University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe
Not a member yet
11584 research outputs found
Sort by
The Measuring Organisational Resilience of Companies Listed on the Warsaw Stock Exchange. Empirical Consideration
Get PDFTheoretical background: The literature review seeks that dynamic changes in the environment demand the implementation of resilience management, assessment, and measurement methods. This creates several management challenges. The ongoing debate over the most precise definition of organisational resilience (OR), coupled with the absence of a universally accepted standard for measuring and assessing OR, undoubtedly hinders its effective adoption and application within organisations. The present research addresses the need to juxtapose the existing body of knowledge with the realities of business practice and to assess decision-makers’ awareness of the importance of OR measurement.Purpose of the article: The purpose of this paper is to identify the key factors that differentiate companies listed on the Warsaw Stock Exchange in terms of the scale initiatives of OR measurement. The central focus is to determine whether factors such as company size, sector affiliation, stock exchange index membership, or access to financial resources influence managers’ awareness of the role of OR measurement, which is consequently reflected, inter alia, in the regularity of measurement initiatives undertaken within companies.Research methods: Based on the analysis and synthesis of the relevant literature, a survey was conducted to compare theoretical findings with the realities of economic practice. The research was based on the surveying technique CAWI. The questionnaire survey was conducted in the first half of 2024 targeting managers of companies listed in the Warsaw Stock Exchange. A five-point Likert scale was used in the questionnaire to assess attitudes and initiatives related to the measurement and evaluation of companies’ OR.Main findings: The theoretical concept of OR measurement was compared to the actual management practices. The findings indicate that, although managers recognise the importance of OR measurement, this awareness does not always translate into the implementation of specific corrective measures or concrete actions, particularly at the operational level. The employment size criterion used to assess the systematicity and significance of OR measurement initiatives did not confirm the expected relationship that company size differentiates decision-makers’ awareness of the importance of such measures. Consequently, these considerations are significant from both theoretical and practical perspectives
Depresja poporodowa u matek i ojców – różnice i podobieństwa. Przegląd dotychczasowych badań
Get PDFThe aim of this article is to analyze the differences and similarities in the perception of postpartum depression among mothers and fathers, which may be crucial for its prevention and treatment depending on the gender of the affected parent. To achieve this, the academic databases Google Scholar and PubMed were searched. A total of 26 articles were included in the review. The analysis indicates that mental health disorders associated with pregnancy, childbirth, and the postpartum period are a prevalent concern. One of the most common of these is postpartum depression – a mood disorder occurring after childbirth. It is estimated that approximately 10–20% of mothers and about 10% of fathers experience postpartum depression, understood as a major depressive episode. Research-confirmed risk factors differ by gender, as does the clinical presentation of the disorder, which, despite the lack of gender-specific diagnostic criteria, may manifest differently in men. Depending on whether the mother or the father is affected, the consequences of postpartum depression vary slightly for the individual, the child, the partner, and the entire family. Treatment approaches also differ by gender, particularly due to concerns about medication use during breastfeeding and the consequences of early separation of the newborn from the mother.Celem artykułu jest analiza różnic i podobieństw w spojrzeniu na depresję poporodową wśród matek i ojców, które mogą mieć kluczowe znaczenie dla profilaktyki i leczenia depresji poporodowej, w zależności od płci osoby doświadczającej zaburzenia. W tym celu przeszukano serwisy naukowe Google Scholar oraz PubMed. Do przeglądu włączono 26 artykułów. Z przeprowadzonej analizy wynika, że zaburzenia psychiczne związane z ciążą, porodem lub połogiem stanowią obecnie powszechny problem. Jednym z najczęstszych jest właśnie depresja poporodowa – poporodowe zaburzenie nastroju. Na depresję poporodową, rozumianą jako epizod dużej depresji, cierpi ok. 10–20% matek oraz 10% ojców. Potwierdzone w badaniach czynniki ryzyka różnią się w zależności od płci, podobnie jak obraz kliniczny zaburzenia, który mimo braku oddzielnych kryteriów diagnostycznych u mężczyzn może przebiegać inaczej. W zależności od tego, czy depresji poporodowej doświadcza matka, czy ojciec, widoczne są nieco odmienne skutki dla samej osoby cierpiącej na depresję, dziecka, współmałżonka oraz całej rodziny. Uzależnione od płci rodzica jest również podejście do leczenia, szczególnie z uwagi na kwestie przyjmowania leków w trakcie karmienia piersią oraz konsekwencje wczesnej separacji noworodka od matki
Status społeczny a ryzykowne używanie substancji psychoaktywnych
No full textIntroduction: Research indicates that a high percentage of Poles use psychoactive substances in a problematic manner, often combining several substances. Early diagnosis of the scale and predictors of this issue increases the chances of developing and implementing effective social prevention strategies.Research Aim: To determine the scale of risky psychoactive substance use (PSU) and to examine its associations with social status (sociodemographic, family, occupational, and economic factors).Method: The study used a diagnostic survey method – an online questionnaire consisting of 33 questions or question blocks, including the Risky Use Scale (RUS). A total of 1,265 individuals with diverse sociodemographic profiles took part in the survey. The analyses described in this article were based on 13 selected questions or blocks of questions.Results: Risky use of substances (alcohol and/or illegal psychoactive substances or medications used without medical indication) in the past 12 months was reported by 17.7% of respondents; 35% of them were likely struggling with addiction. Risky use was most common among: men (twice as often as women); individuals aged 18–25 (twice as often as those over 36); singles (three times more than the average for the sample and six times more than married individuals); and residents of medium-sized towns (half as often as other respondents). Fertility, economic, and occupational factors did not significantly differentiate risky use of psychoactive substances.Conclusions: Nearly one in five respondents reported risky use of psychoactive substances in the past year, particularly men, young adults, single individuals, and residents of rural and small urban areas (in terms of risky use) or large cities (in terms of suspected addiction).Wprowadzenie: Badania wskazują, że wysoki odsetek Polaków używa substancji psychoaktywnych w sposób problemowy, często łącząc kilka substancji. Wczesna diagnoza skali i predyktorów tego problemu zwiększa szanse na opracowanie i wdrożenie skutecznej profilaktyki społecznej.Cel badań: określeni skali zjawiska ryzykownego używania (SPA) oraz ustalenie jego związków ze statusem społecznym (czynniki socjodemograficzne, rodzinne, zawodowe, ekonomiczne).Metoda badań: Metodę stanowił sondaż diagnostyczny – kwestionariusz ankiety online składający się z 33 pytań lub bloków pytań, w tym Skala Używania Ryzykownego (SUR). Przebadano 1265 osób o zróżnicowanym profilu socjodemograficznym. W analizach, których wyniki opisano w tym artykule wykorzystano 13 pytań lub bloków pytań.Wyniki: Ryzykowne używanie substancji (alkoholu i/lub innych nielegalnych SPA, albo leków używanych bez wskazań medycznych) w minionych 12 miesiącach dotyczy 17,7% respondentów; 35% z nich prawdopodobnie boryka się z uzależnieniem. Najczęściej dotyczy to: mężczyzn (2 razy częściej niż kobiet); osób w wieku 18-25 lat (2 razy częściej niż osoby powyżej 36 roku życia); singli (3 razy częściej niż średnia dla próby oraz 6 razy częściej niż małżonków); mieszkańców średnich miast (2 razy rzadziej niż pozostałych ankietowanych). Dzietność, czynniki ekonomiczne i zawodowe nie różnicują istotnie ryzykownego używania SPA. Wnioski: Prawie 1/5 respondentów używało SPA w ostatnich 12 miesiącach w sposób ryzykowny, szczególnie mężczyźni, młodzi dorośli, single oraz mieszkańcy wsi i małych miast (ryzykowne używanie) lub dużych miast (podejrzenie uzależnienia)
Ekspresja religijnej tożsamości uczniów w szkołach publicznych w Polsce i Stanach Zjednoczonych: między ochroną prawną a polityką oświatową
No full textIntroduction: This article conducts a comparative analysis of legal frameworks that govern expression of students’ religious identity in public schools in Poland and the United States. Anchored in constitutional jurisprudence, statutory provisions, and administrative regulations, the study examines three analytically distinct dimensions of religious identity – intellectual, public, and private practice – through the lens of educational law.Research Aim: The research aim is to examine how constitutional principles, statutory provisions, and judicial interpretations in Poland and the U.S. define boundaries of the expression of students’ religious identity in schools in three selected psychosociological dimensions: intellectual dimension, public practice, and private practice. Examination of the Polish context will facilitate identification of current challenges to students’ freedom to express their religious identity at Polish public schools. The U.S. context will be utilized to formulate recommendations for Polish educational policymakers. Evidence-based Facts: Poland’s model, characterized by cooperative church-state relations and constitutionally embedded religious instruction, is contrasted with the American paradigm of strict separation under the First Amendment. The analysis highlights recent regulatory shifts in Poland that have attempted to marginalize religious education, prompting constitutional scrutiny and invalidation by the Constitutional Tribunal. In the U.S., evolving judicial interpretations – from Engel v. Vitale to Kennedy v. Bremerton – illustrate the tension between institutional neutrality and individual religious liberty.Summary: The findings underscore the need for legally coherent and procedurally sound mechanisms that balance pluralism, state neutrality, and protection of religious identity in Polish educational contexts. The article concludes with normative recommendations for policy refinement and calls for interdisciplinary empirical research to assess lived experiences of students navigating religious expression in public schools.Wprowadzenie: Artykuł przeprowadza analizę porównawczą ram prawnych regulujących wyrażanie tożsamości religijnej uczniów w szkołach państwowych w Polsce i Stanach Zjednoczonych. Opierając się na orzecznictwie konstytucyjnym, przepisach ustawowych oraz regulacjach administracyjnych, badanie analizuje trzy odrębne aspekty tożsamości religijnej - intelektualny, publiczny i indywidualną praktykę - z perspektywy prawa oświatowego.Cel badań: Celem badań jest stwierdzenie, w jaki sposób zasady konstytucyjne, przepisy ustawowe oraz interpretacje sądowe w Polsce i USA definiują granice wyrażania religijnej tożsamości uczniów w szkołach w trzech wybranych wymiarach psychospołecznych: w wymiarze intelektualnym, w praktykach publicznych oraz indywidualnej praktyce. Analiza kontekstu polskiego umożliwi identyfikację obecnych wyzwań związanych z prawem uczniów do wyrażania swojej tożsamości religijnej w polskich szkołach publicznych. Kontekst amerykański zostanie wykorzystany do sformułowania rekomendacji dla polskich decydentów edukacyjnych.Stan wiedzy: Model Polski, charakteryzujący się współpracą między Kościołem a państwem oraz konstytucyjnie zagwarantowaną nauką religii, jest zestawiany z amerykańskim paradygmatem ścisłego rozdziału między państwem a Kościołem zgodnie z Pierwszą Poprawką do Konstytycji. Analiza podkreśla ostatnie zmiany regulacyjne w Polsce, które próbują marginalizować nauczanie religii, wywołując kontrolę konstytucyjną i unieważnienie przez Trybunał Konstytucyjny. W Stanach Zjednoczonych ewolucje w interpretacjach sądowych – od sprawy Engel przeciwko Vitale do Kennedy przeciwko Bremerton – ilustrują napięcie między neutralnością instytucjonalną a indywidualną wolnością religijną.Podsumowanie: Wyniki podkreślają potrzebę prawnie spójnych i proceduralnie prawidłowych mechanizmów, które równoważą pluralizm, neutralność państwa oraz ochronę tożsamości religijnej w polskim kontekście edukacyjnym. Artykuł kończy się normatywnymi rekomendacjami dotyczącymi doskonalenia polityki oraz wzywa do interdyscyplinarnych badań empirycznych mających na celu ocenę doświadczeń uczniów w zakresie wyrażania religii w polskich szkołach publicznych
Wybrane wskaźniki systemu monitorowania usług publicznych (SMUP) w planowaniu polityki rozwoju edukacji na poziomie lokalnym i ponadlokalnym
No full textIntroduction: Development of local education systems requires strategic planning based on a good diagnosis and monitoring of changes. More and more local governments are developing their own strategic documents. Selection of educational indicators and access to data sources are some of the problems. Research Aim: The aim of the research was to diagnose the local education system for purposes of its development policy. The aim of the article is to present experiences related to the use of indicators from the Public Services Monitoring System (SMUP) for this purpose. Method: Desk research analysis of public statistics, and reflexive practice. Results: Based on the indicators, a picture of Łódź education and its changes was obtained. The SMUP system allowed for comparing local and external data and tracking of trends over a selected period. Working with the indicators was helpful in formulating goals and directions for the Education Development Policy of the City of Łódź 2030+.Conclusions: Easily accessible and reliable SMUP indicators are a useful tool for local education development strategies. To facilitate and harmonize the work of local governments, the Ministry of Education (MEN) should establish which indicators from public statistics should be fed into the SMUP in the future. This will increase its usefulness.Wprowadzenie: Rozwój lokalnej edukacji wymaga planowania strategicznego opartego na dobrej diagnozie i monitorowaniu zmian. Coraz więcej samorządów opracowuje własne dokumenty strategiczne. Jednym z problemów jest dobór wskaźników edukacyjnych i dostęp do źródeł danych. Cel badań: Celem badań była diagnoza lokalnego systemu edukacji dla potrzeb polityki jej rozwoju. Celem artykułu jest ukazanie doświadczeń z wykorzystania do tego celu wskaźników Systemu Monitorowania Usług Publicznych (SMUP).Metoda badań: Analiza desk research statystyk publicznych i refleksyjna praktyka.Wyniki: Na podstawie wskaźników uzyskano obraz łódzkiej oświaty i jej zmian. System SMUP pozwolił porównać dane lokalne i zewnętrzne, śledzić trendy w wybranym okresie. Praca na wskaźnikach była pomocna w formułowaniu celów i kierunków Polityki rozwoju edukacji miasta Łodzi 2030+.Wnioski: Łatwo dostępne i rzetelne wskaźniki SMUP są użytecznym narzędziem dla celów lokalnych strategii rozwoju edukacji. Aby ułatwić i uspójnić prace samorządów, resort edukacji powinien ustalić, jakie wskaźniki ze statystyk publicznych powinny w przyszłości zasilić SMUP. Zwiększy to jego użyteczność
Znaczenie woli w pojęciu czynności prawnej w poglądach Profesora Jana Gwiazdomorskiego
Get PDFThe article concerns the significance of intent in the concept of legal act in the light of the views of Professor Jan Gwiazdomorski. The author presents the historical development of the definition of a legal act and points to the problem of equating it with a declaration of intent. Professor Gwiazdomorski emphasizes the need to distinguish between these concepts and to objectify the meaning of will, which is reflected in the content of Articles 56 and 60 of the Civil Code. Professor Gwiazdomorski’s position on the definition of a legal act and a declaration of intent, his participation in the work of the Codification Commission, and his influence on the shape of current regulations are also discussed. It is pointed out that the fundamental dispute concerns whether greater protection should be given to the addressee of a legal act (certainty of transactions) or its sender (autonomy of will).Artykuł dotyczy znaczenia woli w pojęciu czynności prawnych w świetle poglądów Profesora Jana Gwiazdomorskiego. Autor przedstawia historyczny rozwój definicji czynności prawnej i wskazuje na problem utożsamiania jej z oświadczeniem woli. Profesor Gwiazdomorski podkreśla konieczność rozróżnienia tych pojęć oraz obiektywizacji znaczenia woli, co znajduje odzwierciedlenie w treści art. 56 i 60 Kodeksu cywilnego. Omówiono również stanowisko Profesora Gwiazdomorskiego dotyczące definicji czynności prawnej i oświadczenia woli, jego udział w pracach Komisji Kodyfikacyjnej oraz wpływ na kształt obecnych regulacji. Wskazano, że zasadniczy spór dotyczy tego, czy większą ochronę przypisać adresatowi czynności prawnej (pewność obrotu), czy też jej nadawcy (autonomia woli)
Imperatyw sprawności postępowania administracyjnego vs stabilność gwarancji procesowych stron. Wybrane zagadnienia na tle praktyki stosowania zasad ogólnych
Get PDFThe article analyses the fundamental dilemma of contemporary administrative proceedings, in which the pursuit of greater efficacy of public administration bodies conflicts with the obligation to maintain the stability of procedural guarantees for the parties. The study focuses on the practice of applying selected general principles of the Administrative Procedure Code in the context of the ongoing digitisation of public administration. The authors adopt a praxeological understanding of efficacy, distinguishing it from the narrower concept of efficiency, which is justified by the constitutional approach to the functioning of public institutions. Particular attention is paid to the analysis of the relationship between the principle of promptness and simplicity of proceedings and other general principles, such as the principle of objective truth, active participation of the parties, and cooperation between authorities. The introduction of Article 14 § 1b of the Administrative Procedure Code, concerning the automation of case handling, is critically assessed, pointing to the risk of overinterpreting the provision in the direction of full automation of administrative decisions. The analysis shows that maintaining a balance between efficacy and procedural security requires the development of a new homeostasis that takes into account not only the directive of promptness but also the stability of procedural guarantees in an environment of digital procedural security and coherence between other principles of administrative proceedings.W artykule przeprowadzono analizę fundamentalnego dylematu współczesnego postępowania administracyjnego, w którym dążenie do zwiększenia sprawności działania organów administracji publicznej styka się z obowiązkiem zachowania stabilności gwarancji procesowych stron. Badanie koncentruje się na praktyce stosowania wybranych zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego w kontekście postępującej elektronizacji administracji publicznej. Autorzy przyjęli prakseologiczne rozumienie sprawności, odróżniając je od węższego pojęcia efektywności, co znajduje uzasadnienie w konstytucyjnym ujęciu działania instytucji publicznych. Szczególną uwagę poświęcono analizie relacji między zasadą szybkości i prostoty postępowania a innymi zasadami ogólnymi, takimi jak zasada prawdy obiektywnej, czynnego udziału strony oraz współdziałania organów. Krytycznej ocenie poddano wprowadzenie art. 14 § 1b k.p.a. dotyczącego automatyzacji załatwiania spraw, wskazując na ryzyko nadinterpretacji przepisu w kierunku pełnej automatyzacji decyzji administracyjnych. Przeprowadzona analiza wykazała, że zachowanie równowagi między sprawnością a bezpieczeństwem proceduralnym wymaga wypracowania nowej homeostazy, która uwzględnia nie tylko dyrektywę szybkości, ale także stabilność gwarancji procesowych w środowisku cyfrowego bezpieczeństwa proceduralnego oraz koherencję pomiędzy pozostałymi zasadami postępowania administracyjnego
„Tu powstał bohater Szela”. Wybrane zagadnienia z XIX-wiecznego dyskursu naukowego dotyczącego Głuchoniemców
Get PDFThe article is concerned with the changes undergone by the Polish scientific discourse (mainly ethnographic) on the phenomenon of the so-called ‘Forest Germans’ (in Polish: Głuchoniemcy) in the 19th century, i.e. from the late Enlightenment to 1914. The author analyses excerpts from scholars accounts by, among others, Franciszek Siarczyński, Wincenty Pol, Józef Łepkowski, Oskar Kolberg, Józef Szujski and others, as well as narratives appearing in reaction to them in the press. The history of the Głuchoniemcy – as descendants of medieval German settlers in the Carpathian Foothills, who became completely Polonised in the 19th century, and the discourse, both academic and public, constructed around them, reflects the mechanisms governing descriptions of peasant history and culture in Polish ethnography and related branches of the humanities, and related to aspirations for national independence.Artykuł stanowi studium przemian, jakim na przestrzeni XIX w., tj. od schyłku epoki oświecenia do 1914 r., podlegała narracja na temat fenomenu tzw. Głuchoniemców w polskiej nauce (głównie etnografii). Autorka poddaje w nim antropologicznej analizie dyskursu fragmenty przekazów autorstwa m.in. Franciszka Siarczyńskiego, Wincentego Pola, Józefa Łepkowskiego, Oskara Kolberga, Józefa Szujskiego i innych badaczy, a także drogi recepcji tychże w publicystyce. Historia Głuchoniemców jako potomków średniowiecznych niemieckich osadników na Pogórzu Karpackim, którzy w XIX w. ulegli całkowitej polonizacji, oraz skonstruowany wokół nich dyskurs akademicki i publiczny, okazują się jednak odzwierciedlać mechanizmy rządzące opisami dziejów i kultury chłopskiej w polskiej etnografii i pokrewnych gałęziach humanistyki, a te z kolei związane są z dążeniami niepodległościowymi
Sytuacja dzieci z unieważnionych związków małżeńskich w społecznościach chłopskich późnośredniowiecznej Polski – regulacje prawne a rzeczywistość
Get PDFThis article explores the complex situation of peasant children born into families that were initially considered legitimate by both the Church and society, until marital impediments were proven in court. The annulment of a marriage, and consequently the dissolution of the family, resulted in a complete change in their previously stable living situation. A cautious attempt has been made to estimate the number of families and children who may have been affected by this issue. Subsequently, the legal consequences of marriage annulment for the children are examined, with particular attention given to their legitimacy and the issue of their custody. The diverse practices of ecclesiastical courts are analyzed, alongside the exploration of the motivations guiding the judges in issuing their decisions. Attention has also been drawn to the fact that the issue under discussion generated certain social repercussions and represented an atypical situation within the family structures of the period.W artykule została zaprezentowana skomplikowana sytuacja dzieci chłopskich, która była konsekwencją urodzenia się ich w rodzinach, które do momentu udowodnienia w przewodzie sądowym przeszkód małżeńskich były uważane przez Kościół i społeczeństwo za legalne. Unieważnienie związku i w konsekwencji rozpad rodziny powodował całkowitą zmianę w ich dotychczasowej sytuacji życiowej. Podjęto ostrożną próbę oszacowania, jak dużej liczby rodzin i urodzonego w nich potomstwa mógł dotyczyć ten problem. W dalszej części przedstawiono następstwa prawne anulowania związku dla zrodzonego w nim potomstwa. Szczególnej uwadze poddano problem legalności tych dzieci oraz kwestię opieki nad nimi. W tym względzie przedstawiono różnorodność praktyk stosowanych przez sądy kościelne i podjęto próbę odpowiedzieć na pytanie o motywy, którymi kierowali się sędziowie wydając wyroki. Zwrócono także uwagę, że omawiany problem generował także pewne konsekwencje społeczne i stanowił sytuację nietypową w ówczesnych strukturach rodzinnych