University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe
Not a member yet
11584 research outputs found
Sort by
Praktyka przesłuchiwania małoletnich świadków w procesie karnym w świetle badań ankietowych
Get PDFA minor may be questioned in a criminal trial as a witness. This issue does not currently raise doubts, and the admissibility of these questioning stems from, among other things, the provisions of the Criminal Procedure Code, as well as from judicial decisions and views presented in the scholarly literature. The questioning of a minor is carried out, depending on the circumstances of the case and the age of the witness, in the ordinary mode or the protective mode. However, in any case, regardless of the mode of questioning, the procedural authority is obliged to ensure that this procedural act is carried out in a way that protects the child from secondary victimisation and allows child’s rights to be exercised. In order to examine whether these standards are complied with, as well as to determine how this procedural act is carried out in practice, a survey was conducted among judges adjudicating in Polish common courts, from 5 to 30 April 2022. This article presents the survey results and their evaluation. The paper takes into account the changes introduced by the Act of 13 January 2023 amending the Act – Civil Procedure Code and certain other acts.Małoletni może zostać przesłuchany w procesie karnym w charakterze świadka. Kwestia ta aktualnie nie budzi wątpliwości. Dopuszczalność przesłuchania wynika m.in. z przepisów Kodeksu postępowania karnego, a także z judykatury i poglądów prezentowanych w piśmiennictwie. Przesłuchanie małoletniego przeprowadzane jest – w zależności od okoliczności sprawy oraz wieku świadka – w trybie zwykłym lub ochronnym. W każdym przypadku, niezależnie od trybu przesłuchania, organ procesowy obowiązany jest zapewnić, aby ta czynność odbywała się w sposób chroniący dziecko przed wtórną wiktymizacją oraz umożliwiający realizację przysługujących mu praw. Celem zbadania, czy te standardy są przestrzegane, a także ustalenia, jak w praktyce ta czynność jest dokonywana, w dniach od 5 do 30 kwietnia 2022 r. zostały przeprowadzone badania ankietowe wśród sędziów orzekających w sądach powszechnych. W niniejszym artykule znajduje się omówienie wyników tych badań oraz ich ocena. W pracy uwzględniono zmiany wprowadzone ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw
Praktyki żywieniowe rodziców dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym – wersja eksperymentalna Kompleksowego Kwestionariusza Praktyk Żywieniowych (CFPQ)
Get PDFThe aim of the article was to identify parental feeding practices among parents of preschool and early school-aged children and to examine gender differences in these practices. The study had an exploratory character and was conducted using an experimental version of the Polish adaptation of the Comprehensive Feeding Practices Questionnaire (CFPQ). A total of 178 parents participated in the study, including 141 mothers and 37 fathers, whose children attended kindergartens or grades1–3 of primary school. The diagnostic survey method was applied, using an online questionnaire.The results revealed that parents generally presented appropriate feeding practices, including modeling healthy behaviors, monitoring unhealthy food intake, and engaging in nutrition education. Statistically significant gender differences were observed – mothers were more involved in positive feeding strategies, whereas fathers were more likely to apply pressure and use food as a reward. The study highlighted the need for further validation of the tool and for more in-depth research on the cultural context of parental feeding practices in Poland.Celem artykułu było określenie praktyk żywieniowych rodziców dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym oraz zbadanie różnic między matkami i ojcami w tym zakresie. Badania miały charakter eksploracyjny i zostały przeprowadzone z wykorzystaniem eksperymentalnej wersji polskiej narzędzia CFPQ (Comprehensive Feeding Practices Questionnaire). W badaniu wzięło udział 178 rodziców, w tym 141 matek i 37 ojców, których dzieci uczęszczały do przedszkoli lub klas I–III szkół podstawowych. Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem kwestionariusza online. Wyniki pokazały, że rodzice prezentują ogólnie prawidłowe postawy żywieniowe, przejawiające się m.in. w modelowaniu zdrowych zachowań, monitorowaniu spożycia niezdrowych produktów i edukacji żywieniowej. Zaobserwowano istotne statystycznie różnice między płciami – matki były bardziej zaangażowane w pozytywne praktyki żywieniowe, podczas gdy ojcowie częściej stosowali presję i żywność jako nagrodę. Wskazano na potrzebę dalszej walidacji narzędzia oraz pogłębienia badań nad kulturowym kontekstem praktyk żywieniowych rodziców w Polsce
Główne wektory oddziaływania relatywizmu sofistów na sferę polityki
Get PDFIn diesem Artikel beschreibe ich den Zusammenhang zwischen dem Relativismus der Sophisten und ihren politischen Ansichten. Der Schwerpunkt liegt dabei auf der Erstellung eines Modells und nicht auf einer detaillierten historischen Rekonstruktion. Ich unterscheide zwei Hauptkonzepte der Sophisten und damit zwei Haupteinflussfaktoren: den extremen Relativismus von Protagoras, der zu einer „relativistischen Demokratie” führt, und die „Theorie der Macht” („Recht des Stärkeren”). Ich versuche auch, einen bestimmten Mechanismus aufzuzeigen (der bereits von Platon erkannt wurde), der in der Praxis vom einen zum anderen führt: Das durch die relativistische Demokratie verursachte Chaos schafft eine Nachfrage nach einer „starken Hand” an der Macht. Im zweiten Teil des Artikels befasse ich mich mit den neuzeitlichen Fortsetzungen beider Konzepte mit dem Schwerpunkt auf die „Theorie der Macht”. Unter diesem Gesichtspunkt analysiere ich die Ansichten von Machiavelli, Hobbes, Hegel, Nietzsche und französischen Philosophen des 20. Jahrhunderts. Obwohl die Sophisten auf demokratischem Boden agierten, sind ihre beiden Hauptlehren („Theorie der Macht” und extremer Relativismus) meiner Meinung nach schädlich und sogar zerstörerisch für die Demokratie. Sie eignen sich daher nicht als ethische, axiologische und metaethische Grundlage für eine liberale Demokratie. Es stellt sich daher die Frage, mit der ich diesen Artikel beende: „Wie könnte eine solche Grundlage aussehen?“, wobei ich gleichzeitig eine vorläufige Antwort skizziere.In this article I describe the relationship between the sophists’ relativism and their political views. I attempt to construct a model, not to make a detailed historical reconstruction. I distinguish two main ideas of the sophists, and, in consequence, two main vectors of influence: the extreme relativism of Protagoras leading to “relativistic democracy” and the “theory of force” (“the law of the strongest”). I also try to show a certain mechanism (already noticed by Plato) that leads—in practice—from one to the other: the chaos introduced by relativistic democracy gives rise to the demand for the authoritarian rule, for the “strong man.” In the second part of the article I describe some modern continuations of both ideas with an emphasis on the “theory of force.” From this perspective, I analyze the views of Machiavelli, Hobbes, Hegel, Nietzsche, and of selected 20th-century French philosophers. Even though the sophists operated on a democratic ground, their two main doctrines (the “theory of force” and extreme relativism) are, in my opinion, harmful, even destructive, to democracy. These ideas are therefore not suitable as an ethical, axiological, and meta-ethical foundation for liberal democracy. Hence the question with which I end this article: “What could such a foundation look like?,” at the same time sketching a provisional answer.W artykule opisuję relację relatywizmu sofistów do ich poglądów politycznych. Nacisk kładę na stworzenie pewnego modelu, a nie szczegółową rekonstrukcję historyczną. Wyróżniam dwie główne koncepcje sofistów, a przeto dwa główne wektory oddziaływania: skrajny relatywizm Protagorasa prowadzący do „demokracji relatywistycznej” oraz „teorię siły” („prawo silniejszego”). Próbuję też pokazać pewien mechanizm (dostrzeżony już przez Platona), który prowadzi – w praktyce – od jednego do drugiego: chaos wprowadzany przez demokrację relatywistyczną rodzi popyt na rządy „silnej ręki”. W drugiej części artykułu zajmuję się nowożytnymi kontynuacjami obydwu koncepcji z akcentem na „teorię siły”. Analizuję pod tym kątem poglądy Machiavellego, Hobbesa, Hegla, Nietzsche oraz XX-wiecznych filozofów francuskich. Mimo że sofiści działali na demokratycznym gruncie, to ich dwie główne doktryny („teoria siły” i skrajny relatywizm) są – moim zdaniem – dla demokracji szkodliwe, a nawet niszczące. Nie nadają się więc na etyczny, aksjologiczny i meta-etyczny fundament dla liberalnej demokracji. Pojawia się zatem pytanie, którym kończę ten artykuł: „Jak taki fundament mógłby wyglądać?”, szkicując zarazem prowizoryczną odpowiedź.
Sytuacje edukacyjne z wykorzystaniem podłogi interaktywnej stymulujące komunikację dzieci i wzajemne uczenie się
No full textIntroduction: The functioning of children within a peer environment constitutes a pivotal aspect of the social learning space fostered by preschool educators. In planning and developing this space, educators make critical decisions regarding pedagogical methods, learning tasks, types of play, and activity formats.Research Aim: This article aims to analyze the nature of the objectives and activities for preschool children, as well as their learning and communication strategies. The research employed educational activities involving four-person groups using an interactive floor.Research Method: The research was qualitative. Observations focused on forms of tutoring, peer learning, communication among preschoolers, and the emotions accompanying task completion within the research context. Following the activities, individual and focus group interviews were conducted, during which children were invited to self-evaluate their experiences.Results: This article describes the terminological findings derived from the conducted research. Three categories of peer learning were observed in groups of children utilizing an interactive floor: joint task accomplishment, cooperative learning, and peer tutoring. The article also presents a broad spectrum of communication forms among children and their emotions during educational situations.Conclusion: The presented results may inspire further research into preschool children’s communication and cooperation. These findings also offer practical value for preschool teachers in fostering a peer learning environment supported by modern technology (e.g. interactive floors), designing developmental tasks within a learning community, and establishing contexts conducive to the development of children’s linguistic and communication skills.Wprowadzenie: Funkcjonowanie dziecka w środowisku rówieśniczym jest ważnym aspektem tworzonej przez nauczyciela edukacji przedszkolnej wspólnej przestrzeni społecznej. Nauczyciel projektując i kreując przestrzeń edukacyjną do spotkania dziecka z rówieśnikiem dokonuje ważnych wyborów metod, zadań, zabaw, środków i form aktywności.Cel badań: Przedmiotem badań zaprezentowanym w artykule jest analiza charakteru celów i zadań realizowanych przez dzieci w przedszkolu, przyjmowanych przez nie strategii uczenia się i komunikacji z innymi. Wykorzystano sytuacje edukacyjne z udziałem czteroosobowych zespołów dzieci z wykorzystaniem podłogi interaktywnej.Metoda badań: Badania miały charakter jakościowy. Obserwowano formy wzajemnego/ wspólnego uczenia się, formy komunikacji między przedszkolakami, emocje towarzyszące realizacji zadań w sytuacji badawczej. Po aktywności zadaniowej przeprowadzono rozmowy indywidualne i wywiady fokusowe w zespołach. W ich trakcie dzieci dokonały ewaluacji swoich doświadczeń.Wyniki: W publikacji dokonano opisu ustaleń terminologicznych na podstawie przeprowadzonych badań. Wyłoniono i zaprezentowano trzy kategorie uczenia się rówieśniczego: wspólne wykonywanie zadań, uczenie się przez współpracę, tutoring rówieśniczy zaobserwowane w grupach dzieci uczestniczących w zadaniu przy wykorzystaniu podłogi interaktywnej. Pokazano zarejestrowany w trakcie badań szeroki wachlarz form komunikacji między dziećmi i towarzyszących im emocji w sytuacji edukacyjnej.Wnioski: Zaprezentowane wyniki mogą zainspirować do dalszych badań nad komunikacją i współpracą dzieci przedszkolnych. Mają też wymiar aplikacyjny. Dostrzegamy ich użyteczność dla nauczycieli przedszkoli w procesie tworzenia środowiska uczenia się dzieci z rówieśnikiem przy zastosowaniu nowoczesnych technologii (interaktywnej podłogi), projektowaniu zadań rozwojowych realizowanych we wspólnocie uczącej się i tworzenia kontekstów do rozwijania umiejętności językowych i komunikacyjnych dzieci
Dzieciństwo w obliczu wojny: symbolika, cierpienie i nadzieja na przykładzie konfliktu na Ukrainie
No full textIntroduction: The ongoing armed conflict in Ukraine significantly impacts children, positioning them both as direct victims of violence and as symbolic representations of national resistance, hope, and future reconstruction.Research Aim: The aim of this article is to analyze childhood experiences in Ukraine in the context of war, both in a literal and symbolic dimension, and to illustrate how children are perceived as victims of armed conflict while simultaneously serving as symbols of resistance, hope, and national reconstruction.Evidence-based Facts: The study employs Galtung’s theory of structural violence and Wessells’ theory of child protection to analyze war related child experiences. It draws data from official reports, including those from the Prosecutor General’s Office of Ukraine, UNICEF, and humanitarian organizations. Findings show war disrupts education and reinforces the necessity for flexible educational approaches during crises. Children play a symbolic role in narratives of resistance.Summary: The research underscores the severe impact of war on children, both physically and emotionally. It highlights the need for comprehensive programs to protect children’s rights, support their development, and facilitate social reintegration post-conflict. The study also emphasizes the importance of education in minimizing war’s psychological and social consequences.Wprowadzenie: Trwający konflikt zbrojny na Ukrainie wywiera znaczący wpływ na dzieci, czyniąc je zarówno bezpośrednimi ofiarami przemocy, jak i symbolami narodowego oporu, nadziei oraz przyszłej odbudowy. W kontekście trwającej wojny dzieciństwo przestaje być okresem ochrony i beztroski, a staje się kategorią społeczną i polityczną, poddaną procesom instrumentalizacji i narracjom wojennym.Cel badań: Celem niniejszego artykułu jest analiza doświadczeń dzieci na Ukrainie w kontekście konfliktu zbrojnego, zarówno w wymiarze dosłownym, jak i symbolicznym. Artykuł przedstawia, w jaki sposób dzieci są postrzegane jako ofiary wojny, jednocześnie uwzględniając ich rolę jako symboli oporu, nadziei i odbudowy państwowości.Stan wiedzy: Analiza opiera się na teorii przemocy strukturalnej Galtunga oraz teorii ochrony dzieci Wessellsa, które umożliwiają kompleksowe ujęcie doświadczeń dzieci w warunkach konfliktu zbrojnego. W artykule zostały wykorzystane dane pochodzące z oficjalnych raportów Prokuratury Generalnej Ukrainy, UNICEF oraz organizacji humanitarnych zajmujących się ochroną praw dzieci i monitorowaniem skutków wojny.Podsumowanie: Wyniki analizy ukazują wielowymiarowe konsekwencje wojny dla dzieci na Ukrainie, obejmujące zarówno aspekty fizyczne i psychiczne, jak i społeczno-polityczne. Wojna odbiera najmłodszym poczucie bezpieczeństwa, destabilizuje ich codzienność i wpływa na kształtowanie tożsamości w warunkach kryzysu. Autor podkreśla konieczność wdrażania kompleksowych programów ochrony praw dzieci, wspierania ich rozwoju oraz opracowania skutecznych strategii społecznej reintegracji w okresie powojennym. Szczególną rolę przypisuje edukacji, która nie tylko stanowi fundament odbudowy indywidualnej i zbiorowej, ale także jest kluczowym narzędziem minimalizowania długofalowych skutków wojny
Humanistyczny charakter pedagogiki Ireny Wojnar (w kontekście „rozwijania tkanki ludzkiej”)
No full textIntroduction: Analyses of arguments in favour of up-to-dateness and mission of humanistic education, in consideration of the present-day reality, have identified diversified global threats, aggravating crisis of growth and affluence, fall of the hierarchy of values, shortcomings of educational activities, contemporary changes in philosophy, reconstruction of human identity and other challenges of the coming years.Research Aim: This paper is intended to briefly present the humanistic aspects of education pursued by professor Irena Wojnar, to present inspirations and assumptions of this approach to education, and to discuss its specificity and status, as well as growing significance in the consolidation of the humanistic countenance of contemporary world. It was based on the analysis of texts, educational achievements and initiatives in which the scholar was engaged, as well as her statements given in the published interviews.Evidence-based Facts: The first part of the paper, making use of a traditional research design, highlights the underlying theses and conceptual categories of the theory of aesthetic education/education through art, inspired by the assumptions of culture pedagogy and supported by the humanistic learning theory. The second part attempts to present selected elements of the concept of humanistic education, approached as an instrument used in fighting in the defence of humanism and condition of the humankind, and creating educational conditions to ensure a better future.Summary: Professor Irena Wojnar elevated the significance of humanistic education in the creation of the vision of the world, as well as intentions of humanism as a philosophy and world view; she proposes person-centred perspectives of education in the complex contemporary reality which is not transparent and full of diverse threats of growth and affluence.Wprowadzenie: Ideą przewodnią analizowanych publikacji profesor Ireny Wojnar jest przekonanie, że jednym z naczelnych problemów współczesności jest wzmocnienie roli człowieka jako podmiotu sprawczego wyznaczającego procesy obiektywne; mobilizowanie różnorodnych działań na rzecz przywrócenia należnej rangi wartościom uniwersalnym; realizacja pedagogiki humanistycznej. Analizując argumenty przemawiające za aktualnością i posłannictwem pedagogiki zorientowanej humanistycznie, w powiązaniu z realiami życia w świecie tu i teraz, wskazuje się na wielorakie zagrożenia globalne, na głęboki kryzys cywilizacyjny, na upadek struktur wartości, na niedomogi oddziaływań edukacyjnych, na współczesne przemiany filozoficzne, na odbudowę tożsamości człowieka i inne wyzwania nadchodzących czasów.Cel badań: Celem prezentowanego artykułu jest ukazanie w sposób syntetyczny humanistycznych aspektów pedagogiki uprawianej przez Irenę Wojnar, przedstawienie inspiracji i założeń tej pedagogiki oraz postawienie kwestii jej specyfiki i statusu, a także rosnącego znaczenia w umacnianiu humanistycznego oblicza świata współczesnego. Podstawą jest analiza tekstów i dokonań pedagogicznych oraz inicjatyw, w których zaangażowana była Uczona, a także jej wypowiedzi zawartych w opublikowanych wywiadach.Stan wiedzy: W pierwszej części artykułu, odwołując się do tradycji badawczej, wyeksponowano podstawowe tezy i kategorie pojęciowe teorii wychowania estetycznego/wychowania przez sztukę, inspirowane założeniami pedagogiki kultury i poparte humanistycznym ideałem kształcenia. Natomiast w drugiej części podjęto próbę syntetycznej prezentacji wybranych elementów koncepcji pedagogiki humanistycznej, traktowanej jako swoisty instrument w walce o obronę humanizmu i kondycję rodzaju ludzkiego oraz tworzenie warunków wychowania dla lepszej przyszłości świata.Podsumowanie: Profesor I. Wojnar do wysokich wymiarów podnosi znaczenie humanistycznej pedagogiki w kreowaniu wizji świata, a także intencje humanizmu jako filozofii i światopoglądu; na wielu obszarach zarysowuje humanistyczne horyzonty edukacji człowieka w skomplikowanej współczesności z jej nieprzejrzystą rzeczywistością, pełną wielorakich zagrożeń cywilizacyjnych
Przysłowia hausa na temat małżeństwa – ich treści kulturowe, znaczenia i funkcje
Get PDFHausa proverbs, just like proverbs in other languages, are cultural expressions in the form of set phrases that originate in oral tradition. In this article I analyze the content, meanings, and functions of proverbs encapsulating Hausa traditional views on marriage. I apply the paradigm of ethnolinguistics, specifically the linguistic worldview conception (LWV) (Bartmiński 2019, 2012), to the analysis of the lexis and meaning of the proverbs in order to uncover the conceptualization of the cultural concept of marriage in the Hausa language and culture-specific ways of thinking about marriage in the Hausa-speaking community. The data for the analysis cover twenty-five Hausa proverbs that refer to the conceptual domain of marriage. These proverbs contain numerous cultural keywords (see Wierzbicka 1997) as exponents of cultural codes. Deciphering these codes allows for the proper interpretation of the proverbs’ meanings and functions. Additionally, the interpretation is supported by grouping the data into thematic categories.W artykule analizowane są treści, znaczenia i funkcje przysłów zawierających tradycyjne hausańskie poglądy na temat małżeństwa. Analiza ma charakter etnolingwistyczny, a jej celem jest rekonstrukcja konceptu małżeństwo w języku hausa i uwarunkowanych kulturowo sposobów myślenia o małżeństwie w społeczności posługującej się tym językiem. Dane językowe wykorzystane w analizach obejmują 25 przysłów hausa odnoszących się do domeny pojęciowej małżeństwa. Przysłowia zawierające słowa klucze są wykładnikami kodów kulturowych. Odszyfrowanie owych kodów pomaga w prawidłowej interpretacji znaczeń i funkcji przysłów
Kukiełka ‘rodzaj pieczywa’ w gwarach i w dawnej tradycji ludowej
Get PDFThe article is devoted to the image of kukiełka ‘a kind of bread’ in Polish dialects and folk culture based on data from the File of the Dictionary of Polish dialects and selected dialect dictionaries. Phonetic and morphological variants of the word are discussed, as well as word-formation derivatives, proposed definitions of kukiełka, established phraseological connections, and phrases and proverbs related to this word. It identifies the facets of the linguistic view of “kukiełka”, which helps build a cognitive definition of the word in question.Artykuł jest poświęcony opisowi obrazu kukiełki 'rodzaju pieczywa' w polskich gwarach i w kulturze ludowej na podstawie materiałów z Kartoteki słownika gwar polskich i wybranych słowników gwarowych. Autorka omawia warianty fonetycznomorfologiczne słowa, wyrazy pochodne słowotwórczo, proponowane definicje kukiełki, utrwalone związki frazeologiczne, frazemy i przysłowia z tym słowem. Ustala fasety, w których zawarte są składniki językowego obrazu kukiełki, tworzące jej definicję kognitywną
„Robimy paznokcie i rozmawiamy” – metafory konceptualne w triadzie PRACA – ZAWÓD – KARIERA
Get PDFThe article analyses conceptual metaphors that occur in spontaneous conversations during a manicure service. Since the main topic of those conversations is professional life, attention is focused on reconstructing the metaphorical image of work that emerges in this context. It functions within the bounds of the conceptual triad work – profession – career. The study has been framed in a dynamic model of talk. It reveals significant differences in the ontological conceptualisation of the concepts involved. The metaphors of work are based on physical, material foundations, reflecting similarities to solid substances or concrete things; in contrast, profession appears in the data as something fluid, in motion, and based on the ontology of liquids.Artykuł zawiera analizę metafor konceptualnych występujących w spontanicznej rozmowie prowadzonej podczas wykonywania usługi manicure. Ponieważ głównym tematem konwersacji jest życie zawodowe, uwaga skupia się na rekonstrukcji metaforycznego obrazu pracy, który wyłania się z wypowiedzi rozmówczyń. Ujmuje się ją w triadzie pojęć pokrewnych: PRACA – ZAWÓD – KARIERA. Badanie zostało umieszczone w dynamicznym modelu mówienia. W konkluzji ujawniono istotne różnice w ontologicznym konceptualizowaniu wybranych pojęć w analizowanej rozmowie. Metafory pracy fundowane były na solidnych podstawach materiałowych, odwzorowywały podobieństwa do substancji stałych czy konkretnych rzeczy; z kolei zawód jawił się w wypowiedziach rozmówczyń jako coś płynnego, w ruchu, przywołując ontologię cieczy