Akademia Ignatianum w Krakowie: Czasopisma
Not a member yet
2764 research outputs found
Sort by
Odpowiednie dać rzeczy… imię : Socjoonomastyczna analiza imion nadawanych przedmiotom
Get PDFThe article addresses the issue of a kind of “social advancement” of objects surrounding humans. A notable aspect of anthropomorphizing objects is the attribution of singular unit names to them. The study examines the rationale behind the emergence of such names, provides illustrative examples across various domains (e.g., automobiles, toys, computers, musical instruments, and household appliances), delves into the motivational factors driving their adoption (predicated on the nature of the referent), and scrutinizes the linguistic mechanisms employed in their formulation. The nomenclature attributed to objects, which uniformly exhibit informal, single-designator characteristics, evince a salient emotional resonance. The primary genotypical material underlying these designations, predominantly comprises personal names, albeit they may also originate from appellatives and other categories of proper nomenclature. The principal function of such appellations is not to denote, but rather to articulate emotions.Artykuł podejmuje zagadnienie swoistego „społecznego awansu” przedmiotów otaczających człowieka. Jednym z przejawów antropomorfizowania rzeczy jest nadawanie im imion jednostkowych. W artykule analizowano przyczyny powstawania takich nazw, pokazano ich przykłady (imiona samochodów, zabawek, komputerów, instrumentów muzycznych i sprzętu AGD), omówiono motywację nazewniczą (zależną od typu desygnatu), przeanalizowano środki językowe wykorzystywane do ich tworzenia. Imiona nadawane rzeczom łączy to, że są nieoficjalne, jednodesygnatowe, silnie nacechowane emocjonalnie. Ich tworzywem genetycznym najczęściej są imiona osobowe, ale mogą one być tworzone również od apelatywów i innych klas nazw własnych. Główną funkcją tych onimów nie jest desygnacja, ale wyrażanie emocji
Pustka w sercu miasta dziedzictwa: Wpływ przekształceń funkcjonalnych centrum Krakowa po 1989 roku na życie społeczne miasta
Get PDFThe city of Krakow has witnessed a rapid development of tourist services within the last three decades. The rapid increase in the number of individuals visiting the city, particularly its historic core, paralleled the growth observed in the number of hotels, short-term rental accommodations, and restaurants. Moreover, the tourist facilities of Krakow were reinforced by the expansion of the cultural sector organized in the model of amusement parks. The above-mentioned phenomena led to many functional and structural changes in the historic city center. One of them has been a significant decrease in the population size and the emergence of tourist-oriented monofunctional accommodation and dining services. The article aims to present the history of the development of the processes of “Disneyfication” and overtoursim of Krakow city center as well as to analyze the effects of the subsequent changes that led to these critical conditions.W ostatnich trzech dekadach Kraków był świadkiem gwałtownego rozwoju usług turystycznych. Szybki wzrost liczby osób odwiedzających miasto szedł w parze z równie szybkim wzrostem liczby hoteli, lokali najmu krótkoterminowego oraz lokali gastronomicznych. Turystyczne funkcje Krakowa wzmacniał rozwój sektora kultury w duchu parków rozrywki. Wymienione zjawiska doprowadziły do wielu strukturalnych zmian w przestrzeni historycznego centrum miasta. Jedna z nich to drastyczny spadek liczby mieszkańców. Celem artykułu jest analiza kolejnych zmian, które doprowadziły do takiego stanu
Doświadczenia kryzysowe miast polskich od XVI do początku XX wieku: Zarys problematyki
Get PDFThe article delineates the historical occurrences of fires and selected epidemics of infectious diseases in Polish cities. Special emphasis is placed on the endeavors of municipal authorities to prevent such calamities in the future, highlighting the imperative of accumulating experience to enhance resilience in times of crisis.W artykule zostały naszkicowane historyczne doświadczenia miast ziem polskich związane z pożarami i wybranymi epidemiami chorób zakaźnych. Szczególną uwagę zwrócono na działania władz miejskich związane z zapobieganiem wspomnianym klęskom w przyszłości, a więc na problem kumulowania doświadczeń w celu zwiększenia odporności na kryzysy
Entropiczne transformacje i czas we wczesnych utworach Thomasa Pynchona
Get PDFThe paper examines entropy in its relation to time in Thomas Pynchon’s second novel, The Crying of Lot 49. It approaches this complex relation by examining how transitions from order to disorder affect narrative representations of time and temporal experience in the novel. The paper argues that Pynchon’s creative use of entropy consists in the delineation of the concept as distinct from mere stasis or cyclical repetition and in its application of the concept to the poignant portrayal of irreversible transformations of lived time and “local temporalities.” Time in The Crying of Lot 49 does not merely flow at different rates but also thickens or gets dispersed. Correspondingly, the novel portrays alternative temporalities as local niches, positioned ‘sideways’ in relation to the primary narrative frame of the text. In projecting these alternative temporalities, Pynchon’s narrative resorts to imaginative strategies capable of deconstructing the time of empirical reality by means of temporal reversals and simultaneity.Artykuł bada złożone relacje pomiędzy entropią a czasem w drugiej powieści Thomasa Pynchona 49 Idzie pod młotek, analizując znaczenie i funkcje entropicznych procesów na narracyjne sposoby przedstawiania czasu i doświadczenia czasowego. Artykuł dowodzi, że twórcze wykorzystanie entropii przez Pynchona polega na specyficznym operowaniu tym pojęciem jako odmiennym od stagnacji czy też cyklicznej powtarzalności oraz na zastosowaniu go do zobrazowania nieodwracalnych przemian czasu doświadczanego i „lokalnych temporalności”. Czas w 49 Idzie pod młotek nie tylko płynie w różnym tempie, ale także gęstnieje lub ulega rozproszeniu. Znajduje to odzwierciedlenie w powieści, która ukazuje alternatywne czasowości jako lokalne nisze, usytuowane „bokiem” w stosunku do pierwotnej ramy narracyjnej tekstu. Projektując te alternatywne czasowości, narracja Pynchona odwołuje się do strategii wyobraźni, dekonstrując czas rzeczywistości empirycznej za pomocą inwersji temporalnej i jednoczesności
Uwaga, zmiana czasu: wielowarstwowa temporalność w sztukach teatralnych poświęconych kryzysowi klimatycznemu
Get PDFAccording to Amitav Ghosh (2016), climate change constitutes also a “crisis of the imagination,” as it evades our grasp due to the vastness of its temporal frame. Any shifts in climatic patterns are measured in geological time, whose uncanniness makes it difficult for people to meaningfully relate to it. Hence, addressing the current crisis must start by finding ways of enhancing our imagination and capacity for understanding. It can be argued that the medium of theatre is uniquely suited to bringing unfamiliar timelines within the boundaries of a framed temporal experience, which enables juxtaposing different worlds and temporalities. Based on the example of two plays: 2071 by Christ Rapley and Duncan Macmillan, and Extinct by April De Angelis, the article examines the ways in which playwrights engaging with the topic of climate change explore the capacity of theatre for colliding various timelines in order to address the “crisis of imagination” that is currently barring audiences from fully grasping the implications of the ongoing changes.Jak wskazuje Amitav Ghosh (2016), kryzys klimatyczny jest zarazem „kryzysem wyobraźni”, ponieważ z uwagi na niewyobrażalną skalę czasową zmian klimatycznych trudno nam jest w pełni uchwycić jego znaczenie. Zmiany klimatu rozgrywają się w czasie geologicznym, tak odmiennym od ludzkiego doświadczenia, że wynikający z tej różnicy dysonans kognitywny stanowi mentalną barierę, którą niełatwo przekroczyć. Można jednak argumentować, że z uwagi na swoją specyfikę, umożliwiającą łączenie różnych planów czasowych w obrębie doświadczenia ujętego w konkretne ramy temporalne, teatr stwarza wyjątkową przestrzeń do eksplorowania temporalnego doświadczenia zmiany klimatu. Na podstawie dwóch wybranych sztuk: 2071 autorstwa Chrisa Rapleya i Duncana Macmillana oraz Extinct April De Angelis artykuł analizuje sposoby, w jakie dramatopisarze zajmujący się tematyką kryzysu klimatycznego wykorzystują tę właściwość medium teatralnego, by przezwyciężyć wspomniany „kryzys wyobraźni”, stojący na przeszkodzie świadomemu zaangażowaniu się widza w kwestie klimatyczne
Bułgarzy w cypryjskich kronikach z XIV–XV wieku
Get PDFDer Artikel analysiert die Geschichte der Teilnahme der Bulgaren am zypriotisch-genuesischen Krieg von 1373 bis 1375. Die Autorin widerlegt die weithin bekannte Ansicht, dass die Bulgaren sich auf Zypern als Sklaven befunden hätten und aus ihnen eine militärische Abteilung gebildet worden wäre. Diese Ansicht basiert auf Erwähnungen zypriotischer Chronisten. Im Artikel wird jedoch der Beweis dargelegt, dass die in den Chroniken erwähnten Bulgaren keine Sklaven waren, sondern Söldner, d.h. professionelle Krieger. Die Autorin ist überzeugt, dass sie in Osteuropa während der Europareise des Königs Pierre I. Lusignan speziell für seinen Kreuzzug rekrutiert wurden. Die Ermordung des Königs verhinderte, sie in der Kreuzfahrerarmee einzusetzen. Sie nahmen jedoch im Krieg gegen die Genuesen teil. Unter ihnen befanden sich zweifellos in Zypern Heimische aus Bulgarien, nach denen die gesamte Armeeabteilung als „Bulgaren“ benannt wurde. Unter ihnen gab es jedoch sowohl Griechen oder griechisch sprechende Menschen, als auch Menschen aus anderen Völkern Südund Osteuropas. Daher ist der Name Bulgaren als eine Sammelbezeichnung für alle ausländischen Söldner osteuropäischer Herkunft als Vertreter der byzantinischen Welt zu verstehen, die den Zyprioten wohlbekannt waren. Die Kommunikationssprache zwischen den „Bulgaren“ und den Zyprioten war Griechisch.Artykuł analizuje zaangażowanie Bułgarów w wojnę cypryjsko-genueńską w latach 1373–1375, podważając powszechnie panujące przekonanie, że ci Bułgarzy byli niewolnikami na Cyprze, którzy zostali zorganizowani w jednostkę wojskową. Ten dominujący pogląd opiera się na kilku wzmiankach cypryjskich kronikarzy. Autorka wykazuje jednak, że Bułgarzy wspomniani w tych kronikach nie byli niewolnikami, ale najemnikami, czyli zawodowymi żołnierzami. Najprawdopodobniej zostali oni zwerbowani na terenie Europy Wschodniej do udziału w krucjacie i ekspedycjach przeciwko Mamelukom i Turkom organizowanych przez króla Piotra I z Lusignan. Po śmierci króla pozostali oni na wyspie i zostali zatrudnieni przez władze regencyjne i Piotra II z Lusignan w konflikcie przeciwko Genueńczykom. Wśród tych najemników bez wątpienia znajdowali się rdzenni mieszkańcy Bułgarii, od których pochodzi nazwa całego kontyngentu. Niemniej jednak grupa ta obejmowała również wielu Greków i innych mieszkańców Europy Południowej i Wschodniej. Dlatego też termin „Bułgarzy” służył jako zbiorcze określenie dla wszystkich zagranicznych najemników pochodzenia wschodnioeuropejskiego i przedstawicieli świata bizantyjskiego, znanych Cypryjczykom
Cypr Lusignanów (1192–1474) w późnośredniowiecznych kastylijskich relacjach podróżniczych
Get PDFThis article presents a comprehensive analysis of the landscape of the Latin Kingdom of Cyprus (1192–1474) as depicted in late medieval Castilian travel accounts. Governed by the French Lusignan dynasty, Cyprus became a strategically vital hub in the eastern Mediterranean, blending Western European, Byzantine, and Muslim influences. It served as a crucial stopping point for travellers en route to Palestine or Egypt. Among the various accounts, the narrative of Pero Tafur, a traveller from Castilia who visited the island in 1437, stands out for its detailed depiction of Cypriot political life. His observations offer valuable insights into the Kingdom of Cyprus during that period. Additionally, Cypriot themes appear in other works which were an imaginary form of travel accounts. Castilian travellers and chroniclers produced accounts that, though not without errors, provide reliable descriptions of life in Cyprus. The study of these Castilian travel accounts, known as libros de viajes, enhances our understanding of the role of the Latin Kingdom of Cyprus in medieval Europe and highlights the influence of these travel experiences on the development of humanism in the Kingdom of Castile and León.Celem artykułu jest przedstawienie wizerunku łacińskiego Królestwa Cypru (1192–1474) w późnośredniowiecznych kastylijskich relacjach podróżniczych. Cypr pod panowaniem francuskiej dynastii Lusignanów stał się ważnym strategicznie punktem we wschodniej części Morza Śródziemnego. Łączył wpływy zachodnioeuropejskie, bizantyjskie i muzułmańskie, będąc obowiązkowym miejscem postoju podczas podróży kupców i pielgrzymów z Europy do Palestyny lub Egiptu. Wśród badanych relacji podróżniczych na pierwszy plan wysuwa się dzieło pochodzącego z Kastylii podróżnika Pero Tafura, który odwiedził wyspę w 1437 roku. Jego szczegółowy opis życia politycznego na wyspie dostarcza cennych informacji o ówczesnym Królestwie Cypru. Tematyka cypryjska pojawiała się również w dziełach, które stanowiły wyimaginowaną formę relacji z podróży. Kastylijscy podróżnicy i autorzy relacji tworzyli wiarygodne, aczkolwiek niepozbawione błędów, opisy rzeczywistości na Cyprze. Badania nad tekstami kastylijskich relacji podróżniczych, znanych jako libros de viajes, przynoszą głębsze zrozumienie roli łacińskiego Królestwa Cypru w średniowiecznej Europie, a także wpływu doświadczeń podróżników kastylijskich na rozwój humanizmu w Królestwie Kastylii i Leónu
„Cypr jest jednym ze sławnych naszego globu zakątków”: Obraz wyspy w podróżopisarstwie XIX wieku
Get PDFThe article delves into nineteenth-century travel accounts depicting Cyprus, focusing primarily on Polish authors. However, the introductory section also considers the texts of Alphonse de Lamartine, François-René de Chateaubriand Géramb, which, translated, found resonance in the native soil and inspired Polish travelers. In the age of steam and electricity, much like in the preceding century, Cyprus seldom served as the primary destination for expeditions. Instead, it often functioned as a stopover on the lengthy pilgrimage route to the Holy Land. Consequently, knowledge of the island was typically confined to Larnaca. Among nineteenth-century Polish pilgrims whose ships made landfall along the Cypriot coast and who incorporated their stay on the island into their narratives and recollections of the journey to the Holy Land were: Ignacy Hołowiński (1839), Stanisław Tarnowski (1857–1858), Feliks Gondek (1859), Marcin Tyburcy (circa 1860), Eustachy Iwanowski (1863), Ignacy Żagiell (1863–1868), Józef Pelczar together with Kazimierz Dorszewski (1872), Tadeusz Kegel (1872), and Adam Sierakowski (1883). Their descriptions and impressions are subjected to analysis in this article.Artykuł został poświęcony dziewiętnastowiecznym opisom z podróży przedstawiającym Cypr. Dotyczy przede wszystkim polskich autorów, choć we wstępnej części uwzględniono również teksty Alphonse’a de Lamartine’a, François-Renégo de Chateaubrianda Géramba, które zaistniały na rodzimym gruncie w tłumaczeniu, inspirując również polskich podróżników. W wieku pary i elektryczności, podobnie jak i we wcześniejszym stuleciu, Cypr rzadko kiedy był głównym celem wyprawy, odgrywając najczęściej rolę przystanku na długiej trasie pielgrzymkowej do Ziemi Świętej. Z tego też względu znajomość wyspy ograniczała się jedynie do Larnaki. Wśród polskich pielgrzymów XIX wieku, których statek przybijał do cypryjskiego wybrzeża, a swój pobyt na wyspie uwzględnili w swych relacjach, wspomnieniach z podróży do Ziemi Świętej, znaleźli się: ks. Ignacy Hołowiński (1839), Stanisław Tarnowski (1857–1858), ks. Feliks Gondek (1859), ks. Marcin Tyburcy (ok. 1860), Ignacy Żagiell (1863–1868), ks. Józef Pelczar wraz z ks. Kazimierzem Dorszewskim (1872), ks. Tadeusz Kegel (1872), Adam Sierakowski (1883). Ich opisy i wrażenia zostały podane analizie w niniejszym artykule
„Takie będą Kitaje, jakie mandarynów chowanie…”: Chiny dla przedwojennej młodzieży w książkach Anny Lewickiej
Get PDFIn her novel Danusia i Chińczycy (Danusia and the Chinese) (1932), Anna Lewicka presents a selectively exotic and often ahistorical depiction of China. The descriptions reflect not the interwar period but rather the late 19th century. Analysis reveals that Lewicka based her portrayals on her 1894 publications, which were derived from French and American sources intended for readers more familiar with the Far East than Polish audiences. Although Lewicka adapted these texts to make them less “foreign” and more engaging, she still described the world of 19th-century imperial China when referring to the Chinese Republic of the 1930s in her later works. The modernization of certain facts suggests that these historical inaccuracies were not merely oversight but rather a deliberate adherence to the myth of an “unchanging, eternal China.”Opisy Chin w powieści Danusia i Chińczycy (1932) są wybiórczo egzotyczne (do granic szokowania czytelnika odmiennością), ale także ahistoryczne: odpowiadają realiom nie międzywojnia, a końca XIX w. Analiza tekstu Lewickiej wykazała, że wykorzystała ona swoje publikacje z 1894, które z kolei skompilowała z ówczesnych dzieł francuskich i amerykańskich, przeznaczonych dla czytelników dużo lepiej znających realia Dalekiego Wschodu, niż czytelnicy polscy. Lewicka zmodyfikowała tekst tak, by uczynić go mniej „obcym” i łatwiejszym dla przyswojenia, ale równocześnie bardziej
„egzotycznym” i interesującym. Mimo że była doświadczoną redaktorką pism dla młodzieży i popularyzatorką wiedzy, opisując w późniejszych publikacjach Republikę Chińską lat 30. XX w., przedstawiła świat Chin cesarskich sprzed pół wieku. Uwspółcześnienie części faktografii wskazuje, że te błędy ahistorycyzmu nie były wynikiem niedbalstwa, lecz raczej bezwiednego ulegnięcia mitowi „niezmiennych, wiecznych Chin”
Polityka historyczna, red. Joanna Lubecka, Maciej Zakrzewski, seria Słowniki Społeczne, red. Wit Pasierbek i Bogdan Szlachta, t. XII (Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie, 2023), ss. 392 (rec.).
Get PDFSłowniki Społeczne, wydawane od 2019 roku pod redakcją Wita Pasierbka i Bogdana Szlachty, nawiązują do znanego i dobrze przyjętego Słownika społecznego z 2004 roku (red. B. Szlachta). O ile jednak tamten Słownik sprzed lat dwudziestu był jednym, choć liczącym 1714 stron, tomem, zawierającym „blisko sto trzydzieści haseł poświęconych głównym zagadnieniom najważniejszych dziedzin szeroko rozumianych nauk społecznych: filozofii politycznej, socjologii, prawa, ekonomii etyki społecznej i katolickiej nauki społecznej, a także metodologii nauk społecznych, zarządzania, psychologii społecznej i pedagogiki”, o tyle w nowej formule są to już tomy tematyczne, poświęcone konkretnym zagadnieniom, ujmowanym w szerokim kontekście interdyscyplinarnym, co zresztą wydaje się w przypadku nauk społecznych nieuniknione, w zasadzie – przyrodzone. Rzecz jasna, od 2004 roku minęło już sporo czasu, wiele się zmieniło, przez cały czas prowadzono badania, pojawili się nowi badacze, nowe koncepcje, zarysowały się nowe linie podziałów. Przyjęta już wtenczas formuła haseł-esejów, a w zasadzie rozpraw została utrzymana, a nawet rozbudowana w nowych Słownikach i ujednolicona pod względem struktury. Co ważne, publikacja ma wersję polską oraz angielską i jest dostępna w wersji tradycyjnej (drukowanej) i elektronicznej