ID Design Press
Not a member yet
307 research outputs found
Sort by
Проценка на оптоварувањето со салмонелоза во Република Северна Македонија
Get PDFFood-related diseases still cause a significant public health, economic and social burden worldwide. Each year, 1 in 10 people become ill from food contaminated with microbes or chemical agents, resulting in 600 million illnesses, 420,000 deaths and loss of 33 million healthy life years globally. The aim of this study was to determine the burden of infections caused by Salmonella spp. at national level, and to determine the public health and economic impact. Material and methods: Data from the National database of infectious diseases for 2019 were used; incidence, years of life lost (YLL), years lost due to disability (YLD), disability-adjusted life years (DALY) and economic losses were determined. Results: The analysis included 197 salmonellosis patients, of which 101 or 51.3% were male patients and 96 or 48.7% were female patients. The largest number of cases occurred in month XI (November) with 46 cases. The most represented age group were children aged 0-5 years (79 patients). The largest number of cases were registered in Skopje - 80 cases (40.6%). Data analysis showed a significant association between clinically established diagnosis and hospitalization in patients with salmonellosis. DALY was 19.9 or 0.96 DALY per 100,000 population. The value of productivity losses was 6,637,665 denars or €107,930. Conclusion: This is the first national study of salmonellosis burden and should serve as an important resource for focusing activities that will reduce this burden. The findings of the study could be the basis for the development of strategies at the regional and national level.Болестите поврзани со храната сè уште предизвикуваат значаен јавноздравствен, економски и социјален товар ширум светот. Секоја година, 1 од 10 луѓе се разболуваат од храна контаминирана со микроби или хемиски агенси, што резултира со 600 милиони болести, 420 000 смртни случаи и губење на 33 милиони години здрав живот на глобално ниво. Целта на оваа студија беше да се утврди оптовареноста на инфекции предизвикани од на национално ниво и да се утврди јавноздравственото и економско влијание. Материјал и методи: Користени се податоци од националната база на податоци за заразни болести за 2019 година; утврдена е инциденцијата, изгубени години на живот (YLL), години изгубени поради инвалидитет (YLD), години на живот приспособени според инвалидитет (DALY) и економски загуби. Резултати: Анализата опфати 197 пациенти со салмонелоза, од кои 101 или 51,3% беа пациенти од машки пол и 96 или 48,7% пациенти од женски пол. Најголем број случаи имаше во XI месец (ноември) - 46 случаи. Најзастапена возрасна група беа децата на возраст од 0-5 години (79 пациенти). Најголем број случаи беа регистрирани во Скопје - 80 случаи (40,6%). Анализата на податоците покажа значајна поврзаност помеѓу клинички утврдената дијагноза и хоспитализацијата кај пациенти со салмонелоза. DALY изнесува 19,9 или 0,96 DALY на 100 000 жители. Вредноста на загубите во продуктивноста е 6.637.665 денари или 107.930 €. Заклучок: Ова е прва национална студија за оптоварувањето со салмонелоза и треба да послужи како важен ресурс за фокусирање на активностите што ќе го намалат овој товар. Наодите од студијата би можеле да бидат основа за развој на стратегии на регионално и национално ниво
Социоекономските разлики помеѓу семејствата на деца со зголемена телесна тежина и дебелина во Северна Македонија
Get PDFGlobally, the prevalence of overweight and obesity is increasing among children and adolescents. Halting the rise in obesity is a significant challenge because of the complex interplay of factors and influences. We aimed to explore the role of family socioeconomic status (SES) indicators in relation to overweight and obesity prevalence rates among primary school children in North Macedonia. Materials and methods: Data were collected on a nationally representative sample of children and their parent(s)/caregiver(s) participating in the 6th round of World Health Organization (WHO)-European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI) in North Macedonia. Every child had their height and weight objectively measured and their family sociodemographic and SES data were obtained through a self-reported record form by their parent(s)/caregiver(s). According to COSI reporting, responses on three SES indicators (parental educational attainment, parental employment status and family-perceived wealth) were categorized in levels for data analysis. Overweight and obesity rates were estimated based on 2007 WHO growth references. Pearson’s χ2-tests, corrected with the Rao-Scott method, were used to test differences in overweight and obesity across various subgroups. Results: The sample consisted of primarily native-born children (97.3%) and parents (mothers - 96.2%; fathers - 97.6%), living in urban areas (66.9%), in two-parent families (84.9%) and spoke Macedonian at home (59.8%). The majority of children lived in families with low to medium SES level. Prevalence of overweight was 30.5% [95% CI: 28.5-32.7], whilst of obesity 14.1% [95% CI: 12.3-16.0]. There were no significant differences observed across family SES indicators in overweight or obesity rates. Conclusion: Our findings contribute towards reporting on family SES among children living with overweight and obesity to better understand and address potential obesity risk factors. Future research should focus on exploring family SES within the long-term context of children’s health-related behaviours.На глобално ниво, стапката на преваленција од зголемена телесна тежина и дебелина кај деца и адолесценти се зголемува. Запирањето на порастот на дебелината е значаен предизвик поради комплексната интеракција на многу фактори и влијанија. Цел на студијата беше да се истражи улогата на социоекономскиот статус (СЕС) на семејството во однос на преваленцијата на зголемена телесна тежина и дебелина кај децата, ученици во основните училишта во Северна Македонија. Материјали и методи: Податоците беа собрани на национално репрезентативен примерок на деца и нивните родител(и)/старател(и), учесници во 6-от круг на СЗО - Европската иницијатива за следење на дебелината (COSI) во Северна Македонија. Телесната висина и тежина на секое дете беше објективно измерена, а социодемографските и СЕС податоци беа добиени од прашалникот за семејство пополнет од страна на нивните родител(и)/старател(и). Според претходни COSI публикации, одговорите за трите СЕС индикатори (степен на образование, работен статус и перцепции за економската благосостојба) беа категоризирани во нивоа за анализа на податоците. Стапките на зголемена телесна тежина и дебелина беа пресметани врз основа на СЗО референците за раст од 2007 година. Pearson-ов χ2-тест, коригиран со Rao-Scott методот, беа употребени за тестирање на разликите во стапките на зголемена телесна тежина и дебелина помеѓу различните подгрупи. Резултати: Примерокот за анализа се состоеше примарно од деца (97,3%) и родители мајка - 96,2%; татко - 97,6%) кои се родени во Македонија, живеат во урбани средини (66,9%), како двородителски семејства (84,9%), и зборуваат дома на македонски јазик (59,8%). Поголемиот број деца живееја во семејства со низок до среден социоекономски статус. Преваленцијата на зголемена телесна телесна тежина беше 30,5% [95% CI: 28.5-32.7], додека на дебелина 14,1% [95% CI: 12.3-16.0]. Не беа забележани значајни разлики помеѓу индикаторите на семејниот СЕС и превалентноста на зголемена телесна тежина и дебелина. Заклучок: Нашите резултати придонесуваат кон евидентирање на социоекономскиот статус на семејството кај децата кои живеат со зголемена телесна тежина и дебелина со подобро разбирање и адресирање на потенцијалните ризик-фактори на дебелина. Идните истражувања треба да се фокусираат кон анализирање на семејниот СЕС во долгорочен контекст на поврзаноста со однесувањата поврзани со здравјето кај децата
Евалуација на квалитетот на ејакулат кај младите мажи во Република Северна Македонија
Get PDFResearch data show that in the last 50 years (1938-1991) there has been a trend of decreasing sperm concentration in the male population in Europe by 2.3% and in the USA by 0.8%. The reasons for such negative trend are not known, but it is assumed that lifestyle and environmental factors have an influence on genetic factors. Aim of this study was to evaluate sperm quality in young, healthy men in our country, and to compare sperm quality in our population with others in the world. Material and methods: Ejaculates from 203 healthy male subjects, aged 18-32, were stored in a thermostat at 36⁰C and analyzed manually on a native slide and hematoxylin-eosin-stained slides, under a phase contrast microscope. Sperm motility was assessed at two-time intervals, group A, 60 minutes after ejaculation and group B, 120 minutes after ejaculation, while sperm concentration and sperm morphology were assessed at one time interval. Results: Semen analysis showed an average volume of ejaculate 3.45 ± 1.5 ml, sperm concentration in 1 milliliter62.4 ± 39.2 x10(6) /ml, while total sperm concentration was 211.2 ± 173.2 x10(6). In group A, values for progressive spermatozoa were 48.6 ± 18.1 x10(6) /ml and in group B, values for progressive spermatozoa were 47.9 ± 17.3 x10(6) /ml. There was no statistically significant difference between the two time intervals (group A and group B) when interpreting sperm motility, p>0.005. Analysis of morphology of spermatozoa showed a mean value of 6.9% for morphologically normal spermatozoa. Conclusion: The quality of ejaculate in young men in North Macedonia is in the range of reference values according to WHO, and also our results are similar to those from Germany, Turkey, Bulgaria, Faroe Islands.Истражувачките податоци покажуваат дека во последните 50 години (1938-1991) постои тренд на намалување на концентрацијата на сперматозоиди кај машката популација во Европа за 2,3% и во САД за 0,8%. Причините за ваквиот негативен тренд не се познати, но се претпоставува дека начинот на живот и факторите на околината имааt влијаниe врз генетските фактори. Целта на оваа студија беше да се оцени квалитетот на ејакулатот кај млади, здрави мажи во нашата земја, за да можеме да го споредиме квалитетот на ејакулатот кај нашата популација со другите популации во светот. Материјал и методи: Ејакулите од 203 здрави машки испитаници, на возраст од 18-32 години, беа складирани во термостат на 36⁰C и рачно анализирани на нативен препарати препарати обоени со хематоксилин/еозин, под фазно-контрастен микроскоп. Подвижноста на сперматозоидите беше проценета во два временски интервала, група А, 60 минути по ејакулацијата и група Б, 120 минути по ејакулацијата, додека концентрацијата и морфологијата на сперматозоиди беа анализирани во еден временски интервал. Резултати: Анализата на ејакулатите покажа просечен волумен на ејакулатот 3,45 ± 1,5 ml, концентрација на сперматозоиди во 1 милитар 62,4 ± 39,2 x10 (6) / ml, додека вкупната концентрација на сперматозоиди беше 211,2 ± 173,2 x10 (6). Во групата А, вредностите за прогресивни сперматозоиди беа 48,6 ± 18,1 x10 (6) /ml, во групата Б, вредностите за прогресивни сперматозоиди беа 47,9 ± 17,3 x10 (6) /ml. Немаше статистички значајна разлика помеѓу двата временски интервала (група А и група Б) при интерпретација на подвижноста на сперматозоидите, p>0,005. Анализата на морфологијата на сперматозоидите покажа вредност од 6,9% за присуство на морфолошки нормални сперматозоиди. Заклучок: Квалитетот на ејакулатот кај младите мажи во Северна Македонија е во опсегот на референтните вредности според СЗО. Нашите резултати се слични на оние од Германија, Турција, Бугарија, Фарските Острови
Коронавирусот кај бремени пациентки и нивните клинички исходи – резултати од студија на случај-контрола
Get PDFBACKGROUND: The outbreak of COVID-19, caused by the novel coronavirus SARS-CoV-2, has prompted extensive research efforts to understand its diverse clinical presentations and impacts on different patient populations. Among these populations, pregnant women have received considerable attention due to concerns about the potential consequences of COVID-19 during pregnancy.
AIM: The primary objective of this study is to determine whether pregnant patients with SARS-CoV-2 experience different outcomes than age-matched non-pregnant patients in terms of acute episode outcomes such as need for oxygen therapy and treatment outcome. A secondary objective of the study is to determine the presence of risk factors for the outcome of SARS-CoV-2 infection, such as the presence of comorbidities, but also the level of various laboratory markers during hospital stay, and their differences between cases and controls.
METHODS: Cases were defined as patients who had 1) a finding confirming their pregnancy (ultrasound finding) available in their documentation or electronic record, 2) a positive test for SARS-CoV-2, based on the PCR method, as well as 3) symptomatology from the upper respiratory system or systemic signs. As control patients, they were defined in the same way as the cases, but with the information that they are not pregnant. During the hospital stay, multiple laboratory measurements of peripheral blood parameters, including complete blood count (erythrocytes, leukocytes, platelets, and differential blood count), C-reactive protein, lactate dehydrogenase activity, and d -dimers. Statistical analysis was carried out using appropriate software (SPSS). Descriptive statistics, including means, standard deviations, and percentages, were used to summarize the characteristics of the study population.
RESULTS: Statistically significantly lower values were found in pregnant women for oxygen saturation and the number of platelets, while a statistically significant increase was found in the number of leukocytes, D-dimers, urea and glucose. There are statistically significant differences analyzed by Chi-square test in the variables non-invasive ventilation, specific therapy for corona (remdesivir, tocilizumab, favipiravir), diabetes and other cause that may affect the outcome of SARS-CoV-2.
CONCLUSIONS: These findings indicate that pregnant women may have different clinical profiles when affected by COVID-19, emphasizing the importance of tailored health care strategies for this population.ОСНОВА: Избувнувањето на КОВИД-19, предизвикано од новиот коронавирус САРС-КоВ-2, поттикна обемни истражувачки напори за разбирање на неговите разновидни клинички презентации и влијанија врз различни популации на пациенти. Меѓу овие популации, бремените жени привлекоа значително внимание поради загриженоста за потенцијалните последици од КОВИД-19 за време на бременоста.
ЦЕЛ: Примарната цел на оваа студија е да одреди дали бремените пациентки со САРС-КоВ-2 искусиле различни исходи од небремени пациентки на иста возраст, во однос на исходите од акутната епизода, како потреба од кислородна терапија и исход од лекувањето. Секундарна цел на студијата е да се одреди присуството на ризик факторите за исход од инфекција со САРС-КоВ-2, како присуството на коморбидитети, но и нивото на различни лабораториски маркери за време на хоспиталниот престој, и нивните разлики помеѓу случаите и контролите.
МЕТОДИ: Како случаи беа дефинирани пациентките кои имаа 1) наод кој ја потврдува нивната бременост (ултразвучен наод) достапен во нивната документација или електронски картон, 2) позитивен тест за САРС-КоВ-2, базиран на PCR-метода, како и 3) симптоматологија од горниот респираторен систем или системски знаци. Како контролни пациентки беа дефинирани исто како случаите, но со податок дека не се бремени. За време на болничкиот престој, кај сите пациенти беа рутински одредувани повеќекратни лабораториски мерења на параметри од периферна крв, вклучувајќи комплетна крвна слика (еритроцити, леукоцити, тромбоцити и диференцијална крвна слика), ц-реактивен протеин, активност на лактатна дехидрогеназа и ниво на д-димери. Статистичката анализа беше спроведена со користење на соодветен софтвер (SPSS). За да се сумираат карактеристиките на испитуваната популација се користеа описни статистички податоци, вклучувајќи средини, стандардни отстапувања и проценти.
РЕЗУЛТАТИ: Најдени се статистички значајно помали вредности кај бремените жени за заситување со кислород и бројот на тромбоцити, додека е најдено статистички значајно зголемување на бројот на леукоцити, Д-димери, уреа и глукоза. Постојат статистички значајни разлики анализирани со Хи-квадрат тест кај варијаблите неинвазивна вентилација, специфична терапија за корона (remdesivir, tocilizumab, favipiravir), шеќерна болест и друга дијагноза која може да влијае на исходот од САРС-КоВ-2.
ЗАКЛУЧОЦИ: Овие наоди покажуваат дека бремените жени може да имаат различни клинички профили кога се погодени од КОВИД-19, нагласувајќи ја важноста на приспособените стратегии за здравствена заштита за оваа популација
Импакција на повеќе заби без присуство на синдром - приказ на случај
Get PDFTooth eruption is а continuous process by which developing teeth move through the soft tissue, oral epithelium, jaw bones and overlying mucosa, to emerge in the oral cavity, contact the teeth of the opposing dental arch, and enable teeth functional position in mastication. Abnormal tissue interactions during tooth development may be potentially revealed as ectopic tooth development, ectopic eruption or tooth impaction. In human dentition, permanent tooth impaction is relatively common. Impaction of the first permanent molar is an uncommon condition and few cases are reported in the literature. It is essential to diagnose and treat the impacted permanent molars as early as possible because treatment at a later stage is usually more complicated due to the tendency of malocclusion to increase with time. We report a case with impaction of the maxillary first permanent molar and impaction of all, maxillary and mandibular permanent second molars. This condition compromise masticatory function. Unilateral mastication also compromises the function of temporomandibular joint. The aim of this case-report was to present orthodontic treatment with Schwartz removable appliance in a patient with maxillary left-side impaction of the second premolar, first molar and second molar. The goal of the first phase was positioning the maxillary first molar into the dental arch with good bone and periodontal support. The surgical intervention, operculectomy, was done and the orthodontic treatment started by traction of the first molar with elastic ligature attached from the bonded bracket to the mobile appliance. One month later the tooth movement was obvious.Ерупцијата на забите е континуиран процес со кој забите во развој се движат низ мекото ткиво, оралниот епител, коските на вилиците и слузницата што ги покрива, за да излезат во усната шуплина, да дојдат во контакт со забите од спротивниот забен лак и да ја овозможат функционалната положба на забите при џвакање. Абнормалните ткивни интеракции за време на развојот на забите потенцијално може да се откријат како ектопичен развој на забите, ектопична ерупција или импакција на забите. Кај човечкото забало, импакција на траен заб е релативно честа појава. Импакција на првиот траен молар е невообичаена појава и само неколку случаи се пријавени во литературата. Импактирани трајни катници неопходно е да се дијагностицираат во рана фаза и да се третираат што е можно порано, бидејќи третманот во подоцнежната фаза е обично покомплициран поради тенденцијата да се зголеми можноста за развој на дентална малоклузија со текот на времето. Во овој приказ на случај станува збор за импакција на првиот максиларен траен молар и импакција на сите, максиларните и мандибуларните трајни втори молари. Оваа состојба ја оневозможува џвакалната функција на пациентот. Едностраната мастикација исто така влијае негативно и на темпоромандибуларниот зглоб. Целта на овој приказ на случај беше да се претстави ортодонски третман со мобилен апарат според Шварц кај пациент со еднострана максиларна импакција на лев втор премолар, првиот молар и вториот молар. Целта на првата фаза беше позиционирање на максиларниот прв молар во забниот лак со добра коскена и пародонтална подршка. Беше направена хируршка интервенција, оперкулектомија, и ортодонскиот третман започна со влечење на првиот молар на кој беше поставен стандарден брекет со еластична лигатура прикачена на мобилниот апарат. Еден месец подоцна движењето на забот беше очигледно. 
Централна дебелина: oбем на половина, однос обем на половина и колкови, однос обем на половина и висина кај 13-годишни деца
Get PDFObesity in children is a growing worldwide health problem, with a tenfold increase over just four decades. The aim of this study was to determine the prevalence of obesity and to identify central obesity in children aged 13 years from southwestern part of North Macedonia. Materials and methods: This cross-sectional study included a total of 178 healthy children of both sexes (boys 98, girls 80) aged 13 years living in Tetovo, North Macedonia. Results: The prevalence of categorized BMI according to CDC in all 13-year old children (n=178) was 4.5% underweight, 20.2% overweight and 16.3% obese. Among boys, the total prevalence of underweight, overweight and obese was consistently 4.1% vs. 19.4 %vs. 15.3%, while girls had statistically insignificant higher prevalence of underweight, overweight and obese 5% vs. 21.2% vs. 17.5%. At a comparison of the central obesity parameters like WC,WHR, WHtR showed statistically significant differences between sexes (p<0.003, p<0.0001, p<0.011).In the entire sample, the prevalence of high risk for waist-to-hip ratio (WHR) was 34.3% and the prevalence of high risk for waist-to-height ratio (WHtR) was 31.5%. In boys, the prevalence of high risk for WHR was 51% and for WHtR was 35.7% while in girls for WHR was 13.8 % and for WHtR 26.2%. A significant association of male gender with high risk for WHR (X2=27.161; df=1; p=0.0001) was found while for WHtR (X2 =1.830; p=0.176) there was no statistically significant sssociation. It is important to underline that in boys the risk of central obesity was 6.53 times higher compared to girls of the same age [OR=6.53 (3.08–13.83) 95% CI. Conclusions: In our study girls had a higher BMI prevalence of general overweight and obesity vs. boys, and a significant association of male gender with high risk for WHR was detected. Additionally, healthcare professionals should always consider assessing the measurements and risk of central obesity in obese or overweight children, and seek for the unique risk factors associated with each type of obesity and tailor interventions accordingly.Дебелината во детска возраст е сè поголем јавноздравствен проблем глобално, со десеткратно зголемување во текот на последниве четири децении. Целта на оваа студија беше да се процени преваленцијата на дебелината и да се идентификува централната дебелина кај децата на возраст од 13 години во северозападниот дел на Р.С. Македонија. Материјали и методи: Во оваа студија на пресек беа вклучени вкупно 178 здрави деца од двата пола (момчиња 98, девојчиња 80) на 13-годишна возрастод Тетово, Северна Македонија. Резултати: Преваленцијата на катагоризираниот БМИ според CDC кај сите 13-годишни деца (n=178) беше 4,5% потхранети, 20,2% натхранети и 16,3% дебели. Кај момчињата вкупната преваленција на потхранети, натхранети и дебели беше 4,1%; 19,4%; 15,3%, додека кај девојчињата имаше статистички незначителна поголема преваленција на потхранети, натхранети, и дебели 5%; 21,2%; 17,5%. При споредбата на параметрите за централна дебелина како WC, WHR, WHtR истите покажаа статистички значајни разлики помеѓу половите (p<0,003, p<0,0001, p<0,011). Кај целиот примерок, преваленцијата на висок ризик за WHR беше 34,3%, додека преваленцијата на висок ризик за WHtR беше 31,5%. Кај момчињата, преваленцијата на висок ризик за WHR беше 51%, а заWHtR беше 35,7% додека кај девојчињата за WHR беше 13,8%,а за WHtR 26,2%. Утврдивме статистички сигнификантна поврзаност на машкиот пол со висок ризик за WHR (X2=27.161; df=1; p=0,0001), додека за WHtR (X2 =1.830; p=0.176) не постои статистички значајна поврзаност. Важно е да се нагласи дека кај момчињата ризикот од централна дебелина беше 6,53 пати поголем во споредба со оној кај девојчињата на истата возраст [OR=6,53 (3,08-13,83) 95% CI]. Заклучок: Оваа студија покажа дека девојчињата во споредба со момчињата имаа повисока преваленција на БМИ, потхранетост и дебелина, а беше регистрирана значајна поврзаност на машкиот пол со висок ризик за WHR. Здравствените работници треба секогаш да размислуваат за проценка и на ризикот од централна дебелина кај дебели и натхранети деца, како и идентификување на факторите на ризик поврзани со секој тип на дебелина и соодветно приспособување на понатамошните интервенции
Aсоцијација на плазма Д-димерите со стадиумите на црнодробна цироза и нејзините компликации
No full textAim of the study: To investigate plasma D-dimer levels in correlation with Child-Pugh-Turcotte (CTP) and Model for End-Stage Liver Disease (MELD) scores in patients with liver cirrhosis (LC) of different severity, as well as the correlation with LC-associated clinical, biochemical parameters and complications. Material and methods: Fifty patients with LC were divided in three groups according to LC severity using the CTP Score (CTP-A, CTP-B, CTP-C). The levels of D-dimer were measured in sodium-citrate plasma on Siemens, BCS XP Blood Coagulometer. Kruskal-Wallis test was used to compare D-dimer levels between the groups. Mann-Whitney U test was used to evaluate the difference of D-dimer levels in groups with different MELD score, and to evaluate the difference in D-dimer levels in patients with presence or absence of ascites and the difference of D-dimer levels in patients with or without spontaneous bacterial peritonitis (SBP). Pearson’s coefficient of correlation was used to evaluate the correlation between D-dimer levels with MELD score and the correlation between D-dimer levels and the concentration of LC-associated biochemical, clinical parameters and complications. Results: D-dimer levels increased with severity of the disease as assessed with CTP and MELD scores, with a statistically significant difference between the groups (p=.0000 and p=.0001, respectively). Group CTP-C demonstrated the highest D-dimer levels, followed by groups B and A. Patients with SBP had significantly higher levels of D-dimers than patients without SBP (p=.0006). A significant positive correlation between D-dimers and CTP and MELD score was detected (r= 0.74 and r=0.44, respectively; p<.001). A correlation between D-dimer levels and several biochemical parameters characterizing progressive liver dysfunction was observed. From all investigated biochemical parameters, the highest significant correlation was detected between D-dimer levels and the concentration of serum albumin (r= -0.65, p<.001). Conclusions: Plasma D-dimer levels are tightly correlated with the degree of liver dysfunction and LC-associated complications. Therefore, D-dimer levels could be utilized as a prognostic stratification marker and adjunctive diagnostic marker in LC-associated complications. Цел на студијата: Да се испита нивото на Д-димери во плазма во корелација со клиничките скорови: Child-Pugh-Turcotte (CTP) и Model for End-Stage Liver Disease (MELD) кај пациенти со црнодробна цироза со различна тежина, како и нивна корелација со клинички, биохемиски параметри и компликации поврзани со црнодробна цироза. Материјали и методи: Вкупно 50 пациенти со цироза на црн дроб беа поделени во три групи според тежината на цироза на црниот дроб врз основа на CTP Score (CTP-A, CTP-Б, CTP-C). Концентрацијата на Д-димерите беше одредена во плазма со натриум цитрат користејќи го Siemens, BCSXP крвниот коагулометар. Kruskal-Wallis тестот беше користен за да се споредат нивоата на Д-димери помеѓу CTP групите. Mann-Whitney U тестот беше направен за да се одреди разликата во нивоата на Д-димерите помеѓу групите со различен MELD скор, и за да се оцени разликата во нивоата на Д-димерите кај пациенти со присуство или отсуство на асцит и разликата во нивоата на Д-димерите кај пациенти со или без спонтан бактериски перитонитис (SBP). Pearson-овиот коефициент на корелација беше користен за да се оцени корелацијата помеѓу нивоата на Д-димери со MELD скорот и корелацијата помеѓу нивоата на Д-димери и концентрацијата на биохемиски, клинички параметри и компликации поврзани со црнодробна цироза. Резултати: Концентрацијата на Д-димерите се зголеми со тежината на болеста проценета со CTP и MELDскорот со статистички значајна разлика помеѓу групите (p=,0000 и p=,0001, соодветно). Групата CTP-C покажа највисока концентрација на Д-димери, по што следуваа групите Б и А. Пациентите со SBP имаа значително повисока концентрација на Д-димери во споредба со пациентите без SBP (p= ,0006). Беше утврдена значителна позитивна корелација помеѓу Д-димерите и CTP и MELD скорот (коефициент на корелација r= 0,74 и r= 0,44, соодветно; p< ,001). Дополнително, резултатите покажаа дека постои поврзаност меѓу плазма концентрацијата на Д-димерите со клиничките и биохемиски параметри кои карактеризираат прогресивна дисфункција на црниотдроб. Од сите испитувани биохемиски параметри, највисока статистички значителна корелација беше утврдена меѓу нивоата на Д-димерите и концентрацијата на серумските албумини (r = - 0,65, p< 0,001). Заклучок: Плазматската концентрација на Д-димерите е тесно поврзана со степенот на дисфункција на црниотдроб и компликациите поврзани со цироза на црн дроб. Затоа, нивоата на Д-димерите може да се користат како прогностички маркер за стратификација и дополнителен дијагностички маркер во компликациите поврзани со цироза на црн дроб
Фактори кои влијаат на природното движење на населението во Република Северна Македонија
Get PDFThe planning of public health programmes is directly related with the demographic characteristics and the population change has longterm impact on the health, health care and community interventions. The objective of this paper is to analyze the factors influencing the trend of population change in the Republic of North Macedonia. Material and methods: Data from the National Statistical Office and World Health Organization have been used. Literature review was conducted applying public health approach and descriptive method. Results: The natural population change in North Macedonia has negative trend in the last 10 years, the birth rate has declined, while the mortality is increasing. The biological factors and fertility rate have significantly influenced the birth rate, while the burden of chronic noncommunicable diseases, road injures, violence and COVID-19 are lead causes of mortality. Numerous factors indirectly affect the negative trend of population change such as the high rate of unemployment, poverty, socioeconomic and political context, migration and availability and quality of health care. Conclusion: А detailed analysis of the factors affecting the natural population change and an appropriate national response with the aim of reducing the negative trends is needed.Планирањето на јавноздравствените програми е директно поврзано со демографските карактеристикии природното движење на населението и има долгорочно влијание врз здравјето,здравствената заштита и интервенциите во заедницата. Целта на овој труд е да се анализираат факторите кои влијаат на трендот на природното движење на населението во Република Северна Македонија. Материјал и методи: Користени се податоци од датабазата на Државниот завод за статистика иСветската здравствена организација, кои се статистичкиобработени и прикажани табеларно и графички. Извршен е преглед на литература, а применет е јавноздравствен пристап и метод на дескриптивна анализа. Резултати: Природното движење на населението во Македонија покажува негативен тренд во последните десет години, односно се намалува наталитетот додека морталитетот е во позитивна насока, со зголемен број на починати лица. Биолошките фактори и стапката на фертилитет значајно влијаат на намалување на наталитетот, а од друга страна оптовареноста со хроничните незаразни болести, сообраќајните несреќи, насилството и Ковид-19 се главните причини за зголемената смртност. Бројни индиректни фактори влијаат на негативниот тренд на природното движење на населението, како што се високата стапка на сиромаштија и невработеност, социоекономскиот и политички контекст, миграциите и пристапот и квалитетот на здравствена заштита. Заклучок: Потребна е детална анализа на факторите кои влијаат на природното движење на населенето и соодветен национален одговор со цел намалување на негативниот тренд
Дизајн на физибилити студија за воспоставување на производство на zirconium-89 радиоизотоп и имплементација на 89Zr-радиофармацевтици во клиничката пракса во Република Северна Македонија
Get PDFIn the last decade, the application of radiopharmaceuticals based on zirconium-89 (89Zr) radiometal has increased in both preclinical and clinical studies. The most frequently used 89Zr-radiopharmaceutical is 89Zr-trastuzumab used in the management of patients with breast cancer. Breast cancer is the most common cancer among women in North Macedonia and the most common cause of death from malignant neoplasms in this population; therefore, the introduction of new nuclear medicine procedures in these patients might improve the management of this disease. However,the introduction of radioisotope and radiopharmaceutical production requires significant investments, both manpower and financial. The purpose of this work is to present the design conceptualization of a feasibility study for the establishment of production of zirconium-89 radioisotope and implementation of 89Zr-radiopharmaceuticals in clinical practice in the Republic of North Macedonia and to present the initial results from the first phases of the study. This feasibility study is designed to include preliminary analysis, market research, technical feasibility analysis, economic analysis, review and analysis of all data and feasibility conclusion. The evaluation of the data from the analyses conducted in all study phases is needed to identify the favourable and unfavourable factors and circumstances in order to make a final assessment of the feasibility of establishing the zirconium-89 radioisotope and 89Zr-radiopharmaceuticals production and implementation of 89Zr-trastuzumab use in nuclear medicine practice.Во последната деценија, радиофармацевтските препарати што содржат zirconium-89 (89Zr) радиоизотоп имаат зголемена примена како во претклиничките, така и во клиничките студии. Најчесто користен 89Zr-радиофармацевтик е 89Zr-trastuzumab кој се применува во насока на планирање на терапија на пациенти со рак на дојка. Ракот на дојката е најчестиот карцином кај жените во Северна Македонија и најчеста причина за смрт од малигни неоплазми кај оваа популација, затоа воведувањето нови дијагностички процедури во нуклеарната медицина може да придонесе за подобро планирање на терапијата кај овие пациенти. Сепак, воспоставувањето на производство на радиоизотопи и радиофармацевтици бара значителни инвестиции, финансиски и кадровски. Целта на овој труд е да го претстави дизајнот на физибилити студијата за воспоставување на производство на zirconium-89 радиоизотоп и имплементација на 89Zr-радиофармацевтици во клиничката пракса во Република Северна Македонија, како и да ги претстави резултатите од почетните фази на студијата. Оваа физибилити студија е дизајнирана така што вклучува прелиминарна анализа, истражување на пазарот, анализа на техничка изводливост, економска анализа, преглед и анализа на сите податоци и заклучок за физибилност. Евалуацијата на податоците од анализите во рамки на сите фази на студијата е потребна за да се идентификуваат поволните и неповолните фактори и околности за да се донесе конечна проценка на физибилноста за воспоставување на производство на zirconium-89 радиоизотоп и 89Zr-радиофармацевтици и воведување на 89Zr-trastuzumab во нуклеарно-медицинската пракса
Фактори на ризик за појава на кардиоваскуларни болести кај професионалните возачи
Get PDFAim of the paper was to determine the presence of risk factors for cardiovascular diseases (CVD) such as arterial hypertension, hyperlipidemia, hyperglycemia, overweight, smoking; and (ii) to analyze the link between the requirements of their job and the resources available to them. Materials and methods: A descriptive and analytical cross-sectional study was conducted involving 210 professional drivers who underwent a medical examination at the Institute for Occupational Health of the Republic of North Macedonia. The examination was done in order to assess their ability to drive a motor vehicle; they were also given a questionnaire to fill in so as to compare the requirements of the job and the resources available to them for doing their job. Results: One third of the respondents had increased levels of triglycerides, glycemia and cholesterol in their blood (33.3%, 28.1%, and 21.4%, respectively); almost half (44.2%) of them were active smokers. One third of the respondents (31.9%) were obese, with BMI >30 (kg/m2). The resources available to the professional drivers for doing their job exceed the requirements of the job and this situation has a protective effect on the occurrence of risk factors for CVD. Conclusion: The high prevalence of risk factors for CVD among professional drivers can lead to development of CVD and increased incidence thereof, which can negatively impact on their ability for safe driving. Hence the need for interventions to prevent these risk factors, including the need to invest in the resources available to professional drivers for doing their job.
Целта на трудот беше да се детерминира присуството на факторите на ризик за појава на кардиоваскуларни болести (КВБ): артериска хипертензија, хиперлипидемија, хипергликемија, зголемена телесна тежина, пушачки статус, и да се анализира нивната поврзаност со барањата и ресурсите на работното место. Материјал и методи: дескриптивно-аналитичка студија на пресек, во која кај 210 професионални возачи беа анализирани дел од резултатите добиени при здравствениот преглед спроведен во Инситутот за медицина на трудот на РСМ при оценката на способноста за управување со моторно возило и резултатите за барањата и ресурсите на работното место добиени со соодветен прашалник. Резултати: Една третина од испитаниците имаа покачени вредности на триглицеридите во крвта (33,3%); гликемијата беше зголемен кај 28,1%, холестеролот во крвта беше зголемен кај 21,4% и речиси половина (44,2%) од испитуваните професионални возачи беа активни пушачи. Третина (31,9%) од испитаниците беа обезни со BMI >30 (кг/м2). Ресурсите на работното место со кои располагаат испитуваните професионални возачи беа поголеми од барањата на работното место и овој модел има протективно дејство врз појавата на испитуваните фактори на ризик за КВБ. Заклучок: Високата преваленција на факторите на ризик за КВБ кај професионалните возачи може да придонесе за зачестена појава и развој на КВБ што, пак, може да влијае врз нивната способност за безбедно управување со моторно возило. Оттаму, произлегува потребата од интервенции за нивна превенција вклучително и инвестиција во ресурсите на работното место