University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe
Not a member yet
11584 research outputs found
Sort by
Właściciel przedmiotu materialnego czy opiekun pupila? Analiza statusu zwierząt domowych na gruncie ustawy o ochronie zwierząt
Get PDFThe article presents an analysis of the legal status of pets under the Polish Animal Protection Act. The introduction presents the main assumptions of the animal protection system and the diverse nature of regulations concerning disparate groups of animals. The principal purpose of the considerations was to draw attention to the inadequacy of the conceptual grid describing human relations with pets within the legal system. The arguments presented were aimed at demonstrating that although the legislator recognizes that animals are not things, in many cases they are functionally treated as things. Thus, the status of pets created by the legislator significantly differs from their public perception. The conclusion presents de lege ferenda proposals for changes in the language used to regulate the situation of pets.W artykule przedstawiono analizę statusu prawnego zwierząt domowych na gruncie ustawy o ochronie zwierząt. We wstępie przybliżono główne założenia systemu ochrony zwierząt oraz zróżnicowany charakter regulacji dotyczących odmiennych grup zwierząt. Zasadniczym celem rozważań było zwrócenie uwagi na nieadekwatność siatki pojęciowej opisującej relacje człowieka ze zwierzętami domowymi w obrębie systemu prawa. Celem zaprezentowanej argumentacji było wykazanie, że choć ustawodawca uznaje, iż zwierzęta nie są rzeczami, to w wielu przypadkach funkcjonalnie traktuje je jak rzeczy. Tym samym kreowany przez ustawodawcę status zwierząt domowych znacząco odbiega od ich społecznego postrzegania. W zakończeniu przedstawiono postulaty de lege ferenda w zakresie zmian w języku używanym do regulowania sytuacji zwierząt domowych
Modelowanie i prognozowanie pyłu zawieszonego z wykorzystaniem hybrydowych autoenkoderów i danych meteorologicznych
Get PDFAccurate forecasting of particulate matter (PM) concentrations is crucial for effective air quality management and public health protection. In this study, we propose two deep learning-based forecasting models: a convolutional-recurrent autoencoder and a hierarchical autoencoder. Both models are trained and evaluated using historical data on PM2.5 and PM10 concentrations from multiple monitoring stations in Poland. To assess the influence of meteorological conditions on prediction accuracy, the models are tested in two variants: one using historical PM concentrations and meteorological features such as temperature, wind speed, wind direction, and air pressure, and another that uses only historical PM data. The results clearly show that the inclusion of weather data significantly improves forecasting performance, with lower MAE, and MSE values observed across all test sites. The models trained with meteorological inputs consistently outperform their counterparts trained on PM data alone. The results are also compared with the baseline model. These findings highlight the importance of environmental context in air pollution forecasting and demonstrate the potential of autoencoder-based approaches for this task.Prognozowanie stężeń pyłu zawieszonego ma kluczowe znaczenie dla efektywnego zarządzania jakością powietrza i ochrony zdrowia publicznego. W opisanym badaniu proponujemy dwa modele prognostyczne oparte na uczeniu głębokim: autokoder konwolucyjno-rekurencyjny oraz autokoder hierarchiczny. Oba modele są trenowane i oceniane z wykorzystaniem danych historycznych dotyczących stężeń pyłu PM2.5 i PM10 z kilku stacji monitorujących jakość powietrza w Polsce. Aby ocenić wpływ warunków meteorologicznych na dokładność prognoz, modele testowano w dwóch wariantach – jeden wykorzystuje historyczne stężenia pyłu zawieszonego oraz dane meteorologiczne, takie jak temperatura, prędkość i kierunek wiatru oraz ciśnienie powietrza, a drugi wyłącznie historyczne dane dotyczące pyłu zawieszonego. Wyniki pokazują, że uwzględnienie danych pogodowych znacząco poprawia skuteczność prognozowania, z niższymi wartościami MAE i MSE zaobserwowanymi we wszystkich lokalizacjach testowych. Modele trenowane z wykorzystaniem danych meteorologicznych konsekwentnie przewyższają swoje odpowiedniki trenowane wyłącznie na danych dotyczących pyłu zawieszonego. Uzyskane wyniki zostały porównane z wynikami modelu bazowego. Obserwacje te podkreślają znaczenie kontekstu środowiskowego w prognozowaniu zanieczyszczenia powietrza oraz pokazują potencjał podejść opartych na autokoderach
Smaki niepokoju: Jedzenie i emocje w Czarnym lustrze
Get PDFThe article analyzes the functions of food in selected Black Mirror episodes as an affective body and a matrix that organizes emotions, social relations, and power structures. Its aim is to show how food in science fiction can reveal mechanisms of power and shape affective relations. The starting point is Sara Ahmed’s affect theory, which describes emotions as forces circulating between bodies. The article also draws on Lauren Berlant’s concept of “cruel optimism,” arguing that food functions as a vehicle for unfulfilled promises. Analyzing the episodes “Fifteen Million Merits,” “Nosedive,” and “Be Right Back,” the article shows that eating – or the lack of it – becomes a figure of social norms and emotional alienation, contributing to research on food in science fiction narratives.Artykuł analizuje funkcje jedzenia w wybranych odcinkach serialu Czarne lustro jako ciała afektywnego i matrycy organizującej emocje, relacje społeczne i struktury władzy. Celem jest pokazanie, jak jedzenie w science fiction może ujawniać mechanizmy władzy i kształtować relacje afektywne. Punktem wyjścia jest teoria afektu Sary Ahmed, która opisuje emocje jako siły krążące między ciałami. Artykuł wykorzystuje także koncepcję „okrutnego optymizmu” Lauren Berlant, wskazując, że jedzenie funkcjonuje jako nośnik niespełnionych obietnic. Analiza odcinków „Piętnaście milionów”, „Na łeb, na szyję” i „Zaraz wracam” pokazuje, że jedzenie – lub jego brak – staje się figurą społecznych norm i emocjonalnej alienacji, wpisując się w badania nad jedzeniem w narracjach science fiction
„[…] teraz podwójnym serca nasze związane węzłem” . Listy Heleny z Dzieduszyckich Pawlikowskiej do Pauliny z Ratajskich Dzieduszyckiej jako opowieść o siostrzanej przyjaźni i inicjacji małżeńskich historii obu kobiet
Get PDFThe aim of this article is to present a manuscript set of letters by Helena Dzieduszycka (Pawlikowska from 1859) to her friend and future sister-in-law, Paulina Ratajska (Dzieduszycka from 1860). The correspondence, which forms part of the Pawlikowski Archive, has been treated as a story unfolding over time (1856-1860) about the emotions of two friends caused by changes in their personal lives that they experienced almost simultaneously. Firstly, the analysis of the letters provides insight into a remarkable love story involving two couples, in which, apart from the author and the addressee, an important role is also played by their fiancés, and later husbands: Mieczysław Dzieduszycki and Mieczysław Pawlikowski, distinguished representatives of Galician families who contributed greatly to Polish culture. secondly, it allows for the reconstruction and evaluation of the picture of the feelings, expectations and needs of young women from the noble and landed gentry of the second half of the 19th century that emerges from the letters. This sketch is a starting point for the publication of the correspondence between Mieczysław Dzieduszycki and his wife Paulina, author of columns, stories and humorous sketches written under the pseudonym Paweł Sas.Celem artykułu jest przedstawienie rękopiśmiennego zespołu listów Heleny z Dzieduszyckich Pawlikowskiej do przyjaciółki i przyszłej bratowej, Pauliny z Ratajskich Dzieduszyckiej. Korespondencja, stanowiąca część Archiwum Pawlikowskich, potraktowana została jako rozwijająca się w czasie (lata 1856–1860) opowieść o emocjach dwóch przyjaciółek wywołanych niemal równolegle doświadczanymi przez nie zmianami w życiu osobistym. Analiza listów po pierwsze przynosi wgląd w niebanalną historię miłosną rozpisaną na dwie pary, w której ważną rolę, obok autorki i adresatki, odgrywają także narzeczeni, a później mężowie: Mieczysław Dzieduszycki i Mieczysław Pawlikowski, zasłużeni dla kultury polskiej przedstawiciele galicyjskich rodów; po drugie pozwala na rekonstrukcję i ocenę wyłaniającego się z listów obrazu uczuć, oczekiwań i potrzeb młodych kobiet sfery szlachecko-ziemiańskiej drugiej połowy XIX wieku. Niniejszy szkic jest punktem wyjścia do planowanej edycji korespondencji Mieczysława Dzieduszyckiego i jego żony Pauliny, autorki felietonów, gawęd i humoresek pisanych pod pseudonimem Paweł Sas.
„Stan splątania” Roksany Jędrzejewskiej-Wróbel na lekcjach języka polskiego w szkole podstawowej
Get PDFThe article concerns the contemporary novel for young people, Entanglement State by Roksana Jędrzejewska-Wróbel. The text defines the problems of the work, characterizes the main characters, i.e. the elderly (residents of the Zaciszna Przystań nursing home) and the young (volunteers, students of the last grade of primary school), and describes their mutual relations. It also indicates the reasons for discussing the Entanglement State in Polish language lessons. A large part of the article is devoted to the ways of discussing Jędrzejewska-Wróbel’s novel, which require taking into account elements of different schools of text analysis and interpretation and references to different fields of knowledge.Artykuł dotyczy współczesnej powieści dla młodzieży Stan splątania Roksany Jędrzejewskiej-Wróbel. W tekście określono problematykę utworu, scharakteryzowano głównych bohaterów, czyli starych (pensjonariuszy domu opieki Zaciszna Przystań) i młodych (wolontariuszy, uczniów ostatniej klasy szkoły podstawowej), oraz opisano ich wzajemne relacje. Wskazano też powody, dla których warto omawiać Stan splątania na lekcjach języka polskiego. Dużą część artykułu zajmują sposoby omówienia powieści Jędrzejewskiej-Wróbel, wymagające uwzględnienia elementów różnych szkół analizy i interpretacji tekstu oraz odniesień do różnych dziedzin wiedzy
Companion and the Borders of Power Dynamics in AI-Human Relationships
Get PDFThe 2025 film Companion presents viewers with a sci-fi vision in which the intricacies of romanticized relationships between humans and artificially intelligent companion robots are embedded in wider power struggles informed by gender, space, race, and class. The human main characters deny the protagonist Iris – a feminized companion – any ethical consideration or agency, which leads to a chain of events in which conceptual borders relating to identity, agency, heteronormativity, corporeality, and capitalist ownership are renegotiated. This article dissects the contours of these borders and their functioning within the film’s engagement with the epistemic and ontological thresholds that need to be navigated when humans and AI enter into symbiotic relationships. Special focus is given to relationality as well as cognitive and emotional feedback loops in which identities are forged in mutually reinforcing dynamics. Meaning-making processes are shown to be central for all characters involved, underlining how a “narrative conception of the self” overrides certain ontological conception of what or who appears real. The toxic masculinity displayed by Iris’ boyfriend offers entry points for an examination of gendered power structures in AI-human relationships. Naturalized borders surrounding sexual orientation and ethno-linguistic belonging are shown to be technological productions which AI can easily adjust to. The role of the AI developers in the story illustrates a socio-economic framework in which human and AI characters are agents within a larger power concentration and data collection regime cloaked in a language of neoliberal choice. The film thereby offers entry points in which contemporary power struggles pertaining to sexuality, gender, techno-capitalism, as well as emotional and relational ethics are negotiated in ways that de-center anthropocentric and hegemonic perspectives
Dobrostan w pracy nauczycieli wychowania przedszkolnego
Get PDFTeacher well-being is a key factor that conditions the learning process and influences the pedagogical relationship. A study published by the European Commission (2023a) states that 50% of teachers experience stress at work and recommends that curricula include a component dedicated to “Personal, Social and Learning to Learn” key competence (2023b). For this study, using an autoethnographic methodology, we accompanied three preschool (kindergarten) teachers during their intervention with children with special needs in the family home, with the aim of understanding the constraints on teacher well-being when working in a non-formal setting. The analysis of the narratives presented by these professionals revealed several related categories and highlighted the need for effective support to foster emotional resilience. It is necessary to conduct more research on this topic with teachers from other levels of education and to use different research questions, methodologies, and contexts for further exploration.Dobrostan nauczycieli warunkuje proces uczenia się i wpływa na relację pedagogiczną. W badaniu opublikowanym przez Komisję Europejską stwierdzono, że 50% nauczycieli doświadcza stresu w pracy i zaleca się, aby programy nauczania obejmowały obszar poświęcony „Osobistemu, społecznemu i uczeniu się”. Wykorzystując metodologię autoetnografii, towarzyszyliśmy trzem nauczycielkom przedszkolnym podczas ich interwencji z dziećmi o specjalnych potrzebach w domu rodzinnym w celu zrozumienia ograniczeń dobrostanu nauczyciela podczas pracy w przestrzeni pozaformalnej. Analiza narracji przedstawionych przez nauczycielki pozwoliła wyodrębnić powiązane kategorie i wskazać potrzebę skutecznego wsparcia w rozwijaniu odporności emocjonalnej. Konieczne jest przeprowadzenie większej liczby badań na ten temat – z udziałem nauczycieli na innych poziomach edukacji oraz z wykorzystaniem zróżnicowanych pytań badawczych, metodologii i kontekstów – aby pogłębić eksplorację zagadnienia
Mediacja w obszarze prawa administracyjnego – wybrane problemy
Get PDFThe article discusses selected problems related to mediation in the area of administrative law. The essence and purpose of mediation are explained, and the participants of mediation are presented. The analysis of case law concerning the questionable issue of the nature of the case leads to relevant conclusions and examines why mediation has not gained popularity in Poland. According to the author, mediation is a procedural opportunity, thanks to which both the legal representative and the parties to the proceedings can obtain a decision of the public administration body of which they will be co-authors. The introduction of the postulated changes could create a real possibility of increasing the number of mediations in this area of law.W artykule omówiono wybrane problemy związane z mediacją w obszarze prawa administracyjnego. Wyjaśniono, na czym polega istota i cel mediacji, a także przedstawiono uczestników mediacji. W wyniku analizy orzecznictwa dotyczącego budzącego wątpliwości zagadnienia charakteru sprawy wysunięto odpowiednie konkluzje oraz zbadano, dlaczego mediacja w Polsce nie zyskała na popularności. Zdaniem autorki mediacja stanowi procesową szansę, dzięki której zarówno pełnomocnik procesowy, jak i strony postępowania mogą uzyskać rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, którego będą współautorami. Wprowadzenie postulowanych zmian mogłoby stworzyć realną możliwość zwiększenia liczby mediacji w tej dziedzinie prawa
Standard dowodu co do wykazania wiedzy o używaniu późniejszego znaku towarowego koniecznej do powołania się na przyzwolenie (tolerowanie) tego znaku – glosa do wyroku Sądu UE z dnia 6 listopada 2024 r., T 136/23
Get PDFThe judgment concerns a practically important issue in the form of the standard of proof for demonstrating knowledge of the use of a later trademark by the owner of an earlier trademark, which is one of the prerequisites for acquiescence, which excludes the possibility of invalidating the later trademark and, currently, also prohibiting its use. The judgment sets a high threshold, confirming that presumptions and assumptions in this regard are inadmissible, as is reliance on the duty to know about the later mark. This conclusion should generally be approved, but this does not mean that inferring knowledge of the use of the later mark from circumstantial evidence is inadmissible. This possibility exists, but the awareness of the use of the later mark on the part of the owner of the earlier trademark must be beyond doubt. This needs to be emphasized because some views expressed in the relevant literature seem to be more liberal in this regard. There are also rulings in which knowledge of the use of the later mark was presumed or it was assumed that the owner of the earlier trademark must have known about such use.Glosowany wyrok dotyczy istotnego praktycznie zagadnienia w postaci standardu dowodu co do wykazania wiedzy o używaniu późniejszego znaku towarowego przez właściciela wcześniejszego znaku towarowego, co jest jedną z przesłanek przyzwolenia (tolerowania), wyłączającego możliwość unieważnienia znaku późniejszego, a obecnie także zakazania jego używania. Wyrok ten ustanawia standard wysoko, potwierdzając, że domniemania i przypuszczenia w tym względzie są niedopuszczalne, tak jak powołanie się na powinność wiedzy o znaku późniejszym. Konkluzję tę należy zasadniczo zaaprobować, co jednak nie oznacza, że wnioskowanie wiedzy o używaniu znaku późniejszego z dowodów pośrednich jest niedopuszczalne. Taka możliwość istnieje, ale świadomość używania znaku późniejszego po stronie właściciela wcześniejszego znaku towarowego nie może budzić żadnych wątpliwości. Wymaga to podkreślenia, ponieważ niektóre poglądy wyrażane w literaturze przedmiotu wydają się w tym względzie być bardziej liberalne. Zdarzają się również orzeczenia, w których wiedzę o używaniu znaku późniejszego domniemywano lub zakładano, że właściciel wcześniejszego znaku towarowego musiał wiedzieć o tym używaniu