University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe
Not a member yet
11584 research outputs found
Sort by
Związek między dobrostanem a umiejętnością kreatywnego myślenia w edukacji
Get PDFWell-being, as an integral element of sustainability, contributes significantly to economic, social and environmental progress. Strategic frameworks such as the OECD Well-being Framework highlight key factors influencing well-being in Finland, including skills and R&D, green transition, gender equality, health and social cohesion. In education, the recent decline in PISA science scores underscores the importance of strengthening well-being and investing in future skills. Well-being is commonly understood as how people feel and function personally and socially, shaped by emotional, cognitive, behavioural and relational dimensions. In recent years, it has become central to educational discourse, emphasising holistic learning, social-constructivist approaches and whole-child development. Within this broader context, our study analyses the relationship between well-being and creative thinking skills. We apply the CAT’s Model, which identifies four learning climates – sun, storm, space and soil – that foster creative attitudes and support the development of creative thinking skills. These climates promote inspiration, challenge, free thinking and the integration of diverse experiences. Classroom practices such as drama activities, play-based learning, interdisciplinary collaboration and critical thinking tasks illustrate how the model can be implemented effectively. The CAT’s Model develops creative thinking through expertise, imagination, critical thinking and the ability to form novel connections. Our study provides practical examples of the model in application. We conclude that creative processes allowing freedom of expression enhance well-being, influence learning across the lifespan and support the development of positive personal traits.Dobrobyt, jako integralny element zrównoważonego rozwoju, w znacznym stopniu przyczynia się do postępu gospodarczego, społecznego i środowiskowego. Ramy strategiczne, takie jak ramy dobrobytu OECD, podkreślają kluczowe czynniki wpływające na dobrobyt w Finlandii, w tym umiejętności oraz badania i rozwój, transformację ekologiczną, równouprawnienie płci, zdrowie i spójność społeczną. W dziedzinie edukacji ostatni spadek wyników PISA w zakresie nauk ścisłych podkreśla znaczenie wzmacniania dobrobytu i inwestowania w przyszłe umiejętności. Dobrobyt jest powszechnie rozumiany jako sposób, w jaki ludzie czują się i funkcjonują osobiście i społecznie, kształtowany przez wymiary emocjonalne, poznawcze, behawioralne i relacyjne. W ostatnich latach stał się on centralnym elementem dyskursu edukacyjnego, kładącego nacisk na holistyczne uczenie się, podejście społeczno-konstruktywistyczne i całościowy rozwój dziecka. W tym szerszym kontekście badanie analizuje związek między dobrobytem a umiejętnościami kreatywnego myślenia. Zastosowano w nim model CAT, który identyfikuje cztery klimaty uczenia się – słońce, burza, przestrzeń i gleba – które sprzyjają kreatywnym postawom i wspierają rozwój umiejętności kreatywnego myślenia. Klimaty te sprzyjają inspiracji, wyzwaniom, swobodnemu myśleniu i integracji różnorodnych doświadczeń. Praktyki stosowane w klasie, takie jak zajęcia teatralne, nauka oparta na zabawie, współpraca międzydyscyplinarna i zadania wymagające krytycznego myślenia, ilustrują, w jaki sposób model ten można skutecznie wdrożyć. Model CAT rozwija kreatywne myślenie poprzez wiedzę specjalistyczną, wyobraźnię, krytyczne myślenie i umiejętność tworzenia nowych powiązań. Badanie dostarcza praktycznych przykładów zastosowania modelu. We wnioskach wskazano, że procesy twórcze pozwalające na swobodę wypowiedzi poprawiają samopoczucie, wpływają na naukę przez całe życie i wspierają rozwój pozytywnych cech osobistych
Współpraca nauczycieli i rodziców w kształtowaniu pozytywnego klimatu w szkole
Get PDFSchool climate is the quality of school life that consists of relationships, norms, values, expectations, and a sense of security. How a student perceives their school and how they feel about it shapes their commitment to learning and achieving. The most important element shaping a positive classroom climate is the relationship between the student and the teacher. The teacher should be a supportive figure who assures the student that they can achieve set goals and that they can count on them if a problem arises. The engagement of parents in school life is also a crucial element that contributes to a positive school climate. Parents’ collaboration with the school community can boost students’ performance.Klimat w szkole to jakość szkolnego życia, na który składają się relacje, normy, wartości, oczekiwania i poczucie bezpieczeństwa. To, w jaki sposób uczeń postrzega swoją szkołę oraz jak się w niej czuje, kształtuje jego zaangażowanie w naukę oraz osiągnięcia. Najważniejszym elementem kształtującym pozytywny klimat w klasie są relacje ucznia i nauczyciela. Nauczyciel powinien wspierać w nauce, tak aby uczeń czuł, że może coś osiągnąć, i w razie problemów wiedział, że może na niego liczyć. Istotnym elementem budującym pozytywny klimat jest także zaangażowanie rodziców w życie szkoły. Współpraca rodziców ze środowiskiem szkolnym może przyczynić się do zwiększenia osiągnięć uczniów
Psychospołeczne skutki pandemii choroby Covid-19 wywołanej wirusem SARS-CoV-2 i czynniki je kształtujące
Get PDFThe article presents the psychosocial consequences of the COVID-19 infectious disease caused by the SARS-CoV-2 virus, along with the factors that explain these outcomes. The aim of the article is to discuss people's reactions to the outbreak of the coronavirus pandemic and the pandemic-related socioeconomic changes, as well as to explain the differences in how individuals experienced the pandemic. The article begins with an overview of the course of the pandemic in Poland and worldwide, and then focuses on describing its psychosocial effects. Based on both Polish and international literature, it presents a complex picture of people's responses to the pandemic, including emotional reactions (such as fear, sadness, uncertainty, a sense of unreality or threat, helplessness, anger, but also hope and optimism) and mental health difficulties. In the following section, the author, based on the results of scientific studies, identifies key factors influencing people's responses to the COVID-19 pandemic: pandemic-related stressors, perceived coronavirus threat, physical and mental health, personal experience of SARS-CoV-2 infection and isolation/quarantine, financial and economic status, social support, age, and gender. The knowledge presented in the article has practical value, as it highlights the challenges that societies may face during an epidemiological crisis and identifies social groups that may require the most support in adapting to such threats.Niniejszy artykuł poświęcony jest zaprezentowaniu psychospołecznych konsekwencji pandemii choroby Covid-19 wywołanej wirusem SARS-CoV-2 oraz czynników je wyjaśniających. Celem jest zrozumienie, w jaki sposób ludzie reagowali na wybuch pandemii koronawirusa i spowodowane nim zmiany społeczno-gospodarcze, a także od czego zależeć mogły różnice w sposobie, w jaki doświadczali pandemii. Artykuł rozpoczyna się od zarysu przebiegu pandemii w Polsce i na świecie, następnie koncentruje się na opisie psychospołecznych skutków pandemii. W oparciu o literaturę polską oraz zagraniczną prezentuje złożony obraz reakcji ludzi na sytuację pandemii, na który składają się przeżywane wówczas emocje (m.in. strach, poczucie zagrożenia, smutek, niepewność, poczucie odrealnienia, bezradność, złość, ale także nadzieja i optymizm) oraz doświadczane przez wielu trudności w zakresie zdrowia psychicznego. W dalszej części autorka, powołując się na wyniki badań naukowych, wskazuje na różne rodzaje czynników, które miały znaczenie w kształtowaniu się reakcji ludzi na pandemię Covid-19. Należą do nich m.in: stresory pandemiczne, poczucie zagrożenia pandemią, stan zdrowia fizycznego i psychicznego, doświadczenie zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz stanu izolacji/kwarantanny, sytuacja finansowo-ekonomiczna, wsparcie społeczne, a także wiek oraz płeć. Wiedza prezentowana w artykule ma znaczenie praktyczne, ukazuje bowiem z jakimi wyzwaniami mierzyć się może społeczeństwo w sytuacji zagrożenia epidemiologicznego oraz jakie jego grupy potrzebować mogą największego wsparcia w adaptacji do tego typu zagrożeń
Sposoby wygaszania zobowiązań z tytułu administracyjnych kar pieniężnych
No full textThe paper contains a formal-dogmatic analysis of legal regulations defining ineffective methods of extinguishing liabilities arising from administrative fines, which include the expiry of the limitation period for the enforcement of administrative fines and the remission of administrative fines. The paper also discusses the importance of legal measures to guarantee the enforcement of administrative fines, including interest for late payment, administrative enforcement procedure, as well as information activities undertaken towards the obligor aimed at voluntary fulfilment of the obligation. The analysis seeks to show the legal mechanisms that are supposed to ensure the fulfilment of administrative obligations, essentially serving to protect the interests of the state and strengthening the public sense of justice. The need to address this issue is determined by the awareness that one of the constant trends in the development of administrative law is the expansion of the sanctioning powers of the public administration, while the recovery of amounts due from administrative fines, which are a generic form of such sanctions, largely determines the ultimate effectiveness of legal regulations, i.e. the achievement of the goal intended by the legislature.Artykuł zawiera formalno-dogmatyczną analizę regulacji prawnych określających nieefektywne sposoby wygaszania zobowiązań z tytułu administracyjnych kar pieniężnych, do których należą przedawnienie egzekucji administracyjnej kary pieniężnej oraz umorzenie administracyjnej kary pieniężnej. W pracy omówiono także znaczenie środków prawnych gwarantujących realizację zobowiązań z tytułu administracyjnej kary pieniężnej, do których należą odsetki za zwłokę, egzekucja administracyjna, jak również działania informacyjne podejmowane względem zobowiązanego zmierzające do dobrowolnego wykonania przez niego obowiązku. Prezentowana analiza ma na celu ukazanie mechanizmów prawnych, które mają zapewniać realizację zobowiązań administracyjnych, służąc w swej istocie ochronie interesów państwa oraz wzmacniając społeczne poczucie sprawiedliwości. Potrzebę podjęcia tego zagadnienia determinuje świadomość, iż jedną ze stałych tendencji rozwojowych prawa administracyjnego jest rozszerzanie kompetencji sankcyjnych administracji, z kolei dochodzenie należności z tytułu administracyjnych kar pieniężnych, które są rodzajową postacią tychże sankcji, warunkuje w znacznej mierze finistyczną skuteczność regulacji prawnych, tj. realizację celu zamierzonego przez ustawodawcę
Zastosowanie art. 192 pkt 3 k.p.c. w sprawie o uchylenie (stwierdzenie nieważności) uchwały współwłaścicieli nieruchomości wspólnej objętej zarządem spółdzielni mieszkaniowej - glosa częściowo krytyczna do wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 stycznia 2021r., I ACa 643/20.
Get PDFThe author discusses (in part critically) the judgment of the Court of Appeals in Szczecin, in the justification of which the narrow understanding of the concept of “things or rights in dispute” was considered accurate, and it was assumed that Art. 192(3) of the Code of Civil Procedure is completely inadequate to the problem of revoking the resolution of the owners of premises, since the subject of such a process is not the premises disposed of, but the resolution, which by its nature is not subject to disposal during the course of the dispute. The author advocates a broad view of this concept, as indicated by linguistic-grammatical and functional-purpose interpretation, as well as consideration of the need to ensure the efficiency of civil proceedings. In a case for the revocation of a resolution of the owners of premises, an additional argument is, moreover, the need to provide the successor of the legal owner of the premises (who acquired ownership rights in the course of the proceedings) with legal protection analogous to that of his legal predecessor.Autorka omawia (częściowo krytycznie) wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, w uzasadnieniu którego za trafne uznano wąskie rozumienie pojęcia „rzeczy lub prawa objętych sporem” i przyjęto, że art. 192 pkt 3 k.p.c. jest zupełnie nieadekwatny do problematyki uchylenia uchwały właścicieli lokali, gdyż przedmiotem takiego procesu nie jest zbyty lokal, ale uchwała, która z natury nie podlega zbyciu w toku sporu. Autorka opowiada się za szerokim ujęciem tego pojęcia, na co wskazuje wykładnia językowo-gramatyczna oraz funkcjonalno-celowościowa oraz wzgląd na potrzebę zapewnienia efektywności postępowania cywilnego. W sprawie o uchylenie uchwały właścicieli lokali dodatkowych argumentem jest ponadto konieczność zapewnienia następcy prawnemu właściciela lokalu (który nabył prawo własności w toku postępowania) ochrony prawnej analogicznej, jaką posiadał jego poprzednik prawny
Uwarunkowania prawne stosowania mediacji i arbitrażu w indywidualnych sporach pracowniczych
Get PDFThe present article is of a scientific and research nature. The objective of this article is to analyse the legal conditions for the use of mediation and arbitration as alternative methods of resolving disputes between an employee and an employer (individual labour disputes). The article assumes that both mediation and arbitration can provide effective legal protection for the parties to an employment relationship, thereby reducing the gap between law in books and law in action. The authors present the specific nature of individual labour law disputes, guided by the principles of mediation. They examine, utilising the statistical data, the practice of using mediation and arbitration in individual labour disputes in Poland. Finally, they attempt to identify the legal conditions that have a negative impact on the use of mediation and arbitration in individual labour disputes in Poland.Artykuł ma charakter naukowo-badawczy. Celem artykułu jest analiza uwarunkowań prawnych stosowania mediacji oraz arbitrażu jako alternatywnych sposobów rozwiązywania szczególnego rodzaju sporów – sporów pracownika z pracodawcą (indywidualne spory pracownicze). Artykuł opiera się na założeniu, że zarówno mediacja, jak i arbitraż mogą służyć zapewnieniu efektywnej ochrony prawnej stron stosunku pracy, a tym samym przyczynić się do zmniejszenia luki między law in books oraz law in action. Autorki przedstawiają specyfikę indywidualnych sporów prawa pracy, kierując się zasadami mediacji. Na podstawie dostępnych danych statystycznych analizują praktykę stosowania mediacji i arbitrażu w indywidualnych sporach pracowniczych w Polsce. Pod koniec artykułu podejmują próbę wskazania uwarunkowań prawnych, które negatywnie oddziałują na stosowanie mediacji i arbitrażu w indywidualnych sporach pracowniczych w Polsce
Aparat pojęciowy w badaniach nad mediacją (uwagi na marginesie pojęcia gotowości mediacyjnej)
Get PDFThe current state of mediation research is the result of research activity of many scholars representing various scientific disciplines. It is highly diverse in both the adopted assumptions and methodologies, as well as the specific research issues and notions used to describe and explain mediation-related phenomena. This raises questions concerning the need for effective communication among scholars representing various disciplines interested in mediation research. A minimal prerequisite for the effectiveness of communication in this field is a commonly accepted conceptual framework which could be adopted by a majority of scholars interested in mediation research. Effective communication in mediation also requires a conceptual analysis of specific notions and ideas linked to mediation and introduced by representatives of particular scientific disciplines, such as psychology or law. This is the research task undertaken in this paper through a discussion of the notion of mediation readiness. The conceptual analysis of mediation readiness serves as a starting point for several theses focused on shaping a conceptual framework that enables interdisciplinary mediation research and effective communication within the community of scholars interested in this research area.Dotychczasowy stan badań nad mediacją jest rezultatem aktywności naukowej licznej grupy naukowców reprezentujących różnorodne nauki społeczne. Jest on bardzo zróżnicowany zarówno co do przyjętych założeń i metodologii, jak i szczegółowych kwestii badawczych oraz zastosowanego aparatu pojęciowego. Rodzi to pytanie o potrzebę i możliwości efektywnej komunikacji w zróżnicowanej społeczności naukowej zainteresowanej badaniami nad mediacją. Efektywność tej komunikacji wymaga ukształtowania wyjściowej bazy terminologicznej obejmującej grupę kluczowych terminów, których znaczenie (przynajmniej co do cech konstytutywnych zjawisk i procesów określonych tymi terminami) zostało zaakceptowane w społeczności prowadzącej badania nad mediacją. Wymaga również podjęcia analizy pojęciowej dotyczącej terminów charakterystycznych dla poszczególnych nauk społecznych – co do celowości ich wprowadzenia do ogólnej siatki pojęciowej, a tym samym umożliwienia korzystania z dorobku takich nauk przez przedstawicieli innych dyscyplin naukowych. Takie jest też zadanie badawcze podjęte w artykule w odniesieniu do terminu „gotowość mediacyjna, wprowadzonego w celu dokładniejszej analizy psychicznej gotowości stron do podjęcia mediacji oraz gotowości akceptacji ugody mediacyjnej. Analiza pojęciowa gotowości mediacyjnej jest punktem wyjścia do sformułowania tez dotyczących kształtowania aparatu pojęciowego umożliwiającego interdyscyplinarność badań nad mediacją i wzajemną komunikację badaczy w środowisku naukowym zainteresowanym mediacją
Muzeum doświadczeń granicznych – aspekty edukacyjne
Get PDFThe article presents the experience of visiting a memorial museum as an emotional, axiological, and formative process whose dynamics resemble the stages of mourning. Based on qualitative research conducted among humanities students at Maria Curie-Skłodowska University in Lublin, the author analyses the emotional responses of young visitors to martyrological museums, showing that encounters with authentic sites of atrocity constitute a liminal experience that evokes reflection on human nature, suffering, and moral responsibility. The article also introduces an original educational scenario entitled From Pain to Hope, designed to provide reflective and emotional support for participants after visiting a memorial museum. The program, grounded in narrative, empathic, and axiological-reflective methods, guides participants through successive emotional phases – from shock and sorrow to understanding, gratitude, and acceptance – culminating in a symbolic farewell ritual that transforms pain into hope. Museum education is thus presented as a space of memory, where historical experience becomes a source of personal and moral growth.Artykuł ukazuje doświadczenie wizyty w muzeum-miejscu pamięci jako proces o charakterze emocjonalnym, aksjologicznym i wychowawczym, którego dynamika przypomina kolejne etapy żałoby. Na podstawie badań jakościowych przeprowadzonych wśród studentów kierunków humanistycznych Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie autor analizuje emocjonalne reakcje młodych ludzi odwiedzających muzea martyrologiczne, wskazując, że spotkanie z autentycznym miejscem zbrodni wojennej stanowi doświadczenie graniczne, prowadzące do refleksji nad ludzką kondycją, cierpieniem i odpowiedzialnością moralną. Artykuł prezentuje również autorski scenariusz zajęć pt. Od bólu ku nadziei, opracowany jako propozycja edukacyjno-refleksyjnego wsparcia uczestników po zwiedzaniu muzeum. Scenariusz ten, oparty na metodach narracyjnych, empatycznych i refleksyjno-aksjologicznych, prowadzi uczestników przez kolejne fazy emocjonalne: od wstrząsu i smutku ku refleksji, wdzięczności i akceptacji, włączając w swą strukturę symboliczny rytuał pożegnania jako moment przemiany bólu w nadzieję. Edukacja muzealna ukazana jest tu jako przestrzeń pamięci, w której przeżycie historyczne staje się impulsem do rozwoju osobistego
Power-sharing czyli o współdzieleniu władzy w edukacji formalnej i pozaformalnej
No full textIntroduction: This article addresses the issue of power-sharing in formal and non-formal education, defined as the distribution of power in all matters that occur within the educational relationships in which individuals participate.Research Aim: This article aimed to identify three categories based on a review of existing research: factors influencing power relations among participants of formal and non-formal education; levels of power-sharing in education; and practices of power-sharing in education. Based on these categories, a comprehensive definition of power-sharing in education will be formulated.Evidence-based Facts: A total of 18 research reports obtained through a systematic search of the Scopus and Google Scholar databases were analysed. The selection criteria included relevance to the topic, identification of strategies, methods, research goals and questions, the study group and conclusions. The analysis distinguished factors influencing the power relationships between teachers and students, such as socio-cultural context, socioeconomic status, responses to students’ activities and mistakes, methods of formulating messages, educational regulations and school subjects. Nine levels of power-sharing were identified, considering the relationships between educational policy, local government, local environment, management, administration, teachers, students and parents and in various configurations of these groups. Additionally, a catalogue of power-sharing practices in the teacher-student relationship was created, encompassing six areas: content, assignments, rules, the teaching/learning process, evaluation and grading and organisation of space.Summary: The review identified areas within the field of power-sharing in education that require further research, particularly in preschool and early school education, which have been overlooked in previous studies.Wprowadzenie: W artykule podjęto tematykę power-sharingu w edukacji formalnej i pozaformalnej rozumianego jako dzielenie się władzą we wszystkich sprawach, które dzieją się w relacji edukacyjnej, w której jednostki uczestniczą.Cel badań: Celem tego artykułu było wyznaczenie na podstawie przeglądu badań trzech kategorii: czynników wpływających na relacje władzy między uczestnikami edukacji formalnej i pozaformalnej; poziomów występowania dzielenia władzy w edukacji; praktyk współdzielenia władzy w edukacji – i na tej podstawie sformułowanie szerokiej definicji power-sharingu w edukacji.Stan wiedzy: Analizie poddano 18 raportów z badań uzyskanych po usystematyzowanym przeszukiwaniu baz Scopus i Google Scholar. Kryteria, którymi kierowano się w ich selekcji to m.in. zgodność z tematyką, wskazanie strategii, metod, celów i pytań badawczych, badanej grupy i uzyskanych wniosków. W oparciu o dostępne raporty badawcze udało się wyróżnić czynniki wpływające na relację władzy między nauczycielami a uczniami, takie jak: kontekst społeczno-kulturowy, status socjoekonomiczny, reakcja na aktywność uczniów i uczennic orazpopełniane błędy, sposób formułowania komunikatów, regulacje oświatowe i wewnątrzszkolne, przedmioty szkolne. Wyróżniono dziewięć poziomów uwzględniających relacje władzy między polityką oświatową, samorządem terytorialnym, środowiskiem lokalnym, dyrekcją, administracją, obsługą, nauczycielami, uczniami, rodzicami i uczniami w różnej konfiguracji. Ponadto,udało się stworzyć katalog praktyk power-sharingu w relacji nauczyciele-uczniowie w odniesieniu do sześciu obszarów: poruszanych treści, zadań domowych i zaliczeniowych, zasad obowiązujących w przestrzeni uczenia się i procesu ich kształtowania, procesu nauczania/uczenia się, ewaluacji i oceniania, organizacji przestrzeni.Podsumowanie: Dokonanie przeglądu pozwoliło dostrzec obszary w zakresie współdzielenia władzy w edukacji, które wymagają dalszych badań, takie jak edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna pomijane w dotychczasowych badaniach
