ISS PAS Journals
Not a member yet
2214 research outputs found
Sort by
Prawda jako relacja (w modelu predykatowo-argumentowym)
No full textThe paper proposes that the TRUTH predicate is a relation (two-place predicate) and not a property (one-place predicate). It links a linguistic entity: a sentence that p’, and an extra-linguistic entity: a unit of reality/fact. Issues concerning the impact of truth values on classification of sentences are also addressed.W artykule wysunięto tezę, że predykat PRAWDA jest relacją (predykatem dwuargumentowym), a nie własnością (predykatem jednoargumentowym). Łączy on byt językowy – zdanie, że p\u27 – z bytem pozajęzykowym: jednostką rzeczywistości lub faktem. Poruszono również zagadnienia dotyczące wpływu wartości logicznych na klasyfikację zdań
Zawłaszczanie niemieckiego dziedzictwa kulturowego przez muzea. Studium przypadku Allenstein/Olsztyna
No full textThe article examines the contested legacy of German cultural heritage in regions such as Warmia and Masuria, which now belong to Poland. After the Second World War, these areas were transformed through destruction, re-Polonization and the erasure of German identity. Cultural artifacts were looted, destroyed or reinterpreted to fit Poland’s nationalist narratives, as exemplified by the museum in Olsztyn. However, recent efforts have been aimed at overcoming these divisions by recognizing the common multicultural history of these regions. The article calls for a more inclusive approach to cultural heritage, which takes into account complexity and promotes dialogue, rather than maintaining narrow national perspectives.Artykuł analizuje ślady kwestionowanego niemieckiego dziedzictwa kulturowego na Warmii i Mazurach, które obecnie należą do Polski. Po II wojnie światowej obszary te uległy przekształceniom na skutek zniszczenia, repolonizacji i wymazywania niemieckiej tożsamości. Niemieckie artefakty zostały splądrowane, zdewastowane lub zreinterpretowane tak, aby pasowały do polskiej narracji nacjonalistycznej, czego przykładem jest muzeum w Olsztynie. Jednak ostatnio podejmowane wysiłki miały na celu przezwyciężenie podziałów poprzez uznanie wspólnej wielokulturowej historii tych regionów. Autorka wzywa do bardziej inkluzywnego podejścia do dziedzictwa kulturowego, które uwzględnia złożoność sytuacji i promuje dialog, zamiast zachowywać wąską perspektywę narodową
Społeczność żydowska w Polsce w następstwie kampanii antysemickiej lat 1967–1968: wprowadzenie do tematyki numeru
Get PDFThe article introduces this issue of Adeptus, which presents articles written as part of the research project Jews in Poland in the Aftermath of the 1967–1968 Antisemitic Campaign: Biographic Experience, Identity Changes and Community Dynamics. The main objective of the project is to explore the perspectives of those individuals and communities who experienced antisemitic stigmatization in the late 1960s but did not leave Poland with the mass emigration wave of the time. The research team analyzes reactions to this campaign (actions taken at the individual or family levels as well as the institutional level) and the significance of these experiences in longer biographical and community perspectives, including for identity and social memory. The volume contains discussions on some of the research findings of the project to date. The introductory article presents the problem areas of this research, discusses methodological aspects, and indicates further directions of inquiry.Artykuł jest wprowadzeniem do niniejszego numeru czasopisma „Adeptus”. Opublikowane zostały w nim teksty powstałe jako efekt grantu badawczego Społeczność żydowska w Polsce w następstwie kampanii antysemickiej lat 1967–1968. Doświadczenia biograficzne, przemiany tożsamości i dynamika środowiskowa. Głównym celem projektu jest uchwycenie perspektyw osób i środowisk, które doświadczyły antysemickiej stygmatyzacji pod koniec lat 60. XX wieku, ale nie opuściły Polski wraz z ówczesną masową falą emigracyjną. Zespół badawczy analizuje reakcje na tytułową kampanię (działania podejmowane tak na poziomie indywidualnym czy rodzinnym, jak i instytucjonalnym), a także znaczenie tych doświadczeń w dłuższej perspektywie biograficznej i środowiskowej, w tym dla tożsamości i pamięci społecznej. Prezentowany tom zawiera cząstkowe podsumowania dotychczasowych badań w ramach projektu. Artykuł wstępny prezentuje obszary problemowe prowadzonych badań, omawia aspekty metodologiczne i wskazuje dalsze kierunki analiz
O leksyce religijnej „Psałterza Dawidowego” Mikołaja Reja (na marginesie rozważań o konfesyjnej przynależności pierwodruku)
No full textOn the Religious Lexicon of David’s Psalter by Mikołaj Rej (on the Margins of Considerations About the Confessional Affiliation of the First Edition)
The aim of this article is to analyse the religious vocabulary present in Mikołaj Rej’s Psałterz Dawidów [David’s Psalter], which was considered doctrinally significant in the polemics of the Reformation era. Linguistic analyses have shown that the Psalter, published in 1543, contains vocabulary that, in later religious polemics, became representative of both the Protestant camp (e.g. zbór, zgromadzenie, uznać się, uznanie się, dufać, dufanie) and the Catholic camp (e.g. pokutować), which may indicate that the work under study did not yet have a confessional marking. The writer’s lexical choices are rather stylistic in nature and express his care for the diversification of the text in terms of synonyms. The translator, striving for a lively language, frequently introduced vocabulary which was new or rare in the Polish of the sixteenth century and did not yet have a foundation in literary tradition. In light of the analyses conducted, it cannot be ruled out that the translation could have been created as a work of a Catholic writer, closely listening to new ideas.
O leksyce religijnej Psałterza Dawidowego Mikołaja Reja (na marginesie rozważań o konfesyjnej przynależności pierwodruku)
Celem artykułu jest analiza słownictwa z zakresu leksyki religijnej obecnego w Psałterzu Dawidowym Mikołaja Reja, które w polemikach doby reformacji uznawane było za istotne doktrynalnie. Przeprowadzone analizy lingwistyczne pokazały, że wydany w roku 1543 Psałterz zawiera słownictwo, które w późniejszych polemikach religijnych stawało się wizytówką zarówno obozu protestantów (m.in. zbór, zgromadzenie, uznać się, uznanie się, dufać, dufanie), jak i katolików (m.in. pokutować), co może dowodzić, że badany utwór nie miał jeszcze konfesyjnego nacechowania. Leksykalne wybory pisarza mają raczej charakter stylistyczny, są wyrazem troski pisarza o synonimiczne zróżnicowanie tekstu. Tłumacz, dbając o żywy język, dość często wprowadzał do Psałterza leksykę nową albo rzadką w polszczyźnie XVI wieku, niemającą jeszcze oparcia w tradycji literackiej. W świetle przeprowadzonych analiz nie można wykluczyć, że przekład mógł powstać jeszcze jako dzieło pisarza-katolika pilnie wsłuchującego się w nowe idee
Z Polski do Niemiec i z powrotem. Migracje powrotne w kontekście edukacji – studium przypadku
No full textThe geographical proximity of the countries of the Baltic Sea region fosters numerous linguistic and cultural contacts between their inhabitants. In particular, Germany is a popular migration destination for Poles, but it is also from there that Polish migrants often return to Poland, facing many challenges as a result. These challenges include, among other things, the education of the youngest generation. This article aims to present return migration from Germany to Poland in the context of the child’s education from the perspective of the parents and the student herself. The study is based on in-depth interviews with the parents and the child. The selected case, exemplary in nature, presents successful (re)adaptation in a Polish school and the Polish environment.Bliskość geograficzna krajów regionu Morza Bałtyckiego sprzyja licznym kontaktom językowym i kulturowym między ich mieszkańcami. Niemcy są popularnym kierunkiem migracji Polaków, ale również właśnie stamtąd polscy migranci często powracają do Polski, mierząc się z wieloma wyzwaniami z tym związanymi. Dotyczą one m.in. edukacji najmłodszego pokolenia. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie migracji powrotnej z Niemiec do Polski w kontekście edukacji dziecka z perspektywy rodziców i samej uczennicy. Studium zostało opracowane na podstawie wywiadów pogłębionych z rodzicami i dzieckiem. Wybrany przypadek, o charakterze przykładowym, przedstawia udaną (re)adaptację w polskiej szkole i polskim środowisku
Metafory ontologiczne w terminologii ekonomii biznesu w języku angielskim i ich ekwiwalenty w języku wietnamskim
No full textThis study investigates the use of ontological metaphors in the nomination of business economics terminology in English and their equivalent representations in Vietnamese. The research corpus comprises 357 English metaphorical terms and 365 corresponding Vietnamese terms, which were collected from business economics dictionaries and textbooks. The findings highlight that metaphorisation serves as a highly effective method for term nomination, evidenced by the prolific use of ontological metaphors in the business economics terminologies of both English and Vietnamese. By conceptualizing our experiences in terms of concrete objects, abstract business economics concepts – such as company, brand, market, business activity, industry, economy, price, cost, and capital – are symbolically represented as physical entities. The analysis reveals three primary methods employed when translating English terms into Vietnamese: (i) an English ontological metaphor is translated using the identical metaphor in Vietnamese (with differences mostly limited to word order), (ii) an English ontological metaphor is translated by a different metaphor in Vietnamese, (iii) the Vietnamese term utilizes a loanword or a descriptive translation. The study also discovers that, unlike in English-speaking countries, Vietnamese speakers do not extensively utilise the animal source domain to describe abstract business concepts. These findings are anticipated to provide valuable insight into the metaphorical nomination of business economics terminology in English and Vietnamese for economists, scholars, and language users.Niniejsze badanie ma na celu zbadanie metafor ontologicznych w terminologii ekonomii biznesu w języku angielskim i ich ekwiwalentów w języku wietnamskim. Korpus składa się z 357 angielskich terminów metaforycznych i 365 ekwiwalentnych terminów w języku wietnamskim, zebranych ze słowników i podręczników ekonomii biznesu. Wyniki badań podkreślają metaforyzację jako skuteczną metodę tworzenia terminów, z licznymi metaforami ontologicznymi w terminologii ekonomii biznesu zarówno w języku angielskim, jak i wietnamskim. Poprzez konceptualizację naszych doświadczeń w kategoriach konkretnych obiektów abstrakcyjne pojęcia w ekonomii biznesu, a mianowicie: firma, marka, rynek, działalność gospodarcza, przemysł, gospodarka, cena, koszt i kapitał, są symbolicznie przedstawiane jako byty fizyczne. Wyniki pokazują, że podczas tłumaczenia angielskich terminów na wietnamski stosuje się trzy metody: (i) metafora ontologiczna w języku angielskim jest tłumaczona tą samą metaforą w języku wietnamskim (różnica występuje głównie w kolejności słów); (ii) metafora ontologiczna w języku angielskim jest tłumaczona inną metaforą w języku wietnamskim; (iii) w terminach wietnamskich stosuje się zapożyczenia lub tłumaczenie opisowe. Badanie pokazuje również, że Wietnamczycy nie wykorzystują domeny źródłowej zwierząt do opisu abstrakcyjnych pojęć biznesowych w taki sam sposób, jak robią to mieszkańcy krajów anglojęzycznych. Oczekuje się, że wnioski z badania pomogą ekonomistom, naukowcom i użytkownikom języka uzyskać przydatny wgląd w metaforyczne nazewnictwo występujące w terminologii ekonomii biznesu w języku angielskim i wietnamskim
Kontakty językowe i kulturowe w państwach regionu Morza Bałtyckiego
No full textThis article is an introduction to Volume 49 of the journal Acta Baltico-Slavica, entitled Kontakty językowe i kulturowe w państwach regionu Morza Bałtyckiego [Language and Cultural Contacts in the Countries of the Baltic Sea Region]. The volume includes three thematic sections: “Balto-Slavic Language Contacts”, “Literature and Cultural Imagination in the Baltic and Slavic Traditions”, and “From Research on Linguistic, Ethnic and Religious Minorities in the Context of Migration and War”. Some of the articles address topics related to transformations of identity as well as multilingualism and memory in the context of wars, displacement and migration, from both contemporary and historical perspectives. The section “Sources and Materials” brings the second part of the correspondence between Jan Baudouin de Courtenay and Jan Karłowicz from 1887–1891, shedding light on the life of the linguistic scholarly community at the end of the nineteenth century (edited by M. Rak).Tekst stanowi prezentację czterdziestego dziewiątego tomu czasopisma naukowego „Acta Baltico-Slavica” zatytułowanego Kontakty językowe i kulturowe w państwach regionu Morza Bałtyckiego. Omówiono w nim strukturę tomu, obejmującą trzy części tematyczne: Bałtycko-słowiańskie kontakty językowe, Literatura i wyobrażenia kulturowe w tradycji bałtyckiej i słowiańskiej oraz Z badań nad mniejszościami językowymi, etnicznymi i religijnymi w kontekście migracji i wojny. Część artykułów zamieszczonych w tym tomie podejmuje tematy związane z przemianami tożsamości, wielojęzycznością i pamięcią w kontekście wojen, przesiedleń i migracji, zarówno we współczesnej, jak i historycznej perspektywie. W dziale Źródła i Materiały opublikowano drugą część korespondencji Jana Baudouina de Courtenay do Jana Karłowicza z lat 1887–1891 ukazującą środowisko językoznawcze końca XIX wieku (oprac. M. Rak)
Między jednostkowym a zbiorowym: dylematy tożsamościowe rosyjskich migrantów po agresji Rosji na Ukrainę. Badania pilotażowe w Polsce i Niemczech
No full textThis article considers the issue of identity dilemmas of Russian migrants in Poland and Germany after Russia’s invasion of Ukraine on February 24, 2022. It is based on face-to-face interviews conducted within the first twelve months following the outbreak of open war, a period when our interlocutors faced dilemmas of various kinds, including questions of self-perception. The chosen timing of the study allowed, on the one hand, to register the freshness of our interviewees’ impressions and, on the other hand, to have them share some reflections that came after the initial period of surprise and shock. The experiences of these migrants span between what is unique and individual and what is common and representative for the entire Russian emigration of that time. The article attempts to capture their changing approach to their own “Russianness”. Stigmatized by the aggressive policy of their country of origin, they develop individual survival strategies, such as political engagement or volunteering, and try to create an alternative image of a Russian man/woman, without reference to state/ national categories. Our small pool of interviews does not aim to provide a representative portrait of all Russian migrants in Poland and Germany: it is focused on the micro-world of a migrant in the hope that this perspective can shed additional light on the subject and inspire further research.Niniejszy tekst podejmuje problematykę dylematów tożsamościowych rosyjskich migrantów w Polsce i Niemczech po ataku Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 roku. Opiera się na wywiadach przeprowadzonych w ciągu pierwszych dwunastu miesięcy od rozpoczęcia otwartego konfliktu zbrojnego, które dla naszych respondentów były wypełnione dylematami różnego rodzaju, w tym związanymi z samoidentyfikacją. Wybrany czas badania pozwolił z jednej strony zarejestrować świeżość wrażeń naszych rozmówców, z drugiej – usłyszeć już ich refleksje, które pojawiły się po początkowym okresie zaskoczenia i szoku. Doświadczenia migrantów, z którymi rozmawiałyśmy, rozciągają się między tym, co unikalne i indywidualne, a tym, co wspólne i reprezentatywne dla całej rosyjskiej emigracji okołowojennego okresu. Tekst próbuje uchwycić ich zmieniające się podejście do własnej „rosyjskości”. Napiętnowani agresywną polityką kraju pochodzenia, rozwijają indywidualne strategie przetrwania, takie jak polityczny aktywizm czy wolontariat, oraz próbują stworzyć alternatywny wizerunek Rosjanina/Rosjanki, nieodwołujący się do kategorii państwowo-narodowych. Przeprowadzona przez nas, stosunkowo niewielka pula wywiadów nie ma ambicji dostarczenia reprezentatywnego portretu wszystkich rosyjskich migrantów w Polsce i Niemczech. Mamy jednak nadzieję, że przedstawiona perspektywa, koncentrująca się na mikroświecie migranta, może rzucić dodatkowe światło i zainspirować dalsze badania na ten temat
Języki w ruchu. Krajobraz językowy Mołdawii w drugiej dekadzie XXI wieku
No full textFor the past thirty years and since its separation from the Union of Soviet Socialist Republics, language laws and politics have shaped the linguistic panorama of the independent Republic of Moldova. Among the issues examined in the present article are the current statuses of Romanian, the official language of the country today, spoken by the vast majority of citizens, and Russian, the former language of interethnic communication. Romanian today occupies an increasingly dominant position in the country’s administrative and social structures, while Russian finds itself in retreat, decreasing in the educational sector in particular. The Ukrainian, Gagauz, and Bulgarian languages remain strong regionally, with the number of speakers of the former growing quickly as a result of immigrants fleeing the war in Ukraine.Przez ostatnie trzydzieści lat, od momentu oddzielenia się Mołdawii od Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, przepisy językowe i polityka językowa kształtowały krajobraz językowy niepodległej Republiki Mołdawii. Wśród zagadnień omówionych w niniejszym artykule znajduje się obecny status języka rumuńskiego – urzędowego języka kraju, którym posługuje się zdecydowana większość obywateli – oraz języka rosyjskiego, dawnego języka komunikacji międzyetnicznej. Język rumuński zajmuje dziś coraz bardziej dominującą pozycję w strukturach administracyjnych i społecznych kraju, podczas gdy język rosyjski znajduje się w odwrocie, szczególnie w sektorze edukacji. Języki ukraiński, gagauski i bułgarski pozostają silne na poziomie regionalnym, przy czym liczba użytkowników tego pierwszego szybko rośnie w wyniku napływu imigrantów uciekających przed wojną w Ukrainie
Wojna i miasto, fantazja i fakt. Oblężenie Sarajewa w postmodernistycznych opowiadaniach Karima Zaimovicia
No full textThis article analyses the posthumous short story collection Tajna džema od malina [The Secret of Raspberry Jam] (1997), written by Bosnian author Karim Zaimović (1971–1995) during the siege of his home city, Sarajevo. Zaimović, who died at the end of the conflict, depicted the reality of war by inserting clichés taken from genre fiction into a documentary‑like description of life in the besieged city. This procedure may be likened to the features recognised by Linda Hutcheon as typical of postmodern literature, which often applies popular fiction devices to historical content to make the reader aware of historical narratives’ socially constructed nature. Indeed, by mixing fantasy and fact, Zaimović aimed to deconstruct the besieging army’s propaganda and rebuild Sarajevo’s social tissue with the power of imagination. To better understand the author’s work, we will consider the development of popular fiction in Yugoslavia and the presence of similar themes in the works of other contemporary Sarajevan writers, such as Aleksandar Hemon.Niniejszy artykuł analizuje pośmiertny zbiór opowiadań Karima Zaimovicia (1971–1995), zatytułowany Tajna džema od malina [Tajemnica dżemu malinowego] (1997), napisany przez bośniackiego autora podczas oblężenia jego rodzinnego Sarajewa. Zaimović, który zmarł pod koniec konfliktu, przedstawiał rzeczywistość wojny, wplatając klisze zaczerpnięte z literatury gatunkowej w quasi‑dokumentalny opis życia w oblężonym mieście. Zabieg ten można porównać do cech uznanych przez Lindę Hutcheon za typowe dla literatury postmodernistycznej, która często stosuje techniki literatury popularnej do treści historycznych, aby uświadomić czytelnikowi społecznie konstruowaną naturę narracji historycznych. Mieszając fantazje z faktami, Zaimović chciał zdekonstruować propagandę oblegającej armii i odbudować tkankę społeczną Sarajewa za pomocą wyobraźni. Aby lepiej zrozumieć twórczość autora, przyjrzymy się rozwojowi literatury popularnej w Jugosławii i obecności podobnej tematyki w twórczości innych sarajewskich pisarzy, takich jak Aleksandar Hemon