University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe
Not a member yet
11584 research outputs found
Sort by
Między efektem Matyldy a naukowym sukcesem. Mileva Miarić versus Maria Skłodowska-Curie
Get PDFThe author considers the problem of conditions accompanying women’s careers in science. It focuses on the turn of the 19th and 20th centuries, but most of the internal and external factors influencing the position of scientists remain relevant to this day. On the example of heroines from Central and Eastern Europe; Maria Skłodowska-Curie and Mileva Marić-Einstein were shown what supported and ultimately determined the huge success of the first one and influenced the failure of the second one. The indicated reasons, apart from intellectual potential, abilities, self-denial and great motivation, included: support from parents, partnership in marriage, shared passions and scientific work with the husband, kindness of parents-in-law, etc. The author based her considerations on memoir materials as well as Polish and English-language monographs and scientific articles on the history of science that have recently been published. She carefully followed the discussions surrounding Mileva Marić's participation in Albert Einstein's research and discoveriesAutorka podejmuje problem uwarunkowań towarzyszących karierom kobiet w nauce. Koncentruje się na przełomie XIX i XX stulecia, jednakże gros czynników wpływających na pozycję uczonych zachowuje aktualność do dzisiaj. Na przykładzie bohaterek pochodzących z Europy Środkowo-Wschodniej: Marii Skłodowskiej-Curie i Milevy Marić-Einstein pokazano, co wspierało, a w efekcie zadecydowało o ogromnym sukcesie pierwszej i wpłynęło na porażkę drugiej. Wśród wskazanych przyczyn, poza intelektualnym potencjałem, zdolnościami, samozaparciem i ogromną motywacją, znalazły się m.in.: wsparcie ze strony rodziców, partnerstwo w małżeństwie, wspólne pasje i naukowa praca z mężem, życzliwość teściów etc. Autorka oparła swe rozważania na materiałach wspomnieniowych oraz polskich i anglojęzycznych monografiach i artykułach naukowych z zakresu historii nauki, które ukazały w ostatnim czasie. Skrupulatnie prześledziła dyskusje toczące się wokół udziału Milevy Marić w badaniach i odkryciach Alberta Einsteina
Społeczno-ekonomiczne aspekty emigracji zarobkowej z ziem północnego Mazowsza do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej na przełomie XIX i XX w.
Get PDFAt the turn of the 19th and 20th centuries, the lands of northern Mazovia, part of the Płock and Łomża governorates, were struck by one of the largest waves of economic migration across the ocean,. Pursued mainly by the rural population, economic migration was a consequence of socio-economic changes in the countryside of the Kingdom of Poland after the enfranchisement reform of 1864 and the creation of a significant number of small farms that did not provide adequate support for peasant families. The most popular destination for overseas migration of the inhabitants of Northern Mazovia was the United States, where it was possible to earn the most income. Migration across the ocean was usually permanent, which meant individuals would leave the homeland irretrievably, however, some people would as well return to the country with significant amounts of money.The author attempts to determine the extent of migration from the Płock and Łomża provinces to the United States, which is not an easy due to the fact some did not migrate legally. The article refers to the role of emigration agents in organizing transfers of groups of migrants across the border with East Prussia, their transports by rail to German ports and travel across the ocean. It analyzes the possibilities of employment (mainly in an industry) of migrants from Mazovia in the United States, estimates the amounts of money earned and its use after returning to the country. Much space in the article is devoted to the attitudes of the landed gentry and the clergy towards emigration, and especially to the multiple consequences; socio-economic and cultural, of economic emigration to the USA. Na przełomie XIX i XX w. regionem Królestwa Polskiego charakteryzującym się jedną z największych fal emigracji zarobkowej za ocean były ziemie północnego Mazowsza, wchodzące w skład terytorialny guberni płockiej i łomżyńskiej. Uczestniczyła w niej przede wszystkim ludność wiejska. Jej wychodźstwo zarobkowe było następstwem przemian społeczno-ekonomicznych na wsi Królestwa Polskiego po reformie uwłaszczeniowej z 1864 r. i powstaniu znaczącej liczby gospodarstw małorolnych, które nie zapewniały należytegoutrzymania rodzinom chłopskim. Najbardziej popularnym kierunkiem emigracji zamorskiej mieszkańców Mazowsza Północnego były Stany Zjednoczone, gdzie najlepiej można było zarobić. Emigracja za ocean miała przeważnie charakter stały, opuszczano ojczyznę bezpowrotnie, ale też często powracano do kraju ze znacznymi kwotami.Autor podejmuje próbę ustalenia rozmiarów wychodźstwa z guberni płockiej i łomżyńskiej do Stanów Zjednoczonych, co nie było łatwe ze względu na fakt emigracji nielegalnej. Nawiązuje do roli agentów emigracyjnych przy organizowaniu przerzutów grup wychodźców przez granicę z Prusami Wschodnimi, ich transportów koleją do portów niemieckich i podróży przez ocean. Analizuje możliwości podejmowanej pracy (głównie w przemyśle) przez emigrantów z Mazowsza w Stanach Zjednoczonych, szacuje kwoty zarobionych pieniędzy oraz ich wykorzystanie po powrocie do kraju. W artykule nie pominięto stanowiska ziemiaństwa i duchowieństwa wobec wychodźstwa, a zwłaszczaspołeczno-ekonomicznych i kulturowych konsekwencji emigracji zarobkowej do USA
Działalność oświatowa litewskiej prowincji pijarów w czasach Komisji Edukacji Narodowej
Get PDFThe article outlines the educational activities of the Piarist Order in the Lithuanian province in the 18th century. The curricula for each period are presented. The 18th century was an age of educational reforms and one of the first and most important was the reform of Father Stanisław Konarski, which also influenced the reform of Piarist schools in the Lithuanian province. From 1773, the Lithuanian Piarists began working according to the changes introduced by the Commission of National Education.Artykuł przedstawia zarys działalności edukacyjnej zakonu pijarów w prowincji litewskiej w XVIII w. Przedstawiono programy nauczania w poszczególnych okresach. Wiek XVIII w. to czas reform oświatowych. Jedną z pierwszych i ważniejszych była reforma ks. Stanisława Konarskiego, która także miała wpływ na reformę szkół pijarskich w prowincji litewskiej. Od 1773 r. pijarzy litewscy rozpoczęli pracę według zmian wprowadzonych przez Komisję Edukacji Narodowej
Anna Filipczak-Kocur, Skarbowość Rzeczypospolitej 1587–1648. Projekty – ustawy – realizacja, wydanie drugie poszerzone i uzupełnione, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2023, ss. 569
Get PDFPoczątki drogi naukowej Ludwika Ćwiklińskiego (1853–1942) w świetle lwowskiego archiwalium z 1876 r.
Get PDFThe aim of this article is twofold: first, to provide a brief overview of the life of the eminent Polish classical philologist Ludwik Ćwikliński, now almost forgotten; and second, to offer a critical edition of the ‘Bericht’ (i.e. report) on Ćwikliński’s early academic and professional achievements, which was prepared in January 1876 in connection with the scholar’s planned employment at the chair of classical philology at Lviv University (including its translation into Polish). This document, written in German by Professor Ksawery Liske and currently stored in the Lviv Region State Archive in Lviv, has not been used by researchers to date. It provides us with extremely interesting and, above all, hitherto unknown information about the beginnings of Ludwik Ćwikliński’s academic path. In addition, it offers invaluable insights into the scholar’s life and, from a broader research perspective, the history of classical philology in Poland.Celem artykułu jest z jednej strony przypomnienie postaci zapomnianego dziś wybitnego polskiego filologa klasycznego Ludwika Ćwiklińskiego, a z drugiej strony – krytyczna edycja „Berichtu” (tj. raportu) na temat wczesnych osiągnięć naukowych i zawodowych Ćwiklińskiego, przygotowanego w styczniu 1876 r. w związku z planowanym zatrudnieniem uczonego w katedrze filologii klasycznej na Uniwersytecie Lwowskim (wraz z jego tłumaczeniem na język polski). Dokument ten, sporządzony w języku niemieckim przez prof. Ksawerego Liskego i przechowywany dziś w Państwowym Archiwum Obwodu Lwowskiego we Lwowie, nie był dotychczas wykorzystywany przez badaczy. Jego lektura dostarcza nam niezwykle interesujących i przede wszystkim nieznanych dotąd informacji na temat początków drogi naukowej Ludwika Ćwiklińskiego. Są one zarazem cennym świadectwem dla lepszego poznania biogramu uczonego, a w szerszej perspektywie badawczej również dziejów filologii klasycznej w Polsce
Konfratrzy świeccy kanoników regularnych Grobu Bożego w Jerozolimie (1099–1187)
Get PDFThe article concerns the identification of the lay confreres of the Canons Regular of the Holy Sepulchre of Jerusalem. During the analysis, the identity of at least twenty-four confraternity members was established, both men (16) and women (8). The confraternity members of the Jerusalem’s Canons Regular of the Holy Sepulchre were recruited from all Latin strata of Outremer society, and among them, it is possible to identify members of the royal family, the largest vassals of the Kingdom of Jerusalem, and representatives of the burgesses and minor knights. The article shows that the quantitative development of the confraternity of the Chapter of the Holy Sepulchre took place gradually from the 20s and 30s of the 12th c. after the canons had adopted the principles of community life according to the Rule of St Augustine. The development of the congregation, as well as the associated religious brotherhood, was interrupted by the conflict with Saladin and the loss of Jerusalem. Based on the analysis presented, a picture of the society and the religious and political culture of Outremer between 1099 and 1187 is provided.Artykuł dotyczy identyfikacji konfratrów świeckich kanoników regularnych Grobu Bożego w Jerozolimie. W toku przeprowadzonej analizy została ustalona tożsamość co najmniej 24 członków konfraterni, zarówno mężczyzn (16), jak i kobiet (8). Współbracia jerozolimskich bożogrobców rekrutowali się ze wszystkich, łacińskich, warstw społeczeństwa Outremer, a wśród nich można wskazać członków rodziny królewskiej, największych wasali Królestwa Jerozolimy oraz przedstawicieli burgesses i drobnego rycerstwa. W artykule wykazano, że rozwój ilościowy konfraterni kapituły Grobu Bożego następował stopniowo od lat dwudziestych i trzydziestych XII w., po tym, gdy kanonicy przyjęli zasady życia wspólnotowego zgodnego z regułą św. Augustyna. Rozwój zgromadzenia, jak i związanego z nim bractwa religijnego, przerwał konflikt z Saladynem i utrata Jerozolimy. Na podstawie zaprezentowanej analizy przybliżono obraz społeczeństwa oraz kultury religijnej i politycznej Outremer w latach 1099–1187
Miejsca kultu św. Ignacego Antiocheńskiego w Antiochii Syryjskiej
Get PDFThe purpose of this article is to show the places of worship of St. Ignatius of Antioch of Syrian Antioch, in the light of ancient historical accounts. First, the figure of St. Ignatius of Antioch as it emerges from ancient source accounts was shown. A detailed analysis and critical evaluation of these messages made it possible to conclude that little is actually known about his life, and the most important information about him is taken from his letters. Next, some attention was paid to the appearance of St. Ignatius’ relics in Antioch. On the other hand, in the main part of the study, the source information on two places of worship of St. Ignatius – the sub-Antiochian Koimeterion and the former Antiochian temple of Tyche – was analyzed in detail and critically evaluated. The analysis and criticism of the messages allowed important conclusions to be drawn: 1) St. Ignatius’ relics were moved three times (from Rome to the suburban cemetery at the Daphne Gate of Antioch; from the sub-Antiochian Koimeterion to the former temple of Tyche; from Antioch to Rome); 2) the most important from the point of view of state and ecclesiastical policy seems to be the second translation testifying to the significant changes that took place in the mentality and especially in the religious culture of the Antiocheans, since Theodosius II not only expressed the fact of the empire’s departure from the old religion of the Romans, but above all showed the growing power of Christianity, which began to dominate in all dimensions of social life; 3) by depositing the relics of St. Ignatius within the city, Theodosius II wanted to provide Antioch with the spiritual protection and protection of a powerful protector, and raise Antioch’s profile on ecclesiastical grounds; 4) after the Arab invasion in 637, when the relics of St. Ignatius were taken to Rome, his cult in Antioch faded.Celem artykułu jest ukazanie miejsc kultu św. Ignacego Antiocheńskiego w Antiochii Syryjskiej w świetle starożytnych przekazów historycznych. Najpierw została ukazana postać św. Ignacego Antiocheńskiego, jaka wyłania się ze starożytnych przekazów źródłowych. Szczegółowa analiza i krytyczna ocena tych przekazów pozwoliła stwierdzić, że na temat jego życia w zasadzie niewiele wiadomo, a najważniejsze informacje o nim zaczerpnięte są z jego listów. Następnie nieco uwagi poświęcono pojawieniu się relikwii św. Ignacego w Antiochii. Natomiast w zasadniczej części opracowania szczegółowo przeanalizowano i poddano krytycznej ocenie informacje źródłowe na temat dwóch miejsc kultu św. Ignacego – podantiocheńskiego Koimeterionu i dawnej świątyni antiocheńskiej Tyche. Analiza i krytyka przekazów pozwoliła na wysunięcie ważnych wniosków: 1) relikwie św. Ignacego były trzykrotnie przenoszone (z Rzymu na podmiejski cmentarz przy Bramie Dafnejskiej Antiochii; z podantiocheńskiego Koimeterionu do dawnego Tycheum; z Antiochii do Rzymu); 2) najważniejsza z punktu widzenia polityki państwowej i kościelnej wydaje się druga translacja świadcząca o istotnych przemianach, jakie dokonały się w mentalności, a zwłaszcza w kulturze religijnej Antiocheńczyków, gdyż Teodozjusz II nie tylko wyraził fakt odchodzenia cesarstwa od dawnej religii Rzymian, lecz przede wszystkim ukazał rosnącą siłę chrześcijaństwa, które zaczęło dominować we wszystkich wymiarach życia społecznego; 3) poprzez złożenie relikwii św. Ignacego w obrębie miasta Teodozjusz II chciał zapewnić Antiochii duchową ochronę i opiekę potężnego protektora oraz podnieść rangę Antiochii na gruncie eklezjalnym; 4) po najeździe Arabów w roku 637, kiedy relikwie św. Ignacego zostały wywiezione do Rzymu, jego kult w Antiochii zanikł
Eurypylos i inni mityczni bohaterowie Pergamonu w wyobrażeniach monetarnych
Get PDFIn the coinage of Pergamum, specific figures from the mythical past personified the tradition of the city’s founding. According to the mythical tales, Telephos and Pergamos were the founder (ktistes) and eponymous heroes. The coins minted in Pergamum during the reign of Emperor Hadrian (117–138) depict another mythical hero, i.e. Eurypylos. In this paper, the author attempts to analyse this motif, which is the only evidence of the presence of Eurypylos in Roman provincial coinage. The background is a fragment of Pausanias’ oeuvre and, above all, the multifaceted founding tradition promoted in the coinage of Pergamum.W mennictwie z Pergamonu tradycję o początkach i założeniu miasta personifikowali mityczni herosi. Według opowieści mitycznych byli to Telefos oraz Pergamos, czyli bohater założyciel (ktistes) i eponim miasta. W wyobrażeniach monet emitowanych w okresie rządów cesarza Hadriana (117–138) wystąpił kolejny bohater mityczny, czyli Eurypylos. W niniejszym studium autorka podejmuje próbę przeanalizowania tego motywu, który jest jedynym świadectwem obecności Eurypylosa w rzymskim mennictwie prowincjonalnym. Tła użycza fragment dzieła Pauzaniasza, a przede wszystkim wielowątkowa tradycja założycielska propagowana w mennictwie pergamońskim
Ochrona interesu publicznego w prawie planowania przestrzennego Polski i Słowacji – zagrożenia i perspektywy
Get PDFThe article has a scientific-research character, and its main objective is an attempt to determine the conditions of public interest protection in the Polish and Slovak spatial planning systems. The accomplishment of this task foremost required the presentation of dilemmas related to capturing the essence of public interest, not only from the legal perspective, but also from the perspective of planning theory. It was the starting point for determining to what extent the legal regulations in force in Poland and Slovakia that normalise the sphere of spatial shaping influence the level of protection of public interest in this field. The need to address the title issue is determined predominantly by the awareness that the shaping of space is an extremely conflictual sphere, called an arena of struggle between people with different needs, goals and interests. The assumptions associated with the article were realised as follows. First, the concept of public interest, related approaches and its status in the spatial planning system were analysed. Next, the spatial planning systems in Poland and Slovakia were characterised. In both cases, key levels related to the existence of public interest and possible problems and challenges were diagnosed. The article concludes with remarks on the position of public interest in the spatial planning systems of both countries.Artykuł ma charakter naukowo-badawczy, a jego zasadniczym celem jest próba określenia uwarunkowań ochrony interesu publicznego w polskim i słowackim systemie planowania przestrzennego. Realizacja tego zadania wymagała przede wszystkim zaprezentowania dylematów związanych z uchwyceniem istoty interesu publicznego, z perspektywy nie tylko prawnej, ale również teorii planowania. Stanowiło to punkt wyjścia dla ustalenia, w jakim stopniu obowiązujące w Polsce i Słowacji regulacje prawne normujące sferę kształtowania przestrzeni wpływają na poziom ochrony interesu publicznego w tej dziedzinie. Potrzebę podjęcia tytułowego zagadnienia determinuje szczególnie świadomość, że kształtowanie przestrzeni jest sferą niezwykle konfliktową, nazywaną areną zmagań ludzi o różnych potrzebach, celach i interesach. Mając to na uwadze, założenia związane z artykułem zrealizowano w następujący sposób. W pierwszej kolejności przeanalizowano pojęcie interesu publicznego, związane z nim podejścia oraz jego status w systemie planowania przestrzennego. Następnie dokonano charakterystyki systemów planowania przestrzennego w Polsce i Słowacji. W obu przypadkach zdiagnozowano kluczowe płaszczyzny związane z występowaniem interesu publicznego oraz możliwe problemy i wyzwania. W podsumowaniu przedstawiono wnioski dotyczące pozycji interesu publicznego w systemach planowania przestrzennego obu państw
Katartyczna moc świątecznego kina grozy
Get PDFThis article explores the cathartic potential of Christmas horror cinema, drawing upon Aristotle’s concept of catharsis through art, particularly within the context of visual art and horror film. The article provides insights into the heritage of Christmas horror, including the tradition of ghost stories for Christmas in Great Britain. Subsequently, it explores the phenomenon of Christmas horror cinema, analysing its distinctive features and characteristics. The article seeks to understand why cinematic Christmas horror, with its monsters and macabre themes, holds such appeal for viewers. Additionally, the article examines how Christmas horror films critique excessive consumerism and offer catharsis during a holiday season that can be exclusionary and stressful for many individuals. Overall, this research sheds light on the transformative potential of Christmas horror cinema as a means of confronting societal issues and providing psychological release during the holiday season.W artykule zanalizowano katartyczny potencjał świątecznego kina grozy, odwołując się do Arystotelesowskiej koncepcji katharsis, szczególnie w kontekście sztuki wizualnej i horroru filmowego. Ukazano dziedzictwo tego nurtu, w tym brytyjską tradycję bożonarodzeniowych opowieści o duchach. Autorka skupia się na specyfice i fenomenie świątecznego horroru filmowego, próbując odpowiedzieć na pytanie, dlaczego filmy grozy o tematyce bożonarodzeniowej – z ich makabrycznymi motywami i postaciami – przyciągają tak dużą liczbę widzów. Dodatkowo artykuł bada, w jaki sposób tego typu filmy krytykują nadmierny konsumpcjonizm oraz oferują katharsis w czasie świąt, które dla wielu osób mogą stanowić okres wykluczenia i stresu. Została także poruszona kwestia transformacyjnego potencjału świątecznego kina grozy jako narzędzia konfrontacji z problemami społecznymi oraz zapewnienia psychologicznego „oczyszczenia” w tym szczególnym czasie