University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe
Not a member yet
11584 research outputs found
Sort by
Metodą dziobania o teorii czynności prawnych Jana Gwiazdomorskiego z perspektywy prac nad rekodyfikacją prawa cywilnego
Get PDFThe article explores the views of Professor Jan Gwiazdomorski on the theoretical constructs of legal act and declaration of intent, regarded as fundamental categories of private law. The initial section sketches out the influence of Professor’s scholarly work on the codification of Polish civil law. In this respect, attention is drawn to Jan Gwiazdomorski’s original objectivist concept of declaration of intent and the related theoretical framework of legal act. Later, against the backdrop of the recent dynamism in legislative projects in both substantive and procedural civil law, and taking account of the breadth of the issues as well as the necessary limits of the article, selected remarks are offered on the impact of Jan Gwiazdomorski’s theories on the drafts of the general part of civil law prepared by the Codification Commission in 2008 and 2015.Przedmiotem rozważań są poglądy Profesora Jana Gwiazdomorskiego dotyczące teoretycznych koncepcji czynności prawnej i oświadczenia woli jako podstawowych pojęć z zakresu prawa prywatnego. W początkowej części zarysowano wpływ aktywności badawczej Profesora na kodyfikację polskiego prawa cywilnego. W tym zakresie wskazano na autorską, obiektywizującą koncepcję oświadczenia woli, jak również na powiązaną z nią teoretyczną konstrukcję czynności prawnej Jana Gwiazdomorskiego. Na dalszym etapie rozważań, w związku z widoczną w ostatnim czasie dynamiką projektowanych zmian prawodawczych z zakresu prawa cywilnego materialnego i procesowego, uwzględniając przy tym rozległość problematyki i jednocześnie ograniczone ramy pracy, zaprezentowane zostały wybrane uwagi dotyczące wpływu wspomnianych teorii Jana Gwiazdomorskiego na kształtowanie przygotowanych przez Komisję Kodyfikacyjną projektów regulacji części ogólnej prawa cywilnego z lat 2008 i 2015
Kilka uwag na temat wzbudzenia uzasadnionej obawy jako znamienia przestępstwa groźby karalnej
Get PDFThe paper is of a scientific and research nature. The aim is to analyse and assess the reasonableness of the changes made to Article 190 § 1 of the Polish Criminal Code, which were introduced by the Act of 7 July 2022 amending the Criminal Code and certain other acts. It consisted in raising the upper limit of penalty range (from two to three years of imprisonment) and replacing the phrase “to the detriment of the closest person” with the phrase “to the detriment of the person closest to that person”. The most important in the context of the study was the introduction of the phrase “if the threat gives rise to a justified fear in the person to whom it is addressed or to whom it relates, that the threat will be fulfilled”, instead of “if the threat gives rise to a well-founded fear in the person being threatened, that the threat will be fulfilled”. For a proper understanding of the ratio legis, the analysis of the changes was preceded by remarks of a historical nature and pointing to doubts regarding the interpretation of the elements “threatened” and “gives rise to a justified fear in the person”. Reference was also made to the procedure for prosecuting the offence of criminal threat (Article 12 § 4 of the Criminal Procedure Code), modified by the amendment of 7 July 2022. The basic research method used in the paper is formal-dogmatic analysis. The practice of applying the law is also taken into account using the analysis of judicial decisions.Artykuł ma charakter naukowo-badawczy. Celem jest analiza i ocena zasadności zmian dokonanych w treści art. 190 § 1 k.k., które zostały wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Polegały one na zwiększeniu górnej granicy zagrożenia karnego (z dwóch na trzy lata pozbawienia wolności) oraz zastąpieniu sformułowania „na szkodę osoby najbliższej” zwrotem „na szkodę osoby dla niej najbliższej”. Największe znaczenie w kontekście przedmiotowego opracowania miało wprowadzenie określenia „jeżeli groźba wzbudza w osobie, do której została skierowana lub której dotyczy, uzasadnioną obawę, że będzie spełniona”, zamiast „jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona”. Dla właściwego zrozumienia ratio legis ustawodawcy analiza dokonanych zmian poprzedzona została uwagami natury historycznej oraz wskazaniem wątpliwości odnośnie do interpretacji znamienia „zagrożony” i „wzbudzenia w nim uzasadnionej obawy”. Odniesiono się także do zmodyfikowanego nowelizacją z dnia 7 lipca 2022 r. trybu ścigania przestępstwa groźby karalnej (art. 12 § 4 k.p.k.). Podstawową metodą badawczą zastosowaną w artykule jest analiza formalno-dogmatyczna. Uwzględniono również praktykę stosowania prawa, posługując się analizą orzecznictwa sądowego
Capabilities in the Area of Flexible Activities and Market Competitiveness – the Perspective of Silesian Enterprises
Get PDFTheoretical background: The business environment is a range of conditions and determinants that shape the functioning of enterprises on the market. Hence, the ability of enterprises to flexible behavior or actions in the area of the organization's functioning becomes important. The idea of flexibility of action in the process of managing enterprises consists in such actions, thanks to which the organization can easily and quickly adapt to changes taking place in its business environment. It can be indicated that dynamic capabilities are specific capabilities of key importance, including organizational resources, which ensure achieving competitive advantage in the changing and turbulent business environment of the enterprise. Flexibility is therefore a property that allows the organization to cope with changes in the environment, which is why a feature such as flexibility is desirable by every enterprise regardless of its size and business profile. An enterprise characterized by the capability to take flexible actions is open to all changes, and proper management of these changes is necessary not only to gain a competitive advantage. Achieving competitive advantage requires constant change, adaptation, and flexibility, which is reflected in the level of capability to take flexible actions in the areas of the organization's functioning.Purpose of the article: The aim of the article is to identify the capabilities in the area of flexible organizational activities that influence the growth of the competitiveness of small and medium-sized enterprises.Research methods: The inference is based on the results of our own study on a group of 141 small and medium-sized Silesian manufacturing enterprises. The proper study was conducted in 2022 and was preceded by a pilot study. During the study, a research tool was used, i.e., an original survey questionnaire. The survey questionnaire was subjected to a reliability assessment. After formal assessment, the collected data was subjected to statistical analysis, including the use of descriptive statistics and nonparametric statistics.Main findings: The results of the study showed that the declared level of capability to activities flexibly in the surveyed companies was not high in general, at 3.84 on a 5-point scale. The highest level of capability to activities flexibly was declared by the surveyed companies in the operational area. The lowest level of capability to activities flexibly was indicated by companies in the financial area. It turns out that the level of the studied capability to activities flexibly increased significantly after the COVID-19 pandemic. The study showed that as many as 82% of respondents stated that before the pandemic the level of the studied capability was rather or definitely lower. It turned out that nearly 69% of Silesian small and medium-sized manufacturing enterprises know their company's market competition well or very well. The results of the study showed that surveyed enterprises assess their level of market competitiveness, on a 5-point scale, at a level of only 3.35 in relation to enterprises competing with them, which is quite low and does not differ significantly in groups of enterprises due to their size. The results of the analysis indicated that there is a statistically significant positive relationship between the capability to perform flexible actions in general and the level of market competitiveness. The analysis of the correlation of variables, using the Kendall's tau statistic, also showed that there is a statistically significant positive relationship between all the distinguished areas of flexibility of enterprises' actions and the level of their competitiveness. In all cases, this relationship is weak but, as should be pointed out, statistically significant. The highest value of the Kendall-Tau index occurs in the case of operational flexibility and the lowest, interestingly, in the case of technological flexibility and market competitiveness
Psychologia zeznań dziecięcych. Wybrane wyznaczniki poprawności zbierania materiału dowodowego
Get PDFThe article describes the situation of the child in the trial, the legal aspects of his/her interrogation, the influence of developmental processes on the formation of testimony, the natural tendencies of children, and the factors influencing the variability of the report. Hearing is a difficult procedural activity aimed at obtaining evidence. The correct organisation of the interview seems to be crucial for the subsequent assessment of credibility. The article reveals the interdisciplinary issues of the child in the process. It demonstrates the importance of psychology for representatives of the judiciary and shows psychologists (cooperating with the justice system) how legal regulations affect the status of children in criminal law. Moreover, the aim of the article is to attempt to distinguish factors defining aspects of the correct organisation and conduct of an interview with a child and also an analysis of achievements through a review of psychological research. First of all, the aim of the article is to understand what makes a child openly report events towards their truthfulness.W artykule opisano sytuację dziecka w procesie, prawne aspekty jego przesłuchania, wpływ procesów rozwojowych na kształtowanie się zeznań, naturalne tendencje dzieci, czynniki wpływające na zmienność relacji. Przesłuchanie jest trudną w realizacji czynnością procesową zmierzającą do uzyskania środka dowodowego. Poprawność w jego organizacji wydaje się kluczowa dla późniejszej oceny wiarygodności. Artykuł dotyczy interdyscyplinarnej problematyki dziecka w procesie. Wykazuje ważność psychologii dla przedstawicieli judykatury oraz ukazuje psychologom (współpracującym z wymiarem sprawiedliwości), jak umocowania prawne wpływają na status dziecka w procedurze karnej. Ponadto celem artykułu jest próba wyróżnienia czynników definiujących aspekty poprawnej organizacji i prowadzenia wywiadu z dzieckiem, a także analiza współczesnych osiągnieć poprzez przegląd badań psychologicznych. Przede wszystkim zaś celem jest zrozumienie, co sprawia, że dziecko otwarcie relacjonuje zdarzenia w kierunku ich prawdziwości
Sojusz polsko-brytyjski z 1939 r. w świetle teorii sojuszy
Get PDFThe article examines the Anglo-Polish alliance of 1939 using the theory of alliances. The theory of alliances is a partial theory of international relations describing the behavior of state and non-state actors in allied relationships. It is based on assumptions of the realist school of international relations but it has a universal character and can be used by researchers of different schools. The article also provides the analysis of the alliance between Poland and the United Kingdom from the perspectives of history, political science and law. The article answers the following research questions: What factors determined the formation of an alliance by Poland and the United Kingdom in 1939?; What were the dynamics of the alliance during the Second World War?; What was the balance of this alliance for both sides and what determined its rupture? During the analysis it became clear that the alliance featured high effectivity what was the result of domination of the British and not the result of the ability of both sides to develop a strategy acceptable for the two states. Imbalance of potentials was severe for Poland because it did not have specific assets which could have mitigated imbalance of potentials in relation to its stronger ally. For these reasons, Poland was unable to prevent even British concessions to the USSR in the matters of Polish territorial integrity and independence. The author stresses how scientific approach to international relations can improve public debate regarding this and other alliances through explanation of many misunderstandings.W artykule zbadano sojusz polsko-brytyjski z 1939 r. przy użyciu teorii sojuszy. Teoria sojuszy jest cząstkową teorią stosunków międzynarodowych opisującą zachowanie aktorów państwowych i niepaństwowych w związkach sojuszniczych. Jest oparta na założeniach realistycznej szkoły stosunków międzynarodowych, ale ma charakter uniwersalny i może być wykorzystywana przez badaczy różnych szkół. Artykuł zawiera również analizę sojuszu między Polską a Wielką Brytanią z perspektywy historii, politologii i prawa. Artykuł odpowiada na następujące pytania badawcze: Jakie czynniki zadecydowały o utworzeniu w 1939 r. sojuszu przez Polskę i Wielką Brytanię? Jaka była dynamika sojuszu podczas II wojny światowej? Jaki był bilans sojuszu dla obu stron i co zadecydowało o jego zerwaniu? W toku pracy okazało się, że sojusz cechował się wysoką efektywnością, co wynikało z dominacji strony brytyjskiej, a nie zdolności obu stron do wypracowania akceptowalnej dla dwóch państw strategii. Nierównowaga potencjałów była dla Polski dotkliwa, ponieważ nie miała ona atutów specyficznych, które mogłyby łagodzić dysproporcję potencjałów względem swojego silniejszego sojusznika. Z tych względów Polska nie była w stanie zapobiec nawet ustępstwom Brytyjczyków na rzecz ZSRR w sprawach swojej integralności terytorialnej i niepodległości. Autor podkreślił, jak naukowe podejście do stosunków międzynarodowych może poprawić debatę publiczną na temat tego i innych sojuszy przez wyjaśnienie wielu nieporozumień
Najstarszy i najmłodszy euroregion na granicach Polski Nysa–Roztocze: perspektywa porównawcza, wybrane problemy. Raport z badań
Get PDFThe article is a report of a research project on the topic: “Poland’s oldest and youngest Euroregion Nysa–Roztocze – exchange of experiences of territorial cooperation on the internal and external borders of the EU”. The main objective of the project was an in-depth theoretical and practical study of the topic of local self-government in Poland, in the perspective of European integration and territorial cooperation with local communities in the EU and third countries. The specific objective, meanwhile, was to exchange experience and improve the activities of Euroregions on the internal and external borders of the EU. Poland’s oldest Euroregion Nysa was established at the beginning of Poland’s European integration, and the youngest Euroregion Roztocze was set up during the period of the greatest crisis in the EU caused by the pandemic and the war in Ukraine. The comparative analysis covered several selected dimensions pursuing a general and specific objective. Firstly, the political dimension, assuming that Euroregions, by implementing EU regional policy, accelerate and strengthen cross-border cooperation at the local level. Secondly, the legal dimension – the change in the function of EU borders from external to internal – has greatly facilitated and de-formalised cooperation between local authorities of EU member states. Thirdly, the inter-regional/inter-governmental dimension, indicating that the above-mentioned problems have had a particular impact on the cross-border cooperation of local authorities, which have faced the challenges of maintaining cooperation under these particular conditions in the first place. Numerous recommendations have been identified from the studies carried out, including those of Polish-Czech-German cross-border cooperation, especially in the context of Ukraine’s road to the EU.Artykuł stanowi raport z projektu badawczego na temat: „Najstarszy i najmłodszy euroregion w Polsce Nysa–Roztocze – wymiana doświadczeń współpracy terytorialnej na wewnętrznej i zewnętrznej granicy UE”. Główny cel projektu stanowiło pogłębione badanie teoretyczno-praktyczne tematyki samorządu terytorialnego w Polsce, w perspektywie integracji europejskiej i współpracy terytorialnej ze społecznościami lokalnymi w UE i państwach trzecich. Natomiast celem szczegółowym była wymiana doświadczeń i udoskonalenia działań euroregionów na wewnętrznej i zewnętrznej granicy UE. Najstarszy w Polsce Euroregion Nysa został utworzony na początku integracji europejskiej Polski, a najmłodszy Euroregion Roztocze powstał w okresie największego kryzysu w UE wywołanego pandemią oraz wojną w Ukrainie. Analiza porównawcza objęła kilka wybranych wymiarów realizujących cel ogólny i szczegółowy. Po pierwsze, wymiar polityczny, zakładający, że euroregiony, realizując politykę regionalną UE, przyspieszają i wzmacniają współpracę transgraniczną na poziomie lokalnym. Po drugie, wymiar prawny – zmiana funkcji granic UE z zewnętrznej na wewnętrzną znacznie ułatwiła i odformalizowała współpracę samorządów państw członkowskich UE. Po trzecie, wymiar międzyregionalny/samorządowy – powyższe problemy w sposób szczególny wpłynęły na współpracę transgraniczną samorządów, które zmierzyły się w pierwszej kolejności z wyzwaniami utrzymania współpracy w tych szczególnych warunkach. Z przeprowadzonych badań, w tym współpracy transgranicznej polsko-czesko-niemieckiej, określono liczne rekomendacje, zwłaszcza w kontekście drogi Ukrainy do UE
Współczesne oczekiwania kompetencyjne wobec specjalistów HR w Polsce– ewolucja czy rewolucja?
No full textIntroduction: As demand for a professional approach to human resources in organizations has risen, requirements for specialists in this area have grown systematically. Due to multidimensional needs of people at work, as well as the rapid pace of changes in the environment, each “Era” (starting from the industrial revolution to the present day) affects the competency needs of individuals responsible for co-creating the working environment.Research Aim: The aim of the study was to identify key competencies of HR specialists working in Poland in the context of selected classic models outlined over the last several decades by HR practitioners and theoreticians, in terms of employers’ expectations.Method: A mixed study design (qualitative and quantitative) has been applied to the analysis of job offers addressed to HR specialists via the LinkedIn platform.Results: Conducted analyses showed that competencies prevailing in job offers for HR specialists in Poland were personal, such as communication skills, teamwork, diligence/conscientiousness, open-mindedness and adaptability, initiative, action-oriented mindset/self-reliance, as well as willingness to learn and develop. On the other hand, the following were listed among managerial competencies: work organization, data analysis and good judgement skills, as well as project management skills. The most frequently mentioned skills are digital competencies specific to the HR field: ERP systems, MS Office, project management, database systems, as well as tools for creating e-learning courses and supporting social media.Conclusions: Conducted analyses and comparison of study results obtained by representatives of other disciplines point to relative stability of the "set" of key competencies of HR professionals. The only modification consists in their position in the hierarchy of the current needs of the organisation. Therefore, in the case of HR specialists, we can speak about the process of consistent evolution of competency needs rather than about a series of revolutionary changes in overall characteristics of the profession.Wprowadzenie: Wraz ze wzrostem zapotrzebowania na profesjonalne podejście do zasobów ludzkich w organizacjach rosną systematycznie wymagania wobec specjalistów w tym obszarze. Każda z kolejnych „epok” od rewolucji przemysłowej do współczesności, ze względu na wielowymiarowość potrzeb ludzi w sytuacji pracy, a także dynamikę zmian w otoczeniu wpływa na potrzeby kompetencyjne osób odpowiedzialnych za współtworzenie środowiska pracy.Cel badań: Celem badania była identyfikacja kompetencji kluczowych specjalistów HR w Polsce w kontekście wybranych modeli klasycznych nakreślonych przez wybranych praktyków i teoretyków identyfikujących się z obszarem HR w kontekście oczekiwań pracodawców.Metoda badań: Badania o charakterze ilościowo-jakościowym zrealizowano w oparciu o analizę treści ofert zatrudniania skierowanych do specjalistów HR za pośrednictwem platformy LinkedIn. Wyniki: Wśród ofert pracy dla specjalistów HR w Polsce dominowały kompetencje osobiste: komunikatywność, współpraca w zespole, staranność/sumienność, otwartość i adoptowalność, inicjatywa, nastawienie na działania/samodzielność a także gotowość do uczenia się i rozwoju. Kierownicze: organizacji pracy, umiejętności analizy danych i oceny sytuacji oraz umiejętność zarządzania projektami. Najczęściej pojawiającymi się w ofertach pracy są kompetencje cyfrowe, dedykowane obszarowi HR: systemy ERP, znajomość pakietu Office, aplikacje do zarządzania projektami, systemy bazodanowe, oraz aplikacje do tworzenia kursów e-learningowych, aplikacje obsługujące sieci społecznościowe. Wnioski: Przeprowadzone analizy własne a także porównania wyników uzyskanych w badaniach zrealizowanych przez przedstawicieli innych dyscyplin, wskazują na względną stałość „zestawu” kompetencji kluczowych specjalistów HR. Modyfikacji ulega jedynie umiejscowienie ich w hierarchii uwzgledniającej aktualne potrzeby organizacji. Zatem w przypadku specjalistów HR możemy raczej mówić o stałej ewolucji potrzeb kompetencyjnych w kontekście oczekiwań zawodowych pracodawców niż o rewolucyjnych zmianach w charakterystyce profesji
Wybrane działania pomocowe i wspierające ukraińskich uchodźców wojennych w Polsce – przegląd danych po trzech latach od inwazji
No full textIntroduction: This article synthesizes and exemplifies the current state of aid and support measures offered to war refugees from Ukraine. Readers are introduced to the forms of international protection granted to foreigners in Poland, and specific types of social assistance, educational support, medical care, and professional activity are characterized based on the review of statistical data and previously published studies. Throughout the Russo-Ukrainian war, statistics on the support offered have changed, sometimes leading to contradictory and inaccurate reports being released to the public.Research Aim: This paper examines the situation of aid and social support measures offered to refugees from Ukraine after three years of the ongoing armed conflict from the perspective of the Polish State as a necessary entity satisfying social needs and expectations. Statistical data collected over time on expenditures and the number of people who, thanks to this data, were able to meet specific life needs, were analysed.Evidence-based Facts: Poland has been one of the first European countries to take a series of aid and support measures for the refugees from Ukraine. The initial bottom-up social initiatives have transformed into an efficient aid scheme that has functioned despite the prolonged war until this day.Summary: Despite the lack of experience, Polish state and non-state entities responsible for managing migration policy have attempted to avoid the negative consequences resulting from a large influx of people due to the competitiveness of Polish and Ukrainian nationals on the labour market, and overloading the health care or the education system. Thanks to learning Polish, educational activities, creating and gradually developing job offers on the market, many women have taken up employment. Wprowadzenie: Artykuł stanowi syntetyzujący i egzemplifikujący opis działań pomocowych oraz wspierających wobec sytuacji ukraińskich uchodźców wojennych. Czytelnikom przybliżono zagadnienia dotyczące form ochrony międzynarodowej udzielanej cudzoziemcom na terenie Polski oraz scharakteryzowano konkretne rodzaje pomocy socjalnej, wsparcia edukacyjnego, opieki medycznej oraz aktywności zawodowej na podstawie przeglądu danych statystycznych i dotychczas opublikowanych opracowań. Na przestrzeni czasu trwania wojny rosyjsko-ukraińskiej statystyki dotyczące oferowanego wsparcia zmieniały się, wprowadzając do wiadomości publicznej niekiedy sprzeczne i nieprawdziwe doniesienia. Cel badań: Perspektywa badawcza przyjęta w niniejszej pracy jest oglądem sytuacji niesienia pomocy i wsparcia społecznego uchodźcom z Ukrainy po trzech latach trwania konfliktu zbrojnego z punktu widzenia Polski jako koniecznego podmiotu prawa zaspokajającego potrzeby oraz społeczne oczekiwania. Analizowane są zgromadzone na przestrzeni czasu dane statystyczne dotyczące wydatków oraz liczba osób, którym dzięki nim zaspokajano określone potrzeby życiowe. Stan wiedzy: Polska jest jednym z pierwszych krajów Europy, która podjęła szereg działań pomocowych na rzecz uchodźców z Ukrainy. Początkowy oddolny charakter inicjatyw społecznych przerodził się w sprawny system pomocowy, który funkcjonuje pomimo przedłużającej się wojny po dziś dzień.Podsumowanie: Mimo braku doświadczenia, polskie podmioty państwowe i pozapaństwowe odpowiedzialne za zarządzanie polityką migracyjną starają się unikać negatywnych konsekwencji wynikających z dużego napływu ludności w związku z konkurencyjnością obywateli obu narodów na rynku pracy, przeciążeniem opieki zdrowotnej czy systemu oświaty. Dzięki nauce języka polskiego, działaniom edukacyjnym, tworzeniu i sukcesywnemu rozwojowi ofert na rynku pracy wiele kobiet podjęło zatrudnienie
Z dziejów społeczności chłopskich na ziemiach polskich pod zaborami w świetle amerykańskiej prasy z przełomu XIX i XX w.
Get PDFThe American press at the turn of the 19th and 20th centuries wrote extensively about the situation of Polish peasants under partitions. In the pages of press articles, journalists described the legal and economic situation of peasants in the territories of the three partitions, focusing on the nature of peasant serfdom and the attitude of Polish landowners towards the peasantry. Considerable attention was also given to events that led to a general change in the status of the peasant population. Successive American press titles presented and evaluated the process of enfranchisement, conducted on different terms by each of the partitioners. Examples of peasant revolts against the domestic nobility, partitioning powers and the very processes of Russification and Germanisation were also of interest to the press. However, the groundbreaking events at the beginning of the 20th century, such as the Russian Revolution of 1905 and World War I, were given the greatest amount of detail. These events were understood as crucial for the change in the legal and economic situation as well as the gradual formation of national consciousness among Polish peasants. The analysis of issues discussed in the press at the turn of the century makes it possible to characterise American society of that period as a community concerned with the fate of the socially oppressed peasant class and even expressing sympathy towards its representatives.Amerykańska prasa na przełomie XIX i XX w. szeroko rozpisywała się na temat sytuacji polskich chłopów pod zaborami. Na łamach artykułów prasowych dziennikarze opisywali prawno-ekonomiczne położenie chłopów na terenie trzech zaborów, zwracając przy tym uwagę na charakterystyczne cechy chłopskiego poddaństwa oraz stosunek polskich ziemian w odniesieniu do włościan. Wiele miejsca poświęcono również wydarzeniom niosącym za sobą generalną zmianę w zakresie statusu ludności chłopskiej. Kolejne amerykańskie tytuły prasowe przedstawiały oraz oceniały proces uwłaszczenia, przeprowadzany na odmiennych zasadach przez każde z państw zaborczych. Przedmiotem zainteresowania prasy były również przykłady chłopskich buntów przeciwko rodzimej szlachcie, władzom zaborczym, a także samym procesom rusyfikacji i germanizacji. Z największą dozą szczegółowości opisywano natomiast przełomowe wydarzenia z początku XX w., w rodzaju rewolucji 1905 r. oraz I wojny światowej. Wskazywano również na szczególną rolę tych wydarzeń dla zmiany prawno-ekonomicznego położenia ludności chłopskiej oraz stopniowego kształtowania się świadomości narodowej wśród polskich włościan. Analiza problemów opisywanych na łamach prasy z przełomu stuleci pozwoliła na przedstawienie charakterystyki społeczeństwa amerykańskiego z tego okresu, jako zainteresowanego losem społecznie uciskanej warstwy chłopskiej, a nawet wyrażającego współczucie wobec jej przedstawicieli
Opieka dożywotnia w rodzinach chłopskich w ostatnim okresie przed uwłaszczeniem w Królestwie Polskim na podstawie aktów notarialnych
Get PDFThe article presents an analysis of lifetime care contracts in peasant families in the Kingdom of Poland during the final period before enfranchisement (1857–1862), when the land lords still had power over the peasant population. It presents various survival strategies of seniors in rural communities, indicating the place of lifetime care among them. It discusses the legal regulations according to which such provisions were made. The analysis included lifetime care contracts concluded in three poviats of the Kingdom of Poland located in the west (Konin poviat), in the centre (Grójec poviat) and in the south of the country (Stopnica poviat), which allowed for presenting the regional differences within the analyzed institution. The criterion for selecting individual poviats was the advancement of rental reforms occurring in their territory. A preliminary comparison was also made of the situation in this respect in the same poviats at the turn of the first and second decade of the 19th century. The article is based on notarial deeds prepared by offices operating in the abovementioned administrative units. The concluded agreements were subjected to a detailed analysis, with an emphasis on the standard of living that elders could achieve thanks to them. Additionally, the methods of dividing property and the wealth owned by peasant families were examined, because the signing of lifetime care agreements accompanied donations of real estate along with its value estimation. The analysis concerns primarily peasant families with rental farms, because they were the ones who made such records in notary offices.Artykuł przedstawia analizę umów dożywotniej opieki w rodzinach chłopskich w Królestwie Polskim w ostatnim okresie przed uwłaszczeniem (1857–1862), kiedy to właściciele ziemscy nadal sprawowali władzę nad ludnością chłopską. Przedstawia różne strategie przetrwania osób starszych w społecznościach wiejskich, wskazując wśród nich miejsce dożywotniej opieki. Omawia przepisy prawne, zgodnie z którymi zawierano takie umowy. Analiza objęła umowy dożywotniej opieki zawarte w trzech powiatach Królestwa Polskiego położonych na zachodzie (powiat koniński), w centrum (powiat grójecki) i na południu kraju (powiat stopnicki), co pozwoliło na przedstawienie różnic regionalnych w ramach analizowanej instytucji. Kryterium wyboru poszczególnych powiatów był stopień zaawansowania reform czynszowych zachodzących na ich terenie. Dokonano również wstępnego porównania sytuacji w tym zakresie w tych samych powiatach na przełomie pierwszej i drugiej dekady XIX w. Artykuł opiera się na aktach notarialnych sporządzonych przez kancelarie działające w wyżej wymienionych jednostkach administracyjnych. Zawarte umowy poddano szczegółowej analizie, kładąc nacisk na standard życia, jaki starsi ludzie mogli dzięki nim osiągnąć. Dodatkowo przeanalizowano sposoby podziału majątku i bogactwa posiadanego przez rodziny chłopskie, ponieważ podpisanie umów dożywotniej opieki wiązało się z darowizną nieruchomości wraz z wyceną jej wartości. Analiza dotyczy przede wszystkim rodzin chłopskich posiadających gospodarstwa czynszowe, ponieważ to głównie one sporządzały takie dokumenty w kancelariach notarialnych