Akademia Ignatianum w Krakowie: Czasopisma
Not a member yet
2764 research outputs found
Sort by
Świadomość językowa wśród pierwszych tureckich pisarzy wernakularnych
Full text linkThe written language that first developed in 13th-century Anatolia evolved, from the late 15th century onward, into the high language of the Turks, known as Ottoman Turkish. Western Turkish emerged as a written language during the period when the Anatolian Seljuk state weakened and the Beyliks (petty kingdoms) gained strength. The earliest surviving written works in Turkish date back to the late 13th century. In the following decades, the number of works increased, and they became more diverse in terms of genre and subject. The first Turkish works appeared in the courts of the Beyliks such as the Danismends, Aydinids, Germiyanids, Karamanids, and Ottomans. This development is attributed to the fact that these rulers did not know Persian or Arabic. However, new scholarly perspectives have challenged the validity of this view. This article examines the views on language of the authors who produced the first works in Turkish, comparing them to the first vernacular writers of Europe. The records of these authors’ language consciousness provide information regarding the foundation of the Turkish written language.Język pisany, który rozwinął się w wieku XIII w Anatolii, przekształcił się pod koniec wieku XV w język osmańsko-turecki. Stał się on językiem pisanym w okresie osłabienia państwa Seldżuków anatolijskich, kiedy bejliki (księstwa) zyskiwały na znaczeniu. Najwcześniejsze zachowane zabytki piśmiennictwa w tym języku pochodzą z końca XIII w. W kolejnych dekadach liczba dzieł wzrasta, a także stają się one bardziej zróżnicowane pod względem gatunku i tematyki. Pierwsze dzieła powstały w obrębie bejlików Daniszmendów, Ajdynidów, Germijan, Karamanidów i Osmanów. Powszechnie uważa się, że przyczyną był brak znajomości perskiego i arabskiego. Tymczasem nowe perspektywy naukowe zakwestionowały zasadność tego poglądu. W artykule analizowany jest język autorów, którzy stworzyli pierwsze dzieła w tym języku, i porównuje się go z językiem pierwszych pisarzy wernakularnych w Europie. Badanie świadomości językowej autorów dostarcza informacji na temat powstania pisemnego języka tureckiego
Pośrednik „długo błąkającej się po manowcach duszy”: Wokół pojednania z Kościołem Stanisława Przybyszewskiego oraz roli, jaką w tym względzie odegrał ks. Jan Pawelski SJ
Full text linkJesuit Jan Pawelski SJ, a contemporary of Stanisław Przybyszewski, played a role in Przybyszewski’s reconciliation with the Catholic Church. This article aims to shed light on the relationship between Fr. Jan Pawelski SJ (1868–1944) – preacher, editor, and literary critic – and the controversial Young Poland writer Stanisław Przybyszewski (1868–1927), focusing on the role played by the Jesuit in the writer’s reconciliation, formally expressed in Przybyszewski’s written statement of 20 October 1926. This topic is rarely addressed in the literature, and when it appears, it is usually only in fragmentary form. Yet it is significant, providing an important complement to the biographies of both Pawelski and Przybyszewski. For the purposes of this study, the available source material was analyzed, including Pawelski’s statements published in contemporary press, letters by Przybyszewski, and press reports from 1926–1927. The study also considers the few scholarly references addressing the writer’s reconciliation with the Church.W pojednaniu Stanisława Przybyszewskiego z Kościołem katolickim udział miał jego rówieśnik – jezuita ksiądz Jan Pawelski SJ. Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie relacji ks. Jana Pawelskiego SJ (1868–1944): kaznodziei, publicysty redaktora, krytyka literackiego z kontrowersyjnym młodopolskim pisarzem Stanisławem Przybyszewskim (1868–1927) w kontekście roli, jaką jezuita ten odegrał w pojednaniu z Kościołem, co Przybyszewski wyraził w pisemnym oświadczeniu z dnia 20 października 1926 r. Temat ten rzadko pojawia się w literaturze przedmiotu, zaś jeśli już występuje (okazjonalnie), to na ogół w formie szczątkowej. Tymczasem jest on ważny, stanowiąc istotne dopełnienie biografii zarówno samego Pawelskiego, jak również Przybyszewskiego. Na potrzeby artykułu poddano analizie zgromadzony materiał źródłowy, który stanowią m.in.: wypowiedzi jezuity (publikowane na łamach ówczesnej prasy), listy Stanisława Przybyszewskiego, relacje prasowe z lat 1926–1927. Pod uwagę wzięto też (nieliczne) wzmianki naukowe poświęcone pojednaniu pisarza z Kościołem
The Relationship of Italian Neo‑Scholasticism and Phenomenology to Naturalistic Anthropology: An Exploration via the Views of Sofia Vanni Rovighi
Full text linkThis article explores the anthropological views of Sofia Vanni Rovighi (1908–1990), an Italian philosopher who identified herself as a Thomist while advocating a broadening out of this classical approach through the incorporation of phenomenological elements. The text outlines her conception of the human being, distinguishing between phenomenological and metaphysical levels. A key focus here is her critique of naturalism—which, she argued, is unjustly reductive in its approach to human beings. This polemical reflection situates her views within a broader context, addressing in particular the call for a re‑empiricization of Thomistic anthropology.This article explores the anthropological views of Sofia Vanni Rovighi (1908–1990), an Italian philosopher who identified herself as a Thomist while advocating a broadening out of this classical approach through the incorporation of phenomenological elements. The text outlines her conception of the human being, distinguishing between phenomenological and metaphysical levels. A key focus here is her critique of naturalism—which, she argued, is unjustly reductive in its approach to human beings. This polemical reflection situates her views within a broader context, addressing in particular the call for a re‑empiricization of Thomistic anthropology
God as Absolute Machine: Aligning Modern Formalisms to Prove God
Full text linkLet Anselm’s God denote that than which nothing greater can be conceived. The rationale of this paper is to show that not only the existence, but also three omni‑attributes of Anselm’s God—omnipotence, omniscience, and omnipresence—can be defined and proven via modern formalisms. The objec‑ tive is to do this via a terminological alignment of set theory, mereology and computer science on the one hand, and metaphysics and natural theology on the other. The methodology used consists of a two‑step argument: first, if physical entities are of paramount ontological greatness, then God is equal to an absolutely infinitely large, physical universe with omni‑attributes. Second, using a slightly different criterion, God can be either abstract, or concrete and non‑physical. Some important findings are that (1) a central axiom explains both God and the physical realm, (2) Cantor’s Absolute Infinite—and therefore God—can be given a consistent definition, and (3) isolated possible worlds are never observed. The essence of this paper is, in short, that “God is the Absolute Machine.”Let Anselm’s God denote that than which nothing greater can be conceived. The rationale of this paper is to show that not only the existence, but also three omni‑attributes of Anselm’s God—omnipotence, omniscience, and omnipresence—can be defined and proven via modern formalisms. The objec‑ tive is to do this via a terminological alignment of set theory, mereology and computer science on the one hand, and metaphysics and natural theology on the other. The methodology used consists of a two‑step argument: first, if physical entities are of paramount ontological greatness, then God is equal to an absolutely infinitely large, physical universe with omni‑attributes. Second, using a slightly different criterion, God can be either abstract, or concrete and non‑physical. Some important findings are that (1) a central axiom explains both God and the physical realm, (2) Cantor’s Absolute Infinite—and therefore God—can be given a consistent definition, and (3) isolated possible worlds are never observed. The essence of this paper is, in short, that “God is the Absolute Machine.
Działalność w Padwie i sieć kontaktów biskupa krakowskiego Piotra Wysza z Radolina (ok. 1354–1414)
Full text linkThe article presents the activity of Peter Wysz of Radolina, Bishop of Cracow, during his law studies in Padua and analyses his social networks, which have not yet been the subject of in-depth studies. The most important source for researching Peter Wysz’s social network in Padua is the edition of documents from the Paduan archives concerning the University of Padua Monumenti dell’Università di Padova, 1318–1405 by Andrea Gloria. The research method refers to the analysis of social networks adapted for historical research in line with Alessandra Celati’s postulates. Considering the fact that the sources are heterogeneous and only randomly preserved, the study focuses on the key figures from Peter Wysz’s network. These include the professors of Padua, especially his supervisors such as the Bishop of Feltre and Belluno (Antonio Naseri) or eminent jurist Angelo degli Ubaldi, but also the professors of medicin, brothers Marsilio and Giovanni Santasofia. Another category is contacts with members of the local elites, both secular and ecclesiastical, such as Ugolino Scrovegni or Giovanni Enselmini, future bishop of Padua. Peter Wysz’s social network also included other students, especially Polish, German, Czech and Hungarian, most of whom had previously studied in Prague. The main thesis of the paper is that the consistently built network of contacts played a pivotal role in Peter Wysz’s university career, culminating in the position of Rector of Ultramontanes for two times and doctorate in both laws. It also contributed to his political and ecclesiastical career, for the contacts made during his studies in Padua could be useful to him in his diplomatic work, especially in the Roman Curia.(...)Niniejszy artykuł przedstawia działalność Piotra Wysza z Radoliny, biskupa krakowskiego, w czasie jego studiów prawniczych w Padwie i analizuje zbudowaną przez niego sieć kontaktów, która nie była jeszcze przedmiotem pogłębionych studiów. Głównym źródłem do rekonstrukcji sieci kontaktów Wysza w Padwie jest wydawnictwo źródłowe opracowane przez Andreę Glorię Monumenti dell’Università di Padova, 1318–1405, zawierające wypisy z archiwów padewskich. Metoda badawcza nawiązuje do analizy sieci społecznych dostosowanej do badań historycznych zgodnie z postulatami Alessandry Celati. Ze względu na wyrywkowe i niejednorodne źródła dotyczące Piotr Wysza badanie skupia się nie na rekonstrukcji struktury tej sieci, ale na kluczowych postaciach, z którymi Piotr Wysz się kontaktował. Do sieci kontaktów Piotra Wysza należeli profesorowie padewscy, w szczególności jego promotorzy, wśród których byli biskup Feltre i Belluno (Antonio Naseri) czy wybitny prawnik Angelo degli Ubaldi, ale także profesorowie medycyny bracia Marsilio i Giovanni Santasofia. Inną kategorię kontaktów stanowią członkowie lokalnych elit świeckich i kościelnych, tacy jak Ugolino Scrovegni czy Giovanni Enselmini – późniejszy biskup padewski. W sieci kontaktów Piotra Wysza znajdowali się także studenci, szczególnie polscy, ale też niemieccy, czescy i węgierscy, z których znaczna część studiowała wcześniej w Pradze podobnie jak Piotr Wysz. Główną tezą artykułu jest, że konsekwentnie budowana w Padwie sieć kontaktów odegrała ważną rolę w karierze uniwersyteckiej Piotra Wysza, której zwieńczeniem było dwukrotne pełnienie funkcji rektora ultramontanów i doktorat obojga praw. Przyczyniła się ona także do jego kariery politycznej i kościelnej, gdyż kontakty nawiązane w czasie studiów w Padwie mogły być pomocne w działalności dyplomatycznej, szczególnie w Kurii Rzymskiej
Edukacja klasyczna drogą ku prawidłowemu myśleniu i słusznemu działaniu – o jej narzędziach i macierzy kulturowej
Full text linkThe aim of this text is to describe the most enduring educational metaprogram shaped in our cultural circle: classical education. We will highlight the astonishing longevity of this education formula, known as paideia by the Greeks and humanitas by the Romans. We will examine the evolution of these educational practices from their origins in ancient Greece to their development into the seven liberal arts. We will briefly describe how this form of education improves a person’s intellectual faculties. Additionally, we will present the foundation and structure of classical education, including the matrix of classical culture, or the canon of authors. Throughout this text, we will address what we consider misconceptions about classical education. Some seem to overemphasize the historical and philological components while neglecting the propaedeutic aspect in relation to holistic knowledge and wisdom. Such an education was supposed to lead to this dimension. We will also point out the turning point in the history of European education: the introduction of metaphysical and theological orientation, which resulted in the loss of the anthropological foundation that harmoniously combines the biological aspect, reason, and the social dimension of life resulting from human nature. In the long-standing search for an educational principle other than the encyclopaedic approach, classical education appears to be the right path to correct thinking and right action. Its implementation in contemporary educational settings is possible and even necessary. This text lies at the intersection of history and the philosophy of education. These two aspects are evident in the method and bibliography (only items directly used in preparing this article are cited).Celem niniejszego tekstu jest próba opisania najtrwalszego z metaprogramów edukacyjnych ukształtowanych w naszym kręgu kulturowym, nazywanego edukacją klasyczną. Wskażemy zdumiewającą trwałość formuły edukacji, którą Grecy nazywali paideią, a Rzymianie – humanitas. Przyjrzymy się temu, jaką drogę przeszły owe praktyki szkolne, poczynając od ich narodzin w starożytnej Grecji, do ich rozwiniętej, w komplet siedmiu sztuk wyzwolonych, postaci. Pokrótce opiszemy narzędzia służące usprawnieniu władz intelektualnych człowieka, których dostarczyła nam ta forma edukacji. Pokażemy też fundament oraz strukturę edukacji klasycznej, wpisując w nią również to, co nazwaliśmy macierzą kulturową, tj. kanon autorów. W tekście tym spróbujemy się zmierzyć z błędnymi, naszym zdaniem, wyobrażeniami dotyczącymi rozumienia edukacji klasycznej. Chociażby tymi, które zdają się przeakcentowywać jej komponent historyczno-filologiczny, zapoznając aspekt propedeutyczny względem wiedzy całościującej i wymiaru mądrościowego, do którego prowadzić miała taka edukacja. Wskażemy także na moment zerwania, z którym mamy do czynienia w dziejach edukacji europejskiej – było to zapoznanie orientacji metafizycznie i teologicznej i powiązana z tym utrata fundamentu antropologicznego, harmonijnie łączącego aspekt biologiczny, rozumność oraz wymiar życia społecznego wynikającego z ludzkiej natury. W sytuacji trwającego od dawna poszukiwania innej niż encyklopedyczna zasady wykształcenia ogólnego to właśnie edukacja klasyczna jawi się jako właściwa droga do prawidłowego myślenia i słusznego działania, a jej implementacja do współczesnych realiów edukacyjnych jest możliwa, a nawet konieczna. Tekst ten stoi na pograniczu historii i filozofii wychowania. Te dwa aspekty widoczne są zarówno w odniesieniu do zastosowanej metody, jak i w wykorzystanej bibliografii (przywołane zostały tylko te pozycje, które bezpośrednio zostały wykorzystane podczas przygotowywania tego artykułu)
Kanały informacyjne kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego na dworze hospodara mołdawskiego Jeremiego Mohyły w latach 1595–1605
No full textAs Grand Crown Hetman, Jan Zamoyski was obliged to defend the borders of the Polish–Lithuanian Commonwealth – a task that proved particularly challenging in the southeastern frontier regions, which were continuously exposed to Tatar and Ottoman incursions. In order to effectively safeguard the Commonwealth, he had to rely on an extensive network of diplomatic contacts, which enabled him to stay informed about the evolving political and military situation along the borderlands. To this end, he sought to establish and maintain relations with successive hospodars of Moldavia and Wallachia, aiming to secure not only political allies and sources of information, but also intermediaries in dealings with the rulers of the Danubian Principalities, the Ottoman Empire, and the Crimean Khanate. Zamoyski’s 1595 military campaign led to the installation of Jeremias Mohyla – a close associate and dependent ally – on the Moldavian throne. This development allowed the hetman to establish a permanent diplomatic and intelligence outpost at the court in Suceava. The aim of this article is to examine the channels through which Jan Zamoyski obtained intelligence from the Moldavian court, and to assess their utility in his role as Grand Hetman. The analysis is based on correspondence preserved in the Zamoyski Archives (housed in the Central Archives of Historical Records in Warsaw), specifically letters addressed to Zamoyski by Jeremias Mohyla, his brother Simion Mohyla, and Łukasz Stroicz, who held the office of logothete at the Moldavian court. While the hospodar’s letters constituted a valuable source of political, diplomatic, and military intelligence for Zamoyski, the contributions of the other correspondents played a relatively minor role within his broader information network. Zamoyski also dispatched his own servants to Moldavia – individuals who officially posed as buyers for the Zamoyski estate, but in fact served key functions within the hetman’s intelligence network.Jan Zamoyski jako hetman wielki koronny był zobligowany do obrony granic Rzeczypospolitej, co nastręczało szczególnie dużo trudności na ustawicznie zagrożonych najazdami tatarsko-tureckimi południowo-wschodnich rubieżach państwa. Żeby skutecznie bronić kraju, musiał dysponować rozbudowaną siecią kontaktów dyplomatycznych, pozwalającą mu na uaktualnianie wiedzy na temat sytuacji polityczno-wojennej na pograniczu. W tym celu starał się nawiązać stosunki z kolejnymi hospodarami mołdawskimi oraz wołoskimi, by pozyskać w ich osobach sojuszników, informatorów, a także pośredników w kontaktach z władcami księstw naddunajskich, Imperium Osmańskim czy Chanatem Krymskim. Dzięki wyprawie w 1595 r. udało się Janowi Zamoyskiemu osadzić na tronie hospodarskim w Mołdawii Jeremiego Mohyłę, człowieka blisko z nim związanego i od niego zależnego, co pozwoliło hetmanowi na stworzenie stałego punktu dyplomatyczno-wywiadowczego na dworze w Suczawie. Celem artykułu jest ukazanie kanałów informacyjnych, którymi Jan Zamoyski otrzymywał informacje z dworu mołdawskiego, a także omówienie ich przydatności dla prowadzonej przez niego działalności jako hetmana. Analizie została poddana przechowywana w Archiwum Zamoyskich (mieszczącym się w Archiwum Głównym Akt Dawnych) korespondencja adresowana do Jana Zamoyskiego, której nadawcami byli Jeremi Mohyła, jego brat Szymon oraz Łukasz Stroicz, pełniący na dworze mołdawskim funkcję logofety. O ile listy hospodara mołdawskiego były dla hetmana cennym źródłem wiadomości o charakterze politycznym, dyplomatycznym i wojskowym, o tyle pozostali korespondenci już nie odgrywali tak znaczącej roli w jego siatce kontaktów. Jan Zamoyski wysyłał do Mołdawii także swoje sługi, które oficjalnie miały się zajmować zakupem towarów na potrzeby zamojskiego dworu, lecz niewątpliwie odgrywały też ważną rolę w gronie informatorów hetmana
Projekt brandenburskiego poselstwa na Krym z 1659 roku
No full textThe aim of this article is to provide a critical edition of “Kurtzer Entwurff, welcher Gestaldt Seine Churf. D. zu Brandenburg Unser Gnädigster Herre, die vorgenommene Gesandtschafft an den großen Vezir nacher Buda oder Offen und an den Tatarischen Chan nacher Krym, mit leichter Mühe, sicher und ohne große Unkosten abfertigen können”, a memorandum by Adam Stylis concerning the preparation of a mission to the Crimean Khanate. The document is preserved in the Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz in Berlin-Dahlem, in the collection “Gesandtschafft von Tartarischen Han an S. Ch.D. zu Brandenburg im Feldlager beÿ Bestofft in Jütlandt Anno 1659”. The plan for the mission was drawn up in connection with the legation sent by Khan Mehmed IV Giray to the Elector of Brandenburg, Frederick William, and to King Frederick III of Denmark. The purpose of the Brandenburg mission to the Crimea was to secure the release of the inhabitants of Ducal Prussia who had been taken captive during the Tatar raid on that territory in October 1656. The publication of the text is preceded by a discussion of the circumstances of the source’s origin, namely the course of the legation of the Crimean envoy Meydan Ghazi Mirza and the results he achieved. Information concerning the author of the memorandum is also provided. The text has been edited in accordance with German editorial guidelines for early modern sources.Celem artykułu jest krytyczne wydanie „Kurtzer Entwurff, welcher Gestaldt Seine Churf. D. zu Brandenburg Unser Gnädigster Herre, die vorgenommene Gesandtschafft an den großen Vezir nacher Buda oder Offen und an den Tatarischen Chan nacher Krym, mit leichter Mühe, sicher und ohne große Unkosten abfertigen können”, memoriału Adama Styli dotyczącego przygotowania poselstwa na Krym. Dokument jest przechowywany w Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulrurbesitz Berlin-Dahlem, w zbiorze dokumentów: „Gesandtschafft von Tartarischen Han an S. Ch.D. zu Brandenburg im Feldlager beÿ Bestofft in Jütlandt Anno 1659”. Plan poselstwa powstał w związku z legacją wysłaną przez chana Mewhmeda IV Gereje do elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma i króla duńskiego Fryderyka III. Celem brandenburskiej misji na Krymie miało być uwolnienie mieszkańców Prus Książęcych wziętych do niewoli podczas najazdu ordy na ten kraj w październiku 1656 roku. Publikację tekstu poprzedza omówienie okoliczności powstania źródła, czyli przebiegu poselstwa wysłannika chańskiego Meydan Ghazi Mirzy oraz osiągniętych przez niego rezultatów. Przytoczone zostały również informacje dotyczące autora memoriału. Tekst został opracowany zgodnie z niemieckimi instrukcjami wydawniczymi źródeł nowożytnych
Salesian pedagogy of accompaniment in the social rehabilitation of minors
Full text linkResearch objectives (aims) and problem(s): The aim of this article is to explore whether, and to what extent, the literature on the social rehabilitation of minors in the Salesian context addresses the issue of pedagogical accompaniment and to consider the direction which this accompaniment should take. The author seeks to answer three main questions:
To what extent does the analysis of relevant literature and Salesian practice in social rehabilitation justify the use of the concept of the pedagogy of accompaniment in the context of social rehabilitation in the spirit of Don Bosco?
How can this potential concept of accompaniment be understood?
If the Preventive System of Don Bosco contains theoretical suggestions related to the concept of a pedagogy of accompaniment, what direction should this accompaniment take, and what dimensions of education and social rehabilitation should it emphasize?
Research methods: This article is theoretical in nature and is based on a literature analysis.
Process of argumentation: The article is structured as follows:
The concept of “accompaniment” in the context of education within the Salesian Preventive System;
The direction of accompaniment for socially maladjusted pupils/minors.
Research findings and their impact on the development of educational sciences: The key findings are as follows:
The literature on social rehabilitation in the spirit of Don Bosco’s Preventive System supports the existence of a pedagogy of accompaniment in the Salesian tradition.
In the Salesian spirit, accompanying socially maladjusted youth involves, above all, supporting the development of their identity.
Salesian accompaniment also includes helping young people discover pedagogical love and building master–pupil relationships. The essence of educational accompaniment lies in personal contact between educator and pupil—such a relationship allows educators to reach the heart of the young person
Salesian accompaniment aims to orient youth toward authority figures and support the discovery of personal values and faith, which in turn could translate into the formation of the minor’s sense of values and ethical outlook.
In the context of social rehabilitation, accompanying minors in the spirit of Don Bosco also means being physically and actively present among the youth in creative, inspiring, and motivating ways (Salesian assistance).
Conclusions and/or recommendations: Viewing socially maladjusted minors through the lens of a pedagogy of accompaniment has pedagogical implications: young people become the main protagonists of their own education: the prime movers and dynamic agents. Salesian accompaniment requires paying close attention to young people during various activities (sports, theater, school) and to their individual abilities, inclinations, talents, and character traits. In the Salesian context, such accompaniment may be expressed using the Jesuit/Ignatian concept of cura personalis