University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe
Not a member yet
11584 research outputs found
Sort by
Kompetencje historyczne Polaków pod względem elementarnej wiedzy oraz idealizmu politycznego – wyniki badania sondażowego
Get PDFIn July 2022, ABR SESTA Sp. z o.o., commissioned by the University of Warmia and Mazury in Olsztyn, conducted a survey of the historical competences of Poles on a representative quota sample of 1001 people. Its results, in terms of elementary knowledge, leave much to be desired. This applies both to knowledge of universal history and recognition of Poles with world-class, non-political achievements. The political idealism of the respondents is also worrying.W lipcu 2022 roku ABR SESTA Sp. z o.o. na zlecenie Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie przeprowadziła sondażowe badanie kompetencji historycznych Polaków na liczącej 1001 osób, reprezentatywnej próbie kwotowej. Jego wyniki pod względem elementarnej wiedzy pozostawiają wiele do życzenia. Tyczy się to zarówno znajomości historii powszechnej, jak i rozpoznawalności Polaków mających światowej klasy, niepolityczne osiągnięcia. Niepokojący jest także idealizm polityczny ankietowanych
Józefa Mehlbergowa. Filozofka – działaczka społeczna – matematyczka
Get PDFThe paper describes the life and work of Pepi Spinner, Janina Suchodolska, and Josephine Mehlberg. Alongside multiple other findings, the article confirms the earlier identification of the three persons as one and the same woman. Pepi Spinner was Kazimierz Twardowski’s student and collaborator. Janina Suchodolska, as a spurious countess, worked during WWII in the structures of the Main Welfare Council and brought help to the prisoners of the Nazi Camp at Majdanek and shortly after WWII was active in Polish and international humanitarian organizations. And Josephine Mehlberg was Henryk Mehlberg’s wife and a professor of mathematics at Illinois Institute of Technology. Generally, the paper contributes to the history of philosophy and mathematics in pre-war Lviv, and to the history of the resistance during WWII, giving an example of people of Jewish origin who, for altruistic reasons, risked death helping Poles.Artykuł prezentuje wyniki badań dotyczących życia Józefy Mehlbergowej (Pepi Spinner). Wypełnia luki w ustaleniach dotyczących lwowskiej szkoły filozoficznej, lwowskiej szkoły matematycznej oraz polskiej emigracji naukowej po II wojnie światowej. Potwierdzono identyfikację uczennicy Kazimierza Twardowskiego Pepi Spinnerówny z Janiną Suchodolską działającą w strukturach Rady Głównej Opiekuńczej, omówiono jej zaangażowanie we wsparcie dla więźniów Majdanka, rolę w funkcjonowaniu polskiego systemu opieki społecznej, jak i jej wieloletnią działalność naukową. Artykuł stanowi także głos w dyskusji na temat roli osób pochodzenia żydowskiego, które z pobudek altruistycznych narażały życie, by nieść pomoc Polakom w trakcie II wojny światowej
Witos Cyncynat
Get PDFThe reception of classical cultures in texts other than belles-lettres or, more generally, the so-called high art, is rarely analysed. One of the most common ways of referring to ancient models was the use of exempla – the names of heroes who were inextricably linked to specific values. In practice, it was sufficient to refer to the name itself. One of such exempla was L. Quinctius Cincinnatus, a symbol of civic virtues – devotion to the state, selflessness, modesty and competence. Starting in the 18th century, when he became almost a secular saint, Cincinnatus found his way into public discourse in Europe and America. In Poland, he was typically compared to Tadeusz Kościuszko, and then in the first half of the 19th century, he became a symbol of the landowner-knight. With the restoration of independence, his original dimension as a symbol of a providential man returned. He was used in a perverse way by Józef Rappaport to ridicule Wincenty Witos in 1921. Rappaport's satire is also an example of the changing paradigm of using ancient models.Recepcja kultur klasycznych w tekstach innych niż literatura piękna czy generalnie tzw. sztuka wyższa rzadko poddawana jest analizie. Jednym z najpowszechniejszych sposobów powoływania się na wzorce antyczne było użycie exemplum – nazwisk bohaterów, które nierozerwalnie powiązano z określonymi wartościami. W praktyce wystarczało powołać się na samo nazwisko. Jednym z takich exempla był L. Kwinkcjusz Cyncynat (L. Quinctius Cincinnatus), symbol cnót obywatelskich – oddania sprawie państwa, bezinteresowności, skromności, kompetencji. Cyncynat począwszy od XVIII w., kiedy stał się niemal świeckim świętym, zagościł w dyskursie publicznym Europy i Ameryki. W Polsce standardowo zestawiano z nim Tadeusza Kościuszkę, następnie w pierwszej połowie XIX w. stał się symbolem ziemianina-rycerza. Wraz z odzyskaniem niepodległości wrócił jego pierwotny wymiar jako symbolu męża opatrznościowego. W przewrotny sposób został wykorzystany przez Józefa Rappaporta do ośmieszenia Wincentego Witosa w 1921 r. Satyra Rappaporta jednocześnie jest przykładem zmieniającego się paradygmatu wykorzystywania antycznych wzorów
Wyobrażenia religijne w listach i pamiętnikach chłopów Królestwa Polskiego przełomu XIX i XX w. (1881–1914)
Get PDFThe article presents the religious imaginations of the peasants of the Kingdom of Poland at the turn of the 20th century. The detailed topics addressed in the text are the visions of God (Father, Jesus, Holy Spirit), Mary, other saints, as well as evil and good spirits. Those collections of letters and memoirs of peasants, which contain information on religious life, were used as a source base for the inquiry. Since the last decades of the 19th century, they have constituted a large enough corpus of materials to allow for more extensive research on their basis, although it should be noted that their authors constituted a rather peculiar group compared to the general peasant population of the period. The article shows in which debates about the 19th-century countryside the egodocuments can help – including the one devoted to fatalism in religious mentality.Artykuł przedstawia wyobrażenia religijne chłopów Królestwa Polskiego na przełomie XIX i XX w. Szczegółowymi zagadnieniami poruszonymi w tekście są: wizja Boga (Ojca, Jezusa, Ducha Świętego), Maryi, innych świętych, a także złych i dobrych duchów. Za bazę źródłową do dociekań posłużyły te zbiory listów i pamiętników chłopów, które zawierają informacje na temat życia religijnego. Od schyłkowych dekad XIX w. stanowią one na tyle duży korpus materiałów, że umożliwiają szerzej zakrojone badania na ich podstawie, choć należy zwrócić uwagę, że ich autorzy stanowili dość specyficzną grupę na tle ogółu włościan tego okresu. Artykuł ukazuje, w których debatach dotyczących XIX-wiecznej wsi egodokumenty mogą pomóc – m.in. tej poświęconej fatalizmowi w mentalności religijnej
8 maja 1945 roku. Polska perspektywa, red. Tomasz Bereza, Piotr Chmielowiec, Paweł Fornal, Rzeszów–Warszawa 2023, Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Oddział w Rzeszowie, ss. 292, ill.
Get PDFWalka o władzę w Rzymie w 59 r. przed Chrystusem. Jej przyczyny, przebieg i rezultaty
Get PDFThe author begins his discussion of Caesar's struggle for power in Rome in 59 BC by showing its causes. This is achieved by analyzing the situation in which this politician found himself after being elected consul in the middle of the previous year. Its results indicate that in order to realise his plans and achieve his set goals, i.e. to further develop his career, increase his importance, and expand and strengthen his position in the country, he had to change the balance of power prevailing in the republic. First of all, to neutralize the opponents, his hostile partner Bibulus in the consulship, and the optimates who supported him and dominated the senate forum, i.e. also the Roman political arena. Then, the author presents Caesar's expansion of his rear, undertaken to serve this purpose, i.e. the consolidation of the anti-Optimacy opposition, the acquisition of new allies, and his chosen strategy for fighting opponents. Further, he presents the course of the clashes and the circumstances accompanying the implementation by Caesar of the first agrarian law (lex Iulia agraria), which in fact served him as a tool to carry out a political coup in Rome, as a result of which the consul Bibulus, who opposed the law, and the senate supporting him were deprived of any real influence on public affairs. Caesar, informally supported by Pompey and Crasus, took over full power in the state for the rest of 59.Omawianie walki Cezara o władzę w Rzymie w 59 r. autor rozpoczyna od ukazania jej przyczyn. Służy temu analiza sytuacji, w jakiej polityk ten znalazł się po wyborze na stanowisko konsula w połowie poprzedniego roku. Jej rezultaty wskazują, że chcąc zrealizować swe plany oraz osiągnąć wyznaczone cele, czyli dalej rozwijać karierę, zwiększać znaczenie oraz rozbudowywać i umacniać swoją pozycję w państwie, musiał zmienić panujący w Republice układ sił. Przede wszystkim zneutralizować przeciwników, wrogiego mu Bibulusa – partnera na urzędzie konsula – oraz wspierających go optymatów, dominujących na forum senatu, czyli także na rzymskiej arenie politycznej. Następnie autor przedstawia mającą temu służyć, podjętą przez Cezara rozbudowę jego zaplecza, czyli konsolidację antyoptymackiej opozycji, pozyskanie nowych sojuszników oraz wybraną przez niego strategię walki z przeciwnikami. Dalej prezentuje przebieg starć oraz okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu przez Cezara pierwszej ustawy agrarnej (lex Iulia agraria) służącej mu w istocie za narzędzie do dokonania w Rzymie przewrotu politycznego, w wyniku którego występującego przeciwko owej ustawie konsula Bibulusa i wspierający go senat pozbawiono realnego wpływu na sprawy publiczne. Pełnię władzy w państwie na resztę 59 r. przejął natomiast Cezar, nieformalnie wspomagany przez Pompejusza oraz Krassusa
Hellenizm na wschód od Eufratu
Get PDFHellenism, as understood by the ancients, was a set of cultural characteristics that set the Greeks apart from others. In the Hellenistic period, it was fundamentally defined by a commonality of language, worship of the gods, lifestyle and sport, and with the latter the related spread of gymnasia. Beyond the Euphrates, there is little trace of Greek settlement; acculturation into Greek culture of the settlers' children was not served by a tenuous network of gymnasia. The cities of the Hellenistic East were oriental in character and their polity was generally shaped according to oligarchic Macedonian models. The Seleukid rulers were eager to endow Greek temples, but rarely participated in Greek agonies. The Arsakids shunned – probably deliberately - both activities. The weakness of Hellenism beyond the Euphrates is also evidenced by the low involvement of subjects of both dynasties in Greek sports. The promotion of Greek culture beyond the Euphrates, already weak in the Seleukid era, came to an end under the Arsakids, and Hellenism quickly lost its vitality.Hellenizm, w rozumieniu starożytnych, był zespołem cech kulturowych odróżniających Greków od innych. W epoce hellenistycznej wyznaczały go w zasadniczym stopniu wspólnota języka, kultu bogów, stylu życia i sport oraz powiązane z tym ostatnim upowszechnienie gimnazjonów. Za Eufratem ślady osadnictwa greckiego są niewielkie, akulturacji w kulturze greckiej dzieci osadników nie służyła wątła sieć gimnazjonów. Miasta hellenistycznego Wschodu miały charakter orientalny, a ich ustrój kształtowano na ogół według oligarchicznych wzorców macedońskich. Władcy seleukidzcy chętnie obdarowywali greckie świątynie, ale z rzadka uczestniczyli w greckich agonach. Arsakidzi stronili – zapewne celowo – od obu tych aktywności. O słabości hellenizmu za Eufratem świadczy też małe zaangażowanie poddanych obu dynastii w sport grecki. Promocja kultury greckiej za Eufratem, słaba już w epoce selukidzkiej, w czasach arskidzkich dobiegła końca, a hellenizm szybko utracił żywotność
Au-delà de la panfictionnalité postmoderne : la fiction métamoderne espagnole après le 15-M
No full textDer Beitrag enthält das Abstract ausschließlich in englischer Sprache.This paper examines the relationship between the repoliticisation of Spanish fiction after 15-M and metamodernism. Metamodernism has been linked to post-truth and the rise of the far right. However, the emergence of this structure of feeling was caused by various crises that exposed late capitalism’s failure. The connection between metamodernism and Spanish fiction will be explored to show metamodernism’s potential for the critical examination of neoliberalism. This merger will also contribute to a broader understanding of the repoliticisation of Spanish fiction and its aesthetic strategies. Particularly, the invoking of reality and materiality will be examined as a metamodern feature that is often displayed by recent Spanish novels for political, emancipatory purposes.L'article contient uniquement le résumé en anglais
Od pługa do pióra: postrzeganie pisarzy pochodzenia chłopskiego w Ukrainie Naddnieprzańskiej na przełomie XIX i XX w.
Get PDFThe article examines the public response to the phenomenon of the writing practices of a wide range of both prominent and little–known Ukrainian–language authors of peasant origin from Dnieper Ukraine at the turn of the twentieth century. Regardless of the level of education and professional competence, main occupation and place of residence, they tried to realize their intellectual potential and find their niche in the social space of literary production, developing a nuanced self–perception as ‘peasants’, ‘Ukrainian authors’, and ‘writers’. The theoretical self-perception of the study draws on Pierre Bourdieu’s concept of ‘literary field’ and his idea about the ‘semantic blurring’ of the notion of the ‘writer’. Using archival and printed sources (ego–documents, censorship records and periodicals), the author analyzes the specific features of the public perception of Ukrainian writers of peasant background through a threefold lens of power relations as bearers of a vulnerable social identity in the space of gaining access to cultural production; as representatives of the Ukrainian literary field in the realities of imperial claims to cultural dominance; and as literature producers in relations with cultural agents that shaped their recognition and status as writers.Na przełomie XIX i XX w. wyzwaniem społecznym stało się zjawisko praktyk pisarskich szerokiego kręgu ukraińskojęzycznych znamienitych i mało znanych autorów pochodzenia chłopskiego z Ukrainy Naddnieprzańskiej. Niezależnie od poziomu wykształcenia, oczytania i kompetencji zawodowych, głównego zawodu i miejsca zamieszkania, starali się oni realizować swoje zdolności intelektualne i odnaleźć własną niszę w społecznej przestrzeni twórczości literackiej. Podstawą teoretyczną artykułu jest koncepcja „pola literackiego” Pierre’a Bourdieu oraz jego wyobrażenia o „rozmyciu semantycznym” pojęcia „pisarz”. Na podstawie źródeł archiwalnych i drukowanych (egodokumentów, dokumentów cenzury i periodyków) autorka analizuje osobliwości publicznego postrzegania ukraińskich pisarzy pochodzenia chłopskiego przez potrójny pryzmat stosunków władzy: jako reprezentantów wrażliwej tożsamości społecznej w przestrzeni uzyskania dostępu do produkcji kulturalnej; przedstawicieli ukraińskiego „pola literackiego” w realiach imperialnych roszczeń do dominacji kulturowej; twórców literackich w relacjach z agentami kultury, którzy decydowali o ich uznaniu i statusie pisarskim