Journal of Alevism – Bektashism Studies
Not a member yet
365 research outputs found
Sort by
Aleviliğin Kurumsal Yapısında Değişim ve Dönüşüm: Ocak Sisteminden Tarikat ve Süreklere Evriliş
Get PDFDer Fokus dieser Studie liegt auf der unter dem Einfluss politischer, gesellschaftlicher und religiöser Ereignisse vonstatten gehenden Entwicklung der Ocaks, die die konstitutive und tragende Einheit des alevitischen Glaubenssystems darstellen. Die heutzutage durch den Oberbegriff „Aleviten“ bezeichneten Gemeinschaften sind im Laufe der Geschichte – und im Grunde bis in die Gegenwart – mit verschiedenen Namen versehen worden. Jedoch hat man erst in den letzten Jahren begonnen, über die Gründe für die jeweiligen Bezeichnungen und die Frage, wie sich die Gemeinschaften voneinander unterscheiden, zu diskutieren. Eine jegliche Bezeichnung ist dabei äußerst komplex und ist Ergebnis diverser Faktoren, wie z.B. charismatische historische Persönlichkeiten, Glaubensstruktur (rituelles Universum, glaubensbezogene Hierarchie) und politische und gesellschaftliche Ereignisse. Die wichtigsten Faktoren bei der Definition der alevitischen Gemeinschaft sind die auf Vererbung basierende Struktur des alevitischen Glaubenssystems und sein rituelles Universum. Rituale waren ausschlaggebend dafür, dass die Gemeinschaft als „die anderen“ definiert wurde. Trotzdem wurden die Rituale in Studien über das Alevitentum oft ignoriert oder aber nicht im Kontext des geschlossenen Charakters der Gemeinschaft betrachtet. Eine der wichtigsten Erkenntnisse vorangehender Forschungsarbeiten ist jedoch, dass es nicht möglich ist, das Alevitentum und seine institutionelle Struktur vollständig zu begreifen, ohne seine rituelle Welt zu verstehen. Allerdings wurden im Laufe der Geschichte immer wieder auftretende Kämpfe um die Gestaltung von Ritualen zu Machtkämpfen zwischen politischen Machthabern verklärt. So sind auch die Bemühungen des Osmanischen Reiches unter Balım Sultan, die auf Vererbung basierende Struktur der alevitischen Gemeinschaften aufzulösen und sie in bestimmten rituellen System unterliegenden Orden umzuwandeln, oder die Bemühungen Schah Ismails und der Erdebil-Tekke, sie nach dem Vorbild der „Buyruk“-Exemplare und dem „Erdebil Erkânı“ umzuformen, als politische Kämpfe oder intrakonfessionelle Konflikte angesehen und sind als solche in die Geschichtsbücher eingegangen, ohne dass der eigentliche Hintergrund dieser Phänomene wirklich verstanden wurde. Wie alle auf einem Glaubenssystem beruhenden Gemeinschaften haben sich jedoch auch die alevitischen Gemeinschaften weiterentwickelt, so dass im Laufe der Zeit neue Bezeichnungen und Rituale entstanden sind. In den von Aleviten bewohnten Siedlungen in der Türkei, Bulgarien und Griechenland, in denen im Rahmen dieser Studie eine Feldforschung durchgeführt wurde, ließen sich unterschiedliche Bezeichnungen und Ritualsysteme feststellen.Die Feldforschung hat gezeigt, dass es Gemeinschaften gibt, in denen die Cem-Gottesdienste von zwei Personen geleitet werden, oder auch solche, die sich zwar Rifaî, Qadirî oder Nakşibendi nennen, tatsächlich aber bektaschitische Rituale durchführen oder auch Cem-Gottesdienste und Rituale, die jeweils eine Kombination aus Praktiken der Bektaschiten einer- und solchen der Rifaî, Qadirî bzw. Nakşibendi andererseits darstellen. In diesem Artikel wird anhand der untersuchten Bevölkerung der Gemeinschaften die Evolution von Ritualen und der traditionellen Struktur analysiert. Die untersuchte Bevölkerung umfasst zunächst Gemeinschaften, die vom traditionellen Ocak-System zur Ordensstruktur der Babagan-Bektaschiten bzw. Ocak-System zum Ritualsystem übergegangen sind, und Gemeinschaften, die nach der Nominierung von Babas der Babagan an verschiedenen Tekken und Dergahs zur Praxis des doppelt geführten Cems übergegangen sind, weiterhin Gemeinschaften alevitischen Ursprungs, die heute Ordensnamen wie Rifai oder Kadiri tragen, und schließlich Gemeinschaften, die heute als Bektaschi bezeichnet werden, obwohl ihre Struktur traditionell dem Kadiri- oder Rifaî-Orden entspricht. Auf Grundlage der Daten der Feldstudien (Aufzeichnungen von Ritualen, Oral History) und historischer Daten (Dokumente, Stammbäume, etc.) und mithilfe der themenbezogenen Fachliteratur werden in diesem Artikel, soweit es dieses Format erlaubt, der hier als Evolution begriffene Wandel der Rituale und ihre Umbenennung erörternd analysiert.This study’s focus will be on the evolution of ocaks, the basic constituent and sustaining system of the Alevi belief system, through political, social and religious events. The communities that we include today under the Alevi umbrella, have been and continue to be called with different names through history and nowadays. The question about the reasons for the naming, and the differences between communities was not discussed until recent years. However, each naming presents a complex structure which includes factors such as historical charismatic personage, religious structure (ritual system, religious hierarchy), political and social events. Hereditary structure and ritual system of the Alevi belief system have been the main factor in defining the community. The rituals played a dominant role in defining community as the “other”. Despite this, the studies on Alevism have often ignored rituals or not seen them due to the feature of closed community. However, the most important outcome of our studies is the fact that it is not possible to fully understand Alevism and its institutional structure without understanding the ritual system. Again, the struggles to shape the rituals through history have been perceived as power struggles of political powers. The efforts of the Ottoman Empire to transform Balım Sultan and Alevi communities from a hereditary structure into a certain ritual system of an order, and to shape them according to the “Ardabil Rule System (Erkan)” and the Buyruk copies of Shah Ismail and the Ardabil tekke, were also seen as a political struggle or a sectarian conflict, and were included, as such, into the books without understanding their background. However, as in the communities belonging to every belief system, Alevi communities too have evolved and new names, new rituals have emerged. We identified different nomenclatures and ritual systems in Alevi settlements in Turkey, Bulgaria and Greece, where we carried out our fieldwork. We also identified the communities that performed cems belonging to two rule systems (erkan), the Bektashi rituals but called Rifai, Kairi and Nakshibendi or cems and rituals which are mixture of Riafi-Bektashi, Bektashi-Kadiri, Nakshi-Bektashi rule systems. This paper will analyse the evolutions of ritual and traditional structure on the samples of the communities transformed from the traditional ocak system to the Babagan Bektashi order, transformations from the ocak system into surek ritual system, the communities transformed into the cem system with two rule systems (erkan) under the influence of the Babagan Babas (leaders) appointed to tekkes and derghas, the communities with the Alevi origin being known today by the names of orders such as Riafi and Kadiri, and finally, the communities defined today as Bektashi despite being affiliated with the Kadiri or Rifai orders in their traditional structure. In the limitations of study, we will address and analyse the change and transformation, which we defined as evolution, using data obtained during our fieldwork (records of rituals, oral history), historical information (documents, genealogy, etc.) and written literary sources, from the perspective that also tries to explain the evolution of rituals and their definition in new names.Bu çalışmada, Alevi inanç sistemin temel kurucu ve yaşatıcı sistemi olan ocakların siyasi, sosyal ve inançsal olaylarla geçirdiği evrilişe odaklanılacaktır. Bugün Alevi şemsiye kavramı içinde adlandırdığımız topluluklar tarihsel süreçte ve günümüzde farklı adlarla adlandırılmış ve adlandırılmaya devam etmektedir. Adlandırmaların nedenleri ve “Toplulukların birbirinden farkı nedir?” sorusu son yıllara kadar tartışılmamıştır. Oysa her adlandırma tarihî karizmatik şahsiyet, inançsal yapı (ritüel evreni, inançsal hiyerarşi), siyasi ve sosyal hadiseler gibi etkenleri içinde barındıran kompleks bir yapı sergilemektedir. Alevi inanç sisteminin kalıtsal yapısı ve ritüel evreni, topluluğun tanımlanmasında temel etken olmuştur. Topluluğun “öteki” olarak tanımlanmasında ritüeller başat rol üstlenmiştir. Böyle olmasına rağmen Alevilik hakkında yapılan çalışmalarda çoğu zaman ritüeller görmezden gelinmiş ya da kapalı topluluk özelliği ile görülememiştir. Oysa yaptığımız çalışmalarda vardığımız en önemli tespit, ritüel dünyasını anlamadan Aleviliği ve Aleviliğin kurumsal yapısını tam anlamıyla anlamanın mümkün olmadığı gerçekliğidir. Yine tarihsel süreçte verilen ritüelleri şekillendirme mücadeleleri de siyasi iktidarların güç savaşları gibi algılanmıştır. Osmanlı Devleti’nin Balım Sultan ile Alevi toplulukları kalıtsal yapıdan belirli ritüel sistemine tâbi tarikata dönüştürme, Şah İsmail ve Erdebil Tekkesinin “Buyruk” nüshaları ve “Erdebil Erkânı”na göre şekillendirme mücadeleleri de siyasi bir mücadele gibi ya da bir mezhep kavgası gibi görülerek arka planı anlaşılamadan kitaplarda yerini almıştır. Oysa her inanç sistemine bağlı toplulukta olduğu gibi Alevi topluluklar da evrilmiş, yeni adlar ve ritüellerle karşımıza çıkmıştır. Saha çalışmalarımızı yürüttüğümüz Türkiye, Bulgaristan ve Yunanistan’daki Alevi yerleşim birimlerinde farklı adlandırmalar ve ritüel sistemleri tespit ettik. İki erkânlı cemlerini yürüten topluluklar, Rifaî, Kadirî ve Nakşibendi olarak adlandırılan ama Bektaşi ritüellerini ya da Rifâî-Bektaşi, Bektaşi-Kadiri, Nakşi-Bektaşi erkânlarının karşımı cemler ya da ritüeller tespit ettik. Bu bildiride öncelikle geleneksel ocak sisteminden Babagan Bektaşi tarikatına geçen topluluklar, ocak sisteminden “sürek”e geçişler, tekke ve dergâhlara atanan Babagan Babaların etkisi ile iki erkânlı cem sistemine geçen topluluklar, daha sonra bugün Rifâî ya da Kadirî gibi tarikat adlandırmaları ile anılmalarına rağmen Alevi kökenli topluluklar ile en son olarak da geleneksel yapısında Kadirî ya da Rifâî tarikatına tâbi olmasına rağmen bugün Bektaşi olarak tanımlanan topluluklar örnekleminde ritüelin evrimi ile geleneksel yapının evrimi analiz edilecektir. “Evriliş” olarak tanımladığımız değişim ve dönüşümü; saha çalışmalarımızda elde ettiğimiz veriler (ritüelik kayıtlar, sözlü tarih çalışmaları), tarihsel veriler (vesikalar, seçereler vb.) ve yazılı literatür rehberliğinde ritüellerin evrimini ve yeni adlarla tanımlanmasını da açıklamaya çalışan bir bakış açısı ile makale sınırlılıklarını dikkate alarak ele alıp analiz edeceğiz
Ana Tanrıçadan Günümüze Bir Kült: Fatma Ana Eli
Get PDFAls ein kulturelles Erbe, das von den alten Zivilisationen bis in die Gegenwart überliefert wurden, sind Symbole ein Kommunikationsmittel, mithilfe dessen die Menschen ihre Gefühle und Gedanken ausdrücken können. Im Laufe der Geschichte haben die Menschen hinter vielen Symbolen, denen sie eine Bedeutung beimessen, ein Geheimnis gesucht. So wurden viele Symbole für heilig erklärt, erhielten mythischen Charakter und beeinflussten die Glaubensphänomene der Zivilisationen, die diese nutzten. Eines dieser Symbole ist die Hand, die zuerst in den Höhlenwänden der Antike vorkam und seitdem in vielen Gesellschaften und schließlich auch bei den Aleviten aufgetaucht ist. Ausdruck der Schöpfung, des kreativen Vermögens, spielt die Figur der Hand in Bezug auf die Themen Glück, Fruchtbarkeit und Schutz eine wichtige Rolle in vielen Gesellschaften. Das Symbol der Hand, das aus der Zeit stammt, in der die Menschheit ihre ersten Symbole schuf, existiert heute vor allem in der alevitischen und bektaschitischen Kultur als ein Kult in Bezug auf Fatma Ana fort. Infolge der kulturellen Interaktion von Zivilisationen lassen sich die Spuren des Muttergötterkults im anatolischen Alevitentum feststellen. Im heutigen alevitischen Glauben und seiner Philosophie gibt es eine abgewandelte Form des antiken Muttergötterkults, in deren Mittelpunkt die Mutter Fatma steht. Das mystische Element für Glück, Fruchtbarkeit und Schutz ist hier durch die Hand der Mutter Fatma repräsentiert. Obwohl das Symbol in der alevitischen Kultur nach der Prophetin Fatma benannt ist, handelt es sich bei diesem um ein kulturelles Relikt, das auch bei den zentralasiatischen Türken als Hand der Mutter Umay, bei den Christen als Hand der Jungfrau Maria und bei den Juden als Chamsa existiert. So betrachtet halten die Aleviten den Muttergötterkult in seinen Spuren bis heute am Leben. In dieser Studie wird die historische Entwicklung des Symbols der Hand der Mutter Fatma, auch bekannt als Pençe -i Âli Abâ („die Hand der Fünf im Gewand“) oder Chamsa, nachgezeichnet und versucht, ihren Ursprung herauszuarbeiten. In dem vorliegenden Artikel werden zunächst auf Grundlage der vorhandenen Daten der Muttergötterkult und die Symbolik der Handfigur erörtert und untersucht, wie sich diese in der alevitischen Gesellschaft widerspiegeln. In diesem Zusammenhang wird daraufhin anhand von Beispielen dargestellt, wie sich das Symbol der Hand zu einer Tradition im alevitischen Leben entwickelt hat.The symbols, which have been passed on as a cultural heritage from ancient civilizations to the present day, are one of the communication channels through which people can express their feelings and ideas. Throughout history, human being has sought a mystery behind many symbols to which he has attributed various meanings. Thus, being sanctified, many symbols assumed a mythological identity and had an impact on the belief phenomena of their civilizations. One of these symbols is the hand figure, which existed in many societies starting from the cave walls in the ancient period and appeared in the Alevi society. The hand figure, which is the expression of creation, creative power, strength and might, is included in the life of many societies through the subjects such as luck, abundance, protection. The hand symbol, that has survived from the days when mankind revealed first symbols, continues to exist today as a cult generally associated with Hz. Fatma in the Alevi and Bektashi culture. It is apparent that the traces of the Mother Goddess cult have spread to today’s Anatolian Alevism as a result of the cultural interaction of civilizations. Within the Alevi belief and philosophy, the ancient goddess cult has turned into Mother Fatma; as for the mystic element used in the subjects such as luck, abundance and protection, it became the Mother Fatma’s hand. Although this hand symbol takes its name from Hz. Fatma in the Alevi culture, it continues to exist as a cultural remnant in Central Asian Turkish culture as the Mother Umay’s hand, in Christianity as the Virgin Mary’s hand, an in Judaism as Hamsa. In this context, we can say that the traces of the Mother Goddess cult are kept alive in the Alevi society today. Within the framework of the information mentioned above, this study takes a journey through the history of the Mother Fatma’s hand symbol, also known as “Pençe-i Ali Aba” and “Hamsa”, and tries to shed light to the origin of the figure. The study first mentions subjects such as the hand figure through symbolism and the cult of the mother goddess in the light of the existing data, then addresses their reflections on the Alevi society and explains how the hand symbol became a part of the Alevi life as a tradition with the examples in the relevant context.Kadim uygarlıklardan günümüze değin bir kültür mirası olarak aktarılan semboller, insanların duygu ve düşüncelerini ifade edebildikleri iletişim kanallarındandır. İnsanoğlu tarih boyunca anlam yüklediği birçok sembolün ardında bir gizem aramıştır. Böylece birçok sembol kutsallaştırılarak, mitolojik bir kimliğe bürünmüş ve uygarlıklarının inanç fenomenleri üzerinde etkili olmuştur. Antik dönemin mağara duvarlarından başlayarak birçok toplumda var olan ve en son Alevi toplumunda kendini gösteren el figürü bu sembollerden biridir. Yapmanın ve yaratıcı gücün, kuvvetin ve kudretin ifadesi olan el figürü; şans, bereket, korunma gibi konularda birçok toplumda yaşayışın içine dâhil edilmiştir. İnsanlığın sembolleri ilk ortaya çıkardığı günlerden bugüne ulaşan el sembolü, günümüzde ekseriyetle Alevi ve Bektaşi kültüründe Hz. Fatma ile ilişkilendirilmiş bir kült olarak varlığını sürdürmektedir. Uygarlıkların kültürel etkileşimi sonucunda ana tanrıça kültünün izlerinin bugünkü Anadolu Aleviliğine de sirayet ettiği görülmektedir. Kadim dönemin ana tanrıça kültü bugün Alevi inanç ve felsefesinde Fatma Ana’ya dönüşmüş; şans, bereket ve korunma gibi konularda başvurulan mistik öğe ise Fatma Ana Eli olmuştur. Bu el sembolü Alevi kültüründe adını her ne kadar Hz. Fatma’dan alsa bile Orta Asya Türk kültüründe Umay Ana Eli, Hıristiyanlarda Meryem Ana Eli ve Yahudilerde Hamsa olarak bir kültür bakiyesi şeklinde varlığını sürdürmeye devam etmiştir. Bu bağlamda ana tanrıça kültünün izlerinin günümüzde Alevi toplumunda diri tutulduğu söylenebilir. Yukarıda belirtilen bilgiler çerçevesinde ortaya konan bu çalışmada ise “Pençe-i Âli Abâ” ya da “Hamsa” olarak da bilinen Fatma Ana Eli sembolünün tarihsel yolculuğu yapılmış, söz konusu figürün kökenine ışık tutulmaya çalışılmıştır. Çalışmada öncelikle var olan veriler ışığında ana tanrıça kültü ve sembolizm üzerinden el figürü gibi konulara değinilerek bunların Alevi toplumuna yansımaları irdelenmiş ve ilgili bağlamda örnekler verilerek el sembolünün bir gelenek olarak Alevi yaşamında nasıl yer edindiği açıklanmıştır
Yanyatır Ocaklı Tahtacı Alevilerinde Sazandarlık Geleneği: Sazandar İsmail Gacar Örneği
Get PDFDie Ocaks stellen die zentrale Institution des alevitischen Glaubenssystems dar. Das Alevitentum existiert bis heute in einem großen geografischen Gebiet von Anatolien bis zum Balkan fort. Das alevitische Glaubenssystem weist je nach Ocak und Region unterschiedliche Merkmale auf, verfügt dabei aber insgesamt über ein breites Spektrum an Ritualen. Gemeinschaften, die einem Ocak angehören, tragen in der Regel den Namen des charismatischen Glaubensführers, der diesen gegründet hat. Bei den Tahtacı-Aleviten, die in diesem Artikel behandelt werden, handelt es sich hingegen um eine nach ihrem Beruf benannte Gruppe.Die alevitische Gemeinschaft der Tahtacıs wanderte im Laufe der Geschichte samt alter türkischer Glaubensvorstellungen und Kulturmerkmale aus Chorasan nach Anatolien ein. Heute leben die Tahtacı in der Mittelmeer-, Ägäis- und Marmararegion. Als Nomadenstamm war die Gemeinschaft mit der Holzverarbeitung beschäftigt, woher sie den Namen Tahtacı („Holzarbeiter“) bezog. Im Laufe der Zeit wurde der Name Tahtacı zum Namen einer Glaubensgemeinschaft. Die Tahtacı-Aleviten sind wie andere alevitische Gemeinschaften um Ocaks herum organisiert. Sie gehören zwei Ocaks an. Dies sind zum einen der Yanyatır-Ocak, dessen charismatischer Glaubensführer Durhasan Dede ist, und zum anderen der Hacı-Emirli-Ocak, dessen charismatischer Glaubensführer İbrahim Sani ist. Das Zentrum des Yanyatır-Ocaks ist das Dorf Durhasan in Ceyhan, Adana, während sich das Zentrum des Hacı Emirli-Ocaks im Dorf Kabaklar in Islahiye, Gaziantep, befindet. Die Tahtacıs sind eine der Gemeinschaften, bei denen eine nach außen hin geschlossene Struktur besonders ausgeprägt ist. Dadurch ist es ihnen gelungen, diese Struktur samt ihrer unterschiedlichen Rituale und Lebensstile bis in die letzten fünfzig Jahre am Leben zu erhalten und weiterzugeben.In diesem Artikel soll am Beispiel Ismail Gacars der Sazandar-Dienst (d.h., das Spielen der Langhalslaute während des Cem-Gottesdienstes) untersucht werden, der als einer der zwölf Dienste im alevitischen Glaubenssystem für das Überleben und die Weitergabe des kollektiven Gedächtnisses des Tahtacı-Alevitentums sorgt. Um ein besseres Verständnis der Thematik zu ermöglichen, wird zunächst die um den Ocak herum organisierte Struktur des alevitischen Glaubenssystems dargestellt, bevor der Sazandar-Dienst bei den Tahtacı-Aleviten im Kontext ihrer Ocaks und der in diesen vollzogenen Dienste und Cem-Gottesdienste erläutert wird. Der Artikel stützt sich dabei auf die Cem-Gottesdienste, Dienste und den Sazandar-Dienst im Yanyatır-Ocak, in dem İsmail Gacar als Sazandar diente.The Alevi belief system is institutionalized around ocak. The belief system has continued to exist, and still exist through ocaks in a very large region from Anatolia to the Balkans. The Alevi belief system, which differs according to ocaks and regions, has a rich ritual system. The communities affiliated to ocaks are generally named after religious leader, founder of the ocak. Tahtaci Alevis, who are the subject of our study, appear as group named after their profession. The Tahtacis are an Alevi community that migrated from Khorasan to Anatolia through history, brought along the old Turkish beliefs and culture, and lives in the Mediterranean, Aegean and Marmara regions today. Due to their engagement with woodwork in nomadic lifestyle, they were called Tahtaci. Over time, this name has become the name of a belief community. As other Alevi groups, Tahtaci Alevis are also ocak centred. They are affiliated with two ocaks. One of them is the Yanyatir Ocak whose religious leader is Durhasan Dede, and the other one is the Haci Emirli Ocak, whose religious leader is Ibrahim Sani. The centre of the Yanyatir Ocak is in the Ceyhan village in Adana, and the centre of the Haci Emirli Ocak is located in Islahiye Kabaklar village in Gaziantep. The Tahtaci Alevi community is one of the main groups that keep the closed society structure alive in the strongest way. Tahtacis have managed to sustain and pass on the diversity of their ritual system and their lifestyle through the closed society structure until the last fifty years. Using the example of Ismail Gacar, this study will try to analyse the service of sazandar, which is one of the twelve services within the belief system that enables the survival and transmission of the Tahtaci Alevis’ sacred memory. For better understanding of the subject, first of all, the ocak-centred structure of the Alevi belief system will be explained, and then the service of sazandar among Tahtaci Alevis will be discussed in the context of the ocaks of Tahtaci Alevis, the services and cem rituals performed in these ocaks. The basis of the study will be cem rituals, services and the service of sazandar performed in the Yanyatir Ocak where Ismail Gacar serves as a sazandar.Alevi inanç sistemi ocak merkezli kurumsallaşmıştır. İnanç sistemi, Anadolu’dan Balkanlara kadar çok geniş bir coğrafyada ocaklarla varlığını sürdürmüştür ve sürdürmeye devam etmektedir. Ocaklara ve yörelere göre farklılıklar gösteren Alevi inanç sistemi, zengin bir ritüel evrenine sahiptir. Ocaklara bağlı topluluklar genel anlamda ocağın kurucu karizmatik inanç önderinin adı ile adlandırılır. Çalışmamıza konu olan Tahtacı Alevileri, yaptıkları meslek ile adlandırılmış bir zümre olarak karşımıza çıkmaktadır.Tahtacılar tarihsel süreç içerisinde Horasan’dan Anadolu’ya göç eden, eski Türk inançlarını ve kültürünü beraberinde getiren ve günümüzde Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerinde yaşayan Alevi topluluğudur. Tahtacı ismini konargöçer yaşam tarzında ağaç işçiliği ile uğraşmaları sebebiyle almışlardır. Zaman içinde Tahtacı adlandırması bir inanç toplumunun adı haline gelmiştir. Tahtacı Alevileri diğer Alevi zümrelerinde olduğu gibi ocak merkezli yapılanır. Tahtacı Alevilerinin bağlı olduğu iki ocak vardır. Bunlardan birincisi karizmatik inanç önderinin Durhasan Dede olduğu Yanyatır Ocağı, ikincisi ise karizmatik inanç önderi İbrahim Sani olan Hacı Emirli Ocağı’dır. Yanyatır Ocağı’nın merkezi Adana Ceyhan Durhasan köyü, Hacı Emirli Ocağı’nın merkezi ise Gaziantep Islahiye Kabaklar köyüdür.Tahtacı Alevi toplumu, kapalı toplum yapısını en güçlü şekilde yaşatan zümrelerin başında gelmektedir. Tahtacılar, ritüel evrenlerinin farklılığı ve yaşam biçimleri ile kapalı toplum yapısını son elli yıla kadar canlı bir şekilde yaşatmayı ve aktarmayı başarmıştır. Bu makalede, Tahtacı Aleviliğine ait kutsal belleğin yaşamasını ve aktarılmasını sağlayan, inanç sistemi içerisinde on iki hizmetten biri olan sazandarlık hizmeti, İsmail Gacar örneklemi ile incelenmeye çalışılacaktır. Konunun daha iyi anlaşılması açısından öncelikle Alevi inanç sisteminin ocak merkezli yapılanmasının üzerinde durulacak daha sonra Tahtacı Alevi ocakları ve bu ocaklarda gerçekleştirilen hizmetler ve cem ritüelleri bağlamında Tahtacı Alevilerinde sazandarlık hizmeti açıklanacaktır. Makalede İsmail Gacar’ın sazandarlık hizmeti yaptığı Yanyatır Ocağında gerçekleştirilen cem ritüelleri, hizmetler ve sazandarlık hizmeti temel alınacaktır
Âli/Siz Alevilik’e Reddiye
Get PDFDiese Studie befasst sich hauptsächlich mit dem Diskurs eines „Alevitentums ohne Ali“, der in den letzten Jahrzehnten entstanden ist und sich seitdem weit verbreitet hat. Dieser Diskurs wird auch heute noch häufig diskutiert und erfreut sich einer relativ großen Anhängerschaft. Dabei legen diejenigen, die die Idee eines Alevitentums ohne Ali zu verbreiten suchen, weder bei der inhaltlichen Präsentation des Themas noch bei der Auswahl der Quellen eine wissenschaftliche Haltung an den Tag, sondern vertreten viel mehr eine ideologische Position. Die Vertreter dieses konstruierten Diskurses konsultieren die Hauptquellen, auf die das Alevitentum zurückgeht oder von denen es inspiriert ist, entweder gar nicht oder ignorieren diese und versuchen, mit Argumenten, die nicht aus der alevitischen Tradition selbst stammen, einen Gegendiskurs zu entwickeln. Bei dieser ideologischen Haltung kann oder will offenbar nicht zwischen dem Phänomen eines politisierten Islams und der islamischen Tradition der Weisheit, aus der sich das Alevitentum und viele andere esoterische Lehren speisen, unterscheiden: Da eine Ablehnung des Islam als Ganzem dieser Ideologie als der kürzeste und bequemste Weg erscheint, flüchtet sie sich in einen Diskurs, demzufolge das Alevitentum außerhalb des Islam zu verorten sei. Andererseits wird auch behauptet, dass das im authentischen alevitischen Diskurs anzutreffende Bild Alis nicht der Realität entspräche, sondern durch und durch von den Gefühlen der Anhänger der Tradition bestimmt sei. Ohne Berücksichtigung der sufistischen Literatur stützt man sich auf die Hadith-Tradition, obwohl deren Authentizität Gegenstand heftiger Diskussion ist, und verkündet, dass ein anderes Bild von Ali existiere und dass dieses das wahre Bild sei. Die Aussage, dass die Vorstellung von Ali im Diskurs des Alevitentums rein fiktiv sei und dass Ali in Wirklichkeit so gewesen sein soll, wie er im Diskurs der sunnitischen islamischen Tradition beschrieben wurde, ist ein Derivat der Behauptung, dass das Alevitentum außerhalb des Islams zu verorten sei. Beide beruhen auf derselben ideologischen Position und sind Ergebnis einer willkürlichen Argumentation. Eine stichhaltige Begründung wurde bislang nicht vorgetragen. So scheint es vielmehr, dass derlei Behauptungen von einem mangelnden Verständnis des Diskurses einer jahrtausendealten Tradition herrühren. Ziel des vorliegenden Artikels ist es, diese Positionen zu widerlegen.This study mainly deals with the discourse of “Alevism without Ali”, which has emerged and become widespread in recent decades, and is still on the agenda today as the number of supporters relatively increase. Those who spread the discourse of Alevism without Ali more express their opinions in an ideological attitude than they exhibit any scientific attitude both in establishing the content of the subject and in selection of sources. In this constructed discourse, the main sources that the Alevi path uses or is inspired by are either never consulted, or often, despite the tradition’s own discourse, a counter-discourse was tried to be developed by ignoring these basic sources with arguments that not belong to the tradition itself. This ideological attitude, which cannot or does not want to reach a distinction between the politicized Islam phenomenon and the knowledge tradition of Islam on which Alevism and other esoteric teachings are fed on, fictionalises the discourse that Alevilik is non-Islamic as a way of escape by considering the total rejection of Islam is a short and ease way. On the other hand, it is stated that the image of Hz. Ali in the authentic Alevi discourse is not real and that this image is entirely the emotional fiction of the tradition. Ignoring the Sufi literature in particular, it is said that there is a different image of Hz. Ali based on the knowledge of the hadith tradition, a tradition in which fierce debates are carried out today about whether they are real or not, and it is indicated that this is the image of the real Ali. The emphasis that the idea of Ali is a fiction and that Ali is actually described in the discourse of the Sunni Islamic tradition is likewise a derivate of the discourse that Alevism is non-Islamic. However, this claim is a product of a random elite from the same ideological identity, and is still waiting to be confirmed. In our opinion, these claims stem from a lack of understanding of the ancient discourse of a tradition that lasts for thousands of years. For this reason, this paper, which is thought as a refusal, is discussed and treated within this framework.Bu çalışma en temelde son on yıllarda ortaya çıkıp yaygınlaşan, bugün de çokça gündeme gelen ve nispeten taraftar sayısında görece bir artışı sağlayan “Alisiz Alevilik” söylemini ele almaktadır. Alisiz Alevilik söylemini yayanlar, hem konu içeriğini yapılandırırken hem de kaynak seçiminde hiçbir bilimsel tutum sergilemedikleri gibi daha çok ideolojik bir tutum içerisinde görüş bildirmektedirler. Kurgulanmış bu söylem içerisinde Alevi yolunun beslendiği yahut esinlendiği ana kaynaklara ya hiç başvurulmamış ya da çoğu zaman geleneğin kendi söylemine rağmen bu temel kaynaklar göz ardı edilerek, geleneğin kendi içinden olmayan argümanlarla bir karşı söylem geliştirilmeye çalışılmıştır. Özellikle siyasallaştırılmış İslam fenomeni ile Aleviliğin ve diğer birçok ezoterik öğretinin beslendiği İslam’ın irfan geleneği arasında bir ayrıma varamayan veya varmak istemeyen bu ideolojik tutum, İslam’ın topyekûn reddedilmenin kestirme ve ferah bir yol olduğunu düşünerek Alevilik İslam dışıdır söylemini bir kaçış yolu olarak kurgulamaktadır. Diğer taraftan otantik Alevi söylemi içerisindeki Hz. Ali imgesinin de gerçekte olmadığı, bu imgenin tamamen geleneğin kendi duygusal kurgusu olduğu dillendirilmekte, özellikle tasavvuf literatürü göz ardı edilerek, bugün gerçek olup olmadıkları konusunda şiddetli tartışmaların yürütüldüğü bir geleneğin, hadis geleneğinin verilerini esas kabul edilerek farklı bir Hz. Ali imajının olduğu söylenmekte ve gerçek Ali imgesinin de bu olduğu belirtilmektedir. Aleviliğin söylemindeki Ali düşüncesinin bir kurgudan ibaret olduğunun ve gerçekte Hz. Ali’nin Sünni İslam geleneğin söyleminde tarif edildiği üzere olduğunun vurgulanması aynı şekilde Alevilik İslam dışıdır söyleminin bir türevidir. Oysa bu iddia aynı ideolojik aidiyet içerisinde gelişigüzel bir seçkinin ürünü olup hala gerekçelendirilmeyi beklemektedir. Bizce bu iddialar binlerce yıldır süregelen bir geleneğin kadim söyleminin anlaşılmamasından kaynaklanmaktadır. Bu sebeple de bir reddiye olarak düşünülmüş bu yazı bu çerçevede ele alınıp işlenmiştir
Ali Yaman (2022). Şah-ı Merdan’a Talip Olanlar: Kızılbaşlar Aleviler Bektaşiler (Temel Bilgiler)
No full textAlevîlik-Bektaşîlik Araştırmalarında Yöntem Problemi Etrafında Bazı Düşünceler
Get PDFEin wesentlicher Teil der Probleme in der Forschung zum Aleviten- und Bektaschitentum, die sich in letzter Zeit deutlich intensiviert hat, resultiert aus Problemen in Bezug auf Methode und Ansatz. Das Problem der Methode betrifft in erster Linie den Zugang zu wissenschaftlich korrekten und gültigen Informationen über die untersuchten Themen, Fragen und Probleme sowie die korrekte und angemessene Analyse und Auswertung dieser Informationen. Die Forschung zum Aleviten- und Bektaschitentum sieht sich diesbezüglich mit zahlreichen ernsthaften Problemen konfrontiert. Ideologische und politische Einstellungen müssen unbedingt vermieden und die wissenschaftliche Methode und ein objektiver Ansatz stattdessen in den Vordergrund gestellt werden. Darüber hinaus ist ein solcher Ansatz sehr wichtig, um zu verhindern, dass das jeweilige Thema zum Material für politische oder ideologische Debatten wird. Studien, die dementgegen durch außerwissenschaftliche Faktoren beeinflusst sind und von einem ideologischen Standpunkt ausgehen, sorgen lediglich dafür, dass das betreffende Thema noch verworrener und letztlich unentwirrbar wird. Von einem besseren Verständnis und einer besseren Analyse ist hier ganz zu schweigen. Dabei liegt auch auf der Hand, dass wir uns stets bewusst sein sollten, dass es sich beim Aleviten- und Bektaschitentum um ein vielschichtiges Thema handelt. Es ist Thema nicht nur der Sozialwissenschaften, sondern auch der Theologie und weist historische, religiöse, politische, soziologische und gegenwartsbezogene Dimension auf. Es ist von großem Vorteil, den umfangreichen historischen Hintergrund der Thematik zu kennen, diesen historischen Verlauf tiefgründig zu analysieren und die vielen Faktoren, die dieser Prozess hervorgebracht hat, zu berücksichtigen. In diesem Artikel wird auf die allgemeinen methodischen Probleme eingegangen, die sich in der Forschung zum Aleviten- und Bektaschitentum in der Türkei zu beobachten sind, und im Rahmen einiger Überlegungen versucht, diesbezüglich Lösungsansätze darzulegen. Zunächst werden die wichtigsten in der Fachliteratur anzutreffenden Probleme herausgearbeitet. Anschließend folgt eine Auseinandersetzung mit den wichtigsten Forschungsgebieten, die sich mit der Methodologie befassen und diesbezüglich einige Antworten liefern, und den verschiedenen Ansätzen in Bezug auf diese Gebiete sowie auch mit Hacı Bektaş Veli, der im Mittelpunkt dieser ganzen Diskussionen steht.An important part of the problems concerning the researches of Alevism-Bektashism which have been strikingly concentrated in recent periods are due to the problems of methods and approaches. First of all, the problem of the method is a matter of being able to reach the correct and valid information about the subject and issues and problems being studied in a scientific sence and analyzing and evaluating this information accurately and as required. Therefore, it is an indispensable necessity to stay away from ideological and political attitudes by putting forward an understanding that prioritizes scientific methodology and an impartial approach in Alevism-Bektashism studies struggling with serious problems. In addition to, such an approach is a necessity for the liberation of the subject from material for political or ideological debates. Otherwise, the studies with different motives and ideological perspectives will make the subject more incomprehensible, complex and indescribable.It is obvious that it is necessary to act without forgetting that the Alevi-Bektashi issue is multifaceted; for, this subject is the subject of the theological sciences as well as the social sciences. Therefore, it also has historical, religious, political, sociological and current dimensions. In this context, knowing the historical background of the issue, which has an important historical depth, analyzing this process firmly and taking into account many factors emerging in this process will provide us great advantages.In this paper, we will try to address the problems related to the method that arise in the Alevism-Bektashism researches that are made in our country in general, and to offer some solutions by putting forward some thoughts around these problems. In this context, first of all, the main problems encountered in the literature will be revealed, and then Haci Bektashi Veli, who is the focus of the discussions with different approaches to these areas, and the methodology centred research areas that need to be emphasized at this point and the prominent research areas aimed at better understanding the subject will be emphasized.Son dönemlerde dikkat çekici biçimde yoğunlaştığı görülen Alevîlik-Bektaşîlik araştırmalarında karşılaşılan sorunların önemli bir kısmı, yöntem ve yaklaşım problemlerinden kaynaklanmaktadır. Yöntem problemi, her şeyden önce çalışılan konu, mesele ve sorunlarla ilgili olarak bilimsel anlamda doğru ve geçerli bilgiye ulaşabilme ve bu bilgileri doğru ve gerektiği biçimde analiz etme ve değerlendirebilme problemidir. Bu nedenle ciddi problemler yumağı içinde boğuşan Alevîlik-Bektaşîlik araştırmalarında bilimsel metodolojiyi önceleyen bir anlayış ile tarafsız bir yaklaşımı öne çıkarmak suretiyle ideolojik ve politik tutumlardan uzak durmak, olmazsa olmaz bir zorunluluktur. Ayrıca, konunun politik ya da ideolojik tartışmalara malzeme olmaktan kurtarılması için böyle bir yaklaşım, oldukça önemlidir. Aksi halde farklı birtakım etkenler ve ideolojik bakış açıları ile yapılan çalışmalar, konunun daha iyi anlaşılıp çözümlenmesini bir kenara bırakın, konuyu daha karmaşık ve içinden çıkılmaz bir duruma getirecektir. Alevîlik-Bektaşîlik konusunun çok yönlü olduğunu unutmadan hareket etmek gerektiği de ortadadır; zira bu konu, sosyal bilimlerin konusu olduğu kadar, aynı zamanda ilahiyat bilimlerinin de konusudur. Bu yüzden tarihsel, dinî, siyasal, sosyolojik ve güncel boyutlara da sahiptir. Bu çerçevede önemli bir tarihsel derinliğe sahip olan konunun tarihsel arka planını bilmek, bu süreci sağlam bir biçimde çözümlemek ve bu süreçte ortaya çıkan pek çok etkeni dikkate almak, bize büyük avantajlar sağlayacaktır.Bu makalede, ülkemizde yapılan Alevîlik-Bektaşîlik araştırmalarında genel hatlarıyla ortaya çıkan yöntemle ilgili problemler üzerinde durmaya ve bu problemler etrafında bazı düşünceler ortaya koyarak birtakım çözümler sunmaya çalışacağız. Bu çerçevede öncelikle literatürde karşılaşılan ana problemler ortaya konulacak, arkasından bu noktada üzerinde durulması gereken metodoloji merkezli ve konuyu daha iyi anlamaya yönelik öne çıkan araştırma alanları ve bu alanlara yönelik değişik yaklaşımlarla birlikte tartışmaların odağındaki isim olan Hacı Bektaş Velî üzerinde durulacaktır
Evliya Çelebinin Seyahatnamesine Göre Yesevi Geleneğinin Hacı Bektaş-i Veli Tarafından Anadoluya Taşınması
Get PDFIm 13. Jahrhundert erkannten die seldschukischen Sultane in Anatolien die Macht des Sufismus. So waren sie sich bewusst, dass der Sufismus das Mittel war, von der Spitze der Gesellschaft aus auch deren Basis zu erreichen. Als große Scharen von Turkmenen im Zuge der mongolischen Invasion nach Anatolien kamen, veranlasste dies auch Sufis und Derwische verschiedener Strömungen hierher zu kommen. Die Derwische versuchten, sich im Herrschaftsbereich eines jungen und dynamischen Staates einen neuen Lebensraum zu schaffen. Aufgrund der Politik, die die seldschukischen Sultane in Bezug auf die Derwische verfolgten, entwickelte sich Anatolien zu einem Zentrum, in dem sich die Idee des Sufismus rasch zu verbreiten begann.Unter über Chorasan, Khwarezm und Aserbaidschan nach Anatolien einwandernden Menschenscharen befanden sich viele Sufis, Gelehrte und Künstler. Diese Gruppen spielten eine führende Rolle dabei, das soziokulturelle Leben im Anatolien des 13. Jahrhunderts auf eine neue Stufe zu tragen. Eine wichtige Persönlichkeit bei der Entstehung der anatolischen Tradition war Ahmed Yesevi. Neben diesem gab es zahlreiche andere einflussreiche spirituelle Führer wie Mevlana, Shams und Hacı Bektaş Veli. Durch das Wirken dieser sufistischen Meister entstanden die sufistischen Traditionen und gelangten zu großer gesellschaftlicher Bedeutung. Sie interagierten mit verschiedensten Gruppen der anatolischen Bevölkerung und versuchten, mit ihren Methoden Einfluss auf die menschliche Natur zu nehmen, um die vom Propheten Muhammed überlieferten Prinzipien im gesellschaftlichen Leben zu verankern. Evliya Çelebi spricht in seiner Seyahatname („Reisebericht“) häufig von Ahmed Yesevi, den er als „Unseren Vorfahren, den türkischen Meister Ahmed Yesevi“ bezeichnet, und erwähnt zudem, dass er selbst dessen Nachkomme sei. In der Seyahatname finden sich Informationen über die auf Ahmed Yesevi zurückgehende Tradition, die auch ein Licht auf die Gegenwart werfen. In dieser Studie wird versucht, anhand der Seyahatname Evliya Çelebis aufzuzeigen, wie sich das Verhältnis zwischen Ahmed Yesevi und Hacı Bektaş Veli auf den Sufismus in Anatolien auswirkte.In the 13th century, the Seljuk sultans in Anatolia realized the power of the Sufism. They knew that Sufism was the way to reach the highest and lowest levels of society. The Turkmens who came to Anatolia due to the Mongol invasion caused Sufis and dervishes belonging to various movements to come to this region. Dervishes, who created a new living area for themselves in the region of the domination of a young and dynamic state, turned Anatolia into a centre where the idea of Sufism began to spread rapidly due to the Seljuk sultans’ policy against them. Among the groups that migrated into Anatolia through Khorasan, Khwarazm Azerbaijan, there were many Sufis, scholars and craftsmen. This group led them to enter a new formation aspect of the socio-cultural life of the 13th century’s Anatolia. Ahmed-i Yesevi is an important name in the formation of the Anatolian tradition. As well as Ahmet Yesevi, the influence of many spiritual leaders, such as Mevlana, Şems, Haci Bektaş-i Veli, is great in the Anatolian tradition. Sufi traditions emerged and gained an important place in society owing to these important Sufi scholars. These and similar spiritual leaders, who were related to different segments of the Anatolian people, have tried to influence human nature with the methods they have applied by aiming to include in social life the principles of the Prophet. In his Seyahatname, Evliya Çelebi frequently uses the name of Ahmed-i Yesevi in the form of “Ceddimiz Türk-i Türkan Hoca Ahmed Yesevi Hazretleri”, and states in his work that he is a descendant of him. Evliya Çelebi has included information about the Ahmed-i Yesevi tradition in his Seyahatname that can shed light on the present. Our study tries to reveal, with the sources from this time period, how the relationship between Ahmed-i Yesevi and Haci Bektaş Veli affected the Anatolian Sufi life according to the Evliya Çelebi’s Seyahatname.13. yüzyılda Anadolu da Selçuklu Sultanları tasavvufun gücünü fark etmiştir. Toplumun en üst kademesinden en alt kesimine kadar ulaşmanın yolunun tasavvuf olduğunu bilmişlerdir. Moğol istilası nedeni ile Anadolu’ya gelen Türkmen toplulukları çeşitli akımlara mensup mutasavvıf ve dervişlerin buraya gelmesine neden olmuştur. Genç ve dinamik bir devletin hâkimiyet sahasında kendilerine yeni bir yaşam alanı oluşturan dervişler, Selçuklu Sultanlarının kendilerine karşı izlemiş oldukları siyaset nedeniyle Anadolu, tasavvuf fikrinin hızlı bir şekilde yayılmaya başladığı bir merkez haline gelmiştir.Horasan, Harezm Azerbaycan üzerinden Anadolu’ya göç eden zümrelerin arasında çok fazla mutasavvıf, âlim ve sanatkâr vardır. Bu zümre, 13. yüzyıl Anadolu’sunun sosyokültürel hayatının yeni bir oluşum safhasına girmelerine öncülük etmiştir. Anadolu geleneğinin oluşmasında Ahmed-i Yesevi önemli bir isimdir. Anadolu geleneğinde Ahmed Yesevi gibi Mevlana, Şems, Hacı Bektaş Veli gibi birçok manevi rehberin etkisi büyüktür. Bu önemli tasavvuf erbabı sayesinde tasavvufi gelenekler Anadolu’da yaygınlaştırılmıştır. Anadolu insanının farklı kesimleri ile ilişkili olan bu ve benzeri manevi rehberler, Hz. Peygamberin getirmiş olduğu ilkeleri toplum hayatında yer etmeyi amaçlamıştır. Bu amaçlar doğrultusun da insan tabiatına nüfuz etmeye çalışmışlardır. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde “Ceddimiz Türk-i Türkan Hoca Ahmed Yesevi Hazretleri” şeklinde Ahmed-i Yesevi ismini sık kullandığı gibi kendisinin de onun soyundan olduğunu eserinde belirtmektedir. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde Ahmed-i Yesevi geleneği ile ilgili günümüze ışık tutacak mahiyette bilgilere yer vermiştir. Bu çalışmamızda Evliya Çelebi Seyahatnamesine göre Ahmed-i Yesevi ve Hacı Bektaş Veli arasındaki ilişkinin Anadolu tasavvuf hayatına nasıl yansıdığını dönemin kaynakları ile ortaya koymaya çalışılmıştır
Şahkulu Ayaklanmasında Mehdî Söylemi ve Hicrî 1000 Yılı Üzerinde Bir Değerlendirme
Get PDFUm sich die Macht, die dem Bild des Erlösers innewohnt, zunutze zu machen, haben diverse Personen sich selbst im Laufe der Geschichte des Islams zum „Mahdi“ ernannt. Darüber hinaus haben zahlreiche politische Formationen und die Mitglieder religiös-sufistischer Gruppen und Sekten das Oberhaupt ihrer jeweiligen Gemeinschaft als den Mahdi betrachtet. Bestehende Regierungen, politische Formationen/Bewegungen und Glaubensrichtungen, die diese Mahdis als ihre Rivalen betrachteten, wurden zum Inbegriff des Bösen erklärt. Aus diesem Gegensatz zwischen Repräsentationen des Guten und des Bösen entwickelten sich gewaltige Rivalitäten, wobei die sich zum Mahdi aufschwingenden Anführer bzw. Glaubensführer das Ziel verfolgten, die rivalisierenden politischen Formationen auszuschalten und selbst die Macht zu übernehmen. Derlei Dynamiken sind seit den Anfängen des Islams zu beobachten und waren stets durch ähnliche Merkmale gekennzeichnet. So bedienten sich auch die meisten Aufstände, die sich aufgrund eines solchen Denkens ereigneten, ähnlicher Methoden. Der Şahkulu-Aufstand von 1511 stellt dabei keine Ausnahme dar. Diese Studie untersucht die auf die Idee des Mahdi bezogenen Aspekte des Şahkulu-Aufstands und das Vorgehen von Şahkulu. Ausgehend von den grundsätzlichen Fragen, die diesbezüglich gestellt werden, werden einige Schlussfolgerungen hinsichtlich der Rolle, die der Mahdi-Diskurs im Kontext des Aufstands spielte, gezogen. Welchen Stellenwert hatte die Idee des Mahdi im Islam des 16. Jahrhunderts? Warum verwendeten die Führer der islamischen Staaten des 16. Jahrhunderts (Osmanen, Safawiden und Baburiden) und Sekten den Titel des Mahdi? Wie erlangte Şahkulu diesen Titel? Welche Metaphern des Mahdi-Bildes machte sich Şahkulu zunutze? Wie nutzte er das Charisma Schah Ismails für seine politischen Interessen aus? Diese Fragen, von denen diese Studie geleitet ist, werden im Schlussteil der vorliegenden Arbeit beantwortet. Im Kontext der oben genannten Fragen wird in dieser Studie erörtert, welche Auswirkungen das Jahr 1000 nach der Hedschra auf die Vorstellung vom Mahdi im 16. Jahrhundert hatte, wie der Mahdi-Diskurses, der sich im Şahkulu-Aufstand als dem ersten der von der Idee des Mahdi geleiteten Kizilbasch-Aufstände, die im 16. Jahrhundert stattfanden, beobachten ließ, diesen Aufstand beeinflusste und welche Grundlage er für nachfolgende Aufstände schuf. Dabei werden die wichtigsten Quellen, Berichte, Briefe und Forschungsarbeiten unter Anwendung einer deskriptiven, interpretativen und ganzheitlichen Methode vergleichend analysiert.Throughout the history of Islam, many people who wanted to benefit from the power of the Savior concept declared themselves “Mahdi”. In addition, members of many political formations, religious-mystical groups and sects accepted the leader of the community to which they belonged as Mahdi. The existing powers, political formations/ movements and beliefs that these Mahdis saw as rivals have become a symbol of evil against them. Thereby a tremendous rivalry, representing good and evil, developed between them. In this rivalry, the goal of the leaders or belief leaders, who declared themselves Mahdi, was to eliminate the rival political formations, raise themselves to the dominant position and seize power. This situation has been occurred since the early days of Islam and this kind of cases have always had similar characteristics. Similar methods have been used in most of the rebellions organized around this idea. Shahkulu which occurred in 1511 was undoubtedly manifested by similar ways.This paper will examine the Mahdian aspect of the Shahkulu Rebellion and the methods applied by Shahkulu. The study will have some basic questions in this direction and will make some inferences about the role of the Mahdi discourse in the Shahkulu Rebellion within the scope of these questions. How was the phenomenon of Mahdi understood in 16th-century Islam? Why did the leaders of the 16th-century Islamic states (Ottoman, Safavid and Mughal Empires) and sects use the title Mahdi? How did Shahkulu reach the rank of Mahdi? What metaphors of the Mahdi concept did Shahkulu use? How did Shahkulu utilize Shah Ismail’s charisma for his political interests? The answers to all these questions, which present the basic questions of our study, will be given in the conclusion.Within the scope of the above-mentioned questions, this paper will try to enlighten the effect of Hijri 1000 on the Mahdi concept in the 16th century, the nature that the Mahdi discourse (seen in the Shahkulu Rebellion wich was the first of the Kizilbash uprisings with the Mahdi concept, emerged in the 16th century) gave to the rebellion, and the ground prepared for the next uprisings. Besides, the paper will discuss and compare the main sources, reports, letters and researches by using a descriptive, interpretive and holistic method.İslam tarihi boyunca Kurtarıcı tasavvurunun gücünden yararlanmak isteyen pek çok kişi kendisini “Mehdî” ilan etmiştir. Ayrıca birçok siyasî oluşum, dinî-tasavvufî zümre ve mezhep mensupları, mensubu olduğu topluluğun liderini Mehdî olarak kabul görmüşlerdir. Bu Mehdîlerin rakip olarak gördükleri mevcut iktidarlar, siyasî oluşumlar/akımlar ve inançlar da onların karşısında kötülüğün timsali olmuştur. Böylece aralarında iyi ve kötüyü temsil eden muazzam bir rekabet gelişmiştir. Oluşan rekabette kendisini Mehdî olarak ilan eden lider veya inanç önderlerinin gayesi ise karşılarındaki rakip siyasî oluşumları bertaraf edip kendilerini hâkim konuma yükseltmek ve iktidarı ele geçirmek olmuştur. Söz konusu durum İslam’ın ilk dönemlerinden beri görülmüş ve bu tarz vakalar hep benzer nitelikler taşımıştır. Bu düşünce etrafında gelişen ayaklanmaların çoğunda benzer yöntemler uygulanmıştır. 1511 yılında zuhur eden Şahkulu’da şüphesiz benzer yöntemlerle tecelli etmiştir.Bu çalışmada Şahkulu Ayaklanmasının Mehdîci yönü ve Şahkulu’nun uyguladığı yöntemler irdelenecektir. Çalışmanın bu doğrultuda bazı temel soruları olacak ve bu sorular çerçevesinde Şahkulu Ayaklanmasındaki Mehdî söyleminin ayaklanmadaki rolüne dair birtakım çıkarımlarda bulunulacaktır. XVI. yüzyıl İslam’ında Mehdî olgusu nasıldı? XVI. yüzyıl İslam devletlerinin (Osmanlılar, Safevîler ve Bâbürlüler) ve tarikatların liderleri neden Mehdî unvanını kullanmıştır? Şahkulu Mehdî payesine nasıl ulaşmıştır? Şahkulu Mehdî tasavvurunun hangi metaforlarından yararlanmıştır? Şahkulu siyasî çıkarları için Şah İsmail’in karizmasından nasıl istifade etmiştir? Çalışmamızın temel sorularını teşkil eden tüm bu soruların cevapları çalışmanın sonuç kısmında verilecektir. Bu çalışma ile hicrî 1000 yılın XVI. yüzyılda Mehdî tasavvuruna etkisi, XVI. yüzyılda zuhur eden Mehdî tasavvurlu Kızılbaş ayaklanmalarının ilki olan Şahkulu Ayaklanmasında görülen Mehdî söyleminin ayaklanmaya kazandırdığı mahiyet ve kendisinden sonraki ayaklanmalara hazırladığı zemin yukarıda zikrettiğimiz sorular çerçevesinde aydınlatılmaya çalışılacaktır. Ayrıca çalışmada ana kaynaklar, raporlar, mektuplar ve tetkik eserler mukayese edilerek betimleyici, yorumlayıcı ve bütüncül bir metotla ele alınacaktır
Bulgaristan’da Alevi-Bektaşi Topluluğunda Hızır-İlyas Kültünün Yansımaları ve Hıdırellez Geleneği
Get PDFHıdrellez ist ein traditioneller Feiertag, der in der gesamten türkischen Welt seit Jahrhunderten sehr beliebt ist und ausgelassen gefeiert wird. Der Legende nach ist dies der Tag, an dem sich die Propheten Hızır und Ilyas treffen, und so leitet sich auch der Name des Festes aus der Kombination ihrer Namen ab. Dieser Feiertag, auch Ruz-i Hızır genannt, symbolisiert die Wiederbelebung und das Ergrünen der Natur, ihr neues Leben und den kontinuierlichen Übergang des Universums vom Tod zum Leben. Aus diesem Grund wird Hıdrellez im Grünen, an Orten mit Bäumen und Wasser gefeiert, an denen es oft auch einen Schrein gibt oder die eine Verbindung zu einem verehrten Heiligen haben. Der Glaube besagt, dass Hızır Wohlstand und Fruchtbarkeit an alle Orte bringt, die er in der Nacht vor diesem Tag beschreitet. Die Tradition des Hıdrellez ist eines der wichtigsten und bekanntesten traditionellen Feste, das von der alevitisch-bektaschitischen Gemeinschaft in Bulgarien ausgelassen gefeiert wird. Es ist sowohl Ausdruck des Hızır-Kults als auch des alten türkischen Festkalenders und der Begehung traditioneller Rituale. Der vorliegende Beitrag betrachtet einige spezifische Aspekte des Hızır-Kults der Gemeinschaft in Bulgarien im historischen Kontext. Gleichzeitig geht der Artikel auf einige der Bräuche und Rituale ein, die am Hıdrellez in den von Aleviten und Bektaschiten bewohnten Dörfern im Oblast Rasgrad – Bisertsi, Madrevo und Sevar – begangen werden, und beschäftigt sich mit den symbolischen Elementen der beim Hıdrellez getanzten Tänze. In diesem Zusammenhang werden Praktiken wie alaylar, beşikli, bezirgan und nişan çıkarma untersucht. Dabei wird auch auf die Parallelen zu der Hıdrellez-Tradition der in der Türkei lebenden Aleviten und Bektaschiten eingegangen. Weiter möchte diese Arbeit aufzeigen, dass das traditionelle Hıdrellez-Ritualsystem in Bulgarien in den letzten 10-15 Jahren wiederaufgelebt ist, sich geografisch ausgedehnt hat und neue Merkmale dazugewonnen hat. Dabei wird hervorgehoben, dass die Hıdrellez-Tradition nach dem demokratischen Wandel im Land ab 1990 eine wichtige Rolle bei der Wiederbelebung und Bewahrung der alevitisch-bektaschitischen Identität gespielt hat. An den Hıdrellez-Ritualen in Bulgarien nehmen vor allem Frauen teil. Dies ist Indikator und Symbol der Rolle und des Platzes von Frauen in der alevitisch-bektaschitischen Gemeinschaft. Trotz Zeitenwandels Modernisierungsdrucks bewahren die Frauen die Hıdrellez-Tradition. Darüber hinaus zeigen die Hıdrellez-Rituale, wie sehr Türken Wasser, Natur, Bäume, Pflanzen, Feuer und Erde würdigen. Dies ist auch am Beispiel Bulgariens zu beobachten und erklärt die Universalität des Hıdrellez-Festes.Hidrellez is a traditional holiday that has been very popular and actively celebrated all over the Turkic World for centuries. According to legend, this is the day on which the prophets Al-Khidr (Hizir) and Elijah (Ilyas) met, and the name of the holiday is a compound of their names. This holiday, also called Ruz-i Hizir, is the symbol of the nature’s revival, its new life and the continuous transition of the universe from death to life. Therefore, Hidrellez is celebrated in green areas, places where there are trees and water, and often in places associated with a tomb or a respected saint. It is believed that Khidr brings prosperity and fruitfulness to the place where he set his foot a night before Hidrellez. The Hidrellez tradition is one of the most respected and famous traditional holidays actively celebrated by the Alevi-Bektashi community in Bulgaria. It is both a manifestation of the cult of Khidr and a representation of the ancient Turkish holiday calendar and the practices of traditional rituals. Our paper focuses on some specific aspects of the cult of Khidr among the representatives of this community in Bulgaria, in a historical context. At the same time, it mentions some traditions and rituals performed during Hidrellez in the villages inhabited by Alevi-Bektashis in the Razgrad region (Bisertsi, Midrevo and Sevar), touches upon the symbolic elements of the games: Alaylar, Beşikli, Bezirgan, and analyses practices, such as Nişan çıkarma. The paper will also address the fact that these practices are carried out in parallel with the Hidrellez traditions of Alevi-Bektashis living in Turkey.An important point of this study is drawing attention to the revival of the traditional Hidrellez ritual system in Bulgaria for the last 10-15 years, expanding of its geographical scope, and as a result, gaining new features. The paper emphasis the role of the Hidrellez tradition in the revival and preservation of the Alevi-Bektashi identity in the period since 1990, after the democratic changes in the country. In Bulgaria, women, in particular, take part in the Hidrellez rituals. This fact shows and symbolizes the role and place of women within the Alevi-Bektashi community. Despite the changes of time and the pressure of modernization, women preserve the Hidrellez tradition with vigor. At the same time, Hidrellez rituals show how strong is the Turks’ respect for water, nature, trees, plants, fire and soil. We also witness this in the case of Bulgaria. This situation explains the universal dimensions of the holiday in question.Hıdırellez, asırlar boyunca tüm Türk dünyasında çok popüler olan ve canlı şekilde kutlanan bir geleneksel bayramdır. Efsaneye göre bugün Hızır ve İlyas peygamberlerin, buluştuğu gündür ve şölenin adı da onların isimlerinin birleşmesinden gelmektedir. Ruz-i Hızır olarak da adlandırılan bu bayram, doğanın yeniden canlanmasını ve yeşillenmesini, onun yeni yaşamının ve evrenin sürekli ölümden hayata geçmesinin simgesidir. Bu nedenle Hıdırellez yeşil alanlarda, ağaçlar ve su bulunan yerlerde ve çoğu zaman bir türbenin ya da saygın bir azizle ilişkili yerlerde kutlanmaktadır. İnanca göre Hızır, o günden önceki gecede nereye ayak bastıysa oraya refah ve bereket getirmektedir. Hıdırellez geleneği Bulgaristan’da yaşayan Alevi-Bektaşi topluluğunun canlı bir şekilde kutladığı en saygın ve ünlü geleneksel bayramlarındandır. O hem Hızır kültünün bir tezahürüdür hem de eski Türk bayram takviminin, geleneksel ritüellerin uygulamalarının bir ifadesidir. Çalışmamız, bu topluluğun Bulgaristan’daki temsilcileri arasında Hızır kültünün bazı belli boyutlarına tarihsel bağlamda odaklanmaktadır. Aynı zamanda Hıdırellez’de Razgrad bölgesinde Alevi-Bektaşilerin yaşadığı köylerde -Bisertsi (Kasçılar), Mıdrevo (Mesimmahlesi) ve Sevar (Ceferler)- icra edilen bazı geleneklerden ve ritüellerden bahsedilmektedir ve oyunların sembolik unsurlarına değinilmektedir: Alaylar, Beşikli, Bezirgan, Nişan çıkarma gibi pratikler incelenmektedir. Bu pratiklerin Türkiye’de yaşayan Alevi-Bektaşilerin Hıdırellez gelenekleriyle paralellikler gösterdiğine de değinilecektir. Bu çalışmanın önemli bir noktası da Bulgaristan’da son 10-15 yıldan beri geleneksel Hıdırellez ritüel sisteminin yeniden canlanmasına ve coğrafi kapsamının genişletilmesine ve bunun yeni özellikleri de kazanmasına dikkat çekilmektedir. 1990 yılından beri ülkedeki demokratik değişimlerden sonraki dönemde Alevi-Bektaşi kimliğinin yeniden canlandırılmasında ve korunmasında Hıdırellez geleneğinin rolüne vurgu yapılmaktadır. Bulgaristan’da Hıdırellez ritüellerinde özellikle kadınlar yer almaktadır. Bu da Alevi-Bektaşi topluluğunda kadınların rolünü ve yerini göstermektedir ve simgelemektedir. Zamanın değişimlerine ve modernleşme baskısına rağmen kadınlar Hıdırellez geleneğini canlılıkla korumaktadır. Bununla beraber Hıdırellez ritüelleri Türklerin suya, doğaya, ağaçlara, bitkilere, ateşe, yere saygılarının ne kadar güçlü olduğunu göstermektedir. Bunu Bulgaristan örneğinde de görmekteyiz. Bu husus söz konusu bayramın evrensel boyutlarını açıklamaktadır
17. Yüzyılda Zındık ve Günahkarlar: Şikayet Defterlerinden Örnekler
Get PDFDer Artikel setzt sich mit dem Problem alevitischer Geschichte des 17. Jahrhunderts auseinander. Für diese Periode herrschen weiterhin große Lücken in der Forschung zur alevitischen Geschichte, da weitestgehend davon ausgegangen wird, die Aleviten hätten sich in dieser Zeit im Verborgenen gehalten und jedweden Kontakt zum osmanischen Staat und seinen Organen vermieden. Hier wird ein möglicher Weg vorgeschlagen, dieses Desideratum anzugehen: Anhand von beispielhaften Einträgen aus dem osmanischen Registerbuch der Beschwerden (şikayet defteri) von 1675 zeigen die Autoren, wie die oft wenig detaillierten Einträge philologisch erschlossen werden können, um darüber Anhaltspunkte für die Rekonstruktion alevitischer Sozial- und Religionsgeschichte zu erarbeiten.This article addresses the problem of Alevi history in the 17th century, as this period remains one of the severest lacunae in research on Alevism up until now. It is widely assumed that Alevis had withdrawn from the historical scene during this period, avoiding any contact with the Ottoman state and its local powerbrokers. Based on an Ottoman register of complaints (şikayet defteri) from 1675 the authors propose a philological framework that helps reconstruct Alevi social and religious history through the bits of information provided in such texts.17. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde yaşayan Aleviler, genel olarak kendi kültür çevrelerinde yaşamış ve devlet ile irtibat kurmaktan çekinmişlerdir. Bu sebeple Alevi tarihi çalışmalarında bu dönem ile ilgili önemli araştırma eksikliği vardır. Bu makale, bu eksikliğe yönelik yeni bir yaklaşımı teklif etmektedir. 1675 tarihli Osmanlı şikayet defterlerinin birini örneklem alarak söz konusu meseleye ışık tutmak için detaylı filolojik bir yaklaşım uygulanarak Alevilerin sosyal, dinî ve yerleşim tarihinin nasıl araştırılabileceğine dair düşünceler sunulmaktadır