Akademia Ignatianum w Krakowie: Czasopisma
Not a member yet
2764 research outputs found
Sort by
Ideologia i symbolika socjalistyczna w architekturze turystycznej Czarnogóry
This topic focuses on the analysis of the symbolism of socialism in the tourist architecture of Montenegro in the second half of the 20th century. The research includes a multi-layered analysis of the emergence and development of tourist architecture in the area of the Montenegrin coast in the specific socio-political context of the former Socialist Federal Republic of Yugoslavia. The period to which the research refers is the time with a particular ideological message of socialism, not only as a unique political system but as a way of life with the dominant idea of social equality of all citizens and the period of the appearance of mass tourism and social tourism. This social phenomenon led to the construction of tourist facilities intended for the rest and recreation of workers, youth, and children. The study presents how entire complexes of tourist buildings and numerous tourist settlements were built in an undeveloped area, changing the natural landscape and image of the Montenegrin and Yugoslav Adriatic coast. This research shows how the symbolism of socialism was implemented in the architectural and urban concepts of tourist architecture through various spatial and functional relationships that propagated the idea of this period and created the identity of the researched area.Artykuł ten skupia się na analizie symboliki socjalizmu w architekturze turystycznej Czarnogóry w drugiej połowie XX wieku. Badanie obejmuje wielowarstwową analizę powstawania i rozwoju architektury turystycznej na obszarze czarnogórskiego wybrzeża w specyficznym kontekście społeczno-politycznym byłej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii. Okres, do którego odnosi się badanie, to czas o szczególnym ideologicznym przekazie socjalizmu, nie tylko jako unikalnego systemu politycznego, ale także jako sposobu życia z dominującą ideą społecznej równości wszystkich obywateli; to również okres pojawienia się turystyki masowej i turystyki socjalnej. Opisywane zjawisko społeczne doprowadziło do budowy obiektów turystycznych przeznaczonych na wypoczynek i rekreację pracowników, młodzieży oraz dzieci. Studium prezentuje, jak w niezagospodarowanej przestrzeni powstały całe kompleksy budynków turystycznych oraz liczne osiedla turystyczne, zmieniające naturalny krajobraz i obraz czarnogórskiego oraz jugosłowiańskiego wybrzeża Adriatyku. Badanie to pokazuje, jak symboliki socjalizmu był wdrażany w architektoniczne i urbanistyczne koncepcje architektury turystycznej poprzez różnorodne relacje przestrzenne i funkcjonalne, które propagowały ideę tego okresu i kształtowały tożsamość badanego obszaru
Kształtowanie gotowości uczniów do improwizacji muzycznej w kontekście wybranych założeń teorii uczenia się muzyki Edwina E. Gordona
The article is an attempt to highlight selected assumptions of Edwin E. Gordon’s music learning theory in the context of developing readiness for music improvisation at school and outside school. Improvisation is, in this case, understood as one of the instruments of interpersonal communication, which can be developed through musical dialogue using tonal and rhythm patterns. The article is also a subjective presentation of the values inherent in the theory of music learning in the context of developing the above-mentioned readiness for music improvisation in students of different ages. Developing readiness for musical improvisation involves assimilating tonal and rhythm patterns into the students’ musical vocabulary so that they can participate in musical dialogue with others. This happens thanks to students’ active experience of music in an individual and social context. In developing readiness for musical improvisation, the student begins by actively listening, repeating and assimilating musical motifs, which, in music, are the starting point for complex mental operations related to musical audiation, which, to a musician, is what thinking is to language. The effect of applying the concept of improvisation suggested in the theory of music learning will be to increase the creative, expressive and improvisational activity of students in the process of music education and to develop the tonal, rhythm and melodic vocabulary necessary to independently undertake creative and improvisational activity with full awareness, taking into account the processes of musical audiation.Artykuł jest próbą zasygnalizowania wybranych założeń teorii uczenia się muzyki Edwina E. Gordona w kontekście rozwijania gotowości do improwizowania muzyki w warunkach szkolnych i pozaszkolnych, rozumianej jako jeden z instrumentów międzyludzkiej komunikacji, którą można rozwijać poprzez dialog muzyczny z użyciem motywów tonalnych i rytmicznych. Artykuł jest także subiektywną odsłoną wartości płynących w teorii uczenia się muzyki w kontekście rozwijania gotowości do improwizacji muzycznej uczniów w różnym wieku. Rozwijanie gotowości do improwizacji muzycznej polega na asymilacji motywów tonalnych i rytmicznych do słownika muzycznego uczniów po to, aby mogli wchodzić w dialog muzyczny z innymi. Dzieję się tak dzięki aktywnemu doświadczaniu muzyki przez uczniów w kontekście jednostkowym i społecznym. W rozwijaniu gotowości do improwizacji muzycznej uczeń wychodzi od aktywnego słuchania, powtarzania i asymilowania motywów muzycznych stanowiących punkt wyjścia do złożonych operacji myślowych związanych z audiacją muzyczną, która jest dla muzyki, tym czym myślenie dla języka. Efektem zastosowania koncepcji improwizacji zaproponowanej w teorii uczenia się muzyki będzie w procesie edukacji muzycznej zwiększenie aktywności twórczo-ekspresyjno-improwizacyjnych uczniów oraz rozwijanie słownictwa tonalnego, rytmicznego i melodycznego, niezbędnego do samodzielnego podejmowania aktywności twórczej i improwizacyjnej z pełną świadomością, biorąc pod uwagę procesy audiacji muzycznej
Przejście od fotografii humanistycznej do fotografii humanitarnej: Manipulacja w fotografii w kontekście konfliktów politycznych
This article examines the evolution of photography in the latter half of the 20th century, extending into contemporary times, focusing on André Rouillé’s concept of the shift from humanist to humanitarian photography. Initially, the article demonstrates how this transition in journalistic photography emerged, largely influenced by the political and social contexts depicted in these images. Through an analysis of specific photographic works, the article elucidates the distinctions between humanist and humanitarian photography during this period, with particular attention to the theme of manipulation. The latter sections of the article provide contemporary examples that reflect this discursive shift and address how manipulation in photography continues to impact the portrayal of current political conflicts.Artykuł ma na celu ukazanie zmian zachodzących w fotografii w drugiej połowie XX w. (z uwzględnieniem odniesień do czasów współczesnych), które to zostały nazwane przez André Rouillé przejściem od fotografii humanistycznej do fotografii humanitarnej. Na początku artykułu zostanie udowodnione, iż zauważony zwrot w fotografii reporterskiej był możliwy głównie dzięki kontekstowi wykonywanych zdjęć, czyli fotografiom ukazującym świat w obliczu konfliktów politycznych. Na podstawie konkretnych dzieł fotograficznych zostaną ukazane różnice w fotografii humanistycznej i humanitarnej z opisywanego okresu, z czego wynikać będzie temat manipulacji w fotografii. W dalszej części pracy zawarte zostaną współczesne przykłady fotograficzne, które korespondują ze wskazaną zmianą dyskursu. Pojawią się również odniesienia do zagadnienia manipulacji w fotografii w obliczu współczesnych konfliktów politycznych
Pedagogia świętych na kanwie teologii Hansa Ursa von Balthasara i Adrienne von Speyr
The mystery of the communion of saints is a central tenet of Catholic faith. For Swiss theologian Hans Urs von Balthasar and his collaborator, the mystic and physician Adrienne von Speyr, the saints were seen as embodiments and affirmations of the Gospel’s truth, serving as a foundational source for dogmatic theology. Central to their approach is the concept of the saints’ personal mission within the Church, explored by Balthasar through his method of “supernatural phenomenology.” This approach not only provided fresh insights into spirituality but also influenced theological discourse. Balthasar’s understanding of the saints was deeply informed by von Speyr’s contemplative and mystical experiences, which were validated by the Church and supported by both Balthasar and other theologians. This article aims to reconstruct Balthasar’s method of “supernatural phenomenology” in relation to the saints, incorporating insights from von Speyr’s writings. It further explores the implications of Balthasar and von Speyr’s theology of the saints for religious education. Using textual analysis of the works by both authors, supplemented by secondary literature, the article highlights the significant potential of incorporating the pedagogy of the saints into Catholic education, catechesis, self-education, and personal integration.Tajemnica świętych obcowania jest katolicką prawdą wiary. Dla szwajcarskiego teologa Hansa Ursa von Balthasara i współpracującej z nim lekarki i mistyczki Adrienne von Speyr święci stanowili aktualizację i potwierdzenie prawdziwości Ewangelii, a zarazem jedno ze źródeł teologii dogmatycznej. Zasadniczym pojęciem w tej perspektywie poznawczej jest osobista misja świętych w Kościele, którą Balthasar badał, stosując metodę „nadprzyrodzonej fenomenologii”. Poszukiwał w ten sposób nowych impulsów nie tylko dla duchowości, ale także dla teologii. Jednym ze źródeł poznania świętych był dla Balthasara kontemplacyjno-mistyczny kontakt Adrienne von Speyr ze świętymi, poświadczony kościelnym imprimatur dla jej publikacji, a także teologicznym rozeznaniem Balthasara i wielu innych teologów. Celem artykułu jest, po pierwsze, rekonstrukcja Balthasariańskiej metody „nadprzyrodzonej fenomenologii” w odniesieniu do świętych, również przy wykorzystaniu publikacji A. von Speyr. Drugim krokiem jest natomiast próba wydobycia implikacji teologii świętych Balthasara i Speyr dla pedagogiki religii. Przyjęto metodę analizy tekstów obojga autorów, stanowiących przedmiot zainteresowania, z uwzględnieniem literatury sekundarnej. Konkluzją jest konstatacja ogromnego potencjału pedagogii świętych w wychowaniu katolickim, katechezie, samowychowaniu i osobowej integracji
Dialog jako droga przemiany: Doświadczenie Syjonu
The historical relationship between Judaism and Christianity, symbolized by the Synagogue and Ecclesia, is characterized by frequent difficulties and tensions. This relationship underwent a profound transformation, particularly after the Holocaust and the publication of the Second Vatican Council document Nostra Aetate in 1965. A noteworthy case study of this transformation is the Congregation of the Sisters of Our Lady of Sion (also known as the Sisters of Sion). Founded in the mid-19th century by Theodore Ratisbonne with the initial goal of converting Jews, the congregation’s mission evolved significantly. Influenced by biblical scholarship, ecumenical movements, and the impact of the Shoah, the congregation shifted its focus from conversion to promoting a new understanding of the Jewish people’s enduring chooseness and the validity of Judaism across past, present, and future contexts. This article examines how the Congregation of the Sisters of Sion has undergone a radical reorientation in its self-perception, beliefs, traditions, and practices. It highlights the congregation’s efforts to reconcile its historical mission with contemporary perspectives on Jewish-Christian relations. By tracing the congregation’s historical evolution and current challenges, the article provides insights into the broader dynamics of Jewish-Christian dialogue and the ongoing tasks that emerge in this field.Historia relacji pomiędzy judaizmem i chrześcijaństwem, symbolizowana figurami Synagogi i Eklezji, to dzieje naznaczone często trudnościami i napięciami. To również historia o radykalnej przemianie, która rozpoczęła się od czasów Holokaustu – szczególnie po opublikowaniu dokumentu Soboru Watykańskiego II Nostra aetate w 1965 r. Doświadczenie Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej z Syjonu (zwanego również siostry Syjonu lub Syjon) stanowi pewien paradygmat zmiany, która dokonuje się w Kościele do dzisiaj. Zgromadzenie to zostało założone w połowie XIX w. przez Teodora Ratisbonne’a w celu nawracania Żydów. Z biegiem czasu, pod wpływem ruchów biblijnych, ekumenicznych i teologicznych oraz doświadczeniu Shoah, cel zgromadzenia całkowicie się zmienił. Pamiętając o inspiracji założyciela i pierwszych sióstr, że w Kościele rzymskokatolickim istniała potrzeba zgromadzenia, które przypominałoby chrześcijanom o ich zakorzenieniu w judaizmie, siostry odeszły od nawracania Żydów na rzecz szerzenia nowego zrozumienia trwałego wybrania narodu żydowskiego i ważności judaizmu, zarówno w przeszłości, teraźniejszości, jak i przyszłości. Artykuł pokazuje, jak stopniowa transformacja, która dokonała się w zgromadzeniu, wymagała radykalnej reorientacji w postrzeganiu własnej tożsamości, głęboko zakorzenionych przekonań, tradycji i modlitw oraz podjęcia w tym kierunku pracy i studiów. Przedstawiając historię i doświadczenie Syjonu, nawiązałam do tego, jak wyglądały początki zgromadzenia i w jaki sposób ów proces się dokonał, przechodząc na końcu również do niektórych nowych wyzwań i zadań, które w ostatnich latach pojawiły się w dialogu i relacjach żydowsko-chrześcijańskich
Uwagi na temat stopnia digitalizacji i udostępnienia rękopiśmiennych ksiąg miejskich średnich i małych miast ziemi krakowskiej w XIV–XVI wieku
The article reveals the problems associated with the use of the oldest manuscript entry books, which are among the oldest products of town chancelleries. These books are a fundamental source for research into the earliest history of Polish towns. The article aimed firstly to show what is the degree of preservation of such sources, and secondly to signal the degree to which their digital copies are available online. Using a descriptive and inductive method, the state of preservation of the source resources of manuscript books of selected cities was outlined, and it was indicated in which archival and library collections they are stored. It was also indicated whether the listed units are available in digital form. Then, using a statistical method, the degree of dispersion of town books and the degree to which they have been digitized and made available were analyzed. Attention was focused on a group of six towns located in the area of the former Cracow province, representing medium and small centers (Biecz, Bochnia, Ciężkowice, Nowy Sącz, Olkusz, Proszowice). The analyses carried out show that the degree of digitization and accessibility of these sources is unsatisfactory, which, combined with the dispersion of archival materials, significant in the case of some towns, especially Olkusz, still constitutes a certain barrier for researchers using this type of sources.Artykuł ukazuje problematykę związaną z korzystaniem z najstarszych rękopiśmiennych ksiąg wpisów, będących jednymi z najstarszych wytworów kancelarii miejskich. Księgi te są podstawowym źródłem do badań nad najdawniejszymi dziejami miast polskich. Artykuł miał na celu po pierwsze ukazać, jaki jest stopień zachowania tego typu źródeł, po drugie – zasygnalizować stopień udostępnienia ich kopii cyfrowych w sieci. Stosując metody opisową i indukcyjną, zarysowano stan zachowania zasobu źródłowego ksiąg rękopiśmiennych wybranych miast oraz wskazano, w jakich kolekcjach archiwalnych i bibliotecznych są one przechowywane. Określono także, czy wymienione jednostki dostępne są w formie cyfrowej. Następnie przy wykorzystaniu metody statystycznej analizowano stopień rozproszenia ksiąg miejskich oraz stopień ich digitalizacji i udostępnienia.
Uwaga została skupiona na grupie sześciu miast leżących na obszarze dawnego województwa krakowskiego, reprezentujących ośrodki średnie i małe (Biecz, Bochnia, Ciężkowice, Nowy Sącz, Olkusz, Proszowice). Przeprowadzone analizy ukazują, że stopień digitalizacji i udostępniania tych źródeł jest niezadowalający, co w połączeniu z rozproszeniem archiwaliów – znacznym w przypadku niektórych miast, zwłaszcza Olkusza – nadal stanowi pewną barierę dla badaczy wykorzystujących tego typu źródła
Mówienie o Bogu w erze cyfrowej
Digitization and its associated new technologies have dynamically entered many areas of our lives—both public (administration, economy, military, communications, education, etc.) and private. A symptomatic indicator of this expansion is the increasingly widespread use of weak (narrow) artificial intelligence (Artificial Narrow Intelligence – ANI) and intense work on strong (general) artificial intelligence (Artificial General Intelligence – AGI), which remains a particular interest of transhumanism. According to transhumanists, AGI would be the first step toward creating an artificial superintelligence (Artificial Superintelligence – ASI) that would surpass human intellectual capabilities leading to the emergence of an “information singularity” (singularity) that could be attributed divine attributes. In this article, I discuss whether transhumanism is capable of eliminating God and replacing Him with some form of artificial intelligence (with its digital superconsciousness) and whether, in the digital age, Christian truths of faith risk becoming outdated. I advocate for the legitimate discussion of God and the truths of faith about creation, redemption, and salvation in a digital society. I believe that the culture of the digital era not only does not harm the life of faith but can stimulate a deeper understanding of its truths.Cyfryzacja i związane z nią nowe technologie dynamicznie wkroczyły do wielu dziedzin naszego życia – zarówno publicznego (administracji, gospodarki, wojskowości, łączności, szkolnictwa itd.), jak i prywatnego. Symptomatycznym wyznacznikiem tej ekspansji są coraz szersze wykorzystywanie słabej (wąskiej) sztucznej inteligencji (Artificial Narrow Intelligence – ANI) oraz intensywne prace nad silną (ogólną) sztuczną inteligencją (Artificial General Intelligence – AGI), która pozostaje w sferze szczególnych zainteresowań transhumanizmu. AGI – według transhumanistów – byłaby pierwszym krokiem do stworzenia sztucznej superinteligencji (Artificial Superintelligence – ASI), która przekroczyłaby intelektualne możliwości człowieka, prowadząc do powstania „informatycznej osobliwości” (singularity), której można byłoby przypisać cechy boskie. W niniejszym artykule podnoszę kwestię, czy transhumanizm jest w stanie wyeliminować Boga i zastąpić Go jakąś sztuczną inteligencją (z jej cyfrową superświadomością) oraz czy w erze cyfrowej chrześcijańskim prawdom wiary grozi dezaktualizacja. Opowiadam się za uprawnionym mówieniem o Bogu i prawdach wiary o stworzeniu, odkupieniu oraz zbawieniu w społeczeństwie cyfrowym. Uważam, że kultura ery cyfrowej nie tylko nie przynosi szkody życiu wiary, ale może pobudzać człowieka do głębszego rozumienia jej prawd
"Kim jestem w pracy" - źródła i determinanty w pracy opiekunów w żłobkach
This article examines the ways in which childcare workers position their background in their work practice (sources) and explores how they perceive their work as childcare workers (determinants). This exploratory study focuses on the experiences and perceptions of childcare workers. Twenty individual interviews were organised with qualified childcare workers. Transcriptions were analysed using thematic analysis to explore perceptions of sources and determinants of strategies, which is described in the context of U. Bronfenbrenner’s ecological model. The model reveals that the childcare worker’s professional role forms the basis for his/her self-perceptions, with the mesosystem emphasising the crucial influence of beliefs and behaviours from other childcare workers, directors, parents, and children on the shaping of their professional identity, while the exosystem, macrosystem, and chronosystem collectively contribute to the dynamic and time-dependent construction of this identity within the broader societal and cultural context (Bronfenbrenner, 1979). The professional experience of childcare workers is analysed in light of the needs for strengthening professional practice, advocating for the implementation of policies that ensure better professional status. The determinants influencing strategies in their work were identified as mental costs, attitudes toward the profession, successes and failures, and the atmosphere in the facility, emphasising the importance of managerial support and the need for clearer tools to address challenges within the childcare profession.Ten artykuł analizuje sposoby, w jakie pracownicy opieki nad dziećmi pozycjonują swoje doświadczenie zawodowe w praktyce pracy (źródła) oraz bada, w jaki sposób postrzegają swoją pracę jako opiekunowie dzieci (czynniki determinujące). To badanie eksploracyjne koncentruje się na doświadczeniach i postrzeganiu swojej pracy przez opiekunów. Przeprowadzono 20 indywidualnych wywiadów z wykwalifikowanymi pracownikami opieki nad dziećmi. Transkrypcje zostały przeanalizowane przy użyciu analizy tematycznej w celu zbadania postrzegania źródeł i determinant strategii, co opisano w kontekście modelu ekologicznego U. Bronfenbrennera. Model ujawnia, że zawodowa rola opiekuna dziecka stanowi podstawę dla jego samooceny, przy czym mesosystem podkreśla kluczowy wpływ przekonań i zachowań innych pracowników opieki nad dziećmi, dyrektorów, rodziców i dzieci na kształtowanie ich tożsamości zawodowej, podczas gdy egzosystem, makrosystem i chronosystem wspólnie przyczyniają się do dynamicznej i czasowej konstrukcji tej tożsamości w szerszym kontekście społecznym i kulturowym (Bronfenbrenner, 1979). Doświadczenie zawodowe pracowników opieki nad dziećmi zostało zanalizowane w kontekście potrzeb wzmacniania praktyki zawodowej, popierania wdrożenia polityk zapewniających lepszy status zawodowy. Czynniki determinujące strategie w ich pracy zostały zidentyfikowane jako koszty psychiczne, postawy wobec zawodu, sukcesy i porażki oraz atmosfera w placówce, podkreślając znaczenie wsparcia ze strony kierownictwa i potrzebę klarownych narzędzi do radzenia sobie z wyzwaniami w zawodzie opieki nad dziećmi
Kulturotwórcza rola mediów polonijnych: Studium przypadków
The study above, drawing from selected examples, provides insight into the role of Polish diaspora’s media in advancing Polish culture abroad. Through the analysis of four distinct titles (press, radio, internet), the study delves into their activities, examines the guiding principles of their editors, and emphasizes the outcomes of their endeavors. Despite operating under varied temporal and spatial conditions, these media outlets share a fundamental mission: to counteract the de-Polonization of Polish communities globally and to resist acculturation pressures.W powyższym opracowaniu na wybranych przykładach pokazano rolę mediów polonijnych w działaniach na rzecz kultury polskiej za granicami Polski. Na podstawie przeprowadzonej analizy czterech wybranych tytułów (prasa, radio, internet) pokazano ich działania, omówiono założenia przyświecające redaktorom i uwypuklono rezultaty działalności. Wykazano, że pomimo różnych warunków wynikających z odmienności czasu i przestrzeni, w których media funkcjonowały, ich podstawowy cel działalności pozostawał taki sam. Było i jest nim przeciwstawianie się depolonizacji środowisk polonijnych i polskich na świecie, walka z akulturacją
Czas i transformacja w społeczno-obyczajowych powieściach Henry’ego Jamesa
The Princess Casamassima and The Bostonians, both published in 1886, are exceptional in James’ literary career. They exemplify his attempt to adjust to the expectations of his readers by venturing into contemporaneous sociopolitical debates. Writing these two novels was in itself an act of courage. No reviewer expected James to have any expertise in matters relating to the lives of early feminists or lower classes. He was, however, interested in these current issues and invested time and effort in researching them. The two novels form a transatlantic diptych, with The Bostonians addressing the topic of American feminism and The Princess Casamassima focusing on workers’ movements in Britain. Quite predictably, most American reviewers were critical of The Bostonians, which only shows that the novel touched a nerve, and praised The Princess Casamassima, which seemed to concern British society. Reviewers in Britain did the reverse, which exposes the quasi-patriotic impulse in literary reviewing of that time, or perhaps any time. The author argues that James’ work on his social novels transformed his self-perception as a writer. She also shows that the transformations James captured in Anglo-Saxon societies and their representatives on both sides of the Atlantic are at once caught up in history and symptomatically timeless, almost historiosophic.Powieści Księżna Casamassima oraz Bostończycy (obie opublikowane w 1886 r.) stanowią wyjątek w literackim dorobku Henry’ego Jamesa. Świadczą bowiem o podjętej przez pisarza próbie dostrojenia się do czytelniczych oczekiwań poprzez włączenie się w ówczesne debaty społeczno-polityczne. Proponując czytelnikom te dwie powieści, James wykazał się odwagą. Żaden współczesny mu recenzent nie spodziewał się po nim wiedzy w sprawach związanych z życiem protofeministek oraz niższych warstw społecznych. James interesował się jednak tymi aktualnymi kwestiami, inwestując czas i wysiłek w ich zbadanie. Obie powieści tworzą transatlantycki dyptyk, przy czym w powieści Bostończycy James porusza temat amerykańskiego feminizmu, a w Księżnej Casamassimie skupia się na ruchach robotniczych w Wielkiej Brytanii. Jak można było przewidzieć, większość amerykańskich recenzentów krytykowała powieść Bostończycy, co wskazuje na celność zawartej w niej krytyki społecznej, chwaląc zarazem Księżnę Casamassimę, która wydawała się dotyczyć brytyjskiego społeczeństwa. Recenzenci w Wielkiej Brytanii postąpili odwrotnie, co ujawnia quasi-patriotyczny impuls, jakim podszyte były recenzje literackie tamtych czasów, a być może recenzje jako takie. Autorka artykułu dowodzi, że praca Jamesa nad tymi powieściami społecznymi zmieniła sposób, w jaki postrzegał on siebie jako pisarza. Pokazuje również, że przemiany, które James uchwycił w anglosaskich społeczeństwach i ich przedstawicielach po obu stronach Atlantyku, są jednocześnie uwikłane w historię i symptomatycznie ponadczasowe, niemal historiozoficzne