Akademia Ignatianum w Krakowie: Czasopisma
Not a member yet
2764 research outputs found
Sort by
Mediolingwistyka czy medioznawstwo lingwistyczne? Powiązania i możliwości wspólnych badań
Get PDFThe aim of the article is to define contemporary links between linguistics, especially applied linguistics and media science. The authors’ task is to indicate the areas of interpenetration of both disciplines and their sub-disciplines, showing the possibilities of cooperation between linguists and media experts, including cooperation of an interdisciplinary nature. The article refers to such aspects of scientific activity as the subject of scientific research of cognitive work (subject and investigator, the conceptual aspect, the methodological aspect and the teleological aspect).Celem artykułu jest określenie współczesnych związków lingwistyki, w tym zwłaszcza lingwistyki stosowanej, z medioznawstwem. Autorzy wskazali obszary przenikania się obydwu dyscyplin oraz ich subdyscyplin, ukazując możliwości współpracy lingwistów i medioznawców, w tym współpracy o naturze interdyscyplinarnej. W artykule odniesiono się do takich aspektów działalności naukowej, jak: przedmiot i podmiot badań poznawczej pracy naukowej, aspekt koncepcyjny, aspekt metodologiczny oraz aspekt teleologiczny)
Kilka uwag wokół opozycji: albo pop, albo art
Get PDFNowadays, attempts to systematize art on the basis of its value are being somewhat replaced by descriptive theories that shy away from its evaluations. Moreover, postmodern reflection, changing its attitude to low art, has effectively blurred the differences in the hierarchization of the content of art. A strengthening of the programmatic theses advocated in the avant-garde aimed at invalidating the previous criteria of attitudes assessing the value of art came with the so-called philosophy of postmodernism. The assumptions of postmodernism show a vision of contemporary art that has reached the end of its creative possibilities. In other words, there is no contemporary possibility of saying something new in art, which will not be just a quotation, repetition or recapitulation of what has already been done in art. This kind of hypothesis assumes that human imagination is a set of finite possibilities, and in the process of cultural development we have reached a point where all possible combinations have already been used. In this situation, we can either adopt an attitude of discouragement, or we can reach back to past times and select individual elements by putting them together in an eclectic combination so that they bear the mark of novelty. But, in order to set up this eclecticism, which is supposed to fulfill the semblance of novelty, it is necessary to start from doubt in the category of rational reason, or lack of faith in the natural order of the world. Only then will ubiquitous irony remain the main operative on the ground of culture. And in this spirit, according to the assumptions of postmodernism, one should read the so-called great historical narratives, that is, philosophical systems, religions, social projects and art theory. The narratives developed in history should be treated like great literary tales, which, perhaps, have an interesting plot, but are not true, and do not go beyond casual commentary. The catalog of frequently posited hypotheses selected and discussed in the article indicates their vague and often flawed construction. But this does not imply the impossibility of posing questions about value judgments on the grounds of aesthetics. It should be remembered that certain issues remain constant in evaluation of art. The criterion for evaluating a work of art on the basis of empirical qualities remains in place, thus, what we call workshop issues can pass as the first premise for recognizing, or not, of a work of art as valuable. Similarly, on the basis of a certain visual fiction, values are realized that are not available in the real world, thus, they do not act as a pure repetition of experience from the real world, so they can exist in the world of art. Thus, the value of art can be measured by the extent to which it introduces something that the cognitive subject has not experienced before.Współcześnie próby systematyzowania sztuki na podstawie jej wartości zastępują raczej teorie opisowe, które stronią od jej ocen. Co więcej, refleksja postmodernistyczna, zmieniając swój stosunek do sztuki niskiej, skutecznie zatarła różnice w hierarchizacji walentnych treści sztuki. Wzmocnienie głoszonych w awangardzie programowych tez zmierzających do unieważnienia dotychczasowych kryteriów postaw oceniających wartość sztuki przyszło wraz z tzw. filozofią postmodernizmu. Założenia postmodernizmu ukazują wizję sztuki współczesnej, która osiągnęła kres swoich możliwości twórczych, innymi słowy nie ma współczesnej możliwości powiedzenia w sztuce czegoś nowego, co nie będzie tylko cytatem, powtórzeniem, rekapitulacją tego, co już w sztuce było. Tego rodzaju hipoteza zakłada, że wyobraźnia ludzka jest zbiorem skończonych możliwości, a w procesie rozwoju kultury doszliśmy w czasach współczesnych do punktu, w którym wszystkie możliwe kombinacje zostały już wykorzystane. W tej sytuacji możemy albo przyjąć postawę zniechęcenia, albo sięgnąć do czasów minionych i wyselekcjonować poszczególne elementy, zestawiając je w eklektycznej kombinacji tak, aby nosiły znamiona nowości. Ale, aby przeprowadzić ten eklektyzm, który ma spełniać pozory nowości, trzeba wyjść od zwątpienia w kategorię racjonalnego rozumu, czyli braku wiary w naturalny porządek świata. Tylko wtedy głównym operatywem na gruncie kultury pozostanie wszechobecna ironia. I w tym duchu, zgodnie z założeniami postmodernizmu, należy czytać tzw. wielkie narracje historyczne, czyli systemy filozoficzne, religie, projekty społeczne czy też teorię sztuki. Obecne w historii narracje należy traktować jak wielkie literackie opowieści, które, być może, mają ciekawą fabułę, ale nie są prawdziwe i nie wychodzą poza zdawkowy komentarz. Katalog często stawianych hipotez wybranych i omówionych w artykule wskazuje na ich niejasną i często wadliwą konstrukcję. Nie oznacza to jednak niemożności stawiania pytań o wartościowanie na gruncie estetyki. Należy pamiętać, że pewne kwestie pozostają niezmienne w ocenie sztuki. Kryterium oceny dzieła sztuki uzyskane na podstawie cech empirycznych pozostaje niezmienne, a zatem to, co nazywamy kwestiami warsztatowymi, może przejść jako pierwsza przesłanka uznania, bądź nie, dzieła sztuki za wartościowe. Podobnie na bazie pewnej fikcji wizualnej urzeczywistniane są wartości, które nie są dostępne w świecie realnym, tym samym nie pełnią funkcji czystej repetycji doświadczenia ze świata realnego, więc mogą zaistnieć w świecie sztuki. Tym samym wartość sztuki może być mierzona skalą wprowadzenia do doświadczenia podmiotu poznającego czegoś, czego dotąd podmiot nie doświadczył
Rozdwojenie sejmiku wiszeńskiego w 1597 r.
Get PDFThe purpose of the article is an in-depth analysis of the causes and consequences of the 1597 split of the Sejmik of Vyshnia, with a focus on the political and social relations covering the territory of the former Ruthenian province and the main political actors of the events: Stanisław Stadnicki of Łańcut, Stanisław Żółkiewski and Jan Zamoyski. Despite the relatively abundant source material in the form of letters, protests and parliamentary journals, Jan Rzonca’s only serious attempt to study the subject fell far short, narrowing the topic of the breakdown of the sejmik to the area of its influence on the deliberations of the subsequent Sejm and the general condition of the state. The critical analysis of the surviving sources carried out in this article has made it possible to reconstruct the deliberations of the Vyshnia Sejmik to a large extent, to determine the exact causes of its breakup, and to link the events that took place at it with the political breakthrough that took place in the Ruthenia province at the end of 1597, in the form of a local alliance between Jan Zamoyski and Stanisław Stadnicki of Łańcut. Exploring the background of the above agreement and the reasons for its failure, on the other hand, allowed us to better understand Stadnicki’s motivations in the first years of the 17th century, during his private war with Zamoyski’s supporters: Jan Szczęsny Herburt and Jan Tomasz Drohojowski. In addition, the article attempts to unravel the problem of the participation of mercenary soldiers in the sejmik and to examine their actual influence on the deliberations. The theory, indiscriminately accepted until now, personally blaming Hetman Stanisław Żółkiewski for the breakdown of the sejmik seems exaggerated, to say the least, completely ignoring the self-policing attitude of the mercenaries serving in the army and their rights as nobility to participate in the public life of the Republic.Celem artykułu jest pogłębiona analiza przyczyn i konsekwencji rozdwojenia sejmiku wiszeńskiego w 1597 r. z naciskiem na relacje polityczno-społeczne obejmujące teren dawnego województwa ruskiego oraz głównych politycznych aktorów zdarzeń: Stanisława Stadnickiego z Łańcuta, Stanisława Żółkiewskiego i Jana Zamoyskiego. Pomimo stosunkowo obfitego materiału źródłowego w postaci listów, protestacji i sejmowych diariuszy jedyna poważna próba zbadania tego tematu podjęta przez Jana Rzońcę okazała się dalece niewystarczająca, zawężając temat rozbicia sejmiku jedynie do obszaru wpływu na późniejsze obrady sejmu oraz ogólną kondycję państwa. Przeprowadzona w artykule krytyczna analiza zachowanych źródeł pozwoliła w dużym stopniu zrekonstruować obrady tytułowego sejmiku, ustalić dokładne przyczyny jego rozbicia oraz powiązać zaszłe na nim zdarzenia z politycznym przesileniem, do którego doszło w województwie ruskim pod koniec roku 1597 w postaci lokalnego sojuszu Jana Zamoyskiego ze Stanisławem Stadnickim z Łańcuta. Poznanie kulis zawarcia powyższego porozumienia oraz powodów jego fiaska pozwoliło natomiast lepiej zrozumieć mechanizmy funkcjonowania stronnictwa kanclerskiego pod koniec XVI w. i stanu, w jakim się wówczas znalazło. W artykule podjęta została ponadto próba rozwikłania problemu uczestnictwa w sejmiku żołnierzy kwarcianych/prywatnych oraz zbadania ich rzeczywistego wpływu na obrady sejmiku w Wiszni. Bezrefleksyjnie przyjmowana do tej pory teoria personalnie obarczająca winą za rozbicie sejmiku hetmana polnego Stanisława Żółkiewskiego wydaje się co najmniej przesadzona, zupełnie pomijając własnowolność służących w wojsku żołnierzy oraz przysługujące im jako szlachcie prawa do uczestnictwa w życiu publicznym Rzeczypospolitej
Służą, czuwają, krytykują, czyli o dworkach Świętej Elżbiety Turyńskiej
Get PDFIn the article, the author discusses the daily functioning of Saint Elizabeth of Turin’s servants. The article’s conclusions are based on Libellus de dictis quatuor ancillarum Sr. Elisabeth confectus – a testimony of the queen’s companions, which was written for the needs of her canonization process. Although hagiographic patterns which are present in Libellus, one can find interesting information about the daily functioning of a landgrafine. The analysis of her lifetime shows that the choices of that holy ruler had a huge impact on her household. It had to adapt to Elizabeth’s way of life, which was filled with strict customs, rules and sacrifices. What is more, it was obliged to participate in her strife towards an ideal Christian life. For example, it accompanied its landgrafine during the caring for lepers and imitated her in the ascetic practice of fasting. On the one hand, the source informs that the servants were doing it of their own will, on the other, it depicts their reluctance towards the acts of mercy. Based on the assumption that the emotions and experiences of the testifying persons percolate through the established pattern of hagiographic works.W artykule autorka podejmuje zagadnienia związane z codziennym funkcjonowaniem służących Świętej Elżbiety Turyńskiej (1207–1231). Źródłem, na którym opierają się zawarte w pracy wnioski, jest Libellus de dictis quatuor ancillarum s. Elisabeth confectus, czyli zeznanie towarzyszek władczyni, spisane na potrzeby jej procesu kanonizacyjnego. Mimo że Libellus nie jest wolny od hagiograficznych schematów, to jednak pod ich warstwą dostrzec można interesujące informacje na temat codziennego funkcjonowania landgrafiny. Analiza żywota wskazuje, że wybory świętej władczyni miały ogromny wpływ na jej służące. Przepełniony surowymi zwyczajami, zasadami i wyrzeczeniami sposób życia Elżbiety wymagał od nich dostosowania się do wyborów swojej pobożnej pani oraz, jak wskazuje przekaz źródłowy, współuczestniczenia w obranym przez nią dążeniu do idealnego chrześcijańskiego życia. Towarzyszyły swojej pani m.in. w czasie opieki nad trędowatymi, a także naśladowały ją w ascetycznej praktyce manipulacji jedzeniem. Przekaz źródłowy z jednej strony informuje, że służące czyniły to z własnej woli, z drugiej relacjonuje ich niechęć wobec wypełnianych dzieł miłosierdzia. Opierając się na założeniu, że emocje i doświadczenia zeznających przenikają przez warstwę ustalonego wzorca dzieł hagiograficznych, można zyskać wyobrażenie, że życie w otoczeniu świętej wcale nie należało do najłatwiejszych
Dworzanie konni królowej Bony Sforzy wobec curiensorum króla Zygmunta I Starego (1518–1525)
Get PDFThe article presents the composition of Bona Sforza’s mounted courtiers, comparing them with the military escort of her royal husband. Based on the signature registers of courtiers and royal accounts, a group of twenty people was identified, who can be associated with the queen’s entourage, analyzing their period of service, the character and size of the fellowships (poczet) which they commanded and their possible changes during their presence in the monarch’s retinue. The most important duties undertaken by this group are also briefly described, especially in the context of the participation of the royal court in the military campaigns against the Tatars and Turks (1519 and 1524) on top of in the Prussian war (1520–1521). Moreover, entries were made about the composition of the queen’s curiensorum during the period of peace. The presented sketch is also a contribution to the preparation of a complete list of the mounted courtiers of the Italian princess on the Polish throne and a thorough analysis of her entourage in Poland in the years 1518–1556, including her role in the process of shaping the modern royal court of the Republic of Poland.Artykuł przedstawia skład osobowy grupy dworzan konnych Bony Sforzy zestawionych z wojskowym otoczeniem jej królewskiego męża. Na podstawie rejestrów popisowych dworzan i rachunków królewskich zidentyfikowano grupę dwudziestu osób, które można powiązać z otoczeniem królowej, poddając analizie okres ich służby, charakter i wielkość pocztu, z jakim ją podejmowali, oraz ewentualne ich zmiany w trakcie obecności w otoczeniu monarchini. Pokrótce opisano również najważniejsze obowiązki podejmowane przez tę grupę, zwłaszcza w kontekście udziału dworu królewskiego w kampaniach wojennych przeciwko Tatarom i Turkom (1519 i 1524) oraz w wojnie pruskiej (1520–1521). Dokonano także zestawienia wpisów na temat składu curiensorum królowej w okresie pokoju. Przedstawiony szkic stanowi również przyczynek do przygotowania kompletnego zestawienia dworzan konnych włoskiej księżniczki na polskim tronie oraz gruntownej analizy jej świty w Polsce w latach 1518–1556, z uwzględnieniem roli królowej w procesie kształtowania nowożytnego dworu monarszego Rzeczypospolitej
Od Redakcji
Get PDFNumer bieżący jest obszerniejszy od typowych zeszytów „Perspektyw Kultury”. Jest to przede wszystkim związane z działem tematycznym „Studia o kulturze cerkiewnej w granicach dawnej Rzeczypospolitej” pod gościnną redakcją pracowników Zakładu Studiów Polsko-Ukraińskich na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego: dr hab. Alicji Zofii Nowak, prof. UJ oraz dr hab. Agnieszki Gronek, prof. UJ. Ten dział zostanie przedstawiony we wstępie przygotowanym przez wspomniane Panie Profesor i jest kontynuacją wcześniej podejmowanych przez nie projektów o podobnej tematyce (wydania monograficzne z 2016 i 2019 r.). Dodam jedynie, że znajduje się w nim 19 artykułów napisanych przez autorów z Polski, Ukrainy, Białorusi, Niemiec, Francji oraz Włoch. Dział ten dopełniają również dwa odrębne teksty. Pierwszy z nich jest krótkim komunikatem autorstwa arcybiskupa Ihora Isichenki (Charkowski Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Karazina; Uniwersytet Narodowy Akademia Kijowsko-Mohylańska) przedstawiający Charków, a właściwie jego świątynie, w pierwszych tygodniach rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Drugi tekst to recenzja książki Oleha Bolyuka zatytułowanej Wooden sacred artefacts (as based on Ukraine’s western regions) sporządzona przez wspomnianą już Agnieszkę Gronek (Uniwersytet Jagielloński)
From the Editors
Get PDFThe current issue is larger than the typical issues of Perspectives on Culture. This is primarily related to the theme section, Studies on Eastern Churches Culture within the Borders of the Former Polish-Lithuanian Commonwealth, under the guest editorship of staff members of the Department of Polish-Ukrainian Studies at the Faculty of International and Political Studies of the Jagiellonian University: Associate Prof. Alicja Zofia Nowak, PhD, Professor of the Jagiellonian University, and Associate Prof. Agnieszka Gronek, PhD, Professor of the Jagiellonian University. This section is presented in the Editorial written by the two Professors, and is a continuation of their previous projects on similar topics (2016 and 2019 monograph editions). I would only add that it contains 19 articles written by authors from Poland, Ukraine, Belarus, Germany, France and Italy. The section is also complemented by two articles. The first is a short communiqué by Archbishop Ihor Isichenko (V.N. Karazin Kharkiv National University, National University of Kyiv-Mohyla Academy) presenting Kharkiv, and more precisely, Kharkiv churches in the first weeks of the Russian invasion of Ukraine. The other one is a review of Oleh Bolyuk’s book Wooden sacred artifacts (as based on Ukraine’s western regions) by Agnieszka Gronek (Jagiellonian University)
„Ogród zamknięty, źródło zapieczętowane”: Pieśń nad Pieśniami i jej znaczenie eklezjastyczne w siedemnastowiecznej Ukrainie
Get PDFThis article addresses an aspect of the seventeenth-century milieu that has not received the scholarly attention it deserves: how Ukrainian Orthodox literati received, adapted, and transformed the Song of Songs and its bridal imagery. At the crossroads between the Catholic West and the Byzantine East, seventeenth-century Ukraine is a fascinating case study of the shifts of meaning and intended audience of the particular biblical book and its exegetical tradition. In particular, I examine how some of the most influential early modern Ukrainian writers (Lazar Baranovych, Ioanikii Galiatovs’kyi, Stefan Iavors’kyi, and Dymytrii Tuptalo) used the Song as a template for meditating on the nature of the Church as they envisioned it – as an instrument for thinking about a “collective” institution. I argue that these authors brought their involvement with ecclesiastical politics and pastoral responsibility to the exegesis of this book, using the Song, often in combination with imagery from the Apocalypse, to articulate and define the boundaries of the Kyiv Church during a time of crisis.Artykuł dotyczy XVII-wiecznych adaptacji i przekształceń Pieśni nad Pieśniami i obecności w ówczesnej ukraińskiej literaturze obrazu zaślubin, któremu dotąd nie poświęcono należytej naukowej uwagi. Na skrzyżowaniu dróg między katolickim Zachodem a bizantyńskim Wschodem XVII-wieczna Ukraina jest fascynującym studium przypadku w odniesieniu do zmian znaczeń, tradycji egzegetycznej oraz odbiorców konkretnej biblijnej księgi. Szczególna uwaga została poświęcona badaniom sposobu, w jaki najsłynniejsi ówcześni pisarze ukraińscy (Łazarz Baranowycz, Joannicjusz Galatowski, Stefan Jaworski i Dmytro Tuptało) wykorzystali Pieśń jako szablon w refleksji nad naturą Kościoła. Twierdzę, że wymienieni autorzy wnieśli swoje duszpasterskie i polityczne zaangażowanie do egzegezy tej księgi, odwołując się do Pieśni nad Pieśniami; często w połączeniu z obrazami z Apokalipsy wytyczali i definiowali granice Kościoła kijowskiego w czasach religijnego i politycznego kryzysu
Bóg – człowiek – (nie)szczęście w ujęciu Stefana Jaworskiego
Get PDFAt the center of Iavors’kyi’s interest is man in his relation to God, the world, nature and fate. The starting point is the Aristotelian concept of man imagined under the form of microcosm and macrocosm perceived as a thinking and exalted being, created in the image and likeness of God, which, however, has a defective, transient and sinful nature. Because of his flawed nature, man does not decide his own fate, so on earth, he cannot experience happiness. Happiness, based on the notion of infinity, immortality, irreversibility and inner peace (passionlessness), is only available in heaven, according to the author. In response to this paradox, the preacher combines the theology of happiness with the theology of salvation, and develops a theory of good and “active” life, according to which man will be able to overcome obstacles, gain influence over his own destiny and achieve partial happiness in mortality and full happiness in heaven.W centrum zainteresowania Jaworskiego stoi człowiek w swojej relacji do Boga, świata, natury, losu. Punktem wyjścia jest arystoteliańska koncepcja człowieka wyobrażonego pod formą mikroi makrokosmosu postrzeganego jako istota myśląca i wywyższona, stworzona na obraz i podobieństwo Boga, która jednak posiada zdefektowaną, przemijającą i grzeszną naturę. Z powodu ułomnej natury człowiek nie decyduje o własnym losie, więc na ziemi nie może zaznać szczęścia. Szczęście, oparte na pojęciu nieskończoności, nieśmiertelności, nieodwracalności i spokoju wewnętrznego (beznamiętności), dostępne jest według autora tylko w niebie. W odpowiedzi na ten paradoks kaznodzieja łączy teologię szczęścia z teologią zbawienia, opracowuje teorię dobrego i „czynnego” (aktywnego) życia, zgodnie z którą człowiek będzie zdolny pokonywać przeszkody, zdobywać wpływ na własny los i osiągać częściowe szczęście w życiu doczesnym oraz pełne szczęście w niebie
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego w Warszawie i Zmartwychwstania w Sankt Petersburgu: Nieznane analogie ikonograficzne
Get PDFThe Alexander Nevsky orthodox cathedral in Warsaw was built in 1912 and demolished for political reasons in 1923. Its interior was filled with mosaics and frescoes by the most eminent Petersburg artists, including Viktor Vasnetsov. On the basis of archival photographs, it was possible to read the painting program of this church and find iconographic and stylistic analogies in orthodox church of the Resurrection of the Lord in the St. Petersburg.Sobór Aleksandra Newskiego w Warszawie wzniesiono w 1912 r., a zburzono z powodów politycznych w 1923 r. Jego wnętrze wypełniały mozaiki i freski wykonane przez najlepszych petersburskich artystów, w tym Wiktora Wasniecowa. Na podstawie archiwalnych zdjęć udało się odczytać program malarski świątyni oraz odnaleźć ikonograficzne i stylistyczne analogie w petersburskiej cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego