Journal of Alevism – Bektashism Studies
Not a member yet
365 research outputs found
Sort by
Küçük Asya’nın Yörükleri
No full textAnatolische NomadenThe Yourouks of Asia MinorKüçük Asya’nın Yörükler
Kentsel Hayattaki Alevilerin Kimlik Repertuvarına Sosyal Psikolojik Bir Bakış: Etnik Kimlik, Ana Dili ve İç-Grup Temsillerinin Benlik Sınıflandırmasındaki Rolü
Get PDFTrotz der zunehmenden Beschleunigung im Bereich akademischer Studien zum “Alevitentum” scheint die Anzahl sozialwissenschaftlicher Studien über “Aleviten” als Träger des Alevitentums und als die sozialen Subjekte, die das Alevitentum gestalten, bislang eher begrenzt. Um diesem Umstand entgegenzuwirken, wurde in dieser Studie angestrebt, die Prozesse der Identitätsdefinition und der Identitätsbildung von Aleviten aus einer “sozialpsychologischen Perspektive” zu untersuchen. Der Begriff “Menschheit”, der als zentraler Begriffe des Glaubens/der Theosophie und sozialgeschichtliche Besonderheit der Aleviten/des Alevitentums betrachtet wird, nimmt in dieser Studie eine besondere Stellung als Beispiel kollektiver Identitätsbildung ein. Der einschlägigen Fachliteratur zufolge haben Urbanisierung und Modernisierung dazu geführt, dass das Alevitentum verstärkt von außen erlebt wird. Dementsprechend soll im Rahmen der vorliegenden Forschung eine Untersuchung des alevitischen Subjektes im städtischen Leben vorgenommen werden, die dieses auf sein Verhältnis zum Begriff der Menschheit und sein Identitätsrepertoire hinsichtlich “ethnischer Identität”, “Muttersprache” und “sozialer Repräsentationen gegenüber der In-Group” durchleuchtet. Im Rahmen der Studie wurde in Istanbul und Izmir eine Befragung mit 142 alevitischen Teilnehmern (Altersdurchschnitt = 37,4) durchgeführt, unter denen sich 64 Frauen befanden. Die gewonnenen Daten wurden mittels Inhaltsanalyse, deskriptiver Analyse, Kappa-Analyse, Chi-Quadrat-Analyse und einfaktorieller Varianzanalyse ausgewertet. Demnach machen Identitätselemente aus der übergeordneten Abstraktionsebene, die auf Verwendung der kollektiven Identitätskategorie “Menschheit” basiert, 9,6% der von den Teilnehmern angegebenen Identitätsaussagen/-elemente (f = 1136) aus. Es konnte festgestellt werden, dass die Häufigkeiten der Verwendung der Kollektivdentität Menschheit, der Gruppenidentität und der persönlichen/relationalen Identität bei den Teilnehmern von der ethnischen Identität und der Muttersprache abhängen. Bei den sozialen Repräsentationen gegenüber der In-Group traten fünf Kategorien hervor: Aleviten präsentierten sich selbst entlang (1) ihrer Identität Mensch und ihre ethische Haltung, (2) ihres soziokulturellen Kapitals und ihrer soziokulturellen Eigenschaften, (3) ihres sozialen Status und ihres politischen Engagements, (4) ihrer Eigenschaften, und (5) als glaubensbasierte Kulturgruppe. Die Ergebnisse zeigen, dass ethnische Identität und Muttersprache Faktoren sind, die es bei der Untersuchung der alevitischen Identität zu berücksichtigen gilt, und dass In-Group-Repräsentationen wichtige Beiträge zum Verständnis des Inhalts des Identitätsbildungsprozesses leisten können. Im letzten Teil des Aufsatzes wurden die vorliegenden Ergebnisse auf der Grundlage von Ansätzen, die soziale Identität und soziale Repräsentation in den Vordergrund stellen, aus sozialpsychologischer Perspektive und unter Bezugnahme auf verwandte sozialwissenschaftliche Disziplinen diskutiert und die Grenzen der vorliegenden Studie erörtert.Despite the increasing acceleration in academic studies on “Alevism”, social scientific studies on “Alevis”, as the holder of Alevism and the social subjects shaping Alevism, seem to be limited. It is aimed to study the identity definition and identity construction processes of Alevis within a “social psychological perspective”, as a solution-seeking against this limitation. In this study, the notion of “humanity”, which is considered as the belief-theosophy and socio-history related authenticity of Alevis/Alevism, took a valuable position as an example of collective identity construction. In the literature, it is evaluated that urbanization and modernization led Alevism to be a phenomenon experienced externally. Accordingly, to study of humanity notion and identity repertory of the Alevi subject in urban life in terms of “ethnic identity”, “mother tongue” and “social representations towards in-group” constitutes this research’s scope. The survey within the study was conducted in Istanbul and Izmir with 142 Alevi participants (Mage = 37.4 and 64 of them were women). The obtained data were analyzed by content analysis, descriptive analysis, kappa analysis, chi-square analysis, and one-way ANOVA. According to the findings, 9.6% of the identity statements/elements (f = 1136) that were declared by the participants consist of identity elements at the superordinate abstraction level of self-categorization that based on the usage of the collective identity category of humanity. In terms of statistical significance, the frequencies of humanity collective identity, group identity, and personal/relational identity among the participants are dependent on ethnic identity and mother tongue. Five categories revealed in social representations towards in-group: (1) Alevis with regards to Humanity Identity and Ethical Stances, (2) Alevis with regards to Socio-Cultural Capital and Features, (3) Social Status and Political Engagements of Alevis, (4) Traits of Alevis, (5) Alevis as Faith-based Cultural Group. The results showed that ethnic identity and mother tongue are the factors to be considered when studying the Alevi identity, and in-group representations can make important contributions to understand the content of the identity process. In the last part of the paper, the findings at issue were discussed in terms of social identity and social representations approaches according to social psychological standpoint, and with referring to related social science disciplines; in addition to this, the scope/limitations of the present study were assessed.“Aleviliğe” ilişkin akademik çalışmalardaki artan ivmeye rağmen, Aleviliğin taşıyıcısı ve Aleviliği şekillendiren sosyal özneler olarak “Aleviler” ile ilgili sosyal bilimsel çalışmalar sınırlı gözükmektedir. Bu sınırlılığa karşı bir çözüm arayışı olarak “sosyal psikolojik bakış açısıyla” Alevilerin kendilerini tanımlama ve kimlik inşa süreçlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu incelemede, Aleviler/Aleviliğin inanç-teozofisi ve sosyo-tarihsel özgünlüğü olarak addedilen “insanlık” nosyonu bir kolektif kimlik inşası örneği olarak özel bir konumda yer almıştır. Literatürde kentleşme ve modernleşmenin Aleviliği dışarılıklı deneyimlenen bir olgu olmaya götürdüğü değerlendirilmektedir. Buna göre, kentsel hayattaki Alevi öznenin, insanlık nosyonuyla kurduğu bağ ve kimlik repertuvarının “etnik kimlik”, “ana dili” ve “iç-gruba yönelik sosyal temsiller” açısından incelenmesi, bu araştırmanın kapsamını oluşturmaktadır. Çalışma dahilindeki anket uygulaması, 64’ü kadın, 142 Alevi katılımcıyla (Ort.yaş = 37.4) İstanbul ve İzmir kentlerinde gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi, betimsel analizler, kappa, ki-kare ve tek-yönlü varyans analizleri ile incelenmiştir. Bulgulara göre, katılımcıların beyan ettikleri kimlik ifadelerinin/unsurlarının (f = 1136) %9.6’sını, insanlık kolektif kimlik kategorisi kullanımına dayalı üst-soyutluk düzeyinde kimlik unsuru oluşturmaktadır. Katılımcılar arasında insanlık kolektif kimliği, grup kimliği ve kişisel/ilişkisel kimlik kullanım sıklıklarının etnik kimliğe ve ana diline bağlı olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların iç-gruplarına yönelik sosyal temsillerinde beş kategori açığa çıkmıştır: (1) İnsanlık Kimliği ve Etik Duruşları ile Aleviler, (2) Sosyo-Kültürel Sermaye ve Nitelikleri ile Aleviler, (3) Toplumsal Statüleri ve Politik Angajmanları ile Aleviler, (4) Treytleri ile Aleviler, (5) İnanca Dayalı Kültürel Grup Olarak Aleviler. Sonuçlar, etnik kimlik ve ana dilinin Alevi kimliğini çalışırken dikkate alınması gereken faktörler olduğunu ve iç-grup temsillerinin kimlik sürecinin içeriğini anlamada önemli katkılar sunabileceğini göstermektedir. Makalenin son bölümünde, söz konusu bulgular sosyal kimlik ve sosyal temsiller ekollerine dayanarak sosyal psikolojik açıdan ve ilişkili sosyal bilim disiplinlerine atıfla tartışılmış, yanı sıra araştırmanın sınır(lılık)ları üzerinde durulmuştur
Yalçın Çakmak (2019). Sultanın Kızılbaşları
Get PDFYalçın Çakmak, son zamanlarda oldukça popüler ve tartışmalı bir Padişah olan “II. Abdülhamid” ve Kızılbaş/Alevilere karşı olan politikalarını kitabının temeli olarak ele almaktadır. Bunu yaparken de yazar hem birinci el kaynaklarını oldukça geniş tutup, hem de daha önce az ya da hiç konuşulmamış konulara (Anşa Bacı olayı ve Dumuklu Hadisesi gibi) dikkat çekmiştir. Ayrıca misyonerlerin özellikle de Protestan misyonerlerin raporlarından, gazetelerden, seyyahların gözlemlerinden, Amerikan, İngiliz ve Fransız konsolosluklarının yazdıkları raporlardan faydalanmıştır. İkinci el kaynaklarda ise özellikle alan için önemli olan yazarların eserlerinden yararlanmıştır. Başta Ahmet Yaşar Ocak olmak üzere, Selim Deringil, Rıza Yıldırım, Ayfer Karakaya-Stump, Gökhan Çetinsaya gibi yazarlardan faydalanmıştır. Bahsedilen kitap çeşitliliğinden dolayı kitap yeni tartışmaları da beraberinde getirmiş ve tek taraflı bakış açısından kurtulmuştur
Aleviliğin Dönüşümü Bağlamında Hacılı Pir Sultan Ocağı (Evi)
Get PDFDer vorliegende Artikel befasst sich anhand des Beispiels des Pir Sultan Ocaks (Geistlichenfamilie) in Hacılı mit dem sich in Abhängigkeit von Urbanisierungsdynamiken vollziehenden Wandel der Institution des Dedetums. Die Tatsache, dass weite Teile der dörfischen Bevölkerung aus sozio-ökonomischen Gründen in die Stadtzentren abgewandert sind, hat sich auch auf die Funktion der Institutionen des Alevitentums ausgewirkt. Vor dieser Migrationsbewegung von den Dörfern in die Städte wurde das Dede-Talip-Verhältnis von alevitischen Gemeinden aktiv gepflegt. Der Umzug in die Städte bedeutete für die Gemeinschaften jedoch eine Entfernung von ihrem traditionellen Umfeld. Innerhalb der neuen sozio-ökonomischen Ordnung waren sie nicht in der Lage, das Dede-Talip-Verhältnis aufrechtzuerhalten. Dass dieses nun in den Stadtzentren nicht mehr wie zu früheren Zeiten gepflegt werden kann, hat sich negativ auf die zentralen Institutionen des Alevitentums, vor allem das Dedetum, ausgewirkt.
Der Pir Sultan Ocak, dessen Zentrum sich im Dorf Banaz in der Provinz Sivas befindet, hat zwei Ableger. Der eine ist im Dorf Çambulak im Landkreis Almus der Provinz Tokat beheimatet und geht auf Pir Mehmet zurück. Der andere befindet sich im Dorf Hacılı im Landkreis Pülümür der Provinz Tunceli und geht auf Er Gaib zurück. Im Fokus der vorliegenden Arbeit steht der Pir Sultan Ocak in Hacılı, der in der Ahnenlinie von Er Gaib steht und seine Funktionen bis heute zu erfüllen versucht. Die Räumlichkeiten des Pir Sultan Ocaks von Hacılı, ein historisches Cemevi, dass von dem Ocak genutzt wird, wird von Mehmet Çelebi betreut, der selbst einer der Pirs des Ocaks ist. Die Gründung dieses historischen Ortes, der von Bevölkerung vor Ort als “Große Hütte” bezeichnet wird, liegt etwa 600 Jahre zurück und fällt in jene Zeit, als Pir Sultan von der Tekke in Ardabil nach Anatolien zurückkehrte. In der vorliegenden Arbeit werden Erzählungen über die Geschichte der Großen Hütte umfassend dargestellt, während Mehmet Çelebis Lebensgeschichte und seine Zeit als Dede mit Blick auf den Wandel des Status der Dedes unter einer gesonderten Überschrift erörtert werden.
Es ist bekannt, dass heutzutage keine Cems mehr in der Großen Hütte abgehalten werden. Die Bevölkerung des Dorfes ist im Laufe der Jahrzehnte aufgrund des Militärputsches von 1980, des Erzincan-Erdbebens von 1992, des langanhaltenden Ausnahmezustands und der sich verändernden sozioökonomischen Bedingungen allmählich zurückgegangen. Die Verlagerung des Dorflebens in die Landkreis- und Provinzzentren, die im Zuge der Urbanisierung stattfand, verschärfte diesen Rückgang, schadete dem traditionellen Dede-Talip-Verhältnis und wirkte sich negativ auf die Funktion des Pir Sultan Ocaks von Hacılı aus. Darüber hinaus wurde als Ergebnis der vor Ort durchgeführten Interviews festgestellt, dass Mehmet Çelebi Dede sowohl für die Dorfbewohner als auch für seine Talips von großer Bedeutung ist und darüber hinaus eine aktive und zentrale Rolle dabei spielt, dass die Funktion des Ocaks bis heute aufrechterhalten werden kann.This paper discusses the transformation of the institution of dede (religious leader), one of the building blocks of traditional Alevism, due to urbanization on the example of the ocak (hearth) of Hacili Pir Sultan. The migration of large populations from villages to urban centres for socio-economic reasons also affected the functioning of the institutions of Alevism. Alevi communities, which have actively maintained the dede-talip relationship before the rural-urban migration, moving away from the traditional environment after the migration, could not maintain this relationship in the new socio-economic order. The failure of establishing the same dede-talip relationship in the city centres has negatively affected the functioning of the basic institutions od Alevism, particularly the institution of dede.
The ocak of Pir Sultan, headquartered in the village of Banaz in Sivas, has two branches, of which one traces the line of Pir Mehmet in the village of Cambulak in Almus district of Tokat, and the other one line of Er Gaib in the village of Hacili in Pulumur district of Tunceli. This paper focuses on the ocak of Hacili Pir Sultan, which traces the line of Er Gaib and is still trying to maintain its function today. Mehmet Celebi, one of the pirs of this ocak, leads the ocak, which is a historical cemevi and the house of the ocak. The establishment of this historical place, called “Buyuk Dam” by locals, dates back approximately six hundred years, when Pir Sultan returned to Anatolia from the tekke (lodge) in Ardabil. Featuring the narratives about the Buyuk Dam, this paper addresses the life of Mehmet Celebi and the process of the institution of dede under a separate title in terms of the transformation of this institution.
Today, we know that cems are no longer performed in the Buyuk Dam. The village population has decreased steadily for decades due to the military coup in 1980., the Erzincan earthquake in 1992., prolonged periods of the state of emergency and changing socio-economic conditions. The rural-urban migration with the effect of urbanization deepened this decrease, damaged the traditional dede-talip relationship and negatively affected the functioning of the ocak of Hacilli Pir Sultan. In addition, as a result of the face-to-face interviews, we determined that dede Mehmed Celebi has great importance for both villagers and talips, and that has an effective and critical role in maintaining the functioning of the ocak today.Bu makale, geleneksel Aleviliğin yapı taşlarından biri olan Dedelik kurumunun kentleşmeye bağlı dönüşümünü, Hacılı Pir Sultan Ocağı örneği üzerinden ele almaktadır. Köylerde yaşayan geniş halk kitlelerinin, sosyo-ekonomik nedenlerle kent merkezlerine göç etmesi, Alevilik kurumlarının işlevini de etkilemiştir. Kırdan kente göç öncesinde, aktif bir şekilde Dede-Talip ilişkisini sürdüren Alevi toplulukları, göçün ardından geleneksel ortamlarından uzaklaşmış, bulundukları yeni sosyo-ekonomik düzende bu ilişkiyi koruyamamıştır. Dede-Talip ilişkisinin kent merkezlerinde eskisi gibi kurulamaması, başta Dedelik olmak üzere Aleviliğin temel kurumlarının işlevselliğini olumsuz yönde etkilemiştir.
Merkezi, Sivas’ın Banaz köyünde bulunan Pir Sultan Ocağı’nın, Tokat ilinin Almus ilçesine bağlı Çambulak köyünde, Pir Mehmet üzerinden ilerleyen ve Tunceli’nin Pülümür ilçesine bağlı Hacılı Köyü’nde, Er Gaib üzerinden ilerleyen iki kolu bulunmaktadır. Bu çalışma, Er Gaib üzerinden aktarılan ve işlevini günümüzde de sürdürmeye çalışan Hacılı Pir Sultan Ocağı’na odaklanmaktadır. Tarihi cemevi, ocak evi mekânı olan Hacılı Pir Sultan Ocağı (Evi)’nın işlevi, Ocağın Pirlerinden Mehmet Çelebi tarafından yürütülmektedir. Yöre halkı tarafından “Büyük Dam” olarak adlandırılan bu tarihi mekânın kuruluşu, yaklaşık altı yüz yıl öncesine, Pir Sultan’ın, Erdebil Tekkesi’nden Anadolu’ya döndüğü zamana rastlar. Bu çalışmada, Büyük Dam’ın tarihine dair anlatılara genişçe yer verilerek Dedelik kurumunun dönüşümü açısından Mehmet Çelebi’nin yaşamı ve Dedelik süreci ayrı bir başlık altında irdelenmiştir.
Günümüzde Büyük Dam’da artık cemlerin yapılmadığı bilinmektedir. 1980 Askeri Darbesi, 1992 Erzincan Depremi, uzun süren Olağanüstü Hal dönemleri ve değişen sosyo-ekonomik koşulların etkisiyle köy nüfusu on yıllar boyunca giderek azalmıştır. Kentleşmenin etkisi ile köydeki yaşamın ilçe ve il merkezlerine taşınması süreci, bu azalışı şiddetlendirmiş, geleneksel Dede-Talip ilişkisine zarar vermiş ve Hacılı Pir Sultan Ocağı’nın işlevini olumsuz yönde etkilemiştir. Bunların yanı sıra, yerinde yapılan görüşmeler sonucunda, Mehmet Çelebi Dede’nin hem köy halkı hem de talipleri açısından büyük önem arz ettiği, dahası Ocağın işlevinin günümüzde halen sürdürülebilmesinde etkili ve kritik bir role sahip olduğu tespit edilmiştir
Almanya’da Alevilerin Kurumsallaşma Süreçleri
Get PDFWährend mittlerweile 60 Jahre seit dem Beginn der Arbeitsmigration aus der Türkei nach Deutschland vergangen sind, gibt es in der Türkei leider nur eine überschaubare Anzahl an Publikationen über das Schicksal der Aleviten und ihren Existenzkampf in Deutschland, obwohl sie von vielen Forschern als die am stärksten von der Migration betroffene Gruppe angesehen werden. Dabei ließ sich der vielerseits als “alevitisches Erwachen” bezeichnete Existenzkampf der Aleviten im städtischen Kontext, der in den 1990er Jahren Fahrt aufnahm, erstmals in Deutschland beobachten. Im Rahmen dieser Studie wurde der Prozess der alevitischen Institutionalisierung in Deutschland untersucht, im Zuge dessen 1987 die erste offizielle alevitische Einrichtung entstand. In der Disziplin islamischen Konfessionsgeschichte zu verorten, legt dieser Artikel einen besonderen Fokus auf das Verhältnis von “Idee” und “Ereignis”. Darüber hinaus wurden auch qualitative Forschungsmethoden aus dem Bereich der Sozialwissenschaften angewendet. Die Studie basiert auf teilnehmender Beobachtung und Interviews, die einen Zugang zu den Erfahrungen der befragten Personen gewähren sollten. In dieser Hinsicht wurde ein phänomenologischer Ansatz verfolgt. Auf Grundlage eines halbstrukturierten Fragebogens wurden Tiefeninterviews mit einem Großteil der Personen, die die alevitische Institutionalisierung in Deutschland eingeleitet haben, geführt, um den Institutionalisierungsprozess anhand der von ihnen gegebenen Informationen zu dokumentieren. Als Grundgesamtheit der Studie wurden die institutionellen Strukturen bestimmt, die mit dem Ziel entstanden sind, die in verschiedenen Städten Deutschlands lebenden Aleviten im religiösen Bereich zu repräsentieren, wobei die Personen, die an der Gründung dieser institutionellen Strukturen beteiligt waren oder derzeit in deren Führung sitzen, bewusst ausgewählt wurden. Bei der Durchführung des phänomenologischen Ansatzes wurde sehr stark darauf geachtet, das Vertrauen der Personen zu sichern, die eine wichtige Rolle bei der alevitischen Institutionalisierung gespielt haben (bzw. spielen) und das Phänomen der Studie bilden. Um ein vertrauensvolles Umfeld zu schaffen, stellte auch der Autor der Studie seine alevitische Identität in den Vordergrund. Die von den Interviewpartnern bereitgestellten Informationen und Dokumente über den institutionellen Prozess wurden mit den Informationen anderer Interviewpartner und den Angaben in Memoiren verglichen, um die Richtigkeit von Informationen zu prüfen.60 years after the labour migration from Turkey to Germany, unfortunately there are not many publications in Turkey towards Alevi citizens, whom many researchers consider to be the most exposed to migration, and their efforts to exist in Germany. However, Germany stands out as the country where the struggles of Alevis to exist in the urban environment, which many researchers call “the Alevi awakening” and which started to rise with the 1990’s, first appeared. This paper analyses the German Alevi organisation process that revealed its first official corporate identity in 1987. The paper emphasizes the “idea-event connection” on the bases of the History of Islam’s Denominations. It also uses research methods from social sciences. In this context, we especially used qualitative research method in our study on the institutionalisation process of Alevis in Germany. Since we adopted the participatory observation and interview method and benefited from the experiences of the persons we interviewed, we chose the phenomenological approach of qualitive research method within the scope of our study. Thus, in this context, we conducted in-depth interviews with a significant number of the names, who initiated the Alevi institutionalisation in Germany, using semi-structured questionnaire, and we tried to document the organisation process through the information they provided. For the study, we selected corporate structures emerged for the purpose of representing in the religious sphere Alevis living in different cities in Germany, and we chose as “purposive sample” the names who have taken part in the establishment process of these institutional structures or are already in their management. While carrying out the phenomenological approach, we tried to pay maximum attention to the trust of the names that we chose as phenomenon and who played important roles in the institutionalisation of Alevis. In order to provide a trust environment, we particularly prioritized our Alevi identity. We tried to reach the correct information by comparing information and documents about the institutional process obtained from our interviewers with the stories from the memoirs as well as the information given by other interviewers.Türkiye’den Almanya’ya yönelik gerçekleşen işgücü göçünün üzerinden 60 yıl geçmesine rağmen, birçok araştırmacının göçe en fazla maruz kalan grup olarak kabul ettiği Alevi vatandaşlarımıza ve onların Almanya’daki varoluş çabalarına yönelik Türkiye’de ne yazık ki çok fazla yayın bulunmamaktadır. Oysa 1990’lı yıllarla birlikte tırmanışa geçen ve birçok araştırmacının “alevi uyanışı” olarak isimlendirdiği Alevilerin kentsel ortamda varoluş mücadelelerinin ilk ortaya çıktığı ülke olarak Almanya ön plana çıkmaktadır. Bu çalışmada 1987’de ilk resmi kurumsal kimliğini ortaya koyan Almanya Alevi örgütlenme süreci incelenmiştir. Makale içerisinde İslam Mezhepleri Tarihi disiplini esas alınarak “fikir-hadise irtibatı” üzerinde özellikle durulmuştur. Bununla birlikte sosyal bilimler alanında kullanılan araştırma metotlarından da istifade edilmiştir. Bu çerçevede Almanya’daki Alevilerin kurumsallaşma sürecine yönelik gerçekleştirmiş olduğumuz çalışmada özellikle Nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Katılımcı gözlem ve görüşme yöntemini benimseyip görüştüğümüz isimlerin deneyimlerinden yararlanma yolunu seçtiğimiz için de çalışmamız kapsamında nitel araştırma yönteminin fenomenolojik yaklaşımı tercih edilmiştir. Nitekim bu çerçevede Almanya’da ortaya çıkan Alevi kurumsallaşmasını başlatan isimlerin önemli bir bölümüyle yarı yapılandırılmış soru formu kullanılarak derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş ve örgütlenme süreci, onların verdikleri bilgiler üzerinden belgelenmeye çalışılmıştır. Araştırmamıza Evren olarak Almanya’nın değişik şehirlerinde yaşayan Alevileri dini alanda temsil maksadıyla ortaya çıkan kurumsal yapılar seçilmiş ve bu kurumsal yapıların kuruluş sürecinde görev almış veya halihazırda yönetiminde yer alan isimler, “amaçlı örneklem” olarak tercih edilmiştir. Fenomenolojik yaklaşım yürütülürken, fenomen olarak seçtiğimiz ve Alevi kurumsallaşmasında önemli roller üstlenmiş isimlerin tarafımıza güven duymasına azami derecede dikkat edilmeye çalışılmıştır. Güven ortamını sağlamak içinse Alevi kimliğimiz özellikle ön planda tutulmuştur. Görüşmecilerimizce tarafımıza iletilen kurumsal sürece dair bilgi ve belgeler, diğer görüşmecilerin vermiş oldukları bilgilerin yanı sıra hatırat kitaplarındaki anlatılanlarla da karşılaştırılarak doğru bilgiye ulaşılmaya çalışılmıştır
Yûnus Emre’de Can/Ruh Kavramı
Get PDFYunus Emre, einer der größten türkischen Dichter, befasst sich in seinen Gedichten ausgiebig mit dem Thema der Seele/des Geistes. In Emres Gedichten hängt die Seele mit dem Tod zusammen. In jenen seiner Gedichte, die sich mit dem Tod beschäftigen, ist der Begriff der Seele/des Geistes mal explizit und manchmal implizit zu finden. Der Tod ist dabei für den Dichter nichts, wovor es sich zu fürchten gelte. Im Gegenteil bedeutet der Tod für Emre, dass der Mensch seine Geliebte, seine Freunde erreicht. Sterben heißt, dass der Körper vergeht, die Seele hingegen ihre Freunde wiedersieht. Denn was vergeht ist der physische Körper. Die Seele/der Geist ist unsterblich. Der Tod ist die Befreiung der Seele von dem Körper, in dem sie gefangen ist.
Der Aufsatz beschäftigt sich mit dem Thema der Seele/des Geistes in den Gedichten in Yunus Emres Werk Yunus Emre Divan. Ausgehend von Yunus Emres Gedichten wird untersucht, was Emre mit dem Begriff der Seele meinte, während gleichzeitig auch Begriffe wie der des Todes und des Geistes, die im Zusammenhang mit jenem der Seele stehen, einbezogen, um letzteren besser zu verstehen.
In dieser Studie wurde zunächst auf historische Quellen zurückgegriffen, um Informationen über das Leben und Werk von Yunus Emre zu geben. Daraufhin wurde auf Studien Yunus Emre eingegangen, die sich mit dem Thema der vorliegenden Arbeit befassen. Die verwendeten Textstücke stammen aus dem Buch Dîvân-ı Yunus Emre von Mustafa Tatcı. Alle Angaben in diesem Aufsatz richten sich strikt nach den Seitenzahlen des genannten Werkes. Um ein besseres Verständnis der Seele/Geist-Metapher in den Gedichten von Yunus Emre zu ermöglichen, wurden in- und ausländischen Quellen bemüht, in denen diese Metapher erörtert wird. So werden das Motiv der fliegenden Seele, das Verhältnis von Seele und Tod und das Verhältnis von Käfig und Vogel kurz diskutiert. Dabei wurde festgestellt, dass alle diese Begriffe den Tod hervorrufen.
Bei der Analyse von Emres Gedichten fällt auf, dass er den Tod zunächst nicht akzeptiert. Dabei ist seine Haltung gegenüber dem Tod hinlänglich bekannt. Doch Emre betrachtet die Welt nicht nur aus seinen eigenen Augen, sondern auch aus jenen der Menschen in seinem Umfeld. Im Grunde genommen weist Emre denen, die sich vor dem Tod fürchten, auf ihrer Reise den Weg. Denn Tod bedeutet Vereinigung mit dem/der Geliebten.The theme of soul/spirit occurs frequently in the poems of Yunus Emre, one of the great poets of the Turkish world. In Yunus Emre’s poems, soul is related to death. In his death-themed poems, the concept of soul/spirit is sometimes obvious and sometimes hidden. For Yunus, death is not something to be afraid of; on the contrary, it means reaching to a beloved, a friend. To die is the disappearance of the body, and the meeting of the soul with the friend because the material that dies is the body. The soul/spirit is immortal. Death is the liberation of the soul from the body in which it is imprisoned.
The paper discusses the soul/spirit theme in the poems from Yunus Emre Divan. Based on Yunus Emre’s poems, while analysing what he meant by the concept of soul, concepts such as death and spirit, both related to soul, are also included in order to better understand the concept of soul.
The study gives the information about the life and works of Yunus Emre by using historical sources. Afterwards, it mentions the studies on Yunus Emre related to our research subject. The examples are taken from the e-book Dîvân-ı Yunus Emre prepared by Mustafa Tatci for the Ministry of Culture and Tourism. We used the same numbering as in the book itself. In order to better understand the soul/spirit metaphor that Yunus Emre used in his poems, the study includes the opinions on the use of this metaphor from domestic and foreign sources. The flight of soul, the relationship between soul and death, and the cage-bird relationship are briefly discussed. It has been determined that all these terms evoke death.
After analysing Yunus Emre’s poems, it occurs that he didn’t initially accept death. However, his attitude towards death is obvious. Nevertheless, Yunus doesn’t just look at the world through his own eyes, he also sees it through the eyes of others. In fact, he is a guide to those who fear death, during their journey. The death means reaching ultimate union, reuniting with beloved.Türk dünyasının büyük şairlerinden biri olan Yûnus Emre’nin, şiirlerinde can/ruh temasına oldukça geniş yer verdiği görülür. Yûnus Emre’nin şiirlerinde can ölümle ilişkilidir. Ölüm temalı şiirlerinde can/ruh kavramı, bazen açık bazen ise kapalı bir şekilde yer alır. Yûnus için ise ölüm korkulacak bir olgu değildir; tersine sevgiliye, dosta ulaşma anlamına gelir. Ölmek bedenin yok olması canın dosta kavuşmasıdır. Çünkü ölen maddî olan bedendir. Can/ruh ise ölümsüzdür. Ölmek, canın hapsolduğu bedenden kurtuluşudur.
Makalede, Yûnus Emre Divanı’nda yer alan şiirlerdeki can/ruh teması ele alınmıştır. Yûnus Emre’nin şiirlerinden hareketle onun can kavramıyla ne anlatmak istediği incelenirken can kavramının daha iyi anlaşılabilmesi için canla ilişkili olan ölüm ve ruh gibi kavramlara da yer verilmiştir.
Bu çalışmada öncelikli olarak tarihi kaynaklardan faydalanarak Yûnus Emre’nin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra Yûnus Emre ile ilgili yapılan çalışmalar içerisinden konumuzla ilgili olanlara değinilmiştir. Metin örnekleri, Mustafa Tatcı tarafından hazırlanmış olan Dîvân-ı Yûnus Emre adlı kitaptan alınmıştır. Bu kitaptaki numaralandırmaya aynen bağlı kalınmıştır. Yûnus Emre’nin şiirlerinde kullanmış olduğu can/ruh metaforunun daha iyi anlaşılabilmesi için yerli ve yabancı kaynaklarda bu metaforun kullanımı hakkındaki görüşlere yer verilmiştir. Canın uçması, can ölüm ilişkisi, kafes kuş ilişkisi kısaca ele alınmıştır. Bütün bu terimlerin ölümü çağrıştırdığı tespit edilmiştir.
Yûnus’un şiirleri incelendiğinde onun başlangıçta ölümü kabul etmediği görülür. Oysaki Yûnus’un ölüm karşındaki tavrının ne olduğu bellidir. Fakat Yûnus sadece kendi gözüyle bakmaz dünyaya. O, çevresindekilerinin gözüyle de bakar. Aslında Yûnus ölümden korkanlara yolculukları sırasında rehberlik eden biridir. Çünkü ölüm, vuslata ermek, sevgiliye kavuşmaktır
Ana Buyere’nin Kırk Meleği - Dersim Alevileri’nin Kozmolojisinde Doğum, Ölüm ve Ölümsüzlük
Get PDFIn monotheistischen, dualistischen und polytheistischen Religionen stößt man gleichermaßen auf die Idee, dass es Engel gibt, die den Menschen in den verschiedenen Phasen seines Lebens begleiten. Dass Geburtsengeln bei dem Ereignis der Geburt, der wichtigsten Schwelle im Menschenleben, die Funktion zukommt, dem Neugeborenen sein Schicksal mittels dessen Körper aufzuerlegen, ist nicht nur in der Thora und im Koran schriftlich festgehalten, sondern wird auch in den mündlich überlieferten Erzählungen Anatoliens, die insbesondere von Frauen erinnert und weitererzählt werden, in großem Detail erwähnt. Solche schriftlichen und mündlichen Erzählungen enthalten die Antworten einer Gemeinschaft auf Fragen in Bezug auf die Einzigartigkeit eines jeden Menschen, sein innewohnendes Potential und die Kräfte, die seinen Platz in der Welt und seinen Weg beeinflussen. Wenngleich die verschiedenen Beispiele von Geburtsengeln aus unterschiedlichen Glaubenssystemen, auf die in diesem Artikel eingegangen wird, Unterschiede hinsichtlich ihrer Anzahl und Eigenschaften aufweisen, haben sie dennoch gemein, dass sie Wesensgehalte, die von einem anderen Universum in die Welt fließen, dem menschlichen Körper anvertrauen, indem sie diese dem Neugeborenen übergeben. Die Erzählung von den 40 Engeln, die das Wesen des Neugeborenen, das sich in dessen Vorzügen äußern wird, in die Welt tragen, in die sie mit der Seele und dem Wesen des Neugeborenen für eine Dauer von 40 Tage eintreten, wenn sich das “Tor der Geburt” öffnet, und die der Mutter helfen, um ihr eine leichte Geburt zu bescheren, konnte in verschiedenen Regionen Anatoliens wie z.B. Sivas, Erzincan, Eskişehir, Hakkari, und Bolu nachgewiesen werden. Obwohl der Glaube an die 40 Engel in allen lokalen Kulturen Anatolien bekannt ist, knüpft dieser nur in der Kosmologie der Aleviten von Dersim (Tunceli) an eine natürliche geografische Formation an, die zugleich ein Wallfahrtsort ist. Bei diesem Ort handelt es sich um den Gletschersee Ana Buyere im Landkreis Pülümür.
In diesem Artikel soll das Verhältnis eines Gletschersees, der am Gipfel eines Berges gelegen ist und sich aus Regen- und Grundwasser speist, zur Geburt und den im Neugeborenen versammelten Wesensgehalten gemäß der Kosmologie von Dersim untersucht werden, wobei ein besonderer Fokus auf den Aussagen liegen soll, die der See in Bezug auf die Flüsse zwischen dem Menschen, dem Untergrund und der oberirdischen Welt andeutet. Wie erzeugt der Gletschersee Ana Buyere eine Körperwahrnehmung, in der sich ähnlich wie bei einem Ökosystem die unterschiedlichen Elemente auf harmonische Weise gegenseitig stützen müssen, und wie errichtet er die anderen Menschen und nichtmenschlichen Wesen gegenüber durchlässigen und manchmal vollends verschwindenden Grenzen des menschlichen Selbst? Wird dadurch, dass als Stätte der Engel, die Wesensgehalte wie Glaube, Vernunft und Begriffsvermögen, von denen angenommen wird, dass sie aus dem Jenseits kommen, in die Welt tragen, ein in der Wildnis gelegener See bestimmt wird, eine Behauptung in Bezug auf die Herkunft des menschlichen Bewusstseins und Begriffsvermögens aufgestellt, die sich von den Erzählungen monotheistischer Religionen unterscheidet? Die These dieser Studie lautet, dass der Stammbaum der Erzählungen der Çewres Hure Ana Buyere (40 Engel der Ana Buyere) bis zum anatolischen und mesopotamischen Demeter kult und den hethitischen Wasserkulten zurückreicht. Die Erzählungen über den Prozess der Einigung der Vierziger, die das Rückgrat des Qizilbasch-Glaubens bilden, und der harmonischen Integration aller Wesenszüge des Menschen, von dem man annimmt, dass er das ganze Universum enthält, erklären, wie heilige “unschuldiger Hirten” wie Düzgün Baba und Munzur Baba, ihrerseits Grundpfeiler der Kultur von Dersim, unsterblich wurden und wie sie sich von den Grenzen des menschlichen Körpers befreiten und eins mit einem Berg und Fluss wurden. In der Erzählung der vierzig Engel sind die Selbstfindung des Individuums und der permanente Wandel der Wesensgehalte, aus denen das Universum besteht, in der gleichen Erfahrung zusammengefasst. Gleichzeitig wird der Funktionsmechanismus der dynamischen Beziehung zwischen dem Ganzen und seinen Teilen beschrieben. Die Erzählungen stellen jedes menschliche Leben zudem als einen Weg dar, der über eine einzelne körperliche Existenz hinaus bis hin zur physischen und spirituellen Unsterblichkeit führt, so dass das Menschenleben durch glaubensbezogenen Rat angeleitet werden kann. Die mündlichen Erzählungen, die die Grundlage der Studie bilden, beruhen auf persönlichen, semistrukturierten Interviews, die im Zeitraum 2012-2017 in der Region Dersim durchgeführt worden sind.The idea of the existence of angels accompanying human in its life stages is found in monotheistic, dualist and polytheistic religions. In the birth event, the most important threshold of life, the functions of birth angels to inscribe the fate of the baby on the body are stated in written form in the Torah and the Qur’an. This idea is also present in the oral narratives of Anatolia, remembered especially by women. These written and oral narratives contain a society’s responses to the uniqueness of a person, the potentialities he/she contains, the forces that affect the formation of his/her place and path in the world. Although birth angels in different belief systems, mentioned in this paper, differ in number and quality, their common point is that they deliver essences flowing from another universe to this World, deposit them into the human body and trust them to the newborn. The narrative of forty angels, which bring the essences that will manifest themselves as the baby’s virtues, pass into the human world with the baby’s soul and body for forty days when “the gate” opens and help mother during birth, have been detected in different regions of Anatolia, such as Sivas, Erzincan, Eskisehir, Hakkari, Bolu. Even though the belief of forty angels is known in all local cultures of Anatolia, only in the cosmology of the Alevis from Dersim (Tunceli) is linked to a natural geographic formation, a glacial lake Ana Buyere in Pülümür.
The relationship between a glacial lake on a high mountain peak fed by rains and groundwater, and the essences which compose a human, will be analysed by focusing on the propositions it implies regarding the flows between humans, the underground world and the world above ground. The perception of a body as an ecosystem, where different elements must support each other in harmony, is analysed semiotically. How does it establish the borders of the human self that are permeable to other people and non-human beings, which are even sometimes lifted? What does the description of a lake in the wild as the home of angels bearing the essences of humans imply? Does the idea of essences thought to come from the afterlife, such as faith, impression, fam (understanding), offer a different proposition from the narrative of monotheistic religions about where human consciousness and understanding come from?
According to the argument of this study, the narratives of Çewres Hure Ana Buyere (forty angels of Ana Buyere) have a genealogy from the Demeter cult of Anatolia and Mesopotamia to the Hittite water cults. In addition, establishing the unity of the forties, which forms the backbone of the Qizilbash belief; the narratives about the process of harmonious integration of all the essences of human, which is thought to contain the whole universe, explain the immortalization process of the sacred “innocent shepherds” such as Düzgün Baba and Munzur Baba, fundamental cornerstones of Dersim culture. The narratives also explain how, by getting rid of the boundaries of the human body, they could become one with a mountain and a river. In the narrative of forty angels, the self-discovery of the individual and the continuous transformation of the essences that make up the universe are gathered in the same experience. The narratives describe functioning mechanism of the dynamic relationship between the whole and the parts. They also explain how social structures guide each human life on the pathway that goes beyond a single bodily existence, to physical and spiritual immortality. Oral narratives, which are the basis of the study, were compiled through face-to-face, semi-structured interviews in Dersim region between 2012-2017.İnsana yaşam evrelerinde eşlik eden meleklerin varlığı fikrine, tek tanrılı, düalist ve çok tanrılı dinlerde rastlanmaktadır. Yaşamın en önemli eşiği olan doğum olayında doğum meleklerinin bebeğin kaderini bedenine işleme işlevleri Tevrat ve Kur’ân’da yazılı olarak belirtilmenin yanı sıra, Anadolu’nun özellikle kadınlar tarafından hatırlanan sözlü anlatılarında detaylı olarak yer alır. Bu yazılı ve sözlü anlatılar bir insanın benzersizliği, içerdiği olasılıklar, dünyadaki yerinin ve yolunun oluşmasına etki eden kuvvetler konusunda bir toplumun verdiği cevapları içerir. Bu makalede farklı inanç sistemlerinden birkaç örneğine değinilen doğum melekleri, sayı ve nitelik açısından farklılık göstermekle beraber, ortak noktaları insan bedeni aracılığıyla başka bir evrenden bu dünyaya akan emanetleri yeni doğana teslim etmeleridir. Bebeğin meziyetleri olarak kendini gösterecek özleri getiren, “doğum kapısı” açıldığında bebeğin canı ve özleriyle beraber kırk günlüğüne insan alemine geçen ve kolay bir doğum geçirmesi için anneye yardım eden kırk melek anlatısı, Sivas, Erzincan, Eskişehir, Hakkâri, Bolu gibi Anadolu’nun farklı bölgelerinde tespit edilmiştir. Kırk melek inancı Anadolu’nun tüm yerel kültürlerinde bilinmekle beraber, sadece Dersim (Tunceli) Alevilerinin kozmolojisinde kutsal bir ziyaret olan bir doğal coğrafi oluşuma, Pülümür’deki Ana Buyere buzul gölüne bağlanmaktadır.
Dersim kozmolojisine göre yüksek bir dağ zirvesindeki, yağmurlardan ve yeraltı sularından beslenen bir buzul gölünün doğum ve bebekte bir araya toplanacak özlerle ilişkisi, insan, yeraltı ve yerüstü arasındaki akışlar konusunda ima ettiği önermelere odaklanarak incelenecektir. Ana Buyere buzul gölü, bir ekosistem gibi farklı unsurlarının uyumlu şekilde birbirini desteklemesi gereken bir beden algısını; insan benliğinin diğer insanlara ve insan olmayan varlıklara karşı geçirgen, bazen ortadan kalkabilen sınırlarını nasıl kurmaktadır? İman, izam, fam (kavrayış) gibi öte dünyadan geldiği düşünülen özleri taşıyan meleklerin yuvası olarak yabani dünyadaki bir gölün tanımlanması, insan bilinç ve kavrayışının nereden geldiği hakkında, tek tanrılı dinlerin anlatısından farklı bir önerme sunar mı? Bu çalışmanın savına göre, Çewres Hure Ana Buyere (Ana Buyere’nin kırk meleği) anlatıları, Anadolu ve Mezopotamya’nın Demeter kültünden, Hitit su kültlerine kadar uzanan bir soyağacına sahiptir. Ayrıca Kızılbaş inancının belkemiğini oluşturan, kırkların birliğini sağlama; kendi içinde bütün evreni barındırdığı düşünülen insanın tüm özlerinin uyumlu bütünleşmesi sürecine dair anlatılar, Dersim kültürünün temel köşe taşları olan Düzgün Baba, Munzur Baba gibi kutsal “masum çobanların” ölümsüzleşme sürecini ve nasıl insan bedeninin sınırlarından kurtularak bir dağ ve bir nehirle bir olduğunu açıklamaktadır. Kırk melek anlatısıyla, bireyin kendini bulması ve evreni oluşturan özlerin sürekli dönüşümü aynı deneyimin içinde toplanır, bütün ve parçalar arasındaki dinamik ilişkinin işleyiş mekanizması tarif edilir. Anlatılar yoluyla, her bir insan yaşamı tek bir bedensel varoluşun ötesine geçen, fiziksel ve ruhsal ölümsüzlüğe ulaştıran bir yol olarak inanç kılavuzları tarafından yönlendirilebilir hale gelir. Çalışmaya temel olan sözlü anlatılar, 2012-2017 yılların arasında Dersim bölgesinde yüz yüze yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla derlenmiştir