Akademia Ignatianum w Krakowie: Czasopisma
Not a member yet
2764 research outputs found
Sort by
Rhetorical skills and inclusion in the context of contemporary social challenges
Full text linkResearch objectives (aims) and problem(s): The aim of this study is to present the potential threats posed by modern communication technologies. The communication environment surrounding an individual influences the structure of their neural network. Intensive immersion in content offered by today’s cyberspace tends to detach users of digital media from the limits of the body, physical space, and temporal constraints. Prolonged exposure to virtual worlds may result in the loss of the ability to attain awareness of one’s authentic “self.” The proliferation of non-verbal interactions risks undermining the ability to actively use language; as a result, the critical function of human consciousness may be weakened. In this context, what challenges does contemporary education face?
Research methods: The author draws on selected critical commentaries on education by renowned scholars in the humanities (Ortega y Gasset, Adorno, Liessmann, Wikforss) and, in a contemporary context, scrutinizes the impact of technological change on the development of rhetorical (speech) skills among university students. This analysis is conducted against the backdrop of constructivist reforms in education. The article was prepared as part of the research project VEGA 1/0142/24 Jazyková inkluzívnosť: medzi integratívnou a reštriktívnou komunikáciou [Linguistic Inclusiveness: Between Integrative and Restrictive Communication].
Process of argumentation: The article begins with an introduction that characterizes modern society as a “post-typographic culture” (Ong, 1982). It then identifies potential pitfalls associated with cyberspace and highlights the weakening of language skills resulting from the excessive passive consumption of virtual content. The decline in active language use poses a threat to the development of the individual’s critical consciousness.
Research findings and their impact on the development of educational sciences: For the full integration of individuals into society, that society must be composed of autonomous subjects. Therefore, within the educational process in today’s post-typographic culture, it is necessary to strengthen the development of active speech practices and the autonomous consciousness of learners.
Conclusions and recommendations: As a safeguard against the potential decline of linguistic abilities in future generations, this article proposes the inclusion of rhetoric at all levels of education. Historically, rhetoric emerged in the public sphere of ancient democratic societies; however, over the past century, it has often been reduced to an instrument of propaganda serving totalitarian power structures. In the contemporary context, rhetoric must be adapted to new communication needs and media channels. In this regard, the German school of rhetoric associated with Saarbrücken proposes the concept of so-called functional rhetoric (Geissner, 1974)
Od rokokowej modnisi do damy oświeconej: O wybranych poetyckich portretach księżnej Izabeli Czartoryskiej w poezji okolicznościowej końca XVIII wieku
Full text linkThe sketch addresses the issue of the presence of elements of Princess Izabela Czartoryska’s wardrobe (outfits, jewelry, props and everyday objects) in Enlightenment poems representing the trend of occasional poetry.The study aims to present the elements of an aristocrat’s attire, presented in an extremely rudimentary manner, which the poets point out on the one hand to reflect her undoubted charm, and on the other hand, to show, above all, how she matured into the role of a citizen and a role model of a woman at that time.Artykuł podejmuje zagadnienie obecności elementów garderoby księżnej Izabeli Czartoryskiej (stroju, biżuterii, rekwizytów i przedmiotów codziennego użytku) uchwyconych w oświeceniowych lirykach reprezentujących nurt poezji okolicznościowej. Badanie ma na celu zaprezentowanie, ujętych nad wyraz szczątkowo, elementów stroju arystokratki, które poeci z jednej strony sygnalizują, aby oddać jej niewątpliwy urok, z drugiej zaś, aby przede wszystkim pokazać, w jaki sposób dojrzewała ona do roli obywatelki i ówczesnej kobiety wzoru
Umysły uwięzione w zniewolonych ciałach: obraz kobiety w powieściach Hakana Gündaya
Full text linkHakan Günday’s novels depict multiple facets of Turkish reality, including the pervasive violence against women. In Turkey, gender-based violence remains one of the most widespread human rights violations, posing a serious threat to the lives of women and girls. Research indicates that such violence is rooted in a male-dominated social structure. Günday illustrates how the reduction of women to their biological functions leads to their objectification. The aim of the article is to analyze the construction of female characters in the prose of the Turkish author and to explore their strategies of coping with existence within an oppressive patriarchal society. Powieści tureckiego prozaika Hakana Gündaya ukazują wiele aspektów rzeczywistości Turcji. Jednym z nich jest przemoc wobec kobiet. W Turcji przemoc ze względu na płeć nadal pozostaje jednym z najbardziej powszechnych naruszeń praw człowieka, zagrażającym życiu kobiet i dziewcząt. Prowadzone w tym aspekcie badania potwierdzają, że przemoc względem kobiet ma swoje podłoże w strukturze społecznej zdominowanej przez mężczyzn. Günday wskazuje, jak biologiczne potraktowanie kobiety prowadzi do jej uprzedmiotowienia. Celem artykułu jest analiza kreacji postaci kobiecych w prozie tureckiego pisarza oraz próba przedstawienia ich form radzenia sobie z egzystencją w opresyjnej społeczności patriarchalnej
Rzeczowniki i przymiotniki kazachskie określające wiek
Full text linkThe aim of this article is to examine Kazakh words that denote age. These include nouns, adjectives, and words that can function as both. Adjectives denoting age are considered to be one of the primary semantic classes of adjectives. This study is limited to words which define or designate animate beings. Four stages of human life are distinguished: infancy, youth, adulthood, and old age. The article discusses semantic and pragmatic features of the words in question, while considering, where relevant, aspects of word-formation, etymology, and morphology. In a few instances, parallels to some other Turkic languages are drawn. The analysis is framed within Dixon’s model. In addition, the article identifies which adjectives of the analyzed semantic class are present on the Swadesh and Haspelmath-Tadmor lists of basic vocabulary.Celem niniejszego artykułu jest omówienie kazachskich słów oznaczających wiek. Niektóre są rzeczownikami, niektóre przymiotnikami, a niektóre są używane zarówno jako rzeczowniki, jak i przymiotniki. Przymiotniki oznaczające wiek są uważane za jedną z podstawowych klas semantycznych przymiotników. To opracowanie obejmuje tylko słowa, które określają lub oznaczają istoty ożywione. W artykule wyróżniono cztery grupy wiekowe w życiu człowieka: niemowlęctwo, młodość, dorosłość i starość. Artykuł skupia się na semantycznej i pragmatycznej charakterystyce omawianych słów. W razie potrzeby brane są jednak pod uwagę również aspekty słowotwórstwa, etymologii i morfologii. W kilku przypadkach podane jest podobieństwo do niektórych innych języków turkijskich. Podstawą teoretyczną opracowania jest model Dixona. Ponadto artykuł pokazuje, które przymiotniki tej klasy semantycznej zostały ujęte na listach podstawowych słów Swadesha i Haspelmatha-Tadmora
Antoni Reichenberg SJ: opiekun ubogich, malarz, kolega Jana Matejki
Full text linkThe article is devoted to Antoni Reichenberg, a Polish artist who, after joining the Jesuit order, dedicated many years of his life to social work for the poor in Tarnopol. His life journey took him from Gorlice, through Lviv, Budapest, Stara Wieś near Brzozów, to Tarnopol, shaped both by the events of the Revolutions of 1848 and by his studies at the Academy of Fine Arts in Munich, where he encountered, among others, Jan Matejko. The article revisits Reichenberg’s biography, with particular attention to his artistic activity. It discusses his creative output, outlines the characteristics of his painting technique, and explores his connections with the artistic milieu. The analysis also highlights the significance of his charitable work, which underpins his reputation as a caregiver of the poor and constitutes an important element of cultural heritage.Artykuł poświęcony jest Antoniemu Reichenbergowi – polskiemu artyście, który po wstąpieniu do zakonu jezuitów na wiele lat związał swoje życie z działalnością społeczną na rzecz ubogich w Tarnopolu. Jego droga życiowa prowadziła od Gorlic, przez Lwów, Budapeszt, Starą Wieś k. Brzozowa do Tarnopola, a na jej kształt wpływ miały zarówno wydarzenia Wiosny Ludów, jak i studia w akademii sztuk pięknych w Monachium, gdzie zetknął się m.in. z Janem Matejką. W artykule przypomniana zostaje biografia Reichenberga, ze szczególnym uwzględnieniem jego aktywności artystycznej. Omówiono jego dorobek twórczy, pokrótce zarysowano cechy warsztatu malarskiego oraz powiązania ze środowiskiem artystycznym. Analiza ukazuje także znaczenie jego działalności charytatywnej, która stała się podstawą określania go mianem opiekuna ubogich i stanowi istotny element kulturowego dziedzictwa
Wykorzystanie ministerialnych programów finansowania nauki na rzecz popularyzacji badań historycznych i politologicznych : na styku mediów i działalności naukowej. Przykład „Historia dzieje się!”
Full text linkUsing Ministerial Science-Funding Programs to Promote Historical and Political Science Research – At the Intersection of Media and Academic Activity. The Case of Historia dzieje się! The article presents the assumptions, implementation, and results of the project Historia dzieje się! funded by the Ministry of Education and Science under the “Science for Society” program. The aim of the project was to use modern media formats to popularize historical and political science research and to integrate such content into teaching practice at both secondary and higher education levels. The article applies a methodology characteristic of communication and media studies, based on the analysis of content, audience reception, and the functioning of digital communication. It discusses the context of contemporary forms of historical popularization in the Polish online space, the assumptions and motivations behind the project, the adopted formula of the public affairs program, and its didactic component, which included educational materials prepared for each episode. The article also analyses data on viewership, public reception, and the challenges related to promoting content on social media platforms. It highlights the media impact of the series, including cases where program content was used in further academic and popularization initiatives, and emphasizes the importance of ministerial funding in enabling the realization of a project with broad reach and lasting influence on its audience.Artykuł przedstawia założenia, realizację oraz rezultaty projektu „Historia dzieje się!”, finansowanego ze środków programu „Nauka dla Społeczeństwa” Ministerstwa Edukacji i Nauki. Celem projektu było wykorzystanie nowoczesnych formatów medialnych do popularyzacji badań historycznych i politologicznych oraz włączenie ich w praktykę dydaktyczną na poziomie szkół średnich i uczelni wyższych. W artykule zastosowano metodologię charakterystyczną dla dyscypliny nauki o komunikacji i mediach, opartą na analizie treści, odbioru oraz funkcjonowania przekazów cyfrowych. Omówiono kontekst współczesnych form popularyzacji historii w polskiej przestrzeni internetowej, założenia i motywacje powstania projektu, przyjętą formułę programu publicystycznego oraz jego komponent dydaktyczny, obejmujący materiały edukacyjne przygotowywane do każdego odcinka. Przeanalizowano również dane dotyczące oglądalności, odbioru społecznego i problemów związanych z promocją treści w mediach społecznościowych. Wskazano na wpływ medialny cyklu, w tym przypadki wykorzystania treści programu w dalszych inicjatywach naukowych i popularyzatorskich, oraz podkreślono znaczenie finansowania ministerialnego w umożliwieniu realizacji projektu o szerokim zasięgu i trwałym wpływie na odbiorców
The Ethics of Responsibility in the Context of the Use of Intelligent Machines and the Problem of the Technosystem
Full text linkThis article is devoted to the problem of responsibility as it arises in the context of the technosystem—where the latter is enhanced by the work of intelligent devices. In this case, the system in question refers to the relationship between man, functioning in the various roles of creator, trainer, owner and user of intelligent agents, and machines equipped with artificial intelligence. Suppose we assume that the aim of technological development is the well‑being of the human being living now and the human being of the future. In that case, attention must be focused on the value of responsibility. The system of technology is embedded in a cultural and social context. The author diagnoses the causes of the disap‑ pearance of responsibility (the adjacency of actions) in the context of using smart devices, and considers what should be done to counteract this. The background for the analyses undertaken is furnished by ecosystem theory, together with the related concept of instrumentalization as construed by Andrew Feinberg, and Hans Jonas’ ethical theory of responsibility—considered as they relate to the analysis of selected cases.This article is devoted to the problem of responsibility as it arises in the context of the technosystem—where the latter is enhanced by the work of intelligent devices. In this case, the system in question refers to the relationship between man, functioning in the various roles of creator, trainer, owner and user of intelligent agents, and machines equipped with artificial intelligence. Suppose we assume that the aim of technological development is the well‑being of the human being living now and the human being of the future. In that case, attention must be focused on the value of responsibility. The system of technology is embedded in a cultural and social context. The author diagnoses the causes of the disap‑ pearance of responsibility (the adjacency of actions) in the context of using smart devices, and considers what should be done to counteract this. The background for the analyses undertaken is furnished by ecosystem theory, together with the related concept of instrumentalization as construed by Andrew Feinberg, and Hans Jonas’ ethical theory of responsibility—considered as they relate to the analysis of selected cases
Nulla poena sine lege: Uwagi o humanitarnym karaniu w dawnej Polsce
Full text linkThe purpose of this study is to characterise and analyse the procedural guarantees expressed in the act passed on 17 May 1791 – Sejm Courts. This act is a so-called peri-constitutional act, completing the achievements of the Four-Year Sejm, also known as the Great Sejm, sitting in the years 1788–1792. The problem of subjective rights is presented against the background of contemporary procedural institutions, showing the continuity of law as a historical phenomenon. The Sejm Courts Act was enacted shortly after the promulgation of the Government Act – 17 May 1791 – and it reflects the postulates of the humanitarian school, creating an almost complete catalogue of subjective rights. This piece of legislation, however, represents a kind of exception on the ground of 18th-century Polish legislation. The reform of the criminal trial, focused on the procedural protection of the accused, was not reflected in the functioning of other courts of the then Republic. The catalogue of rules expressed in the law for the procedural protection of the subjudice are: nemo iudex in causa sua; guarantee of proper service of process; extension of the personal immunity guarantee principle (neminem captivabimus nisi iure victum); limitation of pre-trial detention with a definition of how deprivation of liberty should be carried out; right to a defence (including ex officio); possibility of excusing justified absence; the openness of the trial; the free evaluation of evidence; the implementation of the guarantee function of criminal law, by introducing the principle of nullum crimen sine lege; the resolution of doubts in favour of the accused (in dubio pro reo); and the determination of the date and form of the announcement of the judgment, which intertwined with the accused’s right to have his case heard within a reasonable time.Celem niniejszego opracowania jest charakterystyka i analiza gwarancji procesowych, wyrażonych w ustawie uchwalonej 17 maja 1791 r. – Sądy sejmowe. Akt ten jest tak zwaną ustawą okołokonstytucyjną, dopełniającą dorobek Sejmu Czteroletniego, zwanego również Wielkim, obradującego w latach 1788–1792. Problem praw podmiotowych ukazano na tle współczesnych instytucji procesowych, pokazując ciągłość prawa jako zjawiska historycznego. Ustawa Sądy sejmowe została uchwalona tuż po ogłoszeniu – 17 maja 1791 r. – i odzwierciedla ona postulaty szkoły humanitarnej, tworząc niemalże pełen katalog praw podmiotowych. Tenże akt prawny stanowi jednak swoisty wyjątek na gruncie XVIII-wiecznego ustawodawstwa polskiego. Reforma procesu karnego, ukierunkowana na procesową ochronę oskarżonego, nie znalazła odzwierciedlenia w funkcjonowaniu innych sądów ówczesnej Rzeczpospolitej. Wyrażony w ustawie katalog reguł służących ochronie procesowej podsądnego to: nemo iudex in causa sua; gwarancja właściwego doręczenia pozwu; rozszerzenie zakresu podmiotowego zasady gwarancji nietykalności osobistej (neminem captivabimus nisi iure victum); ograniczenie tymczasowego aresztowania wraz z określeniem, w jaki sposób pozbawienie wolności środek ten powinien być realizowany; prawo do obrony (w tym z urzędu); możliwość usprawiedliwienia uzasadnionej nieobecności; jawność rozprawy; swobodna ocena dowodów; realizacja gwarancyjnej funkcji prawa karnego, poprzez wprowadzenie zasady nullum crimen sine lege; rozstrzyganie wątpliwości na korzyść oskarżonego (in dubio pro reo) oraz określenie terminu i formy ogłoszenia wyroku, co spajało się z prawem obwinionego do rozpoznania jego sprawy w rozsądnym terminie
Královská koruna odměnou: První královské tituly v Čechách – Vratislav II., Vladislav II., Přemysl Otakar I
Full text linkThe author traces the chroniclers‘ accounts of the conferring or granting of royal rank to the Czech ruler from the first royal coronation (Vratislav II) until the final establishment of the Czech state as a kingdom under Přemysl Otakar I and the changing interpretation of these events in Czech medieval historiography. Contemporary reporters, the Prague dean Cosmas, the Prague canon Vincencius, the abbot of Milevsko Jarloch, or an unknown Prague canon at the turn of the 12th-13th century, generally rendered them in accordance with historical reality as a reward for services already rendered or to be rendered. During the time, the interpretation of these events changes and the “service-reward” relationship is suppressed. The spokesman of the Bohemian nobility at the beginning of the 14th century, the so-called Dalimil, reported on the rewards by the royal crown in an admittedly confused manner, adapting the narrative to his conception of Bohemian history, in which the nobility played a decisive role, as well as his aversion to the Germans. Vratislav’s “crown” was supposedly chosen by the nobility as a reward for the Bohemian ruler. According to the so-called Dalimil, Vladislav II was supposed to arouse the discontent of the Bohemian lords because he brought Germans into the country from Regensburg, where he was to be crowned. The so-called Dalimil also modified the reason for granting the crown to Přemysl Otakar I and extended the “reward” with other benefits. Přibík Pulkava of Radenín presented all these events in the spirit of the official ideology of Charles IV. Therefore, he placed the origins of the royal rank of the Czech ruler in the earliest times. The crown was not a reward for services, but the Czech kingdom was needed by the emperor and the empire to replace the old Moravian kingdom. Přibík Pulkava of Radenín, in the intentions of Charles IV, emphasized above all the privileges that were granted to the Bohemian ruler on these occasions.Autor artykułu bada relacje kronikarzy dotyczące nadania lub przyznania królewskiego tytułu czeskiemu władcy od pierwszej koronacji królewskiej (Wratysław II) aż do ostatecznego ustanowienia państwa czeskiego jako królestwa pod rządami Przemysła Ottokara I oraz zmieniającą się interpretację tych wydarzeń w czeskiej historiografii średniowiecznej. Współcześni im kronikarze, tacy jak dziekan praski Kosmas, kanonik praski Wincenty, opat Milevska Jarloch czy nieznany praski kanonik na przełomie XII i XIII wieku, zasadniczo przedstawiali te wydarzenia zgodnie z historyczną rzeczywistością jako nagrodę za zasługi już oddane lub oczekiwane w przyszłości. Z biegiem czasu interpretacja tych wydarzeń ulega zmianie, a relacja „służba–nagroda” zostaje osłabiona. Rzecznik czeskiej szlachty na początku XIV wieku, tzw. Dalimil, przedstawiał nagrodę w postaci królewskiej korony w sposób niejednoznaczny, dostosowując narrację do swojej wizji historii Czech, w której decydującą rolę odgrywała szlachta, oraz do swojej niechęci wobec Niemców. Według niego to właśnie szlachta miała wybrać „koronę” dla Wratysława jako nagrodę dla czeskiego władcy. Władysław II według tzw. Dalimila miał wzbudzić niezadowolenie czeskich panów, ponieważ sprowadzał do kraju Niemców z Ratyzbony, gdzie miał zostać koronowany. Tzw. Dalimil zmodyfikował również przyczynę nadania korony Przemysłowi Ottokarowi I i rozszerzył „nagrodę” o inne korzyści. Přibík Pulkava z Radenína przedstawił wszystkie te wydarzenia w duchu oficjalnej ideologii Karola IV. Umiejscowił on początki królewskiego tytułu czeskiego władcy w najdawniejszych czasach. Korona nie była nagrodą za zasługi, lecz królestwo czeskie było potrzebne cesarzowi i Rzeszy jako następca dawnego Królestwa Morawskiego. Přibík Pulkava z Radenína, zgodnie z zamierzeniami Karola IV, podkreślał przede wszystkim przywileje nadawane czeskiemu władcy przy tych okazjach
Te rachunki, percepty i ekspensy: rozliczenia finansowe jako źródło do badań krakowskiego cechu barchanników
Full text linkThe article presents selected documents preserved in the Scientific Library of the Polish Academy of Arts and Sciences and the Polish Academy of Sciences in Krakow, which concern the activities of the Krakow fustian guild. The focus is on manuscript no. 1571: Files of Krakow dyers, fustian makers and weavers (1764–1845), an association which brought together fustian producers and traders. As a guild, it had, among other things, its own statute and a chest called a lada (guild box). The guuild’s activities aimed to protect the interests of this professional group. The analysis covers the guild’s income and expenses, their categories, and the daily necessities related to supporting members and fulfilling the provisions of the statutes. An integral part of the text is an annex containing a critical edition of nine financial records of the guild.W artykule przedstawiono wybrane dokumenty przechowywane w Bibliotece Naukowej PAU i PAN w Krakowie, dotyczące działalności cechu barchanników krakowskich – sygn. rkps 1571: Akta krakowskich farbiarzy, barchaników i tkaczy (1764–1845), zrzeszającego wytwórców oraz handlujących barchanem. Jako zgromadzenie rzemieślników cech posiadał m.in. własny statut, skrzynię zwaną ladą, a jego działalność miała na celu ochronę interesów tej grupy zawodowej. Analizie poddano dochody i wydatki cechu oraz ich rodzaje, a także codzienne potrzeby związane z obsługą zrzeszonych i wypełnianiem zapisów wynikających ze statutów. Integralną częścią tekstu jest aneks zawierający edycję źródłową dziewięciu rozliczeń finansowych cechu