Journal of Alevism – Bektashism Studies
Not a member yet
365 research outputs found
Sort by
XVI. Yüzyılın Başlarında Tutulan Tahrir Defterlerinde Kızılbaşlara Dair Notların Tarih Açısından Önemi
Get PDFDas Thema Kızılbaş und Kızılbaştum hat seit den Anfängen des 20. Jahrhunderts unter den Themen Platz eingenommen, die die Aufmerksamkeit der Welt der Wissenschaft auf sich ziehen und diskutiert werden. Tag für Tag nehmen Arbeiten über das Thema in Bezug auf Anzahl, Vielfalt und Qualität zu. Es ist zu erkennen, dass in manchen dieser Forschungen osmanische Archivdokumente mit Sorgfalt benutzt worden sind. Besonders die Urteile in den Mühimme-Heften, die im Dîvân-ı Hümâyûn, dem Zentrum der osmanischen Regierung, festgehalten wurden, und die Archivdokumente in Bezug auf Zawiyas bildeten die Hauptquelle zahlreicher Forschungen.
Die Tahrir-Hefte zählen zu den primären Quellen in Bezug auf soziale, ökonomische, finanzielle, rechtliche, demographische, militärische, toponomastische, religiöse und sufistische Themen aus der Zeit des Osmanischen Reiches. Fast all diese Hefte wurden von Forschern untersucht und sehr viele wurden zum Thema von Master- und Doktorarbeiten. Manche von ihnen wurden in Buchform gebracht und veröffentlicht. Viele Themen in Bezug auf die osmanische Periode wurden durch Verwendung der Daten dieser Hefte aufgeklärt. Allerdings ist zu sehen, dass es, obwohl so viele Bücher, Thesen, Artikel und Erklärungen veröffentlich wurden, Punkte gibt, die übersehen und nicht beachtet wurden.
In diesem Artikel wird die Bedeutung von Notizen in Tahrir-Heften des frühen 16. Jahrhunderts aufgeklärt werden, in denen die Begriffe “Kızılbaş”, “Kızılbaş fetreti”, “Kızılbaş kıranı”, “Kızılbaş zamanı”, “sürh”, “sürh-serân” und “…mâl-ı sürh-serân” vorkommen. Mit diesen Begriffen wird es möglich sein, die Sichtweise des Osmanischen Reiches auf die Kızılbaş mit offiziellen Dokumenten zu enthüllen.
Die Bedeutung der Steuern, die unter dem Namen “sürh-serân” (die Kızılbaş) und “… mâl-ı sürh-serân” erhoben wurden, wird ausführlich erklärt werden. Der Begriff “…mâl-ı sürh-serân” legt die Existenz einer Praktik offen, die beweist, dass die Kızılbaş-Turkmenen aus manchen ihrer Siedlungsgebiete in Anatolien auswanderten.
Es ist möglich, manche konkrete Beispiele dafür zu sehen, wie sich die Einflüsse der osmanisch-safawidischen Auseinandersetzungen auf offizielle osmanische Korrespondenzen ausgewirkt haben. Zudem werden ihre Auswirkungen auf Bevölkerungsbewegungen, ihre Resultate und ihre Reflexionen auf heute beleuchtet. So ist es wichtig, die Bedeutung von Informationen in Archivaufzeichnungen und Notizen mit der Öffentlichkeit zu teilen, um manche heutigen ökonomischen, kulturellen, sozialen und religiösen Probleme besser verstehen zu können.
Mit der Erklärung der erwähnten Begriffe wird es möglich sein, die Auswirkungen der osmanisch-safawidischen Auseinandersetzungen auf die Gemeinschaften der Kızılbaş- Turkmenen, die in anatolischen Sandschaks wie Amid, Mardin, Arapkir, Ergani, Çermik, Siverek, Kiğı, Çemişgezek, Harput, Teke, Çorum, Canik und Musul lebten, im Lichte der Dokumente zu betrachten.
In dieser Arbeit werden 22 kurze und manchmal auch nur aus einem Satz bestehende Notizen, die wir in Bezug auf das Thema festgestellt haben, erklärt werden. Dank diesen Notizen wird es möglich sein, die Sichtweise der osmanischen Staatsführung des frühen 16. Jahrhunderts auf die Kızılbaş zu sehen und einige der Praktiken der Osmanen gegenüber ihnen zu verstehen.Since the beginning of the 20th century, the subject of Kizilbashes (Red-Heads) and Kizilbashism has taken its place among the subjects that attract the attention of the scientific world and are discussed. Studies on the subject are increasing day by day in terms of number, variety and quality. In some of these studies, it is seen that Ottoman archive documents were used meticulously as a source. Especially, the archive documents about the provisions and lodges in the Mühimme Books kept in the Divanıhümayun, which was the centre of the Ottoman administration, constituted the main source of many studies.
Tax (tahrir) record books are one of primary source of reference for social, economic, financial, legal, demographic, military, toponymy, religious and Sufism issues regarding to the Ottoman Empire Period. Researchers have analysed almost all of these record books and many of these records have been the subject of master’s and doctoral dissertations. Some of them were published as books. The data from these records have clarified many issues regarding the Ottoman Period. However, despite the publication of so many books, theses, articles and papers, there are some issues that are overlooked and not paid attention to.
This paper will clarify the nature of the notes from the record books kept at the beginning of the 16th century, in which are mentioned the terms “Kızılbaş”, “Kızılbaş fetreti”, “Kızılbaş kıranı”, “Kızılbaş zamanı”, “surh”, “surh-serân” and “mâl-ı Sürh-serân”. With these terms, it will be possible to explain the viewpoint of the Ottoman Empire towards the Kizilbash with official documents.
The nature of the tax collected under the name “Sürh-seran” (Kizilbashes) and “... mâl-ı Sürh-seran” will be explained in details. The term “… mâl-ı Sürh-serân” reveals the existence of an enforcement which proves that the Kizilbash-Turkmens migrated from some of their settlements in Anatolia.
It is possible to see some concrete examples of the effects of the Ottoman-Safavid struggle on Ottoman official documents. In addition, the paper will give an insight into the effects on population movements and their results, and their reflections to the present. Thus, it is important to share with the public the importance of information and notes from archive records in order to better understand some of today’s economic, cultural, social and religious issues.
With the explanation of these terms, it will be possible to see the effects of the Ottoman-Safavid struggle in Anatolia on the Kizilbash-Turkmen community living in sanjaks, such as Amid, Mardin, Arapkir, Ergani, Çermik, Siverek, Kiğı, Çemişgezek, Harput, Teke, Çorum, Canik and Mosul, in the light of the documents.
This paper will analyse 22 short and some one-sentence notes that we identified on the subject. By means to these notes, it will be possible to see the viewpoint and to understand some of the enforcements of the Ottoman State administration towards the Kizilbashes at the beginning of the 16th century.Kızılbaşlar ve Kızılbaşlık konusu XX. yüzyılın başlarından itibaren ilim âleminin dikkatini çeken ve üzerinde durulan konular arasındaki yerini almıştır. Gün geçtikçe konu ile ilgili çalışmalar sayı, çeşitlilik ve nitelik bakımından artmaktadır. Bu araştırmaların bazılarında kaynak olarak Osmanlı arşiv belgelerinin titizlikle kullanıldığı görülmektedir. Özellikle Osmanlı yönetiminin merkezi olan Divanıhümayun’da tutulan Mühimme Defterlerindeki hükümler ve zaviyeler ile ilgili arşiv belgeleri birçok araştırmanın temel kaynağını oluşturmuştur.
Tahrir Defterleri, Osmanlı Devleti Dönemi’ne ait sosyal, ekonomik, malî, hukuki, demografik, askerî, toponomi (adbilim), dinî ve tasavvufi konular ile ilgili olarak başvurulan kaynakların başında yer almaktadır. Bu defterlerin hemen tamamı araştırmacılar tarafından incelenmiş ve birçoğu yüksek lisans ve doktora tezlerine konu olmuştur. Bazıları kitap hâline getirilerek yayımlanmıştır. Bu defterlerin verileri kullanılarak Osmanlı Dönemi’ne dair birçok konu açıklığa kavuşturulmuştur. Ancak bunca kitap, tez, makale ve bildirilerin yayımlanmış olmasına rağmen gözden kaçan, dikkat edilmeyen hususların olduğu görülmektedir.
Bu makalede XVI. yüzyılın başlarında tutulan tahrir defterlerinde yer alan “Kızılbaş”, “Kızılbaş fetreti”, “Kızılbaş kıranı”, “Kızılbaş zamanı”, “sürh”, “sürh-serân” ve “…mâl-ı sürhserân” terimlerinin geçtiği notların mahiyeti açıklığa kavuşturulacaktır. Bu terimlerle Osmanlı Devleti’nin Kızılbaşlara bakış açısını resmî belgelerle açıklama imkânı bulunacaktır.
“Sürh-seran” (Kızılbaşlar) ve “…mâl-ı sürh-seran” adı altında tahsil edilen verginin mahiyeti ayrıntılı olarak açıklanacaktır. “…mâl-ı sürh-serân” terimi, Kızılbaş-Türkmenlerin Anadolu’daki bazı yerleşim yerlerinden göç ettiklerini ispatlayan bir uygulamanın varlığını ortaya koymaktadır.
Osmanlı-Safevî mücadelesinin etkilerinin Osmanlı resmî yazışmalarına yansımalarının bazı somut örneklerini görmek mümkündür. Bunun yanında nüfus hareketleri üzerindeki etkileri ve bunun sonuçları ile günümüze yansımalarına projeksiyon tutulacaktır. Böylece günümüzdeki bazı ekonomik, kültürel, sosyal ve dinî meseleleri daha iyi anlamak için arşiv kayıtlarındaki bilgi ve notların önemini kamuoyuyla paylaşmak önemlidir.
Belirtilen bu terimlerin açıklanmasıyla Osmanlı-Safevî mücadelesinin Anadolu’daki Amid, Mardin, Arapkir, Ergani, Çermik, Siverek, Kiğı, Çemişgezek, Harput, Teke, Çorum, Canik ve Musul gibi sancaklarda yaşayan Kızılbaş-Türkmen topluluğu üzerinde meydana getirdiği etkileri, belgeler ışığında görmek mümkün olacaktır.
Bu çalışmada konu ile ilgili olarak tespit ettiğimiz 22 kısa ve bazen de tek cümlelik not açıklanacaktır. Bu notlar sayesinde XVI. yüzyılın başlarında Osmanlı Devlet yönetiminin Kızılbaşlara bakış açısını görmek ve onlara yönelik bazı uygulamaları anlamak mümkün olacaktır
Rus Kaynaklarına Göre Hacı Bektaş Velî ve Bektaşilik
Get PDFHacı Bektaş Velî (gest. 1271[?]), der als Begründer des Bektaşi-Ordens gilt, ist einer der Hauptvertreter des türkisch-islamischen Denkens und dessen religiöser Traditionen. Er ist eine Persönlichkeit, die sowohl mit ihrer historischen Persönlichkeit und legendenhaften Aspekten, als auch mit den Lehren, die sie hervorgebracht hat, nicht nur in Anatolien, sondern auch in vielen Ländern wie Aserbaidschan, Irak, Ägypten, Bulgarien, Griechenland und sogar Ungarn damals wie heute weiterhin Einfluss hat. Hacı Bektaş Velî und der Einfluss, den er in der gesamten türkisch-islamischen Welt, vor allem in Anatolien, erweckte, hat das Interesse von Forschern auf sich gezogen, die in Fachgebieten der Geschichte, Sprache, Literatur, Soziologie u.a. tätig sind. Seit die ersten Arbeiten über Hacı Bektaş Velî und das Bektaschitentum hervorgebracht wurden, wurden in verschiedenen Gesellschaften viele Werke in diesem Gebiet verfasst. Diese Arbeiten haben mit der Zeit sogar den Status von eigenständigen Forschungsgebieten erlangt. Besonders Orientalisten, unter denen sich viele Turkologen, Historiker, Philologen und Experten der Forschungen zum Islam befanden, nahmen an den Forschungen in diesem Gebiet teil, da sie wissen wollten, was in der türkisch-islamischen Welt vor sich ging. Mit anderen Worten wurden über Hacı Bektaş Velî und das Bektaschitentum sowohl in unserem Land als auch im Ausland zahlreiche Forschungen betrieben. In diesem Gebiet wurden Aufsätze, Artikel in Enzyklopädien, Monographien, Sonderausgaben von Zeitschriften, Geschenkbücher, Untersuchungen und Veröffentlichungen von Werken, Jahresausgaben, bibliographische Arbeiten u.ä. Arten von Abfassungen und Übersetzungen hervorgebracht. Die besagten Arbeiten wurden auch auf wissenschaftlichen Veranstaltungen wie speziellen nationalen und internationalen Tagungen, Symposien und Konferenzen dargestellt. Die russisch-sowjetischen Forscher, die zu einer großen Mehrheit aus Turkologen, Historikern, Philologen, Ethnologen und Experten zu Forschungen über islamische Geschichte bestanden und über eine umfassende Belegschaft verfügten, konzentrierten sich auf Themen wie die große Rolle und die Einflüsse von Hacı Bektaş Velî auf den Schutz der türkisch-islamischen Denkweise und dessen Kultur. Parallel dazu haben sie auch der Charakter und die philosophischen Grundlagen des Bektaschitentums interessiert. Am Ende dieses Prozesses, der mit Neugier begann und sich in akademisches Interesse verwandelte, ist eine ernstzunehmende russische Literatur über Hacı Bektaş Velî und das Bektaschitentum hervorgegangen. Das Ziel dieses Artikels ist es, die schriftlichen russischen Quellen über Hacı Bektaş Velî und das Bektaschitentum – im Rahmen der gegebenen Möglichkeiten – zu erfassen, die unter diesen Arbeiten hervorstechenden darzulegen und, unter Verfolgung der Methode der Beschreibung und Bewertung, den Lesern die in diesem Fachgebiet verfassten Kommentare und Beurteilungen der russischen Forscher und anderen Autoren, die ihre akademischen Veröffentlichungen auf Russisch verfasst haben, zu präsentieren. Es muss auch angemerkt werden, dass in diesem Artikel die besagten Arbeiten unter Beachtung des Zeitraums, in dem die durchgeführt wurden, chronologisch geordnet wurden. Schlussendlich beabsichtigt dieser Artikel einen Beitrag zur türkischen Literatur über Hacı Bektaş Velî und das Bektaschitentum darzustellen. Somit hofft der Autor des Artikels auch dem Quellen- und Materialindex laufender und zukünftiger Forschungen in unserem Land nützlich zu sein.Haci Bektash Veli (d. 1271[?]), considered to be the founder of the Bektashism, is one of the leading representatives of Turkish-Islamic thought and belief traditions. He is a person whose influence continues today, as in the past, not only in Anatolia, but also in many countries such as Azerbaijan, Iraq, Egypt, Bulgaria, Greece, Albania and even Hungary, both as historical personality and with his mythical aspects, and his teachings.Haci Bektash Veli and his influence in the entire Turkish-Islamic world, especially in Anatolia, have caught the attention of the researchers from the fields of History, Language, Literature, Sociology, etc. Since the first studies on Haci Bektash Veli and Bektashism have been revealed, many works have been written in this field in various societies. Moreover, these studies become an independent research area over time. In particular, orientalists, including many turkologists, historians, philologists and experts in Islamic studies, were involved in this field, wondering about Turkish-Islamic world. In other words, many researches about Haci Bektash Veli and Bektashism have been carried out both in our country and abroad; original works and translations, such as articles, encyclopaedia articles, monographs, journal special issues, tribute books, surveys and publications, annuals, bibliographic studies, etc. were published in this field. These studies also found their own expression in the scientific events, such as special national and international congresses, symposiums and conferences.Russian-Soviet researchers, who mostly include turkologists, historians, philologists, ethnologists and experts in Islamic historical researches and have a large expert staff, have focused on the great role and effects of Haci Bektash Veli in the preservation of Turkish-Islamic thought and culture. Correspondingly, the essence and philosophical foundations of Bektashism have also attracted their attention. As a result of this process, that began with curiosity and turned into academic interest, a significant literature in Russian on Haci Bektash Veli and Bektashism has emerged.The aim of this paper is to identify- within the available possibilities- Russian written sources on Haci Bektash Veli and Bektashism, to reveal the prominent studies among them and to present comments and evaluations of Russian researchers and other authors who have written their academic publications in Russian in this field, by using the method of description and evaluation. We should specify that in the paper we followed a chronological order taking into account the dates on which these studies were conducted.Finally, this paper aims to contribute to the literature in Turkish on Haci Bektash Veli and Bektashism. Thus, the author of the paper hopes that the paper will be useful in terms of the directory of sources and materials for the ongoing and future researches in our country.Bektaşilik tarikatının kurucusu olarak kabul edilen Hacı Bektaş Velî (ö. 1271 [?]), Türk-İslâm düşünce ve inanç geleneklerinin önde gelen temsilcilerinden biridir. O, hem tarihsel kişiliği ve menkıbevî yönleriyle hem de ortaya koyduğu öğretilerle sadece Anadolu’da değil, Azerbaycan, Irak, Mısır, Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk ve hatta Macaristan gibi birçok memlekette geçmişte olduğu gibi, bugün de etkisini sürdüren bir şahsiyettir.Hacı Bektaş Velî ve onun başta Anadolu toprakları olmak üzere tüm Türk-İslâm Dünyasında uyandırdığı etki; tarih, dil, edebiyat, sosyoloji vd. bilim dallarında faaliyette bulunan araştırmacıların dikkatini çekmiştir. Hacı Bektaş Velî ve Bektaşilikle ilgili ilk çalışmaların ortaya konmasından itibaren çeşitli toplumlarda bu alanda birçok eser kaleme alınmıştır. Dahası, bu çalışmalar zamanla müstakil bir araştırma alanı statüsüne kavuşmuştur. Özellikle, aralarında çok sayıda Türkolog, tarihçi, filolog ve İslâm araştırmaları uzmanının bulunduğu oryantalistler, Türk-İslâm Dünyasında ne olup bittiğini merak etmek suretiyle bu alana dâhil olmuşlardır. Başkaca bir deyişle, Hacı Bektaş Velî ve Bektaşilikle ilgili olarak hem ülkemizde hem de yurtdışında birçok araştırma yapılmış; bu alanda makale, ansiklopedi maddeleri, monografi, dergi özel sayıları, armağan kitaplar, eser tetkik ve neşirleri, yıllıklar, bibliyografik çalışmalar vb. biçimlerde telif ve tercüme eserler ortaya konmuştur. Söz konusu çalışmalar, kendi ifadesini aynı zamanda özel ulusal ve uluslararası kongre, sempozyum ve konferans gibi bilimsel etkinliklerde de bulmuştur. Büyük bir çoğunluğu Türkolog, tarihçi, filolog, etnolog ve İslâm tarihi araştırmaları uzmanlarından oluşan ve geniş bir kadroya sahip olan Rus-Sovyet araştırmacıları da Hacı Bektaş Velî’nin Türk-İslâm düşünce ve kültürünün korunmasındaki büyük rolü, etkileri vb. konular üzerine eğilmişlerdir. Buna paralel olarak Bektaşiliğin mahiyeti ve felsefî temelleri de onların ilgisini çekmiştir. Merakla başlayan ve akademik ilgiye dönüşen bu sürecin sonucunda Hacı Bektaş Velî ve Bektaşilikle ilgili ciddî bir Rusça literatür ortaya çıkmıştır.Bu makalenin amacı, Hacı Bektaş Velî ve Bektaşilikle ilgili yazılı Rusça kaynakları -mevcut olanaklar çerçevesinde- tespit etmek, bu çalışmalar arasından öne çıkanları ortaya koymak, betimleme-değerlendirme yöntemini izlemek suretiyle Rus araştırmacıların ve akademik yayınlarını Rusça telif etmiş olan diğer yazarların bu alandaki yorum ve değerlendirmelerini okurlara sunmaktır. Makalede, söz konusu çalışmaların yapıldığı tarihler dikkate alınmak suretiyle kronolojik bir izlek izlendiği de belirtilmelidir.Son olarak bu makale, Hacı Bektaş Velî ve Bektaşilikle ilgili Türkçe literatüre bir katkı sunma amacı taşımaktadır. Böylece, makalenin yazarı, ülkemizde devam eden ve gelecekte gerçekleştirilmesi düşünülen ilgili araştırmalara kaynak ve malzeme dizini bakımından yararlı olmayı da ummaktadır
Hatâyî’nin Nasihatnâmesi
Get PDFIn der klassischen Literatur werden ethisch-didaktische Werke, die mit dem Ziel geschrieben worden sind, Ratschläge zu einem Thema zu geben, als Nasihatnâme oder Pendnâme bezeichnet. Ein Werk dieses Genres ist das Nasihatnâme, das von Hatâyî verfasst wurde. Dieses Werk, das gemeinsam mit dem Diwan Hatâyîs auch in den Anordnungen (Buyruk) des ŞeyhSafî, den in Anatolien zusammengestellten Gedichtsammlungen und den Erkânnâme-Werken, die die Grundlagen des Ordens (Tarikat) erklären, oft erwähnt wird, besteht aus Ratschlägen an die Darwische über die Ja’fariyya (Ca’ferîlik), Wahdatul- Wujud und die Safawiyya (Kızılbaştum) und bildet sich aus Tawhid-, Nubuwwa-, Imamat-, Nasiha- und Dua-Themen.
Der in seiner Zeit wichtige Werke verfassende und bahnbrechende Hatâyî, gilt als einer der sieben großen Dichter dieses literarischen Kreises, der der alevitischbektaschitischen Literatur seinen Stempel aufgedrückt hat. Obwohl Hatâyî die meiste Zeit seines kurzen Lebens für Regierungsangelegenheiten aufwendete, erschuf er ein reiches und vielseitiges Erbe. Er verfasste seine Werke sowohl nach Prosodie als auch Silbenversmaß und sie umfassten Genres der Epik und Lyrik. Er bereicherte unsere Literatur mit seinen Werken, die im Gedächtnis blieben und Vorbildcharakter aufweisen konnten. Die Rolle, die er in der Geschichte der Literatur und Sprache spielte, ist genauso wichtig wie die Rolle, die er in der Geschichte der Staatsbildung Aserbaidschans spielte. Zusammen mit der offiziellen Bedeutung, die er als staatsgründender Herrscher der türkischen Sprache verlieh, erschuf er als Dichter und Künstler unvergessliche Werke. Das Nasihatnâme, das eines dieser Werke ist, ist ein Masnawi, das die Ratschläge Hatâyîs an die Darwische behandelt.
Das Nasihatnâme, das, wie sein Name schon zu verstehen gibt, ein didaktisches Masnawi darstellt, ist ein Gedicht, in dem Hatâyî, der die Poesie benutzt, um seinen religiösen Glauben und seine Ideologie zu verbreiten, seine Liebe zur Ahl ul-Bayt sowie das Zeremoniell (Erkân) und die Praktiken des safawidischen Ordens erklärt und Ratschläge erteilt. In dieser Abhandlung wurde das Nasihatnâme in Bezug auf Metrum, Sprache, Kapitel, Inhalt und religiöse Elemente untersucht, um es bekannt zu machen und für Forschungen der türkischen Literatur zu gewinnen. Im Resultat wird deutlich, dass das Nasihatnâme einige Informationen über wichtige Themen in Bezug auf die Beziehung zwischen Anatolien und der Safawiyya, den Glauben der Safawiyya sowie die Struktur und Terminologie der Safawiyya. Es erschließt sich, dass Hatâyî, der Gedichte für didaktische Zwecke nutzte, im Masnawi Form- und Inhaltsänderungen vornahm, wie er es auch in seinen Ghaselen tat.In classical literature, moral-didactic works written in order to advise on a certain subject are called nasihatname or pendname. One of them is Nasihatname written by Hatayi. This work, which is frequently mentioned together with Hatayi’s Divan in the Sheikh Safi Buyruks/Commandments, in journals of poetry collected in Anatolia, and in the erkannames, that describe systems of orders, consists of the advices given to dervishes about the unity of being and Safavism (Kizilbash), and the topics like tehvid, prophethood, imamate, advice and prayer.
Hatayi, who wrote important works and blazed a trail in his period, is considered one of the seven great poets of this literary circle that leave its mark on Alevi-Bektashi literature. During his short life, Hatayi created a rich and versatile legacy although he spent most of his time on state matters. He wrote both epic and lyrical genres using both aruz and syllabic prosody, and enriched our literature with the memorable and exemplary works. His role in the history of literature and language is as important as the role he played in the history of Azerbaijan statism. As a ruler who established a state, he created unforgettable works as a poet and an artist together with giving a formal importance to the Turkish language. Nasihatname, one of these works, is a masnavi which treat Hatayi’s advices to dervishes.
Nasihatname, a didactic masnavi as its name suggests, is a poem in which Hatayi, who already uses poetry to spread his religious belief and ideology, gives advices and describes his love to Ehlibeyt, the erkan/rules and system of the Safavi order. This paper analyses the prosody, language, chapters, content and religious elements of Nasihatname in order to introduce it and contribute to the studies of Turkish literature. Ultimately, Nasihatname includes some information on important issues such as connection between Anatolia and Safavism, beliefs of Safavism, the structure and terminology of Safavism. Hatayi, who used the poetry for didactic purposes, changed form and content in masnavi as he did in ghazals.Klasik edebiyatta bir konu üzerinde öğüt vermek amacıyla yazılmış ahlaki-didaktik eserlere nasihatnâme yahut pendnâme denir. Bu türden eserlerden biri de Hatâyî’nin yazmış olduğu Nasihatnâme’dir. Hatâyî Divanı ile beraber Şeyh Safî Buyruklarında, Anadolu’da derlenen şiir mecmualarında, tarikat usullerini anlatan erkânnamelerde de sıkça kaydedilen bu eser; Ca’ferîlik, vahdet-i vücut ve Safevîlik (Kızılbaşlık) hakkında dervişlere verilen nasihatlerden ibaret olup tevhit, nübüvvet, imâmet, nasihat ve dua bahislerinden oluşur.
Döneminde önemli eserler vermiş ve çığır açmış olan Hatâyî, Alevî- Bektaşî edebiyatına damgasını vurmuş bu edebi çevrenin yedi büyük şairinden biri olarak kabul edilmiştir. Hatâyî, kısa süren yaşamı boyunca, vaktinin çoğunu devlet işlerine sarf etmesine bakmayarak zengin ve çok yönlü bir miras yaratmıştır. O hem aruz vezni hem de hece vezniyle, hem epik hem de lirik türlerde eser vermiş, akılda kalan, örnek olabilen eserleri ile edebiyatımızı zenginleştirmiştir. Onun edebiyat ve dil tarihinde oynadığı rol, Azerbaycan devletçiliğinin tarihinde oynadığı rol kadar önemlidir. Devlet kuran bir hükümdar olarak Türk diline verdiği resmi önemle beraber bir şair, sanatkâr olarak da unutulmaz eserler yaratmıştır. Bu eserlerden biri olan Nasihatnâme, Hatâyî’nin; dervişlere verdiği nasihatleri işleyen bir mesnevidir.
Adından da anlaşılacağı üzere didaktik bir mesnevi olan Nasihatnâme, şiiri zaten dini inanışını ve ideolojisini yaymak adına kullanan Hatâyî’nin, Ehlibeyt sevgisini, Safevî tarikatının erkânı ve usulünü anlattığı ve öğütler verdiği bir manzumedir. Bu yazıda Nasihatnâme; tanıtılıp Türk Edebiyatı araştırmalarına kazandırılmak amacıyla; vezin, dil, bölümler, muhteva ve dinî öğeler yönünden incelenmiştir. Sonuçta Nasihatnâme’nin; Anadolu ve Safevîlik alakası, Safevîliğin inançları, Safevîliğin yapısı ve terminolojisi hakkında önemli konularda birtakım veriler içerdiği görülmüştür. Şiiri didaktik amaçlarla kullanan Hatâyî’nin, gazellerinde yaptığı gibi mesnevide de şekil ve muhteva değişikliğine gittiği anlaşılmıştır
Yerinden Edilmiş Bir Topluluk ve Dolaşık Kimlik: İstanbul’da Alevilerin Dini Ritüelleri
No full textDas Hauptziel dieser Arbeit ist es, die natürliche Struktur eines religiösen Glaubens und dessen verworrene Identität im städtischen Zusammenhang mit einer anthropologischen Sicht zu untersuchen. Der derzeitige Fokus meiner Arbeit liegt auf der öffentlichen Darstellung der rituellen Praktiken der in die Städte Eingewanderten, was im Gegensatz zur sozialen Struktur und Führerschaft steht, die von regionalen Glaubensexperten gewährleistet werden, die als Dede bekannt sind. Seit die Aleviten in den 1950er Jahren massenweise aus ländlichen Gebieten in türkische Metropolen wie Istanbul eingewandert sind, hat sich die alevitische Identität in ein Labyrinth der sozio-politischen Hindernisse verwandelt. Der alevitische Glaube verliert aufgrund des Drucks sowohl vonseiten der Staatsmacht als auch der sunnitischen Gemeinschaften, sowie der Herangehensweise der alevitischen Vereine seinen angestammten Platz. Die alevitische Gesellschaft verliert die natürliche Umgebung, an die ihre Glauben geknüpft sind, ihr klanbezogenes Gemeinschaftsnetzwerk (Ocak), ihr Vertrauen in heilige ländliche Anführer, ihre spirituelle Geisteshaltung und Motivationen und ihre einzigartigen Wege Streitigkeiten untereinander zu lösen. Diese Arbeit legt die standardisierten Cem-Rituale und dessen Musikrepertoire und gleichzeitig durch Untersuchung der Elemente des in folkloristische Form gebrachten heiligen Tanzes (Semah) die theatralischen Seiten der städtischen Cem-Rituale dar. Außerdem beinhaltet sie eine kritische Analyse der Cem-Rituale. Im zweiten Teil der Arbeit wurde versucht die anderen Gründe zu verstehen, die dazu geführt haben, dass die alevitische Identität eine verworrene Form angenommen hat. Hierbei haben manche veröffentlichte Artikel in Bezug auf die alevitische Gesellschaft, Begriffe wie „heterodox“ und „synkretistisch“, die während der Definition des Alevitentums in dieser Art von Artikeln verwendet werden, die Hassreden und die Diskriminierung, die der alevitischen Gesellschaft entgegengebracht werden sowie die Islamophobie, die überall auf der Welt zu sehen ist, eine Rolle darin gespielt, dass die alevitische Identität einen verworrenen Zustand angenommen hat. Die Methode dieser Arbeit beinhaltet die ethnographische Forschungsmethode, die mehrheitlich qualitativ ist. In diesem Sinne wurden die Cem-Rituale in Istanbul durch Teilnahme beobachtet und währenddessen Informationen durch formelle und informelle Gesprächstechniken erlangt.This paper’s main goal is to examine the nature of a religious belief and its entangled identity in an urban context from an anthropological perspective. My work’s current focus is that the ritual practices of urban immigrants are displayed in the public space, unlike the social structure and guidance provided by a local religious expert known as a dede. Since the 1950s mass migration of Alevis from rural regions to the Turkish metropolises, such as Istanbul, the Alevi identity has been transformed into a labyrinth of socio-political obstacles and has been losing its place due to the pressures of both the state power and the Sunni and Alevi institutions. They have been losing the space that their belief attached, the clan-related (ocak) community network system, the reliance on rural divine leaders, their spiritual moods and motivations, the unique means of resolving community conflicts. The paper includes a standardized ritual and music repertoire, the revision of folklorized sacred dance (semah) elements, and a critical analysis of what can be seen as the theatrical aspects of urban cem. The second part of this paper is to understand other reasons why Alevi identity has become entangled. Certain writings about Alevis and using concepts about Alevism, such as heterodox and syncretic, ongoing hate speech and discrimination waged against them, Islamophobia seen worldwide, have played a role in the entangled identity of Alevis. We used the ethnography research method, which is mostly qualitative. It involves participatory observation of cem rituals in Istanbul, and obtaining information through informal and formal interview techniques used during observations.Bu çalışmanın temel amacı, dinsel bir inancın doğal yapısını ve onun dolaşmış kimliğini kentsel bağlamda antropolojik bir bakış açısıyla incelemektir. Çalışmamın şu anki odak noktası, dede olarak bilinen yerel inanç uzmanı tarafından sağlanan sosyal yapı ve rehberliğin aksine olarak kentsel göçmenlerin ritüel uygulamalarının kamusal alanda gösterilmesidir. 1950’li yıllarda Alevilerin kırsal bölgelerden İstanbul gibi Türk metropollerine kitlesel olarak göç etmesinden bu yana, Alevi kimliği sosyo-politik engellerin bir labirentine dönüştü. Alevi inancı hem devlet iktidarının hem de Sünni toplulukların baskıları ve Alevi derneklerinin yaklaşımları nedeniyle var olduğu yeri kaybediyor. Alevi toplumu inançlarının bağlı olduğu doğal alanı, klanla ilgili (ocak) topluluk ağı sistemini, kutsal kırsal liderlere olan güveni, manevi ruh hallerini ve motivasyonlarını, topluluk çatışmalarını kendi içinde çözmenin eşsiz yollarını kaybediyor. Bu çalışma, standartlaştırılmış olan cem ritüelleri ve ritüelin müzik repertuvarı ve aynı zamanda folklorize edilmiş kutsal dans (semah) öğelerinin gözden geçirilmesi ile kentsel cem ritüellerinin teatral yönlerini ortaya koymakta ve cem rituellerinin eleştirel bir analizini içermektedir. Çalışmanın ikinci kısmında ise, Alevi kimliğinin dolaşık hale gelmesinin diğer nedenleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu noktada Alevi toplumu ile ilgili yayınlanan kimi yazılar, bu tür yazılarda Aleviliğin tanımlanması sırasında kullanılan heterodoks ve senkretik gibi kavramlar, Alevi toplumuna karşı süregelen nefret söylemi ve ayrımcılık ve ayrıca dünya genelinde görülen İslamofobi, Alevi kimliğinin dolaşık hale gelmesinde rol oynamıştır. Bu çalışmanın yöntemi, çoğunlukla nitel olan etnografya araştırma yöntemini içermektedir. Bu doğrultuda, İstanbul’daki cem ritüelleri katılımlı olarak gözlemlenmiş ve katılımlı gözlem sırasında bilgiler resmi ve olmayan görüşme teknikleri ile elde edilmiştir
Alevi Bir Kadın Âşık Nevruza Bacı
Get PDFÂşık Nevruza Bacı, die durch ihren Mann Âşık Kul Semaî, der sowohl auf die Âşıks seiner Zeit als auch auf die nach ihm Einfluss hatte, mit dem Âşıktum begann, unterscheidet sich dadurch von vielen anderen weiblichen Âşıks, dass sie durch ein Traummotiv zum Âşık wurde. Aus diesem Grund nimmt sie besonders im Milieu, in dem sie aufwuchs, und unter den weiblichen Âşıks ihrer Zeit eine besondere Stellung ein.Die Umgebung, in der sie heranwachsen, und das Glaubenssystem, dem sie angehören, sind überaus wichtig für die Erziehung und Gedichte der Âşıks. In den Gedichten von Âşık Nevruza Bacı, die im alevitischen Glaubenssystem aufwuchs und mit der Tradition des Âşıktums intensiv vertraut war, lassen sich die Spuren des Umfelds, in dem sie aufwuchs, und des Glaubenssystems, dem sie angehörte, erkennen. Während Âşık Nevruza Bacı in ihren Gedichten den Weg beschrieb, den die Talips, die der alevitischen Tradition angehören, zu befolgen haben, sprach sie gleichzeitig besonders von Hacı Bektaş-ı Veli und ihrer Liebe zu ihm.Dem alevitischen Glauben nach gibt es bestimmte Phasen, die jemand, der sich auf den Weg Gottes begibt, durchschreiten muss und einige Regeln, die er einhalten muss. Die wichtigsten von ihnen besagen, dass man sich, um ein vollkommener Mensch zu werden und Gott zu erreichen, einem Murschid anschließen, sich selbst erkennen, sich von seiner Triebseele reinigen und die Phasen der Vier Tore und Vierzig Stufen der Reihe nach durchlaufen muss. Dem alevitischen Glauben nach können die Menschen das Geheimnis Gottes nur erreichen, wenn sie zu vollkommenen Menschen werden. Aus diesem Grund betonte auch Âşık Nevruza Bacı in ihren Gedichten, dass es notwendig ist, dass der Talip, d.h. die Person, die zu einem vollkommenen Menschen werden will, diese Phasen auf gebührende Weise durchschreiten müsse. Außerdem nimmt im alevitischen Glaubenssystem auch der Begriff des Musahiptums einen wichtigen Platz ein. Âşık Nevruza Bacı erwähnt in ihren Gedichten den Begriff des Musahiptums und merkt dabei an, dass auch sie selbst einen Musahip habe.Das Ziel dieser Arbeit ist es, die Gedichte von Âşık Nevruza Bacı, die im Glaubenssystem des Alevitentums erzogen wurde und eine weibliche Âşık ist, anhand von Beispielen zu untersuchen. An diese Gedichte wurde über ihre Nächsten gelangt und sie tragen die Werte des Glaubenssystems, dem Âşık NevruzaBacı angehörte. Außerdem wurden in der Arbeit das Leben von Âşık Nevruza Bacı, ihr Beginnen mit dem Âşıktum durch das Traummotiv und die Themen, die sie in ihren Gedichten bearbeitet hat, auf detaillierte Weise behandelt.Ashik Nevruza Baci, set about the ashik art through her spouse Ashik Kul Semai who influenced ashiks in his period and after, differs from other female ashiks by becoming an ashik due to a dream. For this reason, Ashik Nevruza Baci is in a different position than her female contemporaries, especially in the period and environment in which she grew up. The environment ashiks grew up in and the belief system they belong to are quite important in their upbringing and poetry. The poetry of Ashik Nevruza Baci, who grew up within the Alevi belief system and the ashik tradition, has traces of the environment she grew up in and the belief system she belongs to. In her poetry, Ashik Nevruza Baci, describing the path that aspirants should follow, especially speaks about Haci Bektash-i Veli and expresses her love for him. According to the Alevism belief, there are certain stages and rules that the person who is on the path of the truth must follow. In order to become a perfect human being and reach the God, the person has to have a guide/mentor, to know itself, to be free of self and to pass the whole of the stages on the path to God respectively. According to the Alevi belief, people can know the God’s secret only when they become perfect human being. For this reason, Ashik Nevruza Baci emphasized in her poems that an aspirant, i.e. the person who wants to become a perfect human being, should pass the stages properly. Moreover, the concept of “musahiplik” (spiritual companionship) also has an important place within the Alevi belief system. Dealing with this concept in her poetry, Ashik Nevruza Baci indicates that she’s also a “musahip”. The aim of this paper is to analyse with the examples Ashik Nevruza Baci’s poems which treat the values of the belief system she belongs to and which were reached through her relatives. Moreover, the paper discusses in detail the life of Ashik Nevruza Baci, her beginnings as an ashik related to the dream motif and the subjects of her poems.Âşıklığa, hem döneminde hem de kendinden sonraki âşıklar üzerinde etkili olan eşi Âşık Kul Semaî vasıtasıyla başlayan Âşık Nevruza Bacı’nın diğer birçok kadın âşıktan ayrılan yönü rüya motifiyle âşık olmasıdır. Bu nedenle özellikle yetiştiği çevrede ve dönemde Âşık Nevruza Bacı çağdaşı olan kadın âşıklardan farklı konum almaktadır. Yetiştikleri ortam ve mensubu oldukları inanç sistemi âşıkların yetişmesinde ve şiirlerinde oldukça önemlidir. Alevi inanç sistemi içerisinde yetişen ve âşıklık geleneği ile iç içe olan Âşık Nevruza Bacı’nın şiirlerinde yetiştiği ortamın ve mensubu olduğu inanç sisteminin izleri görülmektedir. Âşık Nevruza Bacı şiirlerinde; Alevi geleneğine mensup taliplerin izlemesi gereken yolu betimlerken aynı zamanda özellikle Hacı Bektaş-ı Veli’yi ve ona duyduğu sevgiyi dile getirmiştir. Alevilik inancına göre; Hak yoluna giren kişinin geçmesi gereken belirli aşamalar ve uyması gereken birtakım kurallar vardır. Bunların başında da kâmil insan olup Hakk’a ulaşabilmek için; bir mürşide bağlanmak, kendini bilmek, nefsinden arınmak ve dört kapı kırk makam aşamalarını sırasıyla geçmek gelmektedir. Alevi inancına göre insanlar; Allah’ın sırrına ancak kâmil insan olduklarında varabilirler. Bu nedenle Âşık Nevruza Bacı da şiirlerinde talibin yani kâmil insan olmak isteyen kişinin bu aşamaları layıkıyla geçmesi gerektiğine vurgu yapmıştır. Ayrıca Alevi inanç sistemi içerisinde musahiplik kavramı da önemli bir yer tutmaktadır. Âşık Nevruza Bacı, şiirlerinde musahiplik kavramına değinerek kendisinin de musahibi olduğunu belirtmiştir. Bu çalışmanın amacı; Alevilik inanç sistemi içerisinde yetişen ve badeli bir kadın âşık olan Âşık Nevruza Bacı’nın yakınları vasıtasıyla ulaşılabilen ve mensubu olduğu inanç sisteminin değerlerini işlediği şiirlerini örneklerle incelemektir. Ayrıca çalışmada, Âşık Nevruza Bacı’nın hayatı, rüya motifi ile âşıklığa başlaması ve şiirlerinde işlediği konular detaylı bir şekilde ele alınacaktır
Toplumsaldan Siyasala: Sosyo-Dinsel Bir İnşa Olarak Heterodoksi Kavramının Siyasallaşması
Get PDFFührungseliten, die politische Aufgaben wie den Aufbau einer neuen Gesellschaft oder das Stabilisieren der Existenz einer bereits bestehenden Gesellschaft übernommen haben, haben versucht, politische Kämpfe, die innerhalb der Gesellschaft aufkommen könnten, zu verhindern, indem sie besonders die Abhängigkeit der gesellschaftlichen Gruppen zueinander betont haben. Und die Literatur, die gemäß diesem ideologischen Ziel produziert wurde, wurde entweder mit soziologischen Termini gebildet, deren politische Eigenschaften in den Hintergrund gedrängt wurden, oder sie blieb unter dem großen Einfluss theologischer Perspektiven.
Die Arbeit, die versuchen wird zu zeigen, dass auch der Heterodoxiebegriff, den die Führungseliten benutzten, die das Ziel hatten, eine moderne und nationale Gesellschaft für den türkischen Nationalstaat zu erschaffen, innerhalb so eines Kontextes konstruiert wurde. Die Arbeit wird verfechten, dass sich dies ab Ende der 1980er Jahre zu verändern begann. Es wird aufgezeigt werden, dass die Populärpublikationen, die in diesen Jahren entstanden und sich weiterzuentwickeln begannen, keinen wesentlichen Unterschied zwischen den Kategorien Religion und Politik machten und von alevitisch-stämmigen Autoren produziert wurden, beim bestehenden Wandel einen wichtigen Einfluss hatten.
Es wird vorgebracht werden, dass die besagten Beiträge, die keine akademische Qualität aufweisen, dennoch zu Veränderungen in der Verwendung der Heterodoxieund Orthodoxiebegriffe im akademischen Feld geführt haben und dass sie bewirkt haben, dass diese Begriffe zusammen mit wichtigen Termini der politischen Literatur wie Widerstand, Gewaltherrschaft, Macht und geführte Volksgruppen bedacht werden. So wie die Arbeit, die die Rolle der Publikationen, die die alevitischen Gemeinschaften seit Ende der 1980er Jahren zu produzieren begannen, bei der Neuinterpretierung der Heterodoxie- und Orthodoxiebegriffe innerhalb des akademischen Feldes in ihren Fokus nimmt, aus diesem Anlass einen Beitrag für Arbeiten der Wissenschaftssoziologie in der Türkei leisten wird, so wird sie auch zeigen, was für Ergebnisse diese unterschätzten und übersehenen Populärpublikationen für Arbeiten der Politikwissenschaft hervorbrachten.
Im ersten Teil der Arbeit werden die Autoren überprüft werden, die Einfluss auf die sozio-religiöse Konstruktion der betroffenen Termini hatten. Im folgenden Teil wird, indem die Entstehung der alevitischen Publikationen diskutiert wird, hervorgehoben werden, was für ein Fundament diese Publikationen dafür legten, dass die Heterodoxie- und Orthodoxiebegriffe einen neuen Inhalt erlangten. Im letzten Teil werden die Beispiele dieser Termini, die begannen, einen politischen Inhalt zu erhalten, im Wissenschaftsgebiet erwähnt werdenRuling elites who have undertaken political tasks such as building a new society or stabilising the existence of the current society, have tried to prevent political struggles that may arise within society, especially by emphasizing the interdependence of social groups. The literature produced in accordance with this ideological goal was also either created using sociological terminology with politic qualifications pushed back, or swallowed by theological perspectives. This paper, which will try to show that the concept of heterodoxy used by the ruling elites with the aim of creating a modern and national society for the Turkish nation-state is also constructed in the same context, will argue that this started to grow from the late 1980s. The paper will show that the popular press which emerged and began to develop in these years, didn’t make a fundamental distinction between the categories of religion and politics and was produced by authors of Alevi origin, had a significant impact on the existing transformation. It will be suggested that the writing in question, which doesn’t have academic qualifications, still caused the transformation of the usage of the heterodoxy and orthodoxy concepts in the academic field, and ensured that these concepts are considered along with the important terms of political literature such as resistance, tyranny, power and governed masses. This paper, focused on the role of the press that Alevi communities started to produce since the late 1980s in the reinterpreting of the heterodoxy and orthodoxy concepts within the academic field, will contribute to the studies of Sociology in Turkey, and also show what kind of results the despised and ignored popular press of these communities produced for the studies of political science.
Within the scope of the paper, the first section will analyse the authors who had influence on the socio-religious construction of the concepts in question. The following section will emphasize what kind of basis the press created in the reinterpreting of the heterodoxy and orthodoxy concepts, by discussing the emergence of the Alevi press. The last section will address the examples of these concepts, which have started to be political, in the scientific field.Yeni bir toplum inşa etmek ya da mevcut toplumun varoluşuna istikrar kazandırmak gibi siyasal görevler üstlenmiş yönetici elitler özellikle toplumsal grupların birbirine bağımlılığını vurgulamak suretiyle toplum içerisinde ortaya çıkabilecek siyasal mücadeleleri engellemeye çalışmışlardır. Bu ideolojik hedef doğrultusunda üretilen literatür de ya siyasal nitelikleri geri plana itilmiş sosyolojik terimlerle oluşturulmuş ya da teolojik perspektiflerin ağırlığı altında kalmıştır. Türk ulus-devleti için modern ve milli bir toplum yaratmayı amaçlayan yönetici elitlerin kullandıkları heterodoksi kavramının da böyle bir bağlam içerisinde inşa edildiğini göstermeyi deneyecek olan çalışma bunun 1980’li yılların sonlarından itibaren dönüşmeye başladığını savunacaktır. Bu yıllarda ortaya çıkıp gelişmeye başlayan, din ve siyaset kategorileri arasında esaslı bir ayrım yapmayan ve Alevi kökenli yazarlar tarafından üretilen popüler nitelikli matbuatın mevcut dönüşümde önemli bir etkisinin olduğu gösterilecektir. Akademik bir niteliğe sahip olmayan söz konusu yazının, yine de heterodoksi ve ortodoksi kavramlarının akademik alandaki kullanımlarında dönüşüm yarattığı, onların direniş, tahakküm, iktidar ve yönetilen halk kesimleri gibi siyasal literatürün önemli terimleriyle bir arada düşünülmesini sağladığı ileri sürülecektir. Akademik alan içerisinde heterodoksi ve ortodoksi kavramlarının yeniden anlamlandırılmasında Alevi toplulukların 1980’li yılların sonlarından itibaren üretmeye başladıkları matbuatın rolünü odağına alan çalışma bu vesileyle Türkiye’de bilim sosyolojisi çalışmalarına bir katkı sunacağı gibi, bu toplulukların küçümsenen ve görmezden gelinen popüler nitelikli matbuatının siyaset bilimi çalışmaları için nasıl sonuçlar ortaya çıkardığını gösterecektir.
Çalışmanın kapsamı içerisinde ilk bölümde, ilgili kavramların sosyo-dinsel inşasında etkili olan yazarlar incelenecektir. İzleyen bölümde Alevi matbuatının ortaya çıkışı tartışılarak bu matbuatın heterodoksi ve ortodoksi kavramlarının yeni bir içeriğe kavuşmasında ne tür bir temel oluşturduğu öne çıkartılacaktır. Son bölümde ise politik bir içeriğe kavuşturulmaya başlayan bu kavramların bilim alanındaki örneklerine değinilecektir
Tasavvuf Klasikleri Eşliğinde Safevîler Öncesinde Sema (Semah)
Get PDFDie Aufklärung der historischen Vergangenheit des Semahs, das eines der grundlegenden Rituale des Alevitentums darstellt, ist in höchstem Maße wichtig, um den historischen Hintergrund des heutigen Alevitentums mit all seinen Aspekten aufzudecken. In diesem Kontext werden die Festsetzung des Startpunktes des besagten Rituals, das auch heute noch fortgesetzt wird, und das Enthüllen der Quelle oder der Quellen, aus denen es sich bei seiner Formation speiste, nicht nur in Bezug auf Forschungen zum Alevitentum, sondern auch in Bezug auf die Geschichte des Sufismus eine wichtige Lücke füllen. Wie alle Rituale ist auch das Semah während seines historischen Verlaufs, beeinflusst von geographischen, soziokulturellen, politischen und ökonomischen Bedingungen, durch verschiedene Phasen gegangen und hat seine heutige Form angenommen. An diesem Punkt ist die Akzeptanz des Ausspruchs “es kommt aus Khorasan”, wie es in der Tradition heißt, für den Entstehungsprozess des Semahs ein wertvoller Anhaltspunkt. Die Feststellung von Details wie der Existenz, der Beschaffenheit und des Beginns dieses Rituals in der Geographie des historischen Khorasan sowie davon, wer dieses Ritual als Ausdruck der Stufe des “Zustands” (“Hâl” Makamı) verwendete, ist überaus wertvoll für die Ausfüllung der besagten Lücke.
Eine andere Angelegenheit, die einer Erklärung bedarf, ist die Sichtweise der Scharia- Anhänger (Ahl ul-Zahir bzw. Zahir-Gelehrten) auf das Semah, denn die Fatwas und Ansichten in Bezug auf das Thema zeigen auf der einen Seite die soziale und religiöse Atmosphäre ihrer Zeit und auf der anderen Seite das Wesen und das Merkmal des Semah unter den sufistischen Gruppen. Zudem deutet die Haltung der Rechtsgelehrten (Fuqaha) gegenüber dem Semah auf dessen Verbreitung unter den sufistischen Strömungen hin. Die Verteidigungen der Sufis, besonders ihre Worte und Schriften, die das Ziel hatten, dem Semah Legitimation zu verleihen, gegenüber den Gruppen, die den Islam lediglich im Rahmen der Scharia und der Rechtslehre (Fiqh) betrachteten, beinhalten beachtenswerte Details. Der Platz des Semah-Rituals auf der Stufe der Wahrheit (Hakikat Makamı), seine Notwendigkeit und der Grund seiner Existenz stehen in den ersten Reihen der besagten Details. Außerdem lässt sich erkennen, dass die strikten Urteile mancher Gelehrten in Bezug auf das Semah Annahmen über die Sufis der ersten Epoche einschränken werden. Die Arbeit ist von großer Bedeutung, was die Darstellung des Semah, dessen Existenz wir in der vor-safawidischen Zeit im besagten Kulturgebiet bezeugt haben, in Bezug auf dessen Existenz und seinen Inhalt betrifft.
Aus diesem Grund scheint es absolut wichtig, die Spuren des Semah in historischen Quellen zu suchen, besonders in Werken, die als primär akzeptiert werden, denn Ansichten in manchen Arbeiten, dass die Begriffe “Semâ” und “Semah” unterschiedliche Inhalte und Funktionen ausdrücken, weisen darauf hin, wie schwer die Aufklärung der Angelegenheit ist. Aus diesem Grund ist es notwendig, den Platz dieser beiden Begriffe, die besonders im anatolischen Gebiet verbreitet sind, in den Quellen zu betonen. Nur auf diese Weise wird es möglich sein, die Entstehung, historische Entwicklung und heutige Erscheinung des behandelten Rituals zu besprechen.Elucidating the historical past of semah, one of the original rituals of Alevism, is highly important in terms of revealing all aspects of the historical background of today’s Alevism. In this context, identifying the origin of the ritual in question, that also continues today, and revealing its source or sources will fill an important gap not only for researches on Alevism but also for the history of Sufism. Like all rituals, semah has passed through different stages and taken its present form under the influence of geographical, sociocultural, political and economic conditions within its historical journey. At this point, determination of details such as the acceptance of “came from Khorasan”, a phrase used in tradition, the existence, quality and origin of this ritual in the historical Khorasan region as a valuable indication, the issue of who substituted it for an expression of the hal maqam, is very valuable in the interest of filling the aforesaid gap.
Another issue needing explanation is the Sharia followers’ opinion on semah. Because the fatwas and views on the subject, on one hand, show the social and religious atmosphere of the period and, on the other hand, reveal the nature and circumstance of semah among the Sufi groups. Besides, the fuqaha’s attitude towards semah indicates the prevalence of semah among different Sufi orders. The Sufi followers’ defences, especially the words and writings with the aim to gain semah legitimacy, against the groups that saw Islam only in the scope of Sharia and Fiqh contain significant details. As for the place of the semah ritual in the maqam of truth, its necessity and the reason for existence, they rank first among the aforementioned details. Moreover, it seems that the ulema’s strict edicts against semah will constrain recognition of Sufis belonging to the early period. The paper is of a great importance in terms of revealing the semah, that existed in the cultural region in question in the pre-Safavid period, in the context of its existence and content.
For that reason, looking for traces of semah in historical sources, especially in primary sources, is extremely important. Because opinions in some studies that sema and semah have different contents and functions indicate how difficult it is to clarify this problem. Therefore, it is necessary to stress the place of these two concepts, especially common in the Anatolian region, in sources. Only in this way it will be possible to comment the emergence, historical development and present appearance of the ritual in question.Aleviliğin aslî ritüellerinden biri olan semahın tarihî geçmişinin açıklığa kavuşturulması, günümüz Aleviliğinin tarihî arka planını bütün yönleriyle ortaya koymak açısından son derece önemlidir. Bu bağlamda günümüzde de devam eden söz konusu ritüelin başlangıç noktasını tespit etmek, oluşumunda hangi kaynak ya da kaynaklardan beslendiğini ortaya çıkarmak sadece Alevilik araştırmaları özelinde değil tasavvuf tarihi için de önemli bir boşluğu dolduracaktır. Semah da tüm ritüeller gibi tarihî seyri içinde coğrafi, sosyo-kültürel, siyasî ve ekonomik şartlardan etkilenerek farklı evrelerden geçmiş ve günümüzdeki şeklini almıştır. Bu noktada semahın ortaya çıkış süreci için, gelenek içindeki söylenişi ile “Horasan’dan gelme” kabulü, değerli bir ipucu olarak tarihi Horasan coğrafyasında bu ritüelin varlığı, niteliği, başlangıcı, kim veya kimler tarafından “hal” makamının bir ifadesi olarak ikame edildiği gibi ayrıntıların tespiti, sözü edilen boşluğun doldurulması adına oldukça değerlidir.
İzaha muhtaç bir diğer husus da şeriat ehlinin (ehl-i zahir veya zahir uleması) semaha bakışıdır. Zira konu ile ilgili fetva ve görüşler bir taraftan içinde bulundukları dönemin sosyal ve dinî atmosferini gösterirken diğer taraftan sûfî zümreler arasında semahın mahiyet ve keyfiyetini de ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra fukahanın semaha karşı tutumu semahın farklı sûfî ekoller arasındaki yaygınlık oranına da işaret etmektedir. İslam’ı sadece şeriat ve fıkıh çerçevesinde değerlendiren zümreler karşısında tasavvuf ehlinin müdafaaları, özellikle semaha meşruiyet kazandırma amaçlı söz ve yazıları dikkate değer ayrıntılar içermektedir. Semah ritüelinin hakikat makamındaki yeri, lüzum ve varoluş gerekçesi ise bahsedilen ayrıntılar arasında ilk sıralardadır. Ayrıca kimi ulemanın semaha dair katı hükümleri de ilk dönem sûfîleriyle ilgili kabulleri zorlayacak olduğu anlaşılmaktadır. Çalışma, Safevî dönemi öncesinde söz konusu kültür coğrafyasında yaşadığına tanıklık ettiğimiz semahın varlık ve içerik bağlamında ortaya konması açısından büyük önem arz etmektedir.
Tarihî kaynaklar, bilhassa birincil kabul edilen eserlerde semahın izlerini aramak bu nedenle elzem gözükmektedir. Çünkü bazı çalışmalarda “semâ” ve “semah” kavramlarının farklı içerik ve işlevleri ifade ettiğine dair görüşler meselenin açıklığa kavuşturulmasının ne denli zor olduğunu işaret etmektedir. Bu sebeple özellikle Anadolu sahasında yaygınlaşan bu iki kavramın kaynaklardaki yeri üzerinde durmak gerekmektedir. Ancak bu suretle söz konusu ritüelin ortaya çıkışı, tarihsel gelişimi ve günümüzdeki görünümü üzerine söz söylemek mümkün olacaktır