giriliyordu. Tekke ve zaviyelerin geçmişte nasıl bir mekân olduğu bugün ise toplumun manevi ihtiyaçlarına cevap verebilmesi için hangi düzenlemelerin yapılması gerekmektedir? Günümüzde Alevî ve Bektaşîliğin öğretildiği merkezler olarak hizmet görecek cemevleri acaba bu boşluğu doldurabilecek midir