200 research outputs found
„Sublokatorka” po latach. Z Hanną Krall rozmawiają Elżbieta Janicka i Joanna Tokarska-Bakir. Warszawa, 28 lutego i 8 marca 2013 roku
No full text"Sublokatorka" now. An interview with Hanna Krall: Warsaw, 28 February and 28 March 2013
The interview was conducted by Elżbieta Janicka and Joanna Tokarska-Bakir. Hanna Krall told the story of the issues related to the publication of Sublokatorka, which finally appeared in the Paris-based printing house Libella, owned by Zofia and Kazimierz Romanowicz, in 1985. Hanna Krall also spoke about how the book was received by the public in the unofficial underground discourse in the Communist Poland. Moreover, the author of Sublokatorka told the interviewers about the construction of stories about the Holocaust, as well as about the people who inspired the protagonists of Sublokatorka: Luba Bielicka-Blum, Rywka Urman, Krystyna Krahelska, Krzysztof Kieślowski and Jerzy Stuhr.
„Sublokatorka” po latach. Z Hanną Krall rozmawiają Elżbieta Janicka i Joanna Tokarska-Bakir. Warszawa, 28 lutego i 8 marca 2013 roku
Hanna Krall opowiada Elżbiecie Janickiej i Joannie Tokarskiej-Bakir o kłopotach z publikacją Sublokatorki, która ostatecznie ukazała się w paryskim wydawnictwie Zofii i Kazimierza Romanowiczów Libella w 1985 roku. Tematem rozmowy jest także burzliwy, niewolny od werbalnej agresji, odbiór książki w drugim, niezależnym obiegu kultury w PRL. W wywiadzie mowa ponadto o sposobach konstruowania i stawkach opowieści o Zagładzie, a także o pierwowzorach postaci z Sublokatorki takich jak: Luba Bielicka-Blum, Rywka Urman, Krystyna Krahelska, Krzysztof Kieślowski czy Jerzy Stuhr
Halina Meissner Née Lutosławska. The Memoirs
No full textPrzypisy do Wspomnień opracowali, tekst zredagowali: Anna Janicka i Jarosław Ławski, tekst opracowała Anna Janicka.The text contains, for the first time in print, the Memoirs of Halina Meissner, the youngest daughter of the Spanish writer Sofía Casanova and the Polish philosopher Wincenty Lutosławski. The memoirs were written at the request of her daughter, Krystyna Doerfferówna (married name Haertlé), a resident of Nantes, and sent to the editors and footnote authors (Prof. Anna Janicka and Prof. Jarosław Ławski of the University of Białystok) by Dr. Hanna Libera of Essen. The memoirs were previously handed over in typescript to the Museum of Nature and Lutosławski Manor in Drozdowo near Łomża. The Memoirs shed new light on the history of Casanova’s and Lutosławski’s descendants, show the ideological choices of the Polish landowning community, and their fate during the First and Second World Wars. Halina Meissner, known as Halita, also shows from her own perspective the relationship of her parents, Sofía and Wincenty, which ended with their separation.ANNA JANICKA – dr hab., prof. Uniwersytetu w Białymstoku, pracuje w Katedrze Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych na Wydziale Filologicznym. Zainteresowania badawcze: literatura polska II połowy XIX wieku, modernizm, twórczość Gabrieli Zapolskiej, kultura polska w jej związkach z kulturami Europy Wschodniej. Współredagowała m.in. tomy: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza [Białystok 2012]; Żeromski. Tradycja i eksperyment [S. I, Białystok 2013]; Starość. Doświadczenie egzystencjalne – temat literacki – metafora kultury [t. 1–2, Białystok 2013]; Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet, [S. I: Perspektywa środkowoeuropejska, red. A. Janicka, C. Fournier Kiss, M. Bracka; S. II: Perspektywa polska, red. A. Janicka, C. Fournier Kiss, B. Olech, Białystok 2019]; Pozytywiści warszawscy: „Przegląd Tygodniowy” 1866–1876 [S. I: Studia, rewizje, konteksty, Białystok 2015, S. II: Świat, Europa, Polska, Białystok 2020]. Wydała monografie: Sprawa Zapolskiej. Skandale i polemiki [Białystok 2013], Tradycja i zmiana. Literackie modele dziewiętnastowieczności: pozytywizm i „obrzeża” [Białystok 2015], Modernìstka z Volinì: pro tvorčìst' Gabrìelì Zapol's'koï: monografìâ [Kiiv 2017]. Edytorka [z Pauliną Kowalczyk] Kwiatu śmierci. Powieści kryminalnej ze stosunków krakowskich w dwóch tomach Gabrieli Zapolskiej [Białystok 2015]. Zaangażowana w prace Olimpiady Literatury i Języka Polskiego na Białorusi (od 1997) i Łotwie (od 2012). Kierowała w latach 2014–2020 grantem NPRH na badania nad środowiskiem młodych pozytywistów warszawskich z kręgu „Przeglądu Tygodniowego” [1866–1876]. W roku 2021 ukazała się pod jej redakcją w ośmiu woluminach naukowa edycja publicystyki pozytywistycznej: „Przegląd Tygodniowy” 1866–1876. Teksty, analizy, komentarze. Mieszka w Białymstoku.Casanova S., La paz en la guerra. La princessa Urusoff, „ABC”, Madrid, 22 XII 1915, s. 5-7.Casanova S., Podróże Karmeli, z upoważnienia autorki przełożyła z hiszpańskiego Marja Lutosławska, Warszawa [po 1920].Casanova S., Viajes y aventuras de una muñeca española en Rusia, Burgos 1920.Grzegorz Wolikowski, [w:] Powstańcze Biogramy, https://www.1944.plLutosławski W., Jeden łatwy żywot, Warszawa 1933.Meissnerowa z Lutosławskich Halina, Wspomnienia, skany rękopisu i maszynopis przekazane przez Krystynę Doerfferównę po mężu Haertlé i dr Hannę Liberę.Pamiętnik Wacławy Lignowskiej (Pani Oczki), oprac. B. Turowska, Drozdowo 2007.Reymont W.St., Komurasaki. Żałosna historya o pękniętem porcelanowem sercu japońskiem, opowiedziana dla Hality Lutosławskiej, Warszawa 1903.Szymański T., Panie Lutosławskie. Losy niezwykłych kobiet na tle historii dwóch stuleci, Drozdowo 2021.Wolikowska z Lutosławskich I., Roman Dmowski. Człowiek, Polak, przyjaciel, Wrocław – Drozdowo 2007.46348
Być wolnym i odpowiedzialnym – od indeterminizmu do determinizmu w rozwoju myśli filozoficznej
No full textThe issue of human free will is relevant to many fields of science. Philosophers have been describing it for more than two and a half thousand years – some proclaim the belief that human free will exists (indeterminism), while others state that it is only an illusion (determinism). From antiquity onwards, there is also no shortage of philosophers admitting that human being has free will, even if he takes action under the influence of many stimuli, which are partially uncontrolled (soft determinism). The subject of the article is a synthetic analysis of selected philosophical concepts referring to human free will from ancient, medieval and modern times up to the beginning of the 20th century. The author intends to prove the thesis that the development of philosophical concepts has primarily moved over the centuries from indeterminism to determinism. Simultaneously, the author points out the influence of philosophical concepts on the justification of human legal responsibility and calls for further research in this area.Zagadnienie wolnej woli człowieka jest istotne dla wielu dziedzin nauki. Filozofowie opisują je od ponad dwóch i pół tysiąca lat – jedni głoszą przekonanie o istnieniu wolnej woli człowieka (indeterminizm), inni zaś twierdzą, że jest ona tylko złudzeniem (determinizm). Począwszy od starożytności, nie brakuje też filozofów przyznających, że człowiek ma wolną wolę, nawet jeżeli podejmuje działania pod wpływem wielu bodźców, częściowo niekontrolowanych (łagodny determinizm). Przedmiotem artykułu jest syntetyczna analiza wybranych koncepcji filozoficznych odnoszących się do wolnej woli człowieka, pochodzących z czasów starożytnych, średniowiecznych i nowożytnych aż do początku XX w. Autorka dowodzi tezy, że rozwój koncepcji filozoficznych szedł na przestrzeni wieków zasadniczo od indeterminizmu do determinizmu. Jednocześnie wskazuje na wpływ koncepcji filozoficznych na uzasadnienie odpowiedzialności prawnej człowieka oraz postuluje dalsze badania w tym zakresie
The Irony of Gabriela Zapolska. An Overview
No full textThe author of the article analyzes the manifestations of irony in the prose and plays of the Young Poland writer Gabriela Zapolska (1857–1921). During her lifetime, Zapolska was considered a controversial figure, who both supported female emancipation and criticized the behavior of emancipation activists at the time. For example, she did not approve of the proposed rejection of the institution of marriage. Zapolska was perceived as a malicious, bitter and biased writer. Her writings were dominated by the spirit of naturalism with elements of symbolism and impressionism. In particular, in her novels, short stories and novellas, she treated the anthropological revolution at the turn of the 19th century with irony and sarcasm. The irony was grandiloquent, destructive, and calculated to undermine the axioms and foundations of the middle-class world, and to attack mistaken (in her view) opinions of the rebellious modernists and emancipation activists.ANNA JANICKA – dr hab., prof. Uniwersytetu w Białymstoku, pracuje w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu w Białymstoku w Zakładzie Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych. Zainteresowania badawcze: literatura polska II połowy XIX wieku, w szczególności refleksja młodych pozytywistów warszawskich z kręgu „Przeglądu Tygodniowego”, twórczość Gabrieli Zapolskiej, zagadnienia emancypacji kobiet, kultura polska w jej związkach z kulturami Europy Wschodniej. Ostatnio współredagowała tomy: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza [2012], Żeromski. Tradycja i eksperyment [Seria I, 2013], Starość. Doświadczenie egzystencjalne – temat literacki – metafora kultury [t. 1-2, 2013], Pogranicza, Kresy, Wschód a idee Europy [t. 1-2, Białystok 2013], tom prac Aliny Kowalczykowej Wokół romantyzmu. Estetyka, polityka, historia [Białystok 2014]; redaktorka tomu Pozytywiści warszawscy. „Przegląd Tygodniowy” 1866–1876, seria I: Studia, rewizje, konteksty [Białystok 2015]. Wydała monografie: Sprawa Zapolskiej. Skandale i polemiki [Białystok 2013], Tradycja i zmiana. Literackie modele dziewiętnastowieczności: pozytywizm i „obrzeża” [Białystok 2015]. Współedytorka Kwiatu śmierci Gabrieli Zapolskiej i Michała Sędziwoja (Dramatów) Wacława Szymanowskiego. Odznaczona Medalem Komisji Edukacji Narodowej. Kieruje grantem NPRH (2014–2019) na badania nad środowiskiem pozytywistów warszawskich z kręgu „Przeglądu Tygodniowego” (1866–1876).Zakład Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych, Uniwersytet w BiałymstokuGabriela Zapolska. Zbuntowany talent / Le talent en révolte, red. M. Chudzikowska, Warszawa 2011.Gutowski W., Mit, Eros, sacrum. Sytuacje młodopolskie, Bydgoszcz 1999.Jakóbczyk J., Różne tropy Młodej Polski (1914–1938), Katowice 2008.Janicka A., Gabriela Zapolska w nowej dramatopisarskiej odsłonie, „Pamiętnik Literacki” 2015, z. 4.Janicka A., Sprawa Zapolskiej. Skandale i polemiki, wyd. 2, Białystok 2015.Jankowiak M., Misterium Dionizosa. Ironiczny dialog Wyspiańskiego z romantyzmem na tle zjawiska ironii w literaturze polskiej, Bydgoszcz 1991.Kłosińska K., Ciało, pożądanie, ubranie. O wczesnych powieściach Gabrieli Zapolskiej, Kraków 1999.Kłosińska K., Miniatury. Czytanie i pisanie „kobiece”, Katowice 2006.Ławski J., Temat Zapolskiej, w: Życie i twórczość Gabrieli Zapolskiej, red. H. Ratuszna, A. Jarosz, Stuttgart 2013.Matuszek G., Naturalistyczne dramaty, Kraków 2001.Niedrukowane dramaty Gabrieli Zapolskiej, t. 1-2, red. J. Jakóbczyk, współpraca K. Kralkowska-Gątkowska, M. Piekara, J. Paszek, Katowice 2012.Ososiński T., Ironia a jednostka. Koncepcja ironii u Friedricha Schlegla i Sokratesa, Warszawa 2014.Papiór J., Ironia. Diachronische Begriffsentwicklung, Poznań 1989.Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet, Seria I: Perspektywa środkowoeuropejska, wstęp A. Janicka, red. A. Janicka, C. Fournier Kiss, M. Bracka, Białystok 2017.Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet, Seria II: Perspektywa polska, wstęp A. Janicka, red. A. Janicka, C. Fournier Kiss, B. Olech, Białystok 2018.17118
Self-perception of intergenerational mobility in light of changing social structure
No full textThe aim of this paper is to discuss intergenerational mobility in Poland. Main attention is given to subjective perception of social mobility. The author is interested in how individuals perceive, explain and assess their social position and trajectory, and thereby how dynamics of social structure is intertwined with personal experience. She discusses social mobility in terms of objective measures and categories, with particular focus on comparison between respondents’ social status and their fathers’ status, and thereafter compares it with subjective perception of upward or downward social mobility. The analysis is based on three waves of POLPAN survey (1988, 2013, 2018), an academic research project conducted by the Polish Academy of Sciences
Debut and Scandal: The Case of Zapolska (with the Romantics in the Background)
No full textThe article recalls the scandal related to Gabriela Zapolska’s 1885 literary debut Akwarele (Watercolors). The texts from this book included a short story Małaszka. Jan Ludwik Popławski in his 1885 review Sztandar ze spódnicy (Skirt banner) accused Zapolska, among others, of plagiarism of an unnamed work published in Kharkov. The author points to similarities of the works of a Ukrainian writer Hryhorii Kvitka-Osnovianenko (Biedna Oksana [Poor Oksana], 1841) and a Polish writer Zenon Leonard Fisz (Pokojówka. Szkic obyczajowy [The Maid. A moral sketch], 1850) to Zapolska’s short story. Although the author points out that Fisz was Kvitka-Osnovianenko’s translator, she also emphasizes the difference the same motif of a seduced female servant was portrayed by Kvitka-Osnovianenko, Fisz and Zapolska. He argues that plagiarism was out of the question.Anna Janicka – dr hab., prof. UwB; pracuje w Zakładzie Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu w Białymstoku. Autorka książek: Sprawa Zapolskiej. Skandale i polemiki (Białystok 2013, wyd. 2, Białystok 2015); Tradycja i zmiana. Literackie modele dziewiętnastowieczności: pozytywizm i „obrzeża” (Białystok 2015). Prowadzi badania nad młodymi pozytywistami warszawskimi i „Przeglądem Tygodniowym” w latach 1866–1876 (grant NPRH). Edytorka Kwiatu śmierci Zapolskiej (Białystok 2015).Zakład Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych, Uniwersytet w BiałymstokuFisz Z., Noc Tarasowa (Proza), wstęp M. Szladowski, R. Radyszewski, opr. tekstu i przypisy K. Rutkowski, J. Ławski, red. i bibl. J. Ławski, I.E. Rusek, Białystok 2017.Janicka A., Sprawa Zapolskiej. Skandale i polemiki, wyd. 2, Białystok 2015.Kwitka-Osnowanienko H., Marusia. Povisti ta opovidannia. Dramatični tvori, Harkiv 2019.Papla E., Retoryka i mity: nowożytna literatura ukraińska z Bizancjum w tle. Rekonesans [w:] Bizancjum. Prawosławie. Romantyzm. Tradycje wschodnie w kulturze XIX wieku, red. J. Ławski, K. Korotkich, Białystok 2004.Popławski J.L., Szkice literackie i naukowe, Warszawa 1910.Popławski J.L., Sztandar ze spódnicy, „Prawda” 1885, nr 35 z 29 (17) VIII.Sowiński L., Leonard Fisz (Tadeusz Padalica). Zarys biograficzno-literacki, „Kłosy” 1878, nr 670.50552
Samoocena ruchliwości międzypokoleniowej w kontekście przemian struktury społecznej
No full textThe aim of this paper is to discuss intergenerational mobility in Poland. Main attention is given to subjective perception of social mobility. The author is interested in how individuals perceive, explain and assess their social position and trajectory, and thereby how dynamics of social structure is intertwined with personal experience. She discusses social mobility in terms of objective measures and categories, with particular focus on comparison between respondents’ social status and their fathers’ status, and thereafter compares it with subjective perception of upward or downward social mobility. The analysis is based on three waves of POL-PAN survey (1988, 2013, 2018), an academic research project conducted by the Polish Academy of Sciences
Philosophy as Literature: Wincenty Lutosławski's Ironic “Theses on Woman”
No full textThe author of this study presents a forgotten essay by the Polish philosopher Wincenty Lutosławski (1863-1954) entitled The Metaphysics of Gender. It was published in 1903 in the first issue of the magazine “Eleusis”, which was entirely filled with Lutosławski’s texts. His metaphysics of gender concludes with Theses on Woman. The entire text is a literary and intellectual provocation, balancing between the poetics of a pamphlet, a philosophical treatise, an essay, and a programmatic manifesto. The main theme of the essay is Lutosławski’s vision of a new philosophical approach to gender issues, which he grounds in the metaphysics of the self. He proposes a dynamic view of the self in which there is a constant oscillation between the will (that which is masculine) and love (that which is feminine). The predominance of one of the elements ultimately shapes human sex, which is dynamic in nature. From this concept, the philosopher-writer draws far-reaching conclusions (often utopian) concerning the social role of women and men, the upbringing of children, the understanding of carnality, and the role of marriage. Lutosławski’s ideas were passed over in silence in his era as too bold, “scandalous”.ANNA JANICKA – dr hab., prof. Uniwersytetu w Białymstoku, pracuje w Katedrze Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych na Wydziale Filologicznym. Zainteresowania badawcze: literatura polska II połowy XIX wieku, modernizm, twórczość Gabrieli Zapolskiej, kultura polska w jej związkach z kulturami Europy Wschodniej. Współredagowała m.in. tomy: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza [Białystok 2012]; Żeromski. Tradycja i eksperyment [S. I, Białystok 2013]; Starość. Doświadczenie egzystencjalne – temat literacki – metafora kultury [t. 1–2, Białystok 2013]; Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet, [S. I: Perspektywa środkowoeuropejska, red. A. Janicka, C. Fournier Kiss, M. Bracka; S. II: Perspektywa polska, red. A. Janicka, C. Fournier Kiss, B. Olech, Białystok 2019]; Pozytywiści warszawscy: „Przegląd Tygodniowy” 1866–1876 [S. I: Studia, rewizje, konteksty, Białystok 2015, S. II: Świat, Europa, Polska, Białystok 2020]. Wydała monografie: Sprawa Zapolskiej. Skandale i polemiki [Białystok 2013], Tradycja i zmiana. Literackie modele dziewiętnastowieczności: pozytywizm i „obrzeża” [Białystok 2015], Modernìstka z Volinì: pro tvorčìst' Gabrìelì Zapol's'koï: monografìâ [Kiiv 2017]. Edytorka [z Pauliną Kowalczyk] Kwiatu śmierci. Powieści kryminalnej ze stosunków krakowskich w dwóch tomach Gabrieli Zapolskiej [Białystok 2015]. Zaangażowana w prace Olimpiady Literatury i Języka Polskiego na Białorusi (od 1997) i Łotwie (od 2012). Kierowała w latach 2014–2020 grantem NPRH na badania nad środowiskiem młodych pozytywistów warszawskich z kręgu „Przeglądu Tygodniowego” [1866–1876]. W roku 2021 ukazała się pod jej redakcją w ośmiu woluminach naukowa edycja publicystyki pozytywistycznej: „Przegląd Tygodniowy” 1866–1876. Teksty, analizy, komentarze. Mieszka w Białymstoku.Katedra Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych, Uniwersytet w BiałymstokuFilipowicz-Rudek M., Trudna miłość na trudne czasy – Lutosławski oczami Sofíi Casanovy, [w:] Wincenty Lutosławski – oblicza różnorodności, red. A. Pawłowski, R. Zaborowski, Drozdowo 2006.Filozofia i mistyka Wincentego Lutosławskiego, red. R. Zaborowski, Warszawa 2000.Floryńska H., Wincenty Lutosławski – metafizyka jaźni i narodu, [w:] Polska myśl filozoficzna i społeczna, t. III, red. B. Skarga, Warszawa 1977.Jaworski W., Eleuteryzm i mesjanizm. U źródeł filozofii społecznej Wincentego Lutosławskiego, Kraków 1994.Kowalska A., Wokół „emigracji zdolności” i „Gry losu”, „Prace Polonistyczne” 1978, nr 34, s. 5–19.Kroczak J., Mikołaja Bierdiajewa metafizyka płci, „Hybris” 2014, nr 24, s. 1–11.Lutosławscy w kulturze polskiej, red. B. Klukowski, Drozdowo 1998.Lutosławski W., Eliza Orzeszkowa: Emigracja zdolności; Bolesław Prus: Kronika Tygodniowa, [w:] tegoż, Iskierki warszawskie. Serje pierwsze, Warszawa 1911.Lutosławski W., Fragmenty z pierwszego szkicu: „Metafizyki płci”, „Eleusis” 1903, nr 1.Lutosławski W., Jeden łatwy żywot, Warszawa 1933.Mróz T., Wincenty Lutosławski 1863–1954. Jestem obywatelem utopii, Kraków 2008.Podgórska T., Stowarzyszenie Patriotyczno-Religijne „Eleusis” w latach 1902–1914, Lublin 1999.Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet, Seria I: Perspektywa środkowoeuropejska, wstęp A. Janicka, red. A. Janicka, C. Fournier Kiss, M. Bracka, Białystok 2019.Sokół L., Metafizyka płci: Strindberg, Weininger i Witkacy, „Pamiętnik Literacki” 1985, z. 4, s. 3–15.Wroniszewscy D. i A., Koniec świata Lutosławskich, Łomża 2019.45296
Upośledzenie społeczne: przejawy, wzory i strukturalne uwarunkowania, Łódź 1998
No full textProjekt obejmował wielowymiarową analizę procesu popadania w stan upośledzenia społecznego oraz czynników odpowiedzialnych za jego utrwalanie. Przyjęta przez autorów projektu perspektywa badawcza zakłada makrostrukturalne ujęcie problemu ubóstwa i marginalizacji, czyli badanie stopnia ryzyka deprywacji materialnej dla rozmaitych segmentów struktury społeczno-zawodowej. Badanie kwestionariuszowe przeprowadzone zostało na próbie mieszkańców Łodzi i miało charakter panelowy (uczestniczyli w nim respondenci, którzy w roku 1994 brali udział w badaniach nad strukturą społeczną).Celem projektu było określenie podstawowych cech strukturalnych i rodowodu społecznego kategorii znajdujących się w sytuacji upośledzenia społecznego lub zagrożonych taką sytuacją oraz analiza strukturalnych źródeł niepowodzeń adaptacyjnych do zmian systemowych. Spowodowane różnymi względami niedostosowanie jednostek i rodzin do zmienionych w wyniku przeobrażeń ustrojowych i gospodarczych warunków pracy i bytowania powoduje utrwalanie się syndromu ubóstwa i wykluczenia społecznego.W badaniach ubóstwo i upośledzenie społeczne konceptualizowane jest w dwojaki sposób. Pierwsza koncepcja, nawiązująca do schematu klas konsumpcyjnych i problematyki dystrybucji dóbr jako ważnego czynnika strukturalizacji społecznej, nakazuje zwrócić uwagę na mechanizmy rozdziału istotnych z różnych względów dóbr. Zgodnie z tym ujęciem, podstawowe wymiary klas konsumpcyjnych tj. bieżące dochody i skumulowany stan posiadania, umożliwiają identyfikację i empiryczne określenie kręgów ubóstwa (Zaborowski 1995). Inne podejście do badania problemów upośledzenia społecznego oferuje koncepcja obywatelstwa (zob. T. H. Marshall), akcentująca znaczenie podstawowych praw (cywilnych, politycznych, socjalnych) związanych ze statusem obywatela we współczesnych społeczeństwach dobrobytu. Przyjęcie takiej perspektywy teoretycznej nakazywałoby odniesienie problemu dystrybucji do możliwości pełnego uczestnictwa jednostek w życiu społecznym.W tym kontekście ważnym elementem projektu było określenie i uwzględnienie w analizach różnych sfer życia społecznego, w których wystąpiło ograniczenie bądź całkowite wyeliminowanie uczestnictwa jednostek lub rodzin. Z tego względu, poza wskaźnikami bieżącej konsumpcji, do analiz włączone zostały informacje o różnych aspektach pozycji rynkowej badanych: usytuowaniu na rynku pracy i pozycji zawodowej. W badaniu uwzględnione zostały ponadto liczne, pozaekonomiczne wymiary ubóstwa – wiążące się w szczególności ze społeczną i polityczną partycypacją badanych.Kolejnym ważnym przedmiotem badania był psychologiczny wymiar sytuacji życiowej jednostek, na który składa się sfera świadomości oraz kondycja psychiczna wyrażająca się m.in. w poczuciu wartości życia, wiary w siebie czy samoocenie położenia społecznego. Uwzględnienie cech osobowości oraz postaw wyrażających stosunek respondentów wobec własnej osoby i społeczeństwa jest szczególnie ważne w przypadku analiz zmierzających do określenia zarówno uwarunkowań, jak i konsekwencji ubóstwa i innych przejawów upośledzenia społecznego.Ze względu na specyfikę gospodarczą i zawodową wsi i miasta oraz odrębność mechanizmów generowania biedy w obu tych zbiorowościach, badania skupiły się na problemach społeczności wielkomiejskiej, a dokładniej: mieszkańców Łodzi. O wyborze Łodzi jako przedmiotu badań przesądziły zarówno względy merytoryczne, jak i praktyczne – w szczególności możliwość przeprowadzania badań panelowych. Strukturze społecznej Łodzi poświęcono całą serię badań, których celem była analiza różnych wymiarów i korelatów zróżnicowania społeczno-zawodowego . W badaniach z 1998 roku wzięły udział osoby, które uczestniczyły w przeprowadzonym cztery lata wcześniej badaniu pt. „Przemiany Struktury Społecznej Łodzi”. Dzięki takiemu doborowi próby, w analizach mogły zostać wykorzystane dane o respondentach uzyskane w 1994 roku, które ilustrują istniejący wówczas rozmiar oraz kierunki relatywnego upośledzenia grup, będące przedmiotem badania w roku 1998. Czteroletni odstęp między porównywanymi badaniami pozwolił ponadto na studiowanie procesów tworzenia się i utrwalania enklaw niedostatkuu.Schemat analizy badania uwzględnia dwie podstawowe kategorie badanych, które zostały wyróżnione ze względu na kryterium aktywności zawodowej w 1994: aktywnych zawodowo oraz będących bez stałej pracy, a jednocześnie jej poszukujących (bez względu na oficjalny status bezrobotnego) oraz pozostających poza rynkiem pracy. Te dwie grupy analizowane były na tle grupy kontrolnej: pracujących dobranych spośród tych gospodarstw domowych, w których wartość dochodu przypadająca na członka rodziny mieści się dwóch przedziale dwóch dolnych decylów.Poruszana problematyka badawczaPodstawowym narzędziem badania był kwestionariusz opracowany przez zespół w składzie: K. Janicka, K. M. Słomczyński, W. Zaborowski i B. Mach. Nadrzędnym celem w konstruowaniu tego kwestionariusza było zapewnienie porównywalności informacji uzyskanych w 1994 i 1998 roku.W kwestionariuszu zawarto następujące bloki tematyczne:1. Praca. Sytuacja respondentów na rynku pracy: stan zatrudnienia, zawód i inne charakterystyki sytuacji pracowniczej, takie jak wielkość zakładu pracy, gałąź gospodarki, rodzaj stanowiska – w okresie badań i w przeszłości.2. Opinie i poglądy. Poglądy i opinie o strukturze społecznej i konfliktach, które są związane z różnego rodzaju podziałami i barierami społecznymi. Blok ten obejmuje również pytania o ocenę zmian, jakie miały miejsce w Polsce po 1989.3. Historia rodziny. Międzypokoleniowa ruchliwość społeczno-zawodowa respondentów. Szczegółowe informacje o składzie oraz sytuacji ekonomicznej gospodarstwa domowego badanych, uwzględniająca zarobki z pracy i inne źródła dochodów, szeroko pojęte warunki mieszkaniowe oraz posiadanie dóbr trwałego użytku, jak również subiektywne oceny sytuacji materialnej gospodarstwa przez respondentów.4. Znajomi. Charakterystyka znajomych respondentów, ze względu na poziom wykształcenia. Opis sieci bezpośrednich relacji społecznych respondentów (struktury otwarte czy domknięte).5. Ocena pozycji społecznej. Subiektywna ocena pozycji społecznej respondentów.6. Dane osobowe. Wykształcenie i obywatelska partycypacja respondentów (przynależność do stowarzyszeń, udział w wyborach).7. Osobiste przekonania i odczucia. Orientacje światopoglądowe i postawy respondentów: m.in.: rygoryzm prawny i moralny, autorytaryzm, potrzeba stabilności, zaufanie społeczne, orientacje na przyszłość, ocena własnego samopoczucia.8. Zmiany na lepsze i gorsze. Pytania otwarte dotyczące zmian odczuwanych jako korzystne bądź niekorzystne dla respondentów.</p
The two Bulgarias of Artur Nowaczewski
No full textThis article analyses the travel book by Artur Nowaczewski (born 18 October 1978) entitled Hostel Nomadów [Hostel of Nomads] (Warsaw 2017). Its author is
a literary historian, poet and traveller. His volume is a picture of the Bulgaria of the 21st century, which the author traverses together with other nomad travellers. The author sees a significant rupture in the book. Its first part is a record of the wanderings of a post-modern nomad, the second part is the testimony of an encounter with people, with Bulgarians, thanks to whom he discovers deeper layers of cognition in the country. From Bulgaria as a landscape, the background of the nomadic wanderings, he moves on to an encounter with a country with an old, fascinating, mysterious, national culture.ANNA JANICKA, dr hab., prof. Uniwersytetu w Białymstoku; pracuje w Zakładzie Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych w Kolegium Literaturoznawstwa UwB. Zainteresowania badawcze: literatura polska II połowy XIX oraz XX wieku, twórczość Gabrieli Zapolskiej. Redaktorka i współredaktorka wielu tomów, w tym: Kraszewski i nowożytność: studia (Białystok 2015). Autorka monografii: Sprawa Zapolskiej. Skandale i polemiki (Białystok 2013, wyd. 2: Białystok 2015), Tradycja i zmiana. Literackie modele dziewiętnastowieczności: pozytywizm i „obrzeża” (Białystok 2015). Odznaczona medalem Komisji Edukacji Narodowej. Kierowała grantem NPRH na badania nad środowiskiem młodych pozytywistów warszawskich z kręgu „Przeglądu Tygodniowego” [1866–1876].Uniwersytet w BiałymstokuBajko M., Tadeusz Miciński i Bułgarzy. O nieznanym rosyjskim artykule pisarza, „Bibliotekarz Podlaski” 2017, nr 3.Gloeh F., ks., Z podróży na Bałkany. Opis i wrażenia z reprezentacyjnej wycieczki szkolnej do Rumunji, Bułgarji i Turcji od 4 IV do 27 IV 1927 roku, Warszawa 1927.Grigorova M., Mapa i ruch, czyli dialog Narodów i „taniec z mapami”. Na przykładzie książki „Bieguni” Olgi Tokarczuk w odniesieniu do twórczości Ryszarda Kapuścińskiego, [w:] Literatura polska na świecie, t. III: Obecność, red. R. Cudak, Katowice 2010, s. 37–56.Janicka A., Tradycja i zmiana. Literackie modele dziewiętnastowieczności: pozytywizm i „obrzeża”, Białystok 2015.Ławski J., Bułgaria Adama Mickiewicza, „Bibliotekarz Podlaski” 2017, nr 3.Nowaczewski A., Hostel Nomadów, Warszawa 2017.Spasowicz W., Dwa tygodnie w Bułgarii, [w:] Pisma Włodzimierza Spasowicza, t. 6, Petersburg 1892.Theroux P., Stary Ekspres Patagoński. Pociągiem przez Ameryki, przeł. P. Lipszyc, Wołowiec 2016.Waklinow S., Kultura starobułgarska, Warszawa 1984.Wasilewski T., Historia Bułgarii, Wrocław 1983.26327
- …
