1,720,994 research outputs found
The pattern of the letter as a tool for education and upbringing of children and youth in the XIX century (based on the letter-writing manuals by Józef Chociszewski)
Full text linkThe article analyzes the XIX century collection of letter patterns prepared by Józef Chociszewski for children and youths: Listownik dla młodzieży zawierający wzory listów z dodatkiem powinszowań, łamigłówek, wierszyków, powiastek i nauki grzeczności dla młodzieży (Bytom 1900). Letters included in this publication were examined in terms of the author’s use of their species traits (at the structural, pragmatic, cognitive and stylistic level) for youth education.The pattern of the letter by Chociszewski is not only a collection of examples of kids’ and youths’ correspondence, but above all a tool for various aspects of education and upbringing of young Poles during the partitions. The author tried to develop general language skills in his readers and encourage the use of the Polish language, presenting a very wide selection of lexis, formulas and stylistic means for reproduction in various communication situations. He taught them ”language savoir-vivre”. A clear educational purpose were also: a selection of the content of fictitious letters, selection of the authors of authentic letters and the rich system of values characteristic in the Polish Catholic family presented in the letters. In this way, J. Chociszewski aimed to show the Polish culture in the letter-writing manuals and to shape Polish national consciousness.W artykule poddano analizie XIX-wieczny zbiór wzorów listów przygotowany przez Józefa Chociszewskiego dla dzieci i młodzieży: Listownik dla młodzieży zawierający wzory listów z dodatkiem powinszowań, łamigłówek, wierszyków, powiastek i nauki grzeczności dla młodzieży (Bytom 1900). Przyjrzano się zamieszczonym w tej publikacji tekstom listów pod kątem wykorzystania przez autora ich cech gatunkowych (na płaszczyźnie strukturalnej, pragmatycznej, poznawczej i stylistycznej) dla edukacji młodzieży. Listownik Chociszewskiego to nie tylko zbiór przykładów korespondencji dziecięco-młodzieżowej, ale przede wszystkim narzędzie służące różnym aspektom edukacji i wychowania młodych Polaków w czasie zaborów. Autor starał się rozwijać u swoich czytelników ogólną kompetencję językową i zachęcić do używania języka polskiego, przedstawiając bardzo bogaty wybór leksyki, formuł i środków stylistycznych do odtwarzania w różnych sytuacjach komunikacyjnych. Uczył ich przy tym językowego savoir-vivre’u. Wyraźny cel edukacyjno-wychowawczy miały także: dobór treści listów fikcyjnych i wybór autorów listów autentycznych oraz przedstawiony w nich bogaty system wartości charakterystycznych dla polskiej katolickiej rodziny. Chociszewski dążył w ten sposób do ukazania w listowniku polskiej kultury i do kształtowania polskiej świadomości narodowej
"Kto ja jestem, Polak mały i tczewianin zagorzały…" - Conceptualisation of community/communities in the works of young residents of the Kociewie region
Full text linkThe goal of the article is to show the linguistic conceptualisation of the community in the works prepared by children and young people from Kociewie for an artistic competition. The analyses make use of Janusz Anusiewicz’s theory of cultural linguistics, as well as the concept of the linguistic and textual image of the world. The research also takes into account the point of view and perspective of the sender. The analysis of the linguistic material has shown that the conceptualisation of the community contained in the juvenilia is approached from two perspectives: the human community and the community of place. The textual creation of the former (concerning either a family or environmental community) is based primarily on the occurrence of the speaking subject most often in the 1st person plural and the use of the possessive pronoun our. There is also the use of value-laden lexis naming family traditions, as well as statements of a declarative nature. In the second perspective – the commonality of a person with a place – the use of the 1st person singular forms of verbs and the personal pronoun my predominates. This conceptualisation is characterised by a strong emotionalism expressed by a value lexis, defining the emotional states of the sender. In general, however, the repertoire of linguistic means used by the authors of the analysed juvenilia is modest.Celem artykułu jest ukazanie językowej konceptualizacji wspólnoty w pracach konkursowych dzieci i młodzieży z Kociewia. Analizy wykorzystują teorię lingwistyki kulturowej Janusza Anusiewicza, a także koncepcję językowego i tekstowego obrazu świata. Badania uwzględniają również punkt widzenia i perspektywę nadawcy. Analiza materiału językowego wykazała, że konceptualizacja wspólnoty zawarta w juweniliach ujmowana jest w dwóch perspektywach: wspólnoty ludzkiej i wspólnoty człowieka z miejscem. Tekstowa kreacja tej pierwszej (dotycząca albo wspólnoty rodzinnej, albo środowiskowej) oparta jest przede wszystkim na występowaniu podmiotu mówiącego najczęściej w 1 os. l. mn. i stosowaniu zaimka dzierżawczego nasz. Wykorzystana została też leksyka wartościująca, nazywająca tradycje rodzinne, a także wypowiedzi o charakterze deklaracji. W drugiej perspektywie - wspólnoty człowieka z miejscem przeważa stosowanie form 1 os. l. poj. czasowników oraz zaimka osobowego mój. Tę konceptualizację cechuje silny emocjonalizm wyrażony leksyką wartościującą, określającą stany emocjonalne nadawcy. Ogólnie jednak repertuar środków językowych wykorzystanych przez autorów analizowanych juweniliów jest skromny
Emotional portrait of the apostle-traitor in the drama by Karol Hubert Rostworowski Judasz z Kariothu (based on the analysis of stage directions)
No full textPrzedmiotem badań w artykule jest utwór Karola Huberta Rostworowskiego pt. Judasz z Kariothu. Celem analiz było sprawdzenie, jaki obraz Judasza przedstawia Rostworowski w swoim dramacie. Jakie uczucia i emocje mu przypisuje? Jakich używa do tego środków językowych? Co powoduje, że mimo dokładnych, jak się ocenia, wytycznych inscenizacyjnych zawartych w tekście utworu zostaje jeszcze miejsce na indywidualną interpretację sceniczną? Co prowadzi do różnic w odbiorze przesłania utworu i oceny zachowania tytułowego bohatera? W tym celu w artykule przeanalizowano charakterystyczny dla dramatu jako rodzaju literackiego typ wypowiedzi – didaskalia, które z założenia pełnią typowe funkcje scenariuszowe i dookreślające to, co jest zawarte w tekście głównym.
Analiza wykazała, że w tekście pobocznym Rostworowski bardzo często umieszcza informacje dotyczące stanów psychicznych i uczuć tytułowego bohatera. Są to przede wszystkim określenia emocji negatywnych o dużym natężeniu i intensywności. W kilku miejscach ujawnił się też stosunek emocjonalny (ambiwalentny) autora do bohatera dramatu. Specyfika słownictwa odnoszącego się do tego wycinka świata (referującego uczucia bądź wskazującego na ich objawy) pozwoliła autorowi z jednej strony wyraźnie dookreślić sytuację mówienia (zasugerować sposób zachowania aktorskiego), a z drugiej umożliwiła swobodę zindywidualizowanej interpretacji scenicznej utworu.The article presents the drama by Karol Hubert Rostworowski entitled Judasz zKariothu. The analysis has been expected to answer the question what picture of Judas Iscariot in Rost-worowski’s drama was like; what emotions the author put in the character; what language means he used; why there is still space for individual scenic interpretation in spite of very detailed – as it is believed – stage directions included in the text of the drama; and why there are differences in reception of the drama and in the appraisal of the behaviour of the main character. In order to answer those questions the stage directions have been analysed, which are elements typical of dramas as aliterary genre, and which by definition fulfil the function of ascript and comple-ment the main text.According to the analysis Rostworowski includes information about psychic states and emo-tions of the main character in the added text. Mostly they are negative and very intensive emo-tions. In some places the author reveals his emotional attitude to the main character (which is ambivalent). The uniqueness of the vocabulary concerning that fragment of the world (referring to emotions or indicating their symptoms) enables the author of the drama to clearly define the situation of speaking (to suggest the way of how the actors act), and – on the other hand – makes it possible to interpret the drama in afree and individualised way
The linguistic creation of Kaszubians in the Paweł Huelle’s novel Śpiewaj ogrody
No full textThe main objective of the article is to show the linguistic creation of Kaszubians in the Paweł Huelle’s novel Śpiewaj ogrody. Kaszubians in this novel is a primeval ethnic group that has a strong tradition and its own language. They are very hard-working people. Man are mostly fishing. A very important thing for them is faith (in God and natural powers). For Germans and Poles who live in Pomerania, Kaszubians are worse than them, they use a dialect. They are unable to write in Polish. They can only be servants. The linguistic creation of Kaszubians mainly serves as valuable lexicon, exclamations and rhetorical questions. Even though the stereotypical view on Kaszubian since the Middle Ages is negative, Paweł Huelle in Śpiewaj ogrody has a positive point of view. It’s a strong group, connected with tradition. The author shows how the tradition fades away, along with the ethnical group.Celem artykułu jest przedstawienie językowej kreacji Kaszubów w powieści Pawła Huellego Śpiewaj ogrody. Kaszubi w powieści to prastara grupa etniczna mająca silną tradycję i własny język. Są to ludzie bardzo pracowici. Mężczyźni zajmują się głównie pracą na morzu – łowieniem ryb. Ważną dla nich wartością jest wiara (w Boga i moce nadprzyrodzone). Dla Niemców i Polaków zamieszkujących Pomorze Kaszubi są grupą gorszą, posługującą się narzeczem. Kaszubi nie umieją pisać po polsku. Mogą wykonywać tylko prace usługowe. Językowej kreacji Kaszubów służą przede wszystkim leksyka wartościująca, wyliczenia, wykrzyknienia i pytania retoryczne. Mimo że stereotypowe spojrzenie na Kaszubów już od czasów średniowiecza jest negatywne, sposób ich prezentacji przez Pawła Huellego w powieści Śpiewaj ogrody można uznać za pozytywny. To silna grupa połączona wspólną tradycją. Autor ukazuje powolny koniec tej tradycji, który może doprowadzić do upadku wspólnoty etnicznej
A Few Remarks on Prayer in the Light of the 19th Century Women’s Journals Summary
No full textThe article analyses the fourteen journals written by the 19th century women. The text analysis shows that in those days prayer was an important component of the Polish people’s life. The gathered words and structures are for the major part used in Polish to this day (the word modlitwa ‘prayer’, its synonyms, derivatives, their attributes), which proves that they are strongly rooted in tradition and, as many scholars emphasize, that religious lexis is ossified. Journal notes point out the places where people prayed, and the ways people prayed (e.g. male and female types of piety). These excerpts add some expressiveness to the journals’ pages.W artykule do badań wykorzystano 14 pamiętników napisanych przez XIX-wieczne kobiety. Analiza tekstów pokazuje, że w tym czasie ważnym elementem życia Polaków była modlitwa. Zebrane wyrazy i konstrukcje językowe w większości są używane w polszczyźnie do dziś (wyraz modlitwa, jego synonimy, wyrazy od niego pochodne, ich określenia), co świadczy o ich silnym osadzeniu w tradycji i podkreślanej przez wielu badaczy skostniałości leksyki religijnej. Pamiętnikarskie zapiski wskazują na miejsca, w których się modlono, i sposoby, w jaki to czyniono (m.in. męski i kobiecy typ pobożności). Fragmenty te dodają kartom pamiętników ekspresywności
Kashubian linguistic stylisation in the novel Śpiewaj ogrody by Paweł Huelle
No full textCelem artykułu jest przedstawienie specyfiki kaszubskiej stylizacji językowej (zasobu środków stylizacyjnych i funkcji stylizacji) w powieści gdańskiego pisarza Pawła Huellego Śpiewaj ogrody. Kaszubska stylizacja językowa w tej powieści jest dość bogata i zróżnicowana, choć nie obejmuje zbyt obszernych fragmentów tekstu. Bohaterowie kaszubscy mówią żywą, autentyczną kaszubszczyzną lub przeplatają ją z językiem polskim (mają bowiem także polskojęzyczną kompetencję językową). Zwykle są rozumiani przez Polaków. Ponadto w powieści pojawiają się też (stosunkowo nieliczne) elementy leksykalne kaszubskie dla nazwania elementów i zjawisk z życia rodzinno-obyczajowego Kaszubów i ich kultury. Pisarz przywołuje także w powieści wyznaczniki folkloru kaszubskiego, opisuje obyczaje kaszubskie i podkreśla długotrwałą obecność Kaszubów na Pomorzu. Wszystkie te elementy stylizacji dobrze współgrają z konsytuacją, podkreślają koloryt epoki i środowiska, uwypuklają autentyzm postaci, podkreślają wierność bohaterów obyczajom i tradycjom, często też są motywowane koniecznością informacyjną tekstu. Język kaszubski jest w powieści Huellego również przedmiotem zainteresowania sam w sobie –
jako nośnik tradycji i kultury, a Kaszubi zostają przedstawieni jako pomost pomiędzy światem odchodzącym w przeszłość (światem niemieckojęzycznych mieszkańców Gdańska) a światem nowym (światem napływających do tego miasta po drugiej wojnie światowej Polaków).The purpose of the article is to present the uniqueness of the Kashubian linguistic stylisation (of the resources of stylistic means and stylisation of functions) in the novel by the Gdańsk writer Paweł Huelle entitled Śpiewaj ogrody. The Kashubian linguistic stylisation in that novel is fairly rich and diversified, although is visible only in some fragments of the text. The characters speak in vivid authentic Kashubian or combine it with Polish (as they have also the native speakers’ competence in Polish). In most cases they are understood by the Poles. In addition, in the novel there are (relatively not numerous) Kashubian lexical elements to give names to the phenomena and manifestations of the everyday life of the Kashubians and their culture. In his novel the writer also recalls indicators
of the Kashubian folklore, describes Kashubian customs and emphasises the long-standing presence of the Kashubians in Pomerania. All these factors of stylisation harmonise with the circumstances
described, highlight the colours of the time and the milieu, underline the authenticity of the characters and their faithfulness to their customs and traditions, and quite often they are motivated by the informational necessity of the text. In the novel written by Huelle the Kashubian language is interesting itself as a carrier of tradition and culture, and the Kashubians are presented as a transition between the outgoing world (the world of German-speaking inhabitants of Gdańsk) and the incoming world (the world of the Poles inflowing into Gdańsk after the Second World War)
Kilka uwag o modlitwie w świetle XIX-wiecznych pamiętników kobiet
Full text linkThe article analyses the fourteen journals written by the 19th century women. The text analysis shows that in those days prayer was an important component of the Polish people’s life. The gathered words and structures are for the major part used in Polish to this day (the word modlitwa ‘prayer’, its synonyms, derivatives, their attributes), which proves that they are strongly rooted in tradition and, as many scholars emphasize, that religious lexis is ossified. Journal notes point out the places where people prayed, and the ways people prayed (e.g. male and female types of piety). These excerpts add some expressiveness to the journals’ pages.W artykule do badań wykorzystano 14 pamiętników napisanych przez XIX-wieczne kobiety. Analiza tekstów pokazuje, że w tym czasie ważnym elementem życia Polaków była modlitwa. Zebrane wyrazy i konstrukcje językowe w większości są używane w polszczyźnie do dziś (wyraz modlitwa, jego synonimy, wyrazy od niego pochodne, ich określenia), co świadczy o ich silnym osadzeniu w tradycji i podkreślanej przez wielu badaczy skostniałości leksyki religijnej. Pamiętnikarskie zapiski wskazują na miejsca, w których się modlono, i sposoby, w jaki to czyniono (m.in. męski i kobiecy typ pobożności). Fragmenty te dodają kartom pamiętników ekspresywności
„(…) iam wezwała ieszcze Boga pomocy i błogosławieństwa” – the linguistic shape of prayer statements in nineteenth-century women’s diary literature
Full text linkMateriał wybrany do artykułu pochodzi z 11 pisanych przez kobiety tekstów o charakterze autobiograficznym. Autorki tych wspomnień należały do różnych warstw społecznych (arystokracji, szlachty, mieszczaństwa, inteligencji), miały różne wykształcenie i z różną sprawnością posługiwały się językiem polskim (były wśród nich literatki). W artykule poddano analizie te fragmenty pamiętników, w których nomen sacrum pojawia się w związku z szeroko rozumianymi przeżyciami religijnymi – w funkcji inicjowania krótkiej modlitwy lub tylko modlitewnego westchnienia. Zwrócono uwagę na sytuację komunikacyjną, przyjrzano się strukturze i funkcjom tych modlitewnych fragmentów.The material selected for the article comes from eleven autobiographical texts written by women. The authors of these memoirs belonged to various social strata (aristocracy, nobility, bourgeoisie, intelligentsia), had diff erent education and used the Polish language with varying skill (there were literary women among them). The article analyzes the fragments of the diaries in which nomen sacrum appears in connection with widely understood religious experiences – as a function of initiating a short prayer or just a prayer sigh. Attention was paid to the communication situation, the structure and functions of these prayer fragments were examined
Językowa kreacja Kaszubów w Śpiewaj ogrody Pawła Huellego
No full textThe main objective of the article is to show the linguistic creation of Kaszubians in the Paweł Huelle’s novel Śpiewaj ogrody. Kaszubians in this novel is a primeval ethnic group that has a strong tradition and its own language. They are very hard-working people. Man are mostly fishing. A very important thing for them is faith (in God and natural powers). For Germans and Poles who live in Pomerania, Kaszubians are worse than them, they use a dialect. They are unable to write in Polish. They can only be servants. The linguistic creation of Kaszubians mainly serves as valuable lexicon, exclamations and rhetorical questions. Even though the stereotypical view on Kaszubian since the Middle Ages is negative, Paweł Huelle in Śpiewaj ogrody has a positive point of view. It’s a strong group, connected with tradition. The author shows how the tradition fades away, along with the ethnical group.Celem artykułu jest przedstawienie językowej kreacji Kaszubów w powieści Pawła Huellego Śpiewaj ogrody. Kaszubi w powieści to prastara grupa etniczna mająca silną tradycję i własny język. Są to ludzie bardzo pracowici. Mężczyźni zajmują się głównie pracą na morzu – łowieniem ryb. Ważną dla nich wartością jest wiara (w Boga i moce nadprzyrodzone). Dla Niemców i Polaków zamieszkujących Pomorze Kaszubi są grupą gorszą, posługującą się narzeczem. Kaszubi nie umieją pisać po polsku. Mogą wykonywać tylko prace usługowe. Językowej kreacji Kaszubów służą przede wszystkim leksyka wartościująca, wyliczenia, wykrzyknienia i pytania retoryczne. Mimo że stereotypowe spojrzenie na Kaszubów już od czasów średniowiecza jest negatywne, sposób ich prezentacji przez Pawła Huellego w powieści Śpiewaj ogrody można uznać za pozytywny. To silna grupa połączona wspólną tradycją. Autor ukazuje powolny koniec tej tradycji, który może doprowadzić do upadku wspólnoty etnicznej
From Bogurodzica to Holy Woman: On literary reception of the oldest Polish hymn by the contemporary youth
No full textCelem artykułu jest analiza elementów łączących uczniowskie parafrazy Bogurodzicy, napisane przez uczniów jednego z łódzkich liceów i opublikowane w „Dużym Formacie” (dodatku do „Gazety Wyborczej”) w styczniu 2003 r., ze średniowiecznym oryginałem. Analiza wiąże się z elementami genologii tekstu – strukturą modlitwy, relacjami nadawczo-odbiorczymi oraz światem wartości nadawcy, wyrażonym w postaci próśb lub pragnień. Analiza wykazała nawiązania wierszy licealistów do Bogurodzicy. Wynikają one zarówno z kształtu wiersza o charakterze modlitewnym, wyraźnie wyeksponowanego adresata (którym jest najczęściej Matka Boża lub Matka Boża i Syn Boży/Bóg) oraz – najczęściej zbiorowego – nadawcy zanoszącego prośby do adresata. W parafrazach Bogurodzicy nadawca jest – podobnie jak adresat – wyraźnie nazwany (co różni te teksty od pieśni średniowiecznej), a jego prośby są bardziej konkretne (niż w Bogurodzicy) i wynikają z przynależności do określonego środowiska. Język tych utworów jest prosty, precyzyjny, momentami kolokwialny, pozbawiony typowej dla języka religijnego hieratyczności. Powoduje to desakralizację tekstów, ale jednocześnie podkreśla bliskość nadawcy i adresata tak ważną dla młodego, poranionego przez życie człowieka.The aim of the article is to analyze elements common to the paraphrases of Bogurodzica – written by the students of one of the secondary comprehensive schools in Łódź and published in “Duży Format” (a supplement to “Gazeta Wyborcza”) in January 2003 – and the medieval original. The analysis involves the elements of the text’s genology: structure of the prayer, sender – receiver relationship, and the universe of the sender’s values expressed in the form of their petitions or desires. The analysis demonstrated the reference of the students’ poems to Bogurodzica. It follows from the shape of the prayerful poem, clearly exposed addressee (predominantly Mother of God or Mother of God and Son of God/God), and – most frequently collective – sender, who brings their petitions to the addressee. In the paraphrases of Bogurodzica the sender is –similarly as the addressee – clearly named (unlike in the medieval hymn), their petitions are more concrete (than these contained in Bogurodzica) and result from their membership in a particular community. The language of these poems is simple, precise, colloquial at times, lacking hieraticism typical of religious language. This results in the desacralization of the texts, but at the same time emphasizes closeness of the sender and the addressee, so important for the young, injured by life, humans
- …
