ISS PAS Journals
Not a member yet
2214 research outputs found
Sort by
Prawda jako relacja (w modelu predykatowo-argumentowym)
No full textThe paper proposes that the TRUTH predicate is a relation (two-place predicate) and not a property (one-place predicate). It links a linguistic entity: a sentence that p’, and an extra-linguistic entity: a unit of reality/fact. Issues concerning the impact of truth values on classification of sentences are also addressed.W artykule wysunięto tezę, że predykat PRAWDA jest relacją (predykatem dwuargumentowym), a nie własnością (predykatem jednoargumentowym). Łączy on byt językowy – zdanie, że p\u27 – z bytem pozajęzykowym: jednostką rzeczywistości lub faktem. Poruszono również zagadnienia dotyczące wpływu wartości logicznych na klasyfikację zdań
Zawłaszczanie niemieckiego dziedzictwa kulturowego przez muzea. Studium przypadku Allenstein/Olsztyna
No full textThe article examines the contested legacy of German cultural heritage in regions such as Warmia and Masuria, which now belong to Poland. After the Second World War, these areas were transformed through destruction, re-Polonization and the erasure of German identity. Cultural artifacts were looted, destroyed or reinterpreted to fit Poland’s nationalist narratives, as exemplified by the museum in Olsztyn. However, recent efforts have been aimed at overcoming these divisions by recognizing the common multicultural history of these regions. The article calls for a more inclusive approach to cultural heritage, which takes into account complexity and promotes dialogue, rather than maintaining narrow national perspectives.Artykuł analizuje ślady kwestionowanego niemieckiego dziedzictwa kulturowego na Warmii i Mazurach, które obecnie należą do Polski. Po II wojnie światowej obszary te uległy przekształceniom na skutek zniszczenia, repolonizacji i wymazywania niemieckiej tożsamości. Niemieckie artefakty zostały splądrowane, zdewastowane lub zreinterpretowane tak, aby pasowały do polskiej narracji nacjonalistycznej, czego przykładem jest muzeum w Olsztynie. Jednak ostatnio podejmowane wysiłki miały na celu przezwyciężenie podziałów poprzez uznanie wspólnej wielokulturowej historii tych regionów. Autorka wzywa do bardziej inkluzywnego podejścia do dziedzictwa kulturowego, które uwzględnia złożoność sytuacji i promuje dialog, zamiast zachowywać wąską perspektywę narodową
Społeczność żydowska w Polsce w następstwie kampanii antysemickiej lat 1967–1968: wprowadzenie do tematyki numeru
Full text linkThe article introduces this issue of Adeptus, which presents articles written as part of the research project Jews in Poland in the Aftermath of the 1967–1968 Antisemitic Campaign: Biographic Experience, Identity Changes and Community Dynamics. The main objective of the project is to explore the perspectives of those individuals and communities who experienced antisemitic stigmatization in the late 1960s but did not leave Poland with the mass emigration wave of the time. The research team analyzes reactions to this campaign (actions taken at the individual or family levels as well as the institutional level) and the significance of these experiences in longer biographical and community perspectives, including for identity and social memory. The volume contains discussions on some of the research findings of the project to date. The introductory article presents the problem areas of this research, discusses methodological aspects, and indicates further directions of inquiry.Artykuł jest wprowadzeniem do niniejszego numeru czasopisma „Adeptus”. Opublikowane zostały w nim teksty powstałe jako efekt grantu badawczego Społeczność żydowska w Polsce w następstwie kampanii antysemickiej lat 1967–1968. Doświadczenia biograficzne, przemiany tożsamości i dynamika środowiskowa. Głównym celem projektu jest uchwycenie perspektyw osób i środowisk, które doświadczyły antysemickiej stygmatyzacji pod koniec lat 60. XX wieku, ale nie opuściły Polski wraz z ówczesną masową falą emigracyjną. Zespół badawczy analizuje reakcje na tytułową kampanię (działania podejmowane tak na poziomie indywidualnym czy rodzinnym, jak i instytucjonalnym), a także znaczenie tych doświadczeń w dłuższej perspektywie biograficznej i środowiskowej, w tym dla tożsamości i pamięci społecznej. Prezentowany tom zawiera cząstkowe podsumowania dotychczasowych badań w ramach projektu. Artykuł wstępny prezentuje obszary problemowe prowadzonych badań, omawia aspekty metodologiczne i wskazuje dalsze kierunki analiz
O leksyce religijnej „Psałterza Dawidowego” Mikołaja Reja (na marginesie rozważań o konfesyjnej przynależności pierwodruku)
No full textOn the Religious Lexicon of David’s Psalter by Mikołaj Rej (on the Margins of Considerations About the Confessional Affiliation of the First Edition)
The aim of this article is to analyse the religious vocabulary present in Mikołaj Rej’s Psałterz Dawidów [David’s Psalter], which was considered doctrinally significant in the polemics of the Reformation era. Linguistic analyses have shown that the Psalter, published in 1543, contains vocabulary that, in later religious polemics, became representative of both the Protestant camp (e.g. zbór, zgromadzenie, uznać się, uznanie się, dufać, dufanie) and the Catholic camp (e.g. pokutować), which may indicate that the work under study did not yet have a confessional marking. The writer’s lexical choices are rather stylistic in nature and express his care for the diversification of the text in terms of synonyms. The translator, striving for a lively language, frequently introduced vocabulary which was new or rare in the Polish of the sixteenth century and did not yet have a foundation in literary tradition. In light of the analyses conducted, it cannot be ruled out that the translation could have been created as a work of a Catholic writer, closely listening to new ideas.
O leksyce religijnej Psałterza Dawidowego Mikołaja Reja (na marginesie rozważań o konfesyjnej przynależności pierwodruku)
Celem artykułu jest analiza słownictwa z zakresu leksyki religijnej obecnego w Psałterzu Dawidowym Mikołaja Reja, które w polemikach doby reformacji uznawane było za istotne doktrynalnie. Przeprowadzone analizy lingwistyczne pokazały, że wydany w roku 1543 Psałterz zawiera słownictwo, które w późniejszych polemikach religijnych stawało się wizytówką zarówno obozu protestantów (m.in. zbór, zgromadzenie, uznać się, uznanie się, dufać, dufanie), jak i katolików (m.in. pokutować), co może dowodzić, że badany utwór nie miał jeszcze konfesyjnego nacechowania. Leksykalne wybory pisarza mają raczej charakter stylistyczny, są wyrazem troski pisarza o synonimiczne zróżnicowanie tekstu. Tłumacz, dbając o żywy język, dość często wprowadzał do Psałterza leksykę nową albo rzadką w polszczyźnie XVI wieku, niemającą jeszcze oparcia w tradycji literackiej. W świetle przeprowadzonych analiz nie można wykluczyć, że przekład mógł powstać jeszcze jako dzieło pisarza-katolika pilnie wsłuchującego się w nowe idee
Z Polski do Niemiec i z powrotem. Migracje powrotne w kontekście edukacji – studium przypadku
No full textThe geographical proximity of the countries of the Baltic Sea region fosters numerous linguistic and cultural contacts between their inhabitants. In particular, Germany is a popular migration destination for Poles, but it is also from there that Polish migrants often return to Poland, facing many challenges as a result. These challenges include, among other things, the education of the youngest generation. This article aims to present return migration from Germany to Poland in the context of the child’s education from the perspective of the parents and the student herself. The study is based on in-depth interviews with the parents and the child. The selected case, exemplary in nature, presents successful (re)adaptation in a Polish school and the Polish environment.Bliskość geograficzna krajów regionu Morza Bałtyckiego sprzyja licznym kontaktom językowym i kulturowym między ich mieszkańcami. Niemcy są popularnym kierunkiem migracji Polaków, ale również właśnie stamtąd polscy migranci często powracają do Polski, mierząc się z wieloma wyzwaniami z tym związanymi. Dotyczą one m.in. edukacji najmłodszego pokolenia. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie migracji powrotnej z Niemiec do Polski w kontekście edukacji dziecka z perspektywy rodziców i samej uczennicy. Studium zostało opracowane na podstawie wywiadów pogłębionych z rodzicami i dzieckiem. Wybrany przypadek, o charakterze przykładowym, przedstawia udaną (re)adaptację w polskiej szkole i polskim środowisku
Metafory ontologiczne w terminologii ekonomii biznesu w języku angielskim i ich ekwiwalenty w języku wietnamskim
No full textThis study investigates the use of ontological metaphors in the nomination of business economics terminology in English and their equivalent representations in Vietnamese. The research corpus comprises 357 English metaphorical terms and 365 corresponding Vietnamese terms, which were collected from business economics dictionaries and textbooks. The findings highlight that metaphorisation serves as a highly effective method for term nomination, evidenced by the prolific use of ontological metaphors in the business economics terminologies of both English and Vietnamese. By conceptualizing our experiences in terms of concrete objects, abstract business economics concepts – such as company, brand, market, business activity, industry, economy, price, cost, and capital – are symbolically represented as physical entities. The analysis reveals three primary methods employed when translating English terms into Vietnamese: (i) an English ontological metaphor is translated using the identical metaphor in Vietnamese (with differences mostly limited to word order), (ii) an English ontological metaphor is translated by a different metaphor in Vietnamese, (iii) the Vietnamese term utilizes a loanword or a descriptive translation. The study also discovers that, unlike in English-speaking countries, Vietnamese speakers do not extensively utilise the animal source domain to describe abstract business concepts. These findings are anticipated to provide valuable insight into the metaphorical nomination of business economics terminology in English and Vietnamese for economists, scholars, and language users.Niniejsze badanie ma na celu zbadanie metafor ontologicznych w terminologii ekonomii biznesu w języku angielskim i ich ekwiwalentów w języku wietnamskim. Korpus składa się z 357 angielskich terminów metaforycznych i 365 ekwiwalentnych terminów w języku wietnamskim, zebranych ze słowników i podręczników ekonomii biznesu. Wyniki badań podkreślają metaforyzację jako skuteczną metodę tworzenia terminów, z licznymi metaforami ontologicznymi w terminologii ekonomii biznesu zarówno w języku angielskim, jak i wietnamskim. Poprzez konceptualizację naszych doświadczeń w kategoriach konkretnych obiektów abstrakcyjne pojęcia w ekonomii biznesu, a mianowicie: firma, marka, rynek, działalność gospodarcza, przemysł, gospodarka, cena, koszt i kapitał, są symbolicznie przedstawiane jako byty fizyczne. Wyniki pokazują, że podczas tłumaczenia angielskich terminów na wietnamski stosuje się trzy metody: (i) metafora ontologiczna w języku angielskim jest tłumaczona tą samą metaforą w języku wietnamskim (różnica występuje głównie w kolejności słów); (ii) metafora ontologiczna w języku angielskim jest tłumaczona inną metaforą w języku wietnamskim; (iii) w terminach wietnamskich stosuje się zapożyczenia lub tłumaczenie opisowe. Badanie pokazuje również, że Wietnamczycy nie wykorzystują domeny źródłowej zwierząt do opisu abstrakcyjnych pojęć biznesowych w taki sam sposób, jak robią to mieszkańcy krajów anglojęzycznych. Oczekuje się, że wnioski z badania pomogą ekonomistom, naukowcom i użytkownikom języka uzyskać przydatny wgląd w metaforyczne nazewnictwo występujące w terminologii ekonomii biznesu w języku angielskim i wietnamskim
Cechy języka propagandy w dokumentach służb bezpieczeństwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz Ludowej Republiki Bułgarii
No full textThis article examines the propaganda language used in documents produced by the security services of the Polish People’s Republic and the People’s Republic of Bulgaria. Based on archival materials from 1945 to 1989, the study examines the surveillance of intellectual circles. There is an interesting blending of administrative and bureaucratic styles in these texts, as well as elements of propaganda. Although the documents are official in nature, they contain a great deal of epithets and military metaphors, and they stress the necessity of combating political opponents. The analysis reveals numerous similarities between the examined collections as well as certain differences, particularly in the intensity of propagandistic elements.
W artykule został przeanalizowany język propagandy obecny w dokumentach służb bezpieczeństwa PRL oraz Ludowej Republiki Bułgarii. Badanie opiera się na archiwalnych materiałach z lat 1945–1989, dotyczących inwigilacji środowisk inteligenckich. Język tych tekstów łączy cechy stylu administracyjno-urzędowego z elementami propagandy. Mimo oficjalnego charakteru dokumentów, obfitują one w epitety, metafory wojenne oraz podkreślają konieczność walki z wrogiem politycznym. Analiza ujawnia zarówno liczne podobieństwa między badanymi zbiorami, jak i pewne różnice, szczególnie w zakresie intensywności stosowania środków propagandowych
Chwiejne. Zabytki ruchome na styku niemieckiego i polskiego dziedzictwa
No full textUsing methods stemming from anthropology and performance studies, this article focuses on the objects that remained in the official spaces of the so-called Recovered Territories – formerly German areas incorporated into Poland after World War II – even as population transfers changed the character of the region. By discovering and analyzing both presence and use of the German objects in Polish public institutions, the article zooms in on the liminal points of contact between the two legacies: pre- and post-1945. It is an experimental attempt to depart from the language of ownership and in turn to allow these objects to speak via movements and gestures they bring about.Niniejszy artykuł jest poświęcony zabytkom ruchomym, które pozostały w przestrzeniach oficjalnych na terenie tzw. Ziem Odzyskanych – dawnych terenów niemieckich wcielonych do Polski po II wojnie światowej. Stosując metody badań antropologicznych i studiów nad performatywnością (performance studies), autorka odkrywa i analizuje zarówno obecność, jak i wykorzystanie niemieckich przedmiotów w polskich instytucjach publicznych. Artykuł skupia się na stanie liminalnym analizowanych zabytków, które znajdują się na styku spuścizny okresu sprzed 1945 roku, a dziedzictwa okresu późniejszego. Praca jest eksperymentalną próbą odejścia od języka własności i, w rezultacie, próbą sprawienia, aby owe przedmioty mogły przemówić poprzez działania i gesty, które wywołują
Karolina Bielenin-Lenczowska, „Koloniści z Rio Claro. Społeczno‑językowe światy polskich osadników w południowej Brazylii", Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, 2024, 326 ss.
No full textThis article is a review of Karolina Bielenin-Lenczowska’s book Koloniści z Rio Claro: Społeczno-językowe światy polskich osadników w południowej Brazylii [Colonists of Rio Claro: Socio-Linguistic Worlds of Polish Settlers in Southern Brazil], published in 2024 by słowo/obraz terytoria; ISBN: 978-83-8325-092-2.Niniejszy artykuł jest recenzją książki Karoliny Bielenin-Lenczowskiej Koloniści z Rio Claro. Społeczno-językowe światy polskich osadników w południowej Brazylii. Książka została wydana w 2024 roku, nakładem wydawnictwa słowo/obraz terytoria; ISBN: 978-83-8325-092-2
Kontakty językowe i kulturowe w państwach regionu Morza Bałtyckiego
No full textThis article is an introduction to Volume 49 of the journal Acta Baltico-Slavica, entitled Kontakty językowe i kulturowe w państwach regionu Morza Bałtyckiego [Language and Cultural Contacts in the Countries of the Baltic Sea Region]. The volume includes three thematic sections: “Balto-Slavic Language Contacts”, “Literature and Cultural Imagination in the Baltic and Slavic Traditions”, and “From Research on Linguistic, Ethnic and Religious Minorities in the Context of Migration and War”. Some of the articles address topics related to transformations of identity as well as multilingualism and memory in the context of wars, displacement and migration, from both contemporary and historical perspectives. The section “Sources and Materials” brings the second part of the correspondence between Jan Baudouin de Courtenay and Jan Karłowicz from 1887–1891, shedding light on the life of the linguistic scholarly community at the end of the nineteenth century (edited by M. Rak).Tekst stanowi prezentację czterdziestego dziewiątego tomu czasopisma naukowego „Acta Baltico-Slavica” zatytułowanego Kontakty językowe i kulturowe w państwach regionu Morza Bałtyckiego. Omówiono w nim strukturę tomu, obejmującą trzy części tematyczne: Bałtycko-słowiańskie kontakty językowe, Literatura i wyobrażenia kulturowe w tradycji bałtyckiej i słowiańskiej oraz Z badań nad mniejszościami językowymi, etnicznymi i religijnymi w kontekście migracji i wojny. Część artykułów zamieszczonych w tym tomie podejmuje tematy związane z przemianami tożsamości, wielojęzycznością i pamięcią w kontekście wojen, przesiedleń i migracji, zarówno we współczesnej, jak i historycznej perspektywie. W dziale Źródła i Materiały opublikowano drugą część korespondencji Jana Baudouina de Courtenay do Jana Karłowicza z lat 1887–1891 ukazującą środowisko językoznawcze końca XIX wieku (oprac. M. Rak)