Akademia Ignatianum w Krakowie: Czasopisma
Not a member yet
2764 research outputs found
Sort by
Wiara i polityka: spojrzenie przez pryzmat polsko-litewsko-węgierskiej wyprawy z 1330 roku na ziemie dobrzyńską i chełmińską
Full text linkThis study examines the complex narrative image of pagans in paganChristian military alliances within medieval chronicle discourse, using the Polish–Lithuanian cooperation following the marriage of Casimir, son of Władysław Łokietek, and Anna, daughter of Gediminas, as a starting point. The analysis focuses on Wigand of Marburg’s account of the 1330 Polish–Lithuanian-Hungarian campaign in the Dobrzyń and Chełmno lands, while also tracing similar patterns in narrative descriptions of other Polish–Lithuanian joint campaigns, such as the 1326 expedition to Brandenburg, as reflected in German chronicles. The findings show that although alliances between Christians and pagans were often strategically necessary and acknowledged in narrative sources, they were typically portrayed with ambivalence and criticism. Importantly, such portrayals are not limited to the Latin narrative tradition but also appear in Orthodox sources (as demonstrated through the example of Cuman participation in Rus’ campaigns), reflecting a broader Christian conception of the religious Other. Even as military allies, pagans are not fully assimilated into the discursive category of the Self – that is, Christians. Instead, they continue to be framed – perhaps instinctively – as potential aggressors, requiring constant vigilance. Thus, even in moments of cooperation, the alliance with pagans such as the Lithuanians remains uneasy and conditional, marked by persistent distrust.Niniejsze opracowanie analizuje złożony obraz pogan w narracjach średniowiecznych kronik, dotyczących pogańsko-chrześcijańskich sojuszy wojskowych, na przykładzie polsko-litewskiej współpracy po zawarciu małżeństwa między Kazimierzem, synem Władysława Łokietka, a Anną, córką Giedymina. W centrum uwagi znajduje się relacja Wiganda z Marburga dotycząca kampanii polsko-litewsko-węgierskiej 1330 roku w ziemi dobrzyńskiej i chełmińskiej. Autorka porównuje narracje Wiganda z opisami innych wspólnych polsko-litewskich wypraw, takich jak wyprawa do Brandenburgii w 1326 roku, zawartych w kronikach niemieckich. Dochodzi do wniosku, że sojusze między chrześcijanami a poganami często były zawierane ze względów strategicznych, lecz w narracjach kronikarzy zazwyczaj przedstawiano je w sposób ambiwalentny i krytyczny. Istotne jest, że tego typu interpretacje występowały nie tylko w źródłach tradycji łacińskiej, ale również w źródłach powstałych w kręgu kultury chrześcijańskiej wschodniego obrządku (co poświadczają opisy udziału Połowców w wyprawach książąt ruskich, zawarte w ruskich latopisach) i odzwierciedlają szersze chrześcijańskie postrzeganie religijnego Innego. Analizowane w pracy opisy kronikarskie pokazują, że nawet poganie-sojusznicy nie byli w pełni włączeni do kategorii „swoich”, czyli chrześcijan. Przeciwnie, byli nadal – być może instynktownie – postrzegani jako potencjalni agresorzy, wymagający nieustannej czujności. Tym samym, nawet w momentach współpracy, sojusz z poganami, takimi jak Litwini, pozostawał niepewny i warunkowy, nacechowany trwałą nieufnością
Działalność Węgrów w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w służbie Stefana Batorego (1576–1586)
Full text linkIn most existing studies on the reign of Stephen Báthory in the PolishLithuanian Commonwealth, the role of Hungarians has usually been marginalized. When their activities were considered at all, they were typically limited to the military campaigns against Moscow between 1579 and 1582. This issue seems significant from the perspective of the functioning of the immediate entourage of those elected monarchs in the Commonwealth, who were foreigners. To what extent could such rulers, unfamiliar with Polish political culture, make use of their compatriots in their new homeland despite clear formal-legal constraints? The main aim of this article is to present the activities of Báthory’s compatriots in the Polish-Lithuanian state throughout his entire reign, demonstrating that Hungarians were not merely occasional members of the monarch’s closest circle but rather maintained a constant presence. Only those compatriots of King Stephen who performed various tasks directly assigned by the monarch or carried out in his interest were taken into account, with a primary focus on military, political-dynastic, and court-related aspects. Each of these aspects was served by Hungarians throughout King Stephen’s entire reign, although the group of individuals executing the monarch’s particular orders was subject to constant fluctuations. This testified to the steady influx of the monarch’s compatriots into the Commonwealth and, consequently, served as evidence of strengthened relations with Transylvania. In total, several thousand of Báthory’s compatriots served in his immediate entourage over the course of his reign. Among the court personnel alone, nearly five hundred people were employed over the period of just under eleven years. Meanwhile, in military formations centered around the royal court, such as Hungarian infantry and cavalry, up to two thousand people served simultaneously. Over the years, their numbers underwent constant changes, so the total number of Hungarians in military service was even greater. The size of this group best illustrates the scale of Báthory’s compatriots’ involvement in Polish affairs.W większości dotychczasowych opracowań poświęconych panowaniu Stefana Batorego w Rzeczypospolitej rola Węgrów była zazwyczaj marginalizowana, a jeżeli już interesowano się ich działalnością, to ograniczano ją do wypraw wojennych przeciwko Moskwie w latach 1579– 1582. Zagadnienie wydaje się istotne z punktu widzenia funkcjonowania najbliższego otoczenia monarchów elekcyjnych w Rzeczypospolitej, którzy byli obcokrajowcami. Na ile tacy władcy, jako osoby niezaznajomione z polską kulturą polityczną, mogli wykorzystywać swych rodaków w nowej ojczyźnie, pomimo wyraźnych ograniczeń natury formalnoprawnej? Głównym celem artykułu jest zaprezentowanie aktywności rodaków Batorego w państwie polsko-litewskim w ciągu całego panowania, tak by wykazać, że nie mieliśmy do czynienia z epizodyczną obecnością Węgrów w najbliższym otoczeniu monarchy, ale wręcz przeciwnie – ze stałą. Pod uwagę wzięto tylko tych rodaków króla Stefana, którzy wykonywali różnorodne zadania bezpośrednio zlecone przez monarchę bądź realizowane w jego interesie, głównie koncentrując się na aspekcie wojskowym, polityczno-dynastycznym oraz nadwornym. Każdy z tych aspektów był obsługiwany przez Węgrów w ciągu całego panowania króla Stefana, jakkolwiek grupa osób wykonujących poszczególne polecenia monarchy ulegała ciągłym fluktuacjom. Świadczyło to o stałym napływie rodaków monarchy do Rzeczypospolitej, a co za tym idzie, było dowodem na wzmocnienie relacji z Siedmiogrodem. Łącznie w ciągu całego panowania Batorego w jego najbliższym otoczeniu przewinęło się kilka tysięcy rodaków. Wśród samego personelu nadwornego zatrudniono blisko pięćset osób w ciągu niespełna jedenastu lat. Z kolei w formacjach wojskowych skupionych wokół dworu królewskiego, jak węgierska piechota czy jazda, służyło jednocześnie nawet blisko dwa tysiące osób. Przez lata ich liczebność ulegała ciągłym zmianom, więc łączna liczba Węgrów na służbie wojskowej była jeszcze większa. Wielkość tej grupy najlepiej obrazuje skalę zaangażowania rodaków Batorego w polskie sprawy
Koncepcja wolności słowa i jej ograniczeń w perspektywie filozofii Józefa Tischnera
Full text linkThis article attempts to conceptualise freedom of speech in the light of the philosophy of Rev. Prof. Józef Tischner, with particular emphasis on its ethical and dialogical foundations. The author points out that freedom of speech cannot be understood solely as freedom of expression, but as a responsible form of communication focused on the good of others. Against the backdrop of contemporary dilemmas related to hate speech, disinformation and social polarisation, Tischner’s concept of the ethics of dialogue becomes a proposal to build a space for communication based on truth and conscience. The article uses a hermeneutic method, interpreting Tischner’s texts in the context of the philosophy of personalism, phenomenology and contemporary media challenges.Artykuł podejmuje próbę konceptualizacji wolności słowa w świetle filozofii ks. prof. Józefa Tischnera ze szczególnym uwzględnieniem jej etycznych i dialogicznych fundamentów. Autor wskazuje, że wolność słowa nie może być rozumiana wyłącznie jako swoboda wypowiedzi, lecz jako odpowiedzialna forma komunikacji ukierunkowana na dobro drugiego człowieka. Na tle współczesnych dylematów związanych z mową nienawiści, dezinformacją i polaryzacją społeczną Tischnerowska koncepcja etyki dialogu staje się propozycją zbudowania przestrzeni komunikacyjnej opartej na prawdzie i sumieniu. W artykule zastosowano metodę hermeneutyczną, interpretując teksty Tischnera w kontekście filozofii personalizmu, fenomenologii oraz współczesnych wyzwań medioznawczych
Dzieje powstania sztandaru cechu piekarzy krakowskich
Full text linkThis article investigates the circumstances surrounding the establishment of the banner of the Krakow Bakers’ Guild, completed in 1912, on the basis of two principal sources: Gazeta Piekarska (The Bakers’ Gazette) and the guild’s record book. A comparative reading of the press coverage and the internal guild documentation reveals notable discrepancies between the public, official narrative and the actual process recorded in the minutes. While the newspaper presented the foundation of the banner as a unanimous and enthusiastically supported initiative, the guild protocols point to organizational difficulties, limited participation of master bakers, financial constraints, and the eventual need to obtain a loan. The study also examines the iconographic programme of the banner, designed and executed by Emilia Pydynkowska, including depictions of Our Lady of Częstochowa, St Stanislaus, and various national and guild symbols. The findings highlight the banner’s foundation process as an important source for understanding the functioning of Krakow’s craft organisations in the early twentieth century.Artykuł analizuje okoliczności powstania sztandaru krakowskiego cechu piekarzy, ukończonego w 1912 r., wykorzystując dwa zasadnicze źródła: „Gazetę Piekarską” oraz księgę cechową. Konfrontacja relacji prasowych z dokumentacją wewnętrzną pozwala uchwycić różnice między oficjalnym przekazem a rzeczywistym przebiegiem prac. Podczas gdy gazeta przedstawiała fundację sztandaru jako przedsięwzięcie jednomyślne i entuzjastyczne, protokoły cechowe ujawniają problemy organizacyjne, niską frekwencję mistrzów, trudności finansowe oraz konieczność pozyskania pożyczki. W artykule omówiono także ikonografię sztandaru zaprojektowanego i wykonanego przez Emilię Pydynkowską, w tym wizerunki Matki Boskiej Częstochowskiej, św. Stanisława oraz symbole narodowe i cechowe. Analiza ukazuje, że proces fundacji sztandaru stanowi ważne świadectwo funkcjonowania krakowskiego rzemiosła na początku XX w
Parental involvement in school education as a factor determining a child’s academic success
Full text linkResearch objectives (aims) and problem(s): The aim of this article is to describe parents’ participation in their children’s educational processes and the optimal conditions for its implementation. The research problem was defined as follows: What are the basic conditions and principles of parental participation in educational processes that give students a chance to achieve academic success?
Research methods: A literature review on the subject was conducted.
Process of argumentation: The issue of parental involvement in school life, as well as the analysis of their role and the quality of school–parent relations, is still relevant. The family and the school have been, are, and will continue to be the primary educational environments. Their activities must be integrated because their influences overlap. High-quality cooperation between parents and schools supports students’ educational success and well-being. The conditions and principles of parental participation in their child’s education, based on educational partnership and its benefits, have been identified.
Research findings and their impact on the development of educational sciences: The findings show that parents and schools must cooperate on the basis of educational partnership due to formal and legal requirements and the child’s well-being. On the one hand, parental involvement in education is an individual right; on the other hand, it is a social necessity that increases a child’s chances of success at school. Furthermore, given contemporary social developments, schools and families cannot fully perform their functions without close cooperation.
Conclusions and/or recommendations: The task of modern education is to prepare children for life in a rapidly changing world. This responsibility lies primarily with schools and families; thus, it is important for these two fundamental environments to work together consistently. This cooperation is a duty and a necessity, as well as an opportunity to support children’s educational success. However, certain rules and conditions must be observed in this collaboration. Therefore, it is necessary to educate students, school personnel (beginning at the university level), school leadership, and parents about the value of cooperation and the ability to build partnership-oriented relationships
From problem to mystery. How to approach family as a partner in education?
Full text linkResearch objectives (aims) and problem(s): In current studies on the educational triangle of school, family, and local community, the distinct character of the family is generally assumed rather than explicitly articulated or critically examined. This study aims to fill this gap as a contribution to dealing with the difficulties of cooperation within the educational triangle.
Research methods: This study employs a critical cultural-philosophical analysis of contemporary tendencies in how families are approached in Western societies. This analysis clarifies the main trends in recent studies in pedagogy and educational sciences on educational partnerships between school and family. An investigation of personalist philosophical understandings of family is used to develop an alternative to current dominant views.
Process of argumentation: First, the research problem is defined by analyzing how recent pedagogical studies on the educational triangle approach family. Second, the problem is placed in a broader perspective of current social tendencies in viewing the family: either with suspicion or appreciation. Third, the reasons for this dual evaluation are discussed and shown to lead to an impasse: the family is expected to be both opened up and protected and is often instrumentalized, while its specific character remains assumed rather than clarified. Fourth, an alternative approach is explored through the personalist philosophical perspectives on family offered by Gabriel Marcel and Jean Lacroix. They distinguish between approaching the family as “problem” and as “mystery.” The conclusion indicates the value of the mystery approach for addressing the risks inherent in the current impasse regarding how to deal with family, including as a partner of schools.
Research findings and their impact on the development of educational sciences: The impact of the findings on educational sciences is presented in relation to four acute risks arising from the impasse, which are also relevant in school–family relations:
The risk of overlooking the family’s distinct character.
The risk of asking too much of the family.
The risk of judging the family.
The risk of overly negative, one-sided evaluations of the family’s strong influence.
Conclusions and/or recommendations: The findings lead to the following recommendations:
In schools’ interactions with families, the unnamable distinctiveness of the family must be respected.
To prevent the erosion of the family through excessive external demands, families must be granted adequate non-instrumental space to develop and sustain their own specific identity
This distinctiveness should be protected through restraint in judging whether a family is “good.”
This also requires restraint in intervening in families from the outside
Ubiór jako element wiedzy socjokulturowej w podręcznikach do nauki języków obcych
Full text linkThis study investigates the representation of clothing in textbooks on Polish and Swedish as foreign languages. Clothing, as a social convention, is one of the aspects of sociocultural knowledge that is crucial for using the language appropriately when interacting with native speakers. The clothing depicted in the illustrations in A1 and A2 level textbooks, designed for students with no prior knowledge of the language, is analyzed. The analysis encompassed clothing worn in professional, public, and private spheres. Many similarities are observed between the clothing of Polish and Swedish inhabitants, suggesting that these countries share a similar dress culture. Both countries exhibit comparable dress conventions, especially in the workplace and public sphere, although women in office settings tend to dress less formally than men. The textbooks indicate that Poland is characterized by a considerable freedom in public dress, while maintaining a high level of formality in private settings. Conversely, Sweden is more formal in public but exhibits greater freedom in private settings. Additionally, in Poland, women tend to wear more traditional women’s clothing along with a variety of accessories, whereas in Sweden, men are more inclined to wear accessories than in Poland.W niniejszym opracowaniu zbadano ubiór pojawiający się na ilustracjach w podręcznikach do nauki języka polskiego i języka szwedzkiego jako języków obcych. Ubranie jako konwencja społeczna stanowi jeden z elementów wiedzy socjokulturowej, której nabycie jest konieczne do odpowiedniego użycia języka w kontaktach z rodzimymi użytkownikami języka. Przeanalizowano odzież przedstawioną na ilustracjach w podręcznikach na poziomie A1 i A2, przeznaczonych dla uczniów bez wcześniejszej znajomości danego języka. Analiza objęła ubiór noszony w sferze zawodowej, publicznej i prywatnej. Zauważono wiele podobieństw między odzieżą mieszkańców Polski i Szwecji, co może oznaczać, że kraje te można uznać za kraje o podobnej kulturze ubioru. W obu krajach występują podobne konwencje ubierania się w miejscu pracy i w sferze publicznej, choć kobiety wykonujące prace biurowe noszą odzież mniej oficjalną niż mężczyźni. Według przekazu w podręcznikach Polskę charakteryzuje znaczna swoboda ubioru w strefie publicznej, lecz duży stopień oficjalności w sferze prywatnej. Szwecję natomiast – większa oficjalność w sferze publicznej, a duża swoboda w sferze prywatnej. Poza tym w Polsce kobiety noszą częściej odzież typowo damską oraz wiele dodatków, natomiast w Szwecji mężczyźni często używają dodatków do odzieży, co z kolei rzadko pojawia się u mężczyzn w Polsce
Kreatywna wyobraźnia dla edukacji i demokracji: Dialog Rabindranatha Tagore’a i Marthy Nussbaum
Full text linkThis article reflects on the role of creative imagination in education for democracy in the 21st century. The concept, central to Rabindranath Tagore’s educational philosophy, is revisited through the lens of Martha C. Nussbaum’s critique of contemporary education. Rabindranath Tagore (1861–1941) a Bengali writer, poet, essayist, and activist, developed the concept in the early twentieth century. In the 21st century, Martha C. Nussbaum (1947–), an American philosopher and activist, diagnoses a “silent crisis” in education, rooted in the prioritization of technical skills at the expense of humanistic values. The American trend to promote specialized technical education has become global and has also influenced Poland. Nussbaum sees Tagore’s vision as a compelling model for cultivating democratic and cosmopolitan citizenship. Tagore’s notion of creative imagination is discussed in a wider context of his theory and practice of education, in relation to the concept of the “citizen of the world,” and juxtaposes it with Nussbaum’s reflection on the role of education for democracy. The article explores their shared emphasis on empathy, critical thinking and holistic development, drawing on descriptive, hermeneutical, and comparative methods within a wide context of cultural and civilisational encounters. Both thinkers stress the need for education to foster critical thinking, empathy, and a holistic understanding of human relationships and the world, and Tagore further emphasizes spiritual freedom, man’s relation to the Infinite, and a connection with nature.Artykuł poświęcono refleksji nad wyobraźnią twórczą i jej rolą w edukacji na rzecz demokracji w XXI w. Ta koncepcja, zasadnicza dla filozofii edukacji Rabindranatha Tagore’a, jest analizowana w kontekście krytyki współczesnej amerykańskiej edukacji, której dokonała Martha C. Nussbaum. Rabindranath Tagore (1861–1941), bengalski pisarz, poeta, eseista i aktywista, opracował ją na początku XX w. W XXI w. Martha C. Nussbaum (1947–), amerykańska filozofka i aktywistka, pisała o „cichym kryzysie” w edukacji, który zrodził się w efekcie przedkładania umiejętności technicznych nad wartości humanistyczne. Amerykański trend promowania specjalistycznego wykształcenia technicznego stał się trendem światowym i rozprzestrzenił się również na Polskę. Nussbaum postrzega edukacyjną ideę twórczej wyobraźni Tagore’a jako pomocną w kształtowaniu kosmopolitycznego i demokratycznego obywatela. Pojęcie wyobraźni twórczej Tagore’a zostało omówione w szerszym kontekście jego teorii i praktyki wychowania oraz w odniesieniu do koncepcji „obywatela świata” i ogólniej, w relacji do refleksji Nussbaum nad rolą edukacji dla demokracji. Badania przeprowadzone w artykule są wynikiem systematycznych rozważań, w których zastosowano metody związane z analizami opisowymi, hermeneutycznymi i porównawczymi w szerokim kontekście spotkań kulturowych i cywilizacyjnych. Nussbaum i Tagore opowiadają się za edukacją humanistyczną i artystyczną, aby stworzyć empatycznych, wrażliwych obywateli świata. Podkreślają potrzebę edukacji, która sprzyja krytycznemu myśleniu, empatii i holistycznemu zrozumieniu tak relacji międzyludzkich, jak i świata, przy czym Tagore dodatkowo kładzie nacisk na duchową wolność, związek człowieka z Nieskończonym i naturą
Editorial
Full text linkWe invite you to the latest issue of Perspectives on Culture, thematically significant to us as it is devoted to the centuries-long ties between the Society of Jesus and the history of culture. The individual articles offer scholarly reflections on Jesuit sources and traces that have shaped both the material and immaterial cultural heritage. This heritage encompasses the significance of selected figures, events, places, works, and objects through which bonds were formed and traditions of Jesuit provenance were built. Viewed both historically and in the present day, this heritage carries universal and continually relevant values that enrich and complement our knowledge of the past, shape cultural identity, and – above all – enable an ongoing discourse on the cultural role of the Society of Jesus
